علی شریعتی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>علی شریعتی</big>'''؛ اندیشمند مبارز و از چهره‌های تاثیرگذار در پیروزی انقلاب اسلامی ایران.

علی شریعتی از چهره‌های ماندگار و اثرگذار در سپهر سیاسی ایران است که زبان و قلمش، نقشی بی‌بدیل در جذب قشر دانشگاهی و روشنفکر به [[انقلاب اسلامی]] ایران، داشته است. او مبارزات خود را از سن [[نوجوانی]] شروع کرد و بارها گرفتار زندان حکومت پهلوی شد. وی اندکی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، در انگلستان درگذشت.

==زندگینامه==

علی مزینانی مشهور به شریعتی در دوم آذر ۱۳۱۲ش، علی شریعتی فرزند محمدتقی شریعتی و زهرا امینی در روستای کاهک از روستاهای بلوک مزینان است. خانواده علی شریعتی در آن‌ سال‌ها ساکن مشهد بودند اما زهرا امینی برای تولد فرزندش به زادگاه خود باز می‌گردد.<ref>[drshariati.org/?p=44#more-44|«سالشمار»، وب‌سایت بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی]</ref><ref>«سالشمار»، وب‌سایت بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی</ref> جد پدری علی، ملا قربانعلی معروف به حکیم آخوند از شاگردان ملا هادی سبزواری بود. حکیم آخوند، تحصیل خود را در [[مدرسه|مدارس]] قدیم [[بخارا]]، [[مشهد]] و سبزوار به سرانجام رساند. پدرش محمدتقی نیز مفسری نواندیش و مؤسس کانون نشر حقایق اسلامی بود.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۲۰۴؛ دکتر علی شریعتی در یک نگاه، وب‌سایت دکتر شریعتی؛ «استاد محمدتقی شریعتی مدافع شریعت در برابر الحاد و طاغوت»، کیهان فرهنگی، بهمن ۱۳۶۳ش، ص7؛ شریعت‌رضوی، طرحی از یک زندگی، ۱۳۷۶ش. صص ۱۸-۵ و ۲۵.</ref>

=== تحصیلات ===

 

 

شریعتی از سال 1347ش، دو سال پس از آغاز تدریس در دانشکده مشهد و به دنبال پیشنهاد سخنرانی در حسینیه ارشاد ، عرصه عمومی را در کنار نهاد آکادمی برای اشاعه اندیشه و پروژه خود انتخاب می کند. در این عرصه عمومی، هم دانشگاه های سراسری در ایران جای می گیرد، هم انجمن مهندسین، هم کانون های ادبی، هم انجمن های اسلامی دانشجویی ؛ در شهرستان ها، در مکه و مدینه (در عرفات، در منی …) و البته موسسه مذهبی فرهنگی حسینیه ارشاد که سه سال قبل از آغاز سخنرانی توسط شریعتی  تأسیس شده است. در همه جا مخاطب همان است: دانشجویان و قشر جوان. در همه جا موضوعات نیز و روش یکسان است. اگر در دانشکده ادبیات ، اسلام شناسی درس می دهد؛ در حسینیه ارشاد تاریخ ادیان.(هندوئیزم و بودیزم و روح و بینش شرقی و..) گاه بر عکس نیز عمل می کند : در حسینیه ارشاد تند ترین نقدها را به مذهب دارد و در دانشگاهها بیشترین دفاعیات را از مذهب دارد. او تئاتر را به حسینیه می کشاند و مذهب را به دانشکده<ref>[http://drshariati.org/?p=26831#more-26831 «سخن به مثابه عمل؛ فتح عرصه عمومی (۱۳۴۷ تا ۱۳۵۵)»،  بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی]</ref> او همچنین تدریس را در ۱۹ سالگی آغاز کرد، روزنامه نگاری و تجربه سرایش شعر را از همان سن با چاپ نوشته ها و اشعارش در روزنامه شروع کرد و در ۲۲ سالگی اولین ترجمه اش به بازار کتاب راه یافت (ابوذر، خداپرست سوسیالیست ـ ۱۳۳۴) مهمترین کتاب مکتوبش را در ۳۶ سالگی به چاپ رساند.<ref>[http://drshariati.org/?p=44#more-44 «سالشمار»، بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی]</ref>

 

=== ازدواج و خانواده ===

او با همکلاسی خود پوران (بی بی فاطمه) شریعت‌رضوی، [[ازدواج]] کرد.  پوران دو برادرش در مقابل با دشمن کشته شده بود. او خواهرعلی‌اصغر شریعت‌رضوی که در مقابله با ارتش روس در سال ۱۳۲۰ در مرز ارومیه کشته شد و آذر شریعت‌رضوی که در اعتراض به سفر نیکسون به ایران در ۱۶ آذر ۱۳۳۲ به همراه دو دانشجوی دیگر –قندچی و بزرگ نیا-در کریدور دانشکده فنی به شهادت رسید.<ref>[https://web.archive.org/web/20110623142932/http://drshariati.org/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C «سالشمار زندگی علی شریعتی»، پایگاه اطلاع رسانی علی شریعتی]</ref> عقد آنها در تاریخ ۲۴ [[تیر]] ۱۳۳۷ بسته شد. ثمره این [[ازدواج]] چهار فرزند به نام‌های احسان، سوسن، سارا و مونا شد.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۲۰۷-۲۱۱.</ref>

 

=== بازگشت به ایران ===

[[پرونده:علی شریعتی۲.jpg|جایگزین= زندانی شدن علی شریعتی توسط رژیم پهلوی|بندانگشتی|زندانی شدن علی شریعتی در سال ۱۳۵۲ش توسط رژیم پهلوی به مدت ۱۸ ماه]]شریعتی در سال ۱۳۴۳ش به ایران برگشت و به دلیل فعالیت‌های سیاسی علیه حکومت پهلوی در خارج از ایران، شش ماه زندانی شد. او از سال ۱۳۴۵ش به تدریس در [[دانشگاه فردوسی]] مشهد پرداخت.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۱۹۷. </ref>  شریعتی در سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۱ش، از سخنرانان اصلی حسینیه ارشاد در [[تهران]] بود. این سخنرانی‌ها با استقبال زیاد قشر جوان و [[دانشجو]] مواجه شد. او سه بار به همراه کاروان حسینیه ارشاد، به سفر [[حج]] رفت.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۲۱۰-۲۱۱. </ref>

 

 

شریعتی، سه هفته بعد از سفر به انگلستان در ۳۱ [[خرداد]] ۱۳۵۶ش درگذشت. دولت، دلیل مرگ او را سکته قلبی اعلام کرد،<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹. </ref>  ولی این ادعا به‌دلیل نداشتن سابقۀ بیماری قلبی، عدم کالبدشکافی، اعلام نتیجه سریع و خبرداشتن سفارت ایران در لندن از مرگ وی قبل از اعلام رسمی، مورد پذیرش افکار عمومی واقع نشد.<ref>[http://eghtesad-eslami.blogfa.com/tag/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%A8%D9%87%D9%85-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C «مرگ مبهم دکتر شریعتی»، وبلاگ در کوچه بازار اقتصاد.] </ref> برخی انقلابیون، درگذشت شریعتی را [[شهادت]] خوانده و او را معلم شهید نامیدند.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۱۸۳-۱۹۶. </ref> شریعتی وصیت کرده بود که او را در حسینیۀ ارشاد دفن کنند ولی سرانجام در زینبیه دمشق و در نزدیکی حرم حضرت زینب آرام گرفت. در مراسم دفن او علاوه بر نزدیکانش، [[امام ‌موسی صدر|امام موسی صدر]] نیز حضور داشت.  <ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۲20.</ref>

 

==فعالیت‌های سیاسی-اجتماعی==

=== اقدامات در انقلاب اسلامی ===

بسیاری از محققان، آراء و نظریات شریعتی را در شکل‌گیری [[انقلاب اسلامی]] ایران، اثرگذار دانسته‌اند.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۳؛ خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۱۹۸ و ۱۹۹؛ نراقی، «ایران‌شناسی: نقدی بر اندیشه‌های دکتر علی شریعتی(شیعۀ صفوی و علوی)»، مجله حافظ، سال 1385، ص۲۴.</ref>  سایه اندیشه شریعتی، فضای فکری و ادبی ایران در دهۀ ۱۳۵۰ش را فرا گرفته است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۱۹۸. </ref>  شریعتی به همین دلیل به «معلم انقلاب» معروف شده است.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۶.</ref>

برخی معتقدند، دغدغه اصلی شریعتی ابهام‌زدایی از معرفت دینی و کتاب و سنت بود.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۲۰۳. </ref>  شریعتی معتقد بود که رسالت اصلی [[دین]]، آزادی، برابری، نجات توده‌ها و عزت‌بخشیدن به مستضعفان است.  او اسلام ایدئولوژیک را تولد دوباره روحی و رنسانس فکری معرفی می‌کرد، نه بازگشت به گذشته. ایدئولوژی، از نظر شریعتی، بینشی است که جهت اجتماعی، شکل [[زندگی]] و وضع ایده‌آل فرد، جامعه و حیات بشری را تفسیر کرده و راه طی کردن فاصله میان وضع موجود و وضع مطلوب را نشان می‌دهد. برخی، مهمترین دستاورد شریعتی را ایدئولوژیک کردن دین دانسته‌اند که نقشی مهم در پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] داشت.

تشیع در نگاه شریعتی، حقیقت اسلام بوده  که بر دو پایه [[امامت]] و عدالت شکل گرفته است.  مذهب [[شیعه]] علاوه بر جهان‌بینی، سویه‌های سیاسی و اقتصادی داشته و دارای الگوی ۲۵۰ ساله مبارزه امامان شیعه است. تشیع، تا سرکار آمدن [[صفویه|دولت صفویه]]، رویکردی ضد ظلم داشته و عالمان، مجاهدان، واعظان، شاعران و مداحان شیعه، با تکیه بر اسلام [[اهل‌بیت]]، از آن محافظت کرده‌اند  ولی با ظهور صفویه، تشیع سرخ (انقلابی) به تشیع سیاه تبدیل شده و مذهب [[شهادت]]، به مذهب عزا تبدیل گردید. شریعتی، [[عزاداری]] و سوگواری در فرهنگ شیعیان را یک سنت مترقی و انقلابی در عصر اختناق حاکمان ظالم توصیف می‌کند که پرورش‌دهنده ایمان است، اما اثرپذیری‌ عزاداری شیعیان از مسیحیت و نیز [[خرافه‌گرایی|خرافه‌گرایی‌]] و محدود کردن دایره امر به معروف و نهی از منکر به مسائل فردی را نکوهش می‌کند.

شریعتی، امت و امامت را دارای ابعاد اجتماعی می‌دانست؛ زیرا امت در پرتو هدایت امام، حرکت و جهت حرکت خود را تشخیص می‌دهد.  امام از دیدگاه او، انسان مافوق است، نه مافوق انسان.  او امت را جامعه‌ای انسانی می‌داند که افراد آن هدفی مشترک داشته و با رهبری مشترک به‌سوی آرمان خود حرکت می‌کنند  و در فکر و عقیده و عمل اشتراک دارند. هدف امامت از نگاه شریعتی، انتقال یک جامعه جاهلی عقب‌مانده به جامعه‌ای دارای رشد فرهنگی، اعتقادی و سیاسی است. جامعه پس از دوازده امام، به سطحی می‌رسد که احتیاجی به امام بعدی ندارد و می‌تواند بر اساس بیعت، دموکراسی و [[شورا]]، مسیر رشد خود را طی کند.

شریعتی معتقد بود که تشیع، اعتراض علیه انحراف از اسلام حقیقی است ولی خود تشیع هم دچار انحراف شد. در کنار تشیع علوی که اسلام راستین است، تشیع صفوی به وجود آمد که اسلام دروغین است. تشیع علوی بر عدالت، [[ولایت‌پذیری در سبک زندگی|ولایت]] و امامت [[امام علی]] شکل گرفته و دشمنی آشتی‌ناپذیر با قدرت‌طلبی و ظلم داشته و به‌دنبال دفاع از طبقات مظلوم و ملت‌های محروم بوده است، اما تشیع صفوی، همراه سلاطین و پادشاهان بوده است. شریعتی، ریشه‌های پیدایش تشیع صفوی را همزمان با شکل‌گیری تشیع علوی می‌دانست و معتقد بود این قرائت از تشیع در دولت صفویه، رسمیت پیدا کرد. تشیع صفوی، مذهب تشیع را به یک مذهب دولتی، تبدیل کرده و از هدف اولیه‌اش که جستجوی عدالت و انجام وظایف مقدس بود دور کرده است.

شریعتی، قرائتی از اسلام را نقد می‌کرد که به انسان سکوت، سکون و [[قناعت]] داده و همه [[امید|امیدها]] را به بعد از مرگ موکول می‌کند. روشنفکر باید با ایجاد پروتستانتیسم اسلامی، فورانی از اندیشه و حرکت تازه به جامعه ببخشد. او معتقد بود پروتستانتیسم مسیحی، اروپای قرون وسطی را متحول کرده و همه عواملی که اندیشه و سرنوشت جامعه را به نام دین متوقف می‌کرد از میان برداشت. شریعتی، اصلاح مذهب را در مبارزه با خرافات، جمود، تعصب‌های کور و نفی مطلق معرفت‌های دینی می‌دانست که در توجیه نظام طبقاتی و استبدادی کاربرد دارند؛ او معتقد بود باید دین به سرچشمه اصلی خود بازگشته و نهضت و تحول فکری، اجتماعی و علمی، بر اساس [[قرآن]] و سنت ایجاد شود. پروتستانتیسم اسلامى در دیدگاه شریعتى به معناى حذف دین از عرصه اجتماع نبود؛ بلکه به نظر او براى رسیدن به اسلامِ ایدئولوژیک، باید اسلام شناسى انزواگرا تغییر کند.

شریعتی، روشنفکران را انسان‌های آگاه و متعهد خوانده و ضمن تاکید بر رسالت آنان، وظایفی را برای آنها برشمرده است از جمله؛ ارتباط مستقیم با جامعه، آگاهی از جامعه، مذهب و فرهنگ اسلامی، احیای دین [[اسلام]] و بازگشت به خویشتن.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۰۳؛ شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۲۰، ص۲۹۲؛ ج ۲۸، ص۷۰؛ ج ۱۶، ص۱۸۸.</ref>[[پرونده:علی شریعتی۱.jpg|جایگزین=علی شریعتی به همراه شهید مطهری (نفر اول از سمت راست) و ناصر میناچی (نفر دوم از سمت راست)  |بندانگشتی|علی شریعتی به همراه شهید مطهری (نفر اول از سمت راست) و ناصر میناچی (نفر دوم از سمت راست)  ]]

برخی محققان، معتقدند مخالفت شریعتی با برخی مواضع روحانیت، نه زاییده احساسات و نگاه طبقاتی و نه از باب مخالفت با اسلام و تشیع، بلکه ناشی از اعتقاد او به اسلام انقلابی است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۶۰.</ref>  مخالفت او با روحانیت در واقع مخالفت با عملکرد تقیه‌گونه در برابر حاکمان، و ریاکاری در برابر عوام است.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، ج۱، با مخاطب‌های آشنا، 1356ش، ص۱۴. </ref> برخی بر این باورند که نحوه تعامل شریعتی با روحانیت، ناشی از باور او به مفهوم تشیع علوی و تشیع [[صفویه|صفوی]] است و پایبندی شریعتی به این دوگانه مفهومی، باعث بدبین شدن او به روحانیت در زمان خود شده است. شریعتی معتقد است علمای شیعه در طول تاریخ اسلام برخلاف علمای اهل سنت، همواره در میان مردم بوده‌اند و از نزدیک شدن به قدرتمندان پرهیز داشته‌اند، اما در دوران صفویه، در کنار حکومت قرار گرفته‌اند. او با ستایش از برخی بزرگان حوزه مانند سیدجمال، میرزای شیرازی، سیدحسن مدرس، میرزا کوچک خان جنگلی، شیخ محمد خیابانی، سید محمود طالقانی و [[امام خمینی|آیت‌الله خمینی]]، آنان را زاییده روح حاکم بر حوزه علمیه نمی‌داند.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۶۲. </ref>

یکی از نقدهای شریعتی نسبت به روحانیت، این است که حوزه‌های علمیه تمام سرمایه‌گذاری خود را روی صَرف، فلسفه، کلام، [[فقه اسلامی|فقه]] و اصول گذاشته و رسالت حرف زدن با مردم و ابلاغ حقایق مذهبی و شناساندن سنت پیامبر و حکمت انقلاب کربلا را غالبا به افراد کم‌استعداد سپرده است.

=== نظریات شریعتی در موضوع زنان ===

شریعتی معتقد است برای عدم میل زنان به زن غربی، الگوهای زن مسلمان از تاریخ اسلام استخراج شود تا خود باوری در زن مسلمان ایجاد شود و میل به الگوی زن غربی کاسته شود.<ref>زن، شریعتی،علی</ref> او زن سنتی را تحقیر شده در جامعه می داند که با اسامی خاص و تحقیر آمیز مثل منزل نام برده می شود، در خانواده جایگاه خاصی ندارد، بدور از عقل و اندیشه است و در تربیت فرزند ضعیف عمل می کند. شریعتی پدرسالاری را عامل مهم برای ظلم به زن سنتی می داند.<ref>رک: فاطمه فاطمه است، شریعتی، علی</ref> <ref>رک: زن، شریعتی،علی</ref>

از سوی دیگر زن مدرن و خانواده مدرن با آسیب های متعددی روبه رو است زن مدرن از عاطفه دور، و به نیروی کار تبدیل شده است. این زن به نام آزادی جنسی، ابزار سرگرمی مردان شده است در خانواده غربی، زن و مرد از یکدیگر دور هستند و دچار طلاق عاطفی شده اند و به یکدیگر بی اعتمادند و الگوهای جدید خانواده رخ داده است. او سرمایه داری را موجب تضعیف و فروپاشی خانواده و زن مدرن می داند. <ref>رک: فاطمه فاطمه است، شریعتی، علی</ref> <ref>رک: زن، شریعتی،علی</ref> البته شریعتی معتقد است زنان فرهیخته و دانشمند در جامعه غرب وجود دارد که در جامعه ما(دوره پهلوی) فقط به فساد های زن غربی سوق داده می شود و روزنامه های زن روز و اطلاعات بانوان(دوره پهلوی) الگوی زن فرهیخته را به نمایش نمی گذارند.<ref>رک: فاطمه فاطمه است، شریعتی، علی</ref> <ref>رک: زن، شریعتی،علی</ref>

از دیدگاه شریعتی راهکار های ترویج الگوی اصیل زن اسلامی عبارتند از:

چادر شکل خاصی از حجاب است و حجاب منحصر به چادر نیست، حجاب متناسب با سنت های اجتماعی و فرهنگی یا شرایط آب و هوایی هر قوم و حاکمیتی می تواند متفاوت باشد.<ref>شریعتی، کتاب زن، 1390ش، ص335 تا338</ref> تعدد زوجات برای شرایط ضرورت وضع شده است.برای هوسرانی تعدد زوجات گذاشته نشده است. در دوره پیامبر بنابر شرایط اضطراری که برای یتیم ها به وجود آمد اسلام چنین حکمی را گذارد و این از سیاق آیات به دست می آید. در دوره پیامبر به دلیل شرایط جهاد، یتیم های بسیاری بودند که بی سرپرست شده بودند که ممکن بود دچار مشکلات اجتماعی و تربیتی بشوند، حالت اضطراری بود که این حکم برای آن، وضع شد.<ref>شریعتی، کتاب زن، 1390ش، ص335 تا338</ref> مهریه یادگار دوره خرید و فروش زن است. شریعتی در تحلیل علت بالارفتن مهریه در دوره فعلی می گوید: بالا رفتن مهریه با تحصیل دختران ارتباط ندارد بلکه با طبقه ارتباط دارد هر چه دختران مربوط به طبقه مرفه تر باشند امکان تحصیل بیشتری دارند و همین افراد  مهریه های بالاتری را وضع می کنند.<ref>شریعتی، کتاب زن، 1390ش، ص335 تا338</ref>

شهید مطهری در رابطه با شریعتی می نویسد:«نظر به این‌که تحصیلات عالیه و فرهنگ او غربی بود و هنوز فرصت و مجال کافی نیافته بود در معارف اسلامی مطالعه وافی داشته باشد، تا آن‌جا که گاهی از مسلمات قرآن و سنت و معارف و فقه اسلامی بی‌خبر می‌ماند، هر چند با کوشش زیاد به تدریج بر اطلاعات خود در این زمینه می‌افزود، در مسائل اسلامی (حتی در مسائل اصولی) دچار اشتباهات فراوان گردیده است که سکوت در برابر آن‌ها ناروا و نوعی کتمان حقیقت است....از این‌رو، با توجه به اقبال فراوان جوانان به کتب مشارالیه و این‌که خود او در اواخر عمر در اثر تذکرات متوالی افراد بی‌غرض و بالاتر رفتن سطح مطالعات خودش متوجه اشتباهات خود شد و به یکی از نزدیکانش وکالت تام برای اصلاح آن‌ها داد، این‌جانبان بر آن شدیم به حول و قوه الهی ضمن احترام به شخصیت و تقدیر از زحمات و خدماتش در سوق دادن نسل جوان به طرف اسلام بدون مجامله و پرده‌پوشی و بدون اعتنا به احساسات طرفداران متعصب و یا دشمن مغرض، طی نشریاتی نظریات خود را درباره مطالب و مندرجات کتاب‌های ایشان بالصراحه اعلام داریم. از خداوند متعال مدد می‌طلبیم و از همه افرادی که بی‌غرضانه نظریات مستدل خود را در اختیار ما قرار ‌دهند و ما را در این راه یاری نمایند متشکر خواهیم شد. »<ref>[https://web.archive.org/web/20110623133334/http://drshariati.org/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D9%85%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C «معبودهای شریعتی»،  پایگاه اطلاع رسانی شریعتی]/</ref>

آثار شریعتی به‌طور عمده سخنرانی‌هایی بود که در نشست‌های خصوصی، حسینیه ارشاد، دانشگاه‌های تهران، [[شیراز]] و آبادان ایراد کرد. همچنین آثاری نیز به قلم خود نگاشته یا ترجمه کرده است.<ref>[http://www.shariati.com/farsi/list.html «فهرست کلیات و مجموعه آثار دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.]</ref>  این آثار توسط مرکز نشر آثار دکتر شریعتی به‌صورت مجموعه آثار در ۳۶ جلد پس از مرگ وی به چاپ رسید.<ref>[http://www.shariati.com/farsi/list.html «فهرست کلیات و مجموعه آثار دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی]؛ [http://www.shariati.com/gallery.html «فهرست سخنرانی‌های دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.]</ref> برخی از کتاب‌های شریعتی عبارتند از: فاطمه فاطمه است، حسین وارث آدم، تشیع علوی و تشیع صفوی، هبوط در کویر، سیمای محمد، علی، پدر مادر ما متهمیم.<ref>[http://www.shariati.com/farsi/list.html «فهرست کلیات و مجموعه آثار دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.] </ref> بخشی از این آثار، به زبان‌های مختلف دنیا ترجمه شده است؛ ۵۹ کتاب به زبان ترکی، ۲۶ کتاب به زبان انگلیسی، ۱۸ کتاب به [[زبان عربی]]، همچنین برخی از کتاب‌ها به زبان کردی، اردو، اندونزیایی، آلبانیایی، تامیلی، تائی، بنگالی، آلمانی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیولی ترجمه شده است.<ref>[http://www.shariati.com/gallery.html «فهرست سخنرانی‌های دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.]</ref> شریعتی از سالهای نوجوانی تا آخرین لحظات زندگی اش با کلمات سر و کار داشته است. اگر چه به دلیل وقت کم و نداشتن امنیت بیشترین آثار او سخنرانی‌هایی بوده‌اند که به گفته خودش در وضعیت‌های اورژانسی ایراد شده‌اند اما برای نوشتن.همیشه در پی لحظات و فرصتهایی بوده‌است.  از میان ۱۵۷۰۰ صفحه اثر، ۶۶۰۰ صفحه‌ی آن آثار مکتوب است. که برخی از آثار مکتوب او از میان ۳۶جلد مجموعه آثار عبارتند از: