نظام جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۲۹: / خط ۱۲۹: @@
 بر اساس تحلیل‌های مطرح‌شده در برخی رسانه‌ها مهم‌ترین چالش پیش روی جمهوری اسلامی ایران، نارضایتی گسترده و ناامیدی مردم است که به‌طور عمده ناشی از مشکلات اقتصادی ارزیابی می‌شود. به نظر برخی کارشناسان عملکرد اقتصادی در چهار دهۀ اخیر با انتقاداتی مواجه بوده و شکاف طبقاتی افزایش یافته است.<ref>[https://www.baharnews.ir/news/514755/%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 «مهم‌ترین چالش پیش روی نظام نارضایتی و ناامیدی مردم است»، وب‌سایت بهار.]</ref> علل ساختاری این نارضایتی شامل تحریم‌های بین‌المللی، ناکارآمدی سیاست خارجی در استفاده از ظرفیت‌های اقتصاد جهانی، و کژکارکردی نظام حکمرانی سیاسی و اقتصادی دانسته شده است. موانع ایجادشده از سوی برخی جریان‌های داخلی، از جمله موانع اصلی رفع تحریم‌ها و قرارگیری کشور در مسیر توسعه معرفی شده است. همچنین بر لزوم گفت‌وگو با معترضان و بازنگری در سیاست‌های داخلی و خارجی برای کاهش نارضایتی‌ها تأکید شده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/704354/%D9%A8%D9%A5-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «٨٥ درصد مردم ناراضی هستند/ برای مردم، نظام و دولت تفاوتی ندارند»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
-== اپوزیسیون نظام جمهوری اسلامی ایران ==
+== مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران ==
-اپوزیسیون نظام جمهوری اسلامی ایران سابقه‌ای همزاد با تأسیس این نظام دارد و تاکنون نزدیک به ۳۶ گروه با هدف براندازی جمهوری اسلامی اعلام موجودیت کرده‌اند. به نظر پژوهشگران اکثریت قاطع گروه‌های آن پیرو یا متأثر از اندیشه‌های مارکسیستی-کمونیستی و با انشعابات متعدد داخلی مواجه بوده‌اند. قدیمی‌ترین این گروه‌ها عبارتند از حزب دموکرات کردستان ایران (۱۳۲۴ش)، سازمان مجاهدین خلق (۱۳۴۴ش) و کومله (۱۳۴۲ش).<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/611191-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 «غروب اپوزیسیون جمهوری اسلامی در غرب!»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref> برخی از این گروه‌ها از جمله مجاهدین خلق با انجام عملیات‌های تروریستی متعدد در سال‌های نخستین پس از پیروزی انقلاب، به مقابله مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی پرداخته‌اند و چهره‌های سرشناس نظام از جمله [[سید محمد حسین بهشتی|سید محمد حسینی بهشتی]]، [[محمدعلی رجایی]] را ترور کرده‌ است.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9879/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DB%B4%DB%B5-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> بر اساس تحلیل‌ها، در حال‌حاضر اکثریت اعضای این گروه‌ها در خارج از کشور زندگی می‌کنند و فعالیت آنان بیشتر به صدور بیانیه، برگزاری کنگره و گاه اقدامات تروریستی خلاصه می‌شود. گروه‌های مسلح کرد نیز بر اثر توافق امنیتی ایران و عراق (۱۴۰۲ش) خلع سلاح شده و مقر خود را از نزدیکی مرز ایران از دست داده‌اند. مجاهدین خلق نیز پس از اخراج از فرانسه، عراق و آلبانی، در حال‌حاضر در تکاپوی یافتن کشوری جدید برای اسکان است. در دهۀ نود نیز گروه‌های تازه‌تأسیسی مانند «شورای ملی تصمیم ایران» با شعار گذار از جمهوری اسلامی و «فرشگرد» با محوریت رضا پهلوی شکل گرفته‌اند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/611191-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 «غروب اپوزیسیون جمهوری اسلامی در غرب!»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref>رضا پهلوی در جریان [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴]]<nowiki/>ش با صدور فراخوان، به تشدید خشونت‌ها و تبدیل تجمعات اعتراضی به درگیری‌های مسلحانه دامن زد.<ref>[[نتیجه فراخوان رضا پهلوی چه بود؟|«نتیجه فراخوان رضا پهلوی چه بود؟»، خبرگزاری مهر.]]</ref>
+{| class="wikitable"
+!'''موضوع'''
+!'''توضیح'''
+|-
+|'''انواع مخالفان'''
+|به گفته پژوهشگران، مخالفان در دو طیف اصلی دسته‌بندی می‌شوند:
+# گروه‌های قانونی که در چارچوب نظام فعالیت کرده و اصل نظام را به رسمیت می‌شناسند.
+#  گروه‌های غیرقانونی (برانداز) که غالباً خارج از کشور مستقرند و شامل جریانات چپ مارکسیستی، لیبرال‌ها، سلطنت‌طلبان و برخی گروه‌های مذهبی می‌شوند.
+|-
+|'''تغییر در روش و ساختار (از دهه ۱۳۷۰)'''
+|ساختار تشکیلاتی از سلسله‌مراتبی و مخفی به گروهی و آشکار تغییر یافته است. شیوه فعالیت از براندازی سخت (نظامی) به براندازی نرم (فرهنگی و سیاسی) گرایش پیدا کرده و تمایل به ائتلاف میان گروه‌ها افزایش یافته است. برخی از طرح حکومت‌های آرمانی فاصله گرفته و الگوهای جمهوری و دموکراسی غربی را دنبال می‌کنند.
+|-
+|'''عوامل تغییر رویکرد'''
+|(۱) تغییر شرایط بین‌المللی و پیشرفت فناوری‌های ارتباطی. (۲) ثبات نسبی جمهوری اسلامی و یأس مخالفان از سرنگونی زودهنگام. (۳) مدیریت داخلی با رویکرد تساهل‌آمیز (تا پیش از خشونت مسلحانه) که بخشی از مخالفان را به مدار نظام بازگردانده است.
+|-
+|'''نقش و تأثیر واقعی'''
+|اپوزیسیون برانداز (خارج از کشور) به دلیل فقدان پایگاه اجتماعی در داخل و ناتوانی در نفوذ به ارکان نظام، تهدید جدی محسوب نمی‌شود. به نظر تحلیلگران اپوزیسیون قانونی داخل کشور از تأثیر بیشتری برخوردار است.
+|-
+|'''فرصت‌های مخالفان'''
+|هماهنگی اندیشه‌ها با هنجارهای بین‌المللی مانند دموکراسی‌خواهی، حقوق بشر، سکولاریسم و حمایت قدرت‌های بزرگ جهانی؛ بهره‌گیری از ابزارهای ارتباطی نوین و فضای غیرقابل‌کنترل اینترنت؛ وجود شکاف‌های قومیتی و مذهبی (کرد، عرب، بلوچ، ترکمن با گرایش سنی)؛ جمعیت جوان دارای مطالبات شهروندی (رفاه، شغل، آسایش).
+|-
+|'''چالش‌های مخالفان'''
+|فقدان پایگاه اجتماعی گسترده در داخل و ناتوانی در نفوذ به ارکان نظام؛ عدم موفقیت در ایجاد وحدت پایدار میان گروه‌های مختلف؛ ثبات جمهوری اسلامی و یأس از سرنگونی زودهنگام؛ رویکرد تساهل‌آمیز داخلی که بخشی از مخالفان را به مدار نظام بازگردانده؛ نبود برنامه و الگوی مشخص برای جانشینی؛ تغییر روش از براندازی سخت به نرم که تأثیرگذاری فوری را محدود کرده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1882849/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D9%87-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C فکری و رهبر، «بازشناسی مواجهه جمهوری اسلامی ایران و اپوزیسیون، در چهل سالگی انقلاب اسلامی»، 1401ش، ص16-25.]
+</ref>
+|-
+|'''سابقه و وضعیت کنونی گروه‌های برانداز'''
+|تاکنون نزدیک به ۳۶ گروه برانداز اعلام موجودیت کرده‌اند. اکثریت قاطع آنها پیرو یا متأثر از اندیشه‌های مارکسیستی-کمونیستی بوده‌اند. قدیمی‌ترین گروه‌ها: حزب دموکرات کردستان (۱۳۲۴ش)، کومله (۱۳۴۲ش)، سازمان مجاهدین خلق (۱۳۴۴ش).<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/611191-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 «غروب اپوزیسیون جمهوری اسلامی در غرب!»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref> مجاهدین خلق در سال‌های نخستین انقلاب با عملیات تروریستی، چهره‌هایی چون بهشتی و رجایی را ترور کرد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9879/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DB%B4%DB%B5-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> در حال‌حاضر اکثریت اعضای این گروه‌ها در خارج از کشور زندگی می‌کنند و فعالیتشان به صدور بیانیه و کنگره محدود شده است. گروه‌های مسلح کرد بر اثر توافق امنیتی ایران و عراق (۱۴۰۲ش) خلع سلاح شده‌اند. مجاهدین خلق پس از اخراج از فرانسه، عراق و آلبانی، در تکاپوی یافتن کشور جدید هستند. در دهه نود، گروه‌های تازه‌تأسیسی مانند «شورای ملی تصمیم ایران» (با شعار گذار از جمهوری اسلامی) و «فرشگرد» (با محوریت رضا پهلوی) شکل گرفته‌اند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/611191-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 «غروب اپوزیسیون جمهوری اسلامی در غرب!»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref> رضا پهلوی در جریان اغتشاشات دی ۱۴۰۴ش با فراخوان خود به تشدید خشونت‌ها و تبدیل تجمعات اعتراضی به درگیری‌های مسلحانه دامن زد.<ref>[[نتیجه فراخوان رضا پهلوی چه بود؟|«نتیجه فراخوان رضا پهلوی چه بود؟»، خبرگزاری مهر.]]</ref>
+|}
 == روز جمهوری اسلامی ==
@@ خط ۱۶۶: / خط ۱۹۵: @@
 * طبری، محمدبن‌جریر، تاریخ الامم و الملوک، تاریخ الطبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث العربی، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
 * فاضلی‌نیا، نفیسه، ژئوپلیتیک شیعه و نگران غرب از انقلاب اسلامی، قم، شیعه‌شناسی، 1386ش.
+* فکری، میثم و رهبر، عباس‌علی، «بازشناسی مواجهه جمهوری اسلامی ایران و اپوزیسیون، در چهل سالگی انقلاب اسلامی»، مجلۀ جامعه‌شناسی سیاسی ایران، شمارۀ 17، 1401ش.
 * فوزی، یحیی، «الگوی تاسیسی تلفیقی «جمهوری اسلامی و چالش‌های نظری، مجلۀ پژوهش‌نامیۀ متین، شمارۀ 3-4، 1378ش.
 * قاضى شریعت پناهى، ابوالفضل؛ حقوق اساسى و نهادهاى سیاسى، تهران، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، 1368ش.