حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
ایرانیان از ترکیب مس و قلع، به آلیاژی بهنام مفرغ رسیدند که از مس، مقاومت بیشتری داشت. آلیاژ مفرغ را نخستین ترکیب فلزی ساختهشده توسط بشر معرفی کردهاند. آشنایی با فنون فلزکاری در عصر مفرغ، زمینه را برای بهرهگیری آسانتر از آهن فراهم کرد. برخی مورخان، استفاده آهن توسط ایرانیان را بهدلیل مزیت اقتصادی آن نسبت به مفرغ و همچنین رقابت ایرانیان با همسایگان آشوری آنها در قسمت شمالغربی ایران دانستهاند.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص66.</ref> صنعتگران ایرانی، ابتدا از آهن، بهمنظور تزئین و زیور استفاده میکردند. در سدههای بعدی، پس از کشف معادن آهن، ایرانیان به ساخت ابزارهای کاربردی مانند [[داس]]، [[خیش]]، ظروف و جنگافزار روی آوردند.<ref>گیرشمن، هنر ایران، در دوران ماد و هخامنشی، ۱۳۴۶ش، ص117-119.</ref> ایرانیان در آن دوره، تمام مراحل فنی شامل استخراج سنگ آهن از معدن تا تهیه زغال سنگ و ذوب آهن و نیز تربیت آهنگران را به فرآیندی منسجم تبدیل کردند. بههمین دلیل مورخان بر این باورند که [[آهنگری]] از [[آسیای صغیر]] به [[ایران]] و از ایران به [[چین]] و سپس به [[اروپا]] راه یافت.<ref>Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P6.</ref> | ایرانیان از ترکیب مس و قلع، به آلیاژی بهنام مفرغ رسیدند که از مس، مقاومت بیشتری داشت. آلیاژ مفرغ را نخستین ترکیب فلزی ساختهشده توسط بشر معرفی کردهاند. آشنایی با فنون فلزکاری در عصر مفرغ، زمینه را برای بهرهگیری آسانتر از آهن فراهم کرد. برخی مورخان، استفاده آهن توسط ایرانیان را بهدلیل مزیت اقتصادی آن نسبت به مفرغ و همچنین رقابت ایرانیان با همسایگان آشوری آنها در قسمت شمالغربی ایران دانستهاند.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص66.</ref> صنعتگران ایرانی، ابتدا از آهن، بهمنظور تزئین و زیور استفاده میکردند. در سدههای بعدی، پس از کشف معادن آهن، ایرانیان به ساخت ابزارهای کاربردی مانند [[داس]]، [[خیش]]، ظروف و جنگافزار روی آوردند.<ref>گیرشمن، هنر ایران، در دوران ماد و هخامنشی، ۱۳۴۶ش، ص117-119.</ref> ایرانیان در آن دوره، تمام مراحل فنی شامل استخراج سنگ آهن از معدن تا تهیه زغال سنگ و ذوب آهن و نیز تربیت آهنگران را به فرآیندی منسجم تبدیل کردند. بههمین دلیل مورخان بر این باورند که [[آهنگری]] از [[آسیای صغیر]] به [[ایران]] و از ایران به [[چین]] و سپس به [[اروپا]] راه یافت.<ref>Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P6.</ref> | ||
اشیای بهدست آمده از حفاریهای [[تخت جمشید | اشیای بهدست آمده از حفاریهای [[تخت جمشید]] و انواع زره، جنگافزار، اَره، خیش و چاقوهای یافتشده در مناطق مختلف، نشان از ابتکار ایرانیان در ساخت و پرداخت آهن در دوره [[هخامنشیان]] دارد. در بنای تخت جمشید، از انواع میخ، گیره و بست آهنی استفاده شده است.<ref>گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ۱۳۶۳ش، ص۱۶۱.</ref> تولید گسترده فولاد در دوران [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]]، صورت گرفت.<ref>گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ۱۳۶۳ش، ص237.</ref> اطلاعات بهدست آمده از متون کهن نشان از فراگیری پیشه آهنگری در دوره ساسانیان دارد. در آن دوران چهار اصطلاح متفاوت برای آهنگران به کار میرفت: | ||
# آهنگر: کسی که تبر و پیکان آهنی میسازد؛ | # آهنگر: کسی که تبر و پیکان آهنی میسازد؛ | ||
# آهنپیکر: کسی که قالبریزی و ریختهگری آهن را انجام میدهد؛ | # آهنپیکر: کسی که قالبریزی و ریختهگری آهن را انجام میدهد؛ | ||
# چلنگر: سازنده ظروف آهنی؛ | # چلنگر: سازنده ظروف آهنی؛ | ||
# پولادپیکر: کسی که با پولاد کار میکند.<ref>Allan, Persian Metal Technology, 700-1300 AD, 1979, P68; Tafazzoli, "A List of Trades and Crafts in the Sassanian Period» , 1974, P193-195.</ref> | # پولادپیکر: کسی که با پولاد کار میکند.<ref>Allan, Persian Metal Technology, 700-1300 AD, 1979, P68; Tafazzoli, "A List of Trades and Crafts in the Sassanian Period» , 1974, P193-195.</ref> | ||
در اوایل دوران اسلامی، مناطق شمالشرقی ایران مانند [[هرات]]، [[خراسان]]، [[فرغانه]] و بخشی از [[ماوراءالنهر]]، مرکز تولید آهن و سلاحهای آهنی بودند. ویژگی مهم آهنگری در این دوره، تخصصیشدن ساخت ابزارآلات بود؛ برای مثال، آهنگران، در دماوند به ساخت سرنیزه، در [[قم]] به ساخت تبر، در [[ری]] و [[همدان]] به ساخت [[قیچی]]، [[آینه]] و بخوردان شهرت داشتند.<ref>Allan, Persian Metal Technology, 700-1300 AD, 1979, P67-68; Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P48-52.</ref> ابوریحان بیرونی به انواع معادن آهن در ایران اشاره کرده و آنها را به دو دسته نرمآهن (آهن ماده) و شابرکان (آهن نر) تقسیم کرده است.<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۰۴.</ref> [[پرونده:آهنگری۲.jpg|جایگزین=چلنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار|بندانگشتی|چلنگری یا آهنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار]]معادن آهن، صنعت آهنگری و تولید قطعات آهنی ایرانیان، در بسیاری از نوشتههای جهانگردان و جغرافیدانان داخلی و خارجی نیز ثبت شده است. برای مثال، [[ژان شاردن|شاردن]] و [[آدام اولئاریوس|اُلئاریوس]]، به فولاد مرغوب نیریز و معادن آهن دماوند و آهنگران بامهارت [[ماسوله]]، در [[ | در اوایل دوران اسلامی، مناطق شمالشرقی ایران مانند [[هرات]]، [[خراسان]]، [[فرغانه]] و بخشی از [[ماوراءالنهر]]، مرکز تولید آهن و سلاحهای آهنی بودند. ویژگی مهم آهنگری در این دوره، تخصصیشدن ساخت ابزارآلات بود؛ برای مثال، آهنگران، در دماوند به ساخت سرنیزه، در [[قم]] به ساخت تبر، در [[ری]] و [[همدان]] به ساخت [[قیچی]]، [[آینه]] و بخوردان شهرت داشتند.<ref>Allan, Persian Metal Technology, 700-1300 AD, 1979, P67-68; Wulff, The Traditional Crafts of Persia, 1976, P48-52.</ref> ابوریحان بیرونی به انواع معادن آهن در ایران اشاره کرده و آنها را به دو دسته نرمآهن (آهن ماده) و شابرکان (آهن نر) تقسیم کرده است.<ref>بیرونی، الجماهر فی الجواهر، ۱۳۷۴ش، ص۴۰۴.</ref> | ||
[[پرونده:آهنگری۲.jpg|جایگزین=چلنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار|بندانگشتی|چلنگری یا آهنگری و ساخت داس و نعل اسب در زمان قاجار]]معادن آهن، صنعت آهنگری و تولید قطعات آهنی ایرانیان، در بسیاری از نوشتههای جهانگردان و جغرافیدانان داخلی و خارجی نیز ثبت شده است. برای مثال، [[ژان شاردن|شاردن]] و [[آدام اولئاریوس|اُلئاریوس]]، به فولاد مرغوب نیریز و معادن آهن دماوند و آهنگران بامهارت [[ماسوله]]، در دوران [[صفویان]]، اشاره کردهاند.<ref>شاردن، سیاحتنامه، ج4، ۱۳۳۶ش، ص94؛ اُرسل، سفرنامه، ۱۳۵۳ش، ص۲۳۸.</ref> کورههای آهنگری، به مراکز تولید زغال چوب گز، نخل، کهور و تاغ نزدیک بود و بههمین دلیل، سرزمینهای فارس و [[کرمان]]، همواره از نواحی مهم تولید آهن در ایران محسوب میشدند.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص150.</ref> صنعت آهنگری، در دوران [[قاجار]] تا مدتی رو به افول نهاد؛<ref>ملکم، تاریخ کامل ایران، ۱۳۷۹ش، ص803.</ref> اما در ۱۲۵۲ق، جعفرقلی بیک افشار، برای آشنایی بیشتر با معادن سنگ آهن به روسیه فرستاده شد و پس از مدتی کار در معادن [[سیبری]]، با کولهباری از تجربه به ایران آمد و در معادن [[مازندران]] مشغول به کار شد. وی، به ساخت و ریختهگری گلولههای توپ و نیز ساخت سلاح آهنی برای توپخانههای سپاهیان ایران پرداخت.<ref>«تاریخ روزنامهنگاری در ایران»، ۱۳۲۳ش، ص۱۱.</ref> در دوران حکومت محمدعلی شاه قاجار نیز، برخی از معادن کهن ایرانیان، دوباره به بهرهبرداری رسیدند.<ref>زاوش، کانیشناسی در ایران قدیم، ۱۳۷۵ش، ص300.</ref> در [[دوره پهلوی]] واردات گستردهٔ آهن و فولاد به ایران برای نوسازی پُلها، جادهها و خانهها صورت گرفت. در این دوره، مشاغل جدید بسیاری که مرتبط با صنعت آهن بود، ظهور یافت، ازجمله اسکلتبند، در و پنجرهساز، لولهکش، تراشکار و جوشکار.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج2، ۱۳۶۸ش، ص627-629.</ref>[[پرونده:آهنگری۳.jpg|جایگزین=کارخانه ذوبآهن در شهر اصفهان|بندانگشتی|تصویری از کارخانه ذوبآهن در [[اصفهان]]]]در دوران معاصر، احداث کارخانههای ذوب آهن، در مناطق مختلف ایران و نیز واردات صنایع آهنی، دستگاههای عظیم قالبگیری و ریختهگری و ساخت مصنوعات آهنی و فلزی در کارگاههای بزرگ فلزکاری در ایران، منجر به کمرنگ شدن دکانهای سنتی آهنگری، بهویژه در شهرهای بزرگ و صنعتی شده است.<ref>توحیدی، سیر تکاملی تولید آهن و فولاد در ایران و جهان، ۱۳۶۴ش، ص172.</ref> | |||
== آهنگری به شیوه سنتی == | == آهنگری به شیوه سنتی == | ||
