جزایر سه‌گانه خلیج فارس: تفاوت میان نسخه‌ها

جزایر سه‌گانهٔ [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] در جنوب [[خلیج فارس]] و نزدیک [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] واقع شده‌اند. این جزایر از دیرباز بخشی از قلمرو تاریخی ایران بوده‌اند و تا پیش از اشغال موقت توسط بریتانیا در سال ۱۹۰۴م، تحت حاکمیت ایران اداره می‌شدند. در سال ۱۹۷۱م و همزمان با خروج بریتانیا از منطقه، حاکمیت کامل ایران بر جزایر [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک|کوچک]] اعاده شد و بر اساس یک یادداشت تفاهم با شیخ‌نشین شارجه، مسئولیت امنیت و دفاع از [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] نیز به ایران واگذار شد. موقعیت راهبردی این جزایر، کنترل بر مسیرهای مهم ترانزیت انرژی به‌ویژه [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] و توانایی دفاعی چندلایه برای ایران را فراهم می‌کند. دولت [[امارات متحدهٔ عربی]] ادعاهای مالکیتی بر این جزایر دارد که از نظر تاریخی و حقوق بین‌الملل با استناد به اسناد، نقشه‌های تاریخی، اصل استوپل و مفاد یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م فاقد اعتبار است. ایران در دهه‌های اخیر با اقدامات اداری، امنیتی و اقتصادی، حاکمیت خود بر این جزایر را تداوم بخشیده است.

جزایر سه‌گانۀ خلیج فارس شامل [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] در گذرگاه [[تنگه هرمز]] و در جنوبی‌ترین نقطه [[خلیج فارس]] واقع شده‌اند. [[تنب بزرگ]] حدود ۲۵ کیلومتر با [[جزیره قشم]] فاصله دارد. این در حالی است که فاصله آن تا رأس‌الخیمه حدود ۷۰ کیلومتر است. تنب کوچک در ۱۳ کیلومتری غرب جزیره [[تنب بزرگ]] قرار گرفته و فاصله آن تا [[بندر لنگه]] ۳۷ کیلومتر است. این جزیره فاقد سکنه است. [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] در ۹۶ کیلومتری ساحل ایران واقع شده و از نظر وسعت از جزایر تنب، بزرگتر است. علاوه بر دارا بودن ذخایر نفتی، دارای معادن خاک سرخ نیز است. در زمان بازپس‌گیری این جزایر توسط ایران، جمعیت [[تنب بزرگ]] حدود ۳۰۰ نفر و جمعیت [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] نیز ۷۰۰ نفر بود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/716812/ «پاسخ تاریخ به یک توهم: مالکیت جزایر سه گانه متعلق به کدام کشور است؟»، وب‌سایت شفقنا.]</ref>

از آغاز تاریخ مکتوب بشر، جزایر [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب کوچک]] و [[تنب بزرگ]] و تمامی جزایر [[خلیج فارس]] و سواحل جنوبی آن شامل [[عمان]]، [[امارات متحده عربی]]، [[قطر]]، [[بحرین]] و سواحل شرقی [[عربستان سعودی]] تحت حاکمیت ایران بوده‌اند. این وضعیت تا پیش از نفوذ و استعمار انگلیس در [[خلیج فارس]] تداوم داشت. این جزایر تا پیش از گسترش دامنۀ نفوذ انگلیس، جزو فرمانداری خودمختار [[بندر لنگه]] محسوب می‌شدند. طایفه‌ای از اعراب به نام قواسم یا قاسمی‌ها که تابعیت ایران را پذیرفته بودند، حکومت منطقه را از خوانین بستک از توابع بندر لنگه در استان فارس اجاره کرده بودند و ادارۀ جزایر در دست این طایفه بود.

در سال ۱۸۸۵م، دولت ایران تصمیم به تغییر تقسیمات کشوری در [[دوران صفویه]] گرفت. در آن سال، ایران به ۲۷ استان تقسیم شد و بنادر و جزایر [[خلیج فارس]] به‌عنوان یک فرمانداری، ضمیمه استان بیست‌وششم شدند. در سال ۱۸۸۷م، حکومت خودمختار قاسمیان در [[بندر لنگه]] برچیده شد و این فرمانداری مستقیماً زیر نظر استان بیست و ششم قرار گرفت و اداره آن به فرماندار منصوب دولت ایران سپرده شد.

این جزایر تا سال ۱۹۰۴م تحت حاکمیت ایران بودند؛ اما در این سال توسط بریتانیا اشغال شدند. با اعلام خروج نیروهای بریتانیا از [[خلیج فارس]] در سال ۱۹۷۱م مناقشه بر سر مالکیت جزایر حل و حاکمیت ایران بر آنها اعاده شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سه‌گانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بین‌الملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۱۳-۲۱۴.]</ref>

'''اهمیت اقتصادی و ترانزیت انرژی''': جزایر [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] به‌دلیل واقع‌شدن در مسیر تردد کشتی‌ها در [[تنگه هرمز]] که حدود ۴۰درصد از نفت جهان و بیشتر نفت منطقه خلیج‌فارس از آن عبور می‌کند، از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردارند. قرارگیری آنها در این آبراه، امکان کنترل و نظارت بر ترددهای دریایی، سواحل شمالی و جنوبی خلیج‌فارس و پهنۀ وسیعی از آب‌های منطقه را فراهم می‌کند.

'''اهمیت نظامی و امنیتی''': جزایر سه‌گانه از اهمیت ویژه‌ای در دفاع از ایران برخوردارند و از نظر نظامی دارای موقعیت راهبردی خاصی هستند. ارزش نظامی این جزایر بیشتر برای ایران مهم است و برای سایر کشورها، به‌ویژه دولت‌های حاشیه جنوبی خلیج فارس، چندان حائز اهمیت نیست؛ زیرا علاوه بر این سه جزیره، ایران حاکمیت بر چندین جزیره با موقعیت ممتاز را در [[تنگه هرمز]] دارد که مجموع آن‌ها زنجیرۀ قوسی دفاعی این کشور را تشکیل می‌دهند. هنگام بروز هرگونه تهاجم نظامی، این جزایر می‌توانند به‌عنوان سپر دفاعی عمل کرده و با تجهیز و آماده‌سازی مناسب، عملیات نظامی را علیه هرگونه تجاوز خارجی انجام دهند.

در صورت استفاده نظامی، جزایر می‌توانند تردد در خلیج‌فارس را تحت کنترل درآورده یا حتی جریان نفت و کالاها را مسدود کنند. از دیدگاه آمریکا، حفاظت از بازبودن این تنگه یک منفعت حیاتی محسوب می‌شود. حاکمیت بر آن‌ها قدرت کنترل ایران را از نظر نظامی، سیاسی و تجاری در منطقه تقویت می‌کند و اگر تحت کنترل یک قدرت بیگانه قرار گیرند، می‌توانند تهدیدی امنیتی برای ایران محسوب شوند. این جزایر و اسکله‌های موجود در این منطقه می‌توانند نقش چندین ناو هواپیمابر را ایفا کنند و امکان دفاع چندلایه را برای حفظ بنادر و خاک ایران فراهم سازند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1688451/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 امیری و نادری، «نقش جزایر سه‌گانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، ۱۳۹۹ش، ص۳۵۲-۳۵۶.]</ref>

 

== ادعاهای امارات بر حاکمیت جزایر ==

 

=== ادعاهای امارات و مواضع ایران ===

دولت امارات متحده عربی از زمان تأسیس، بر جزایر سه‌گانه ایرانی که طی ۶۸ سال اشغال بریتانیا مورد ادعای شیخ‌نشین‌های شارجه و رأس‌الخیمه بودند، ادعای مالکیت دارد.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C__a-45659.aspx «جزایر سه‌گانه ایرانی»، وب‌سایت پژوهه.]</ref> در سال ۱۳۷۱ش، اقدامات طرف شارجه‌ای در جزیره ابوموسی موجب تصویب طرحی در تهران برای جلوگیری و ممانعت از ورود قایق تدارکاتی آنان شد. تلاش‌های حاکم شارجه برای حل دیپلماتیک موضوع به نتیجه نرسید و امارات ادعاهای خود را با شدت از سر گرفت و آن را در نهادهای عربی و بین‌المللی مطرح کرد. امارات یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م را تحمیلی می‌داند و به اقداماتی مانند سفر رییس‌جمهور ایران به ابوموسی در سال ۱۳۹۱ش به‌عنوان نقض حاکمیت خود واکنش نشان داده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/681404-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C تاجیک، «چرا امارات مدعی است جزایر سه‌‌گانه ایرانی متعلق به آنان است؟»، وب‌سایت اعتمادآنلاین.]</ref>

سابقۀ حضور انگلیسی‌ها در خلیج‌ فارس به دورۀ صفویه می‌رسد و آن‌ها در دوره‌های افشاریه تا پهلوی، با حفظ کنسولگری‌ها، جایگاه خود را در منطقه تثبیت کردند. قبیله‌های قواسم یا جواسم ایرانی بر رأس‌الخیمه و شارجه حکومت داشتند. انگلیسی‌ها از حملات احتمالی آنان به کشتی‌های خود بیم داشتند و مانع اتحاد شیوخ سواحل متصالحه (امارات) با خویشاوندان ایرانی‌شان می‌شدند. به مدت یک‌قرن، شیوخ قاسمی از طرف دولت ایران فرماندار بندر لنگه بودند. خویشاوندان آن‌ها در سواحل ایرانی و جنوبی خلیج‌فارس زندگی می‌کردند و به راهزنی دریایی ادامه می‌دادند. تسلط موقت شاخه‌ای از قواسم بر بنادر لنگه و کنگ و جزایر [[جزیره قشم|قشم]]، تنب و [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، بعدها مبنای ادعاهای مالکیت آنان بر این جزایر شد. انگلیسی‌ها برای مقابله با تهدید قواسم، در ژانویه ۱۸۲۰م به بندر لنگه حمله کردند و چند کشتی آنان را آتش زدند تا هم قواسم را سرکوب کنند و هم پایگاه امنی برای نیروهای خود در قشم ایجاد کنند. این موضوع بعدها دستاویز شیوخ قاسمی شارجه برای ادعای واهی بر جزایر سه‌گانه شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضایی‌سرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سه‌گانۀ خليج‌ فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۲-۷۳.]</ref> در سال ۱۸۶۴م آنها با امضای پیمانی با بریتانیا، تحت‌الحمایه آن کشور شدند و شارجه به‌عنوان امارتی مستقل به رسمیت شناخته شد. بریتانیا با تعیین مرزهای دقیق مخالفت می‌ورزید و استدلال می‌کرد مفاهیم غربی حاکمیت سرزمینی در این منطقه قبیله‌ای کاربردی ندارد. با افزایش نفوذ رقیبانی مانند روسیه و برای حفظ منافع حیاتی خود در مسیر هند، بریتانیا به ‌تدریج بر تمامی معادلات خلیج‌ فارس مسلط شد. آن‌ها با سوءاستفاده از ضعف مفرط دولت مرکزی ایران در عصر قاجار، پیمان‌های مستقلی با شیوخ محلی منعقد کردند. این روند در آستانه قرن بیستم و با احساس خطر از جانب روسیه به اوج خود رسید؛ تا جایی که مصمم به اشغال استراتژیک جزایر سه‌گانه و تنگه هرمز شد. سرانجام در سال ۱۹۰۳م دولت بریتانیا اشغال جزایر تنب و ابوموسی را به نام شیخ شارجه تصویب و عملی کرد. ایرانِ آن دوران، که در چنبره بحران‌های داخلی و حکومتی ضعیف گرفتار بود، تنها سال‌ها پس از وقوع این اشغال از آن مطلع شد و آنگاه بود که توانست اعتراضات رسمی خود را آغاز کند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سه‌گانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص7۹-۸۰.]</ref>

۴.  '''اشغال غیرقانونی''': صرف اشغال فیزیکی توسط یک شیخ‌نشین تحت‌الحمایه که خود توسط نیروی دریایی بریتانیا پشتیبانی می‌شد، نمی‌تواند ایجادکننده حق حاکمیت مشروع باشد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سه‌گانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص۸۶-۸۸.]</ref>

'''اسناد تاریخی؛''' جزایر سه‌گانه از دیرباز در قلمرو ایران قرار داشته‌اند. در سده‌های هجدهم و نوزدهم میلادی، این جزیره‌ها به‌طور مستقیم تحت صلاحیت و ادارهٔ والی‌نشین لنگه بودند که خود بخشی اداری از استان فارس محسوب می‌شد. شواهد تاریخی حاکمیت ایران بر این جزایر در اسناد رسمی، مدارک تاریخی، راهنمای‌های دریانوردی، سالنامه‌ها، گزارش‌های روزانه، نقشه‌های سیاسی و گزارش‌های اداری و یادداشت‌های رسمی وزارت خارجه انگلیس و ادارهٔ امور هندوستان در بریتانیا، طی سده‌های هفدهم و هجدهم و به‌ویژه در قرن نوزدهم میلادی نیز این امر مشهود است. این جزایر در نقشهٔ لرد کرزن از ایران در سال ۱۸۹۲م، نقشهٔ ادارهٔ مساحی هندوستان در سال ۱۸۹۷م، کتابچه‌های راهنمای دریانوردی خلیج‌فارس چاپ ۱۸۶۴م و گزارش‌های اداری دولت انگلیس در سال‌های ۱۸۷۵ و ۱۸۷۶م، به‌عنوان قلمرو ایران ثبت شده‌اند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضایی‌سرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سه‌گانۀ خليج‌ فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۴.]</ref>

'''حقوق بین‌الملل؛''' در کنوانسیون ۱۹۸۲م سازمان ملل، عرض آب‌های سرزمینی حداکثر ۱۲ مایل دریایی تعیین شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضایی‌سرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سه‌گانۀ خليج‌ فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۳.]</ref> جزایر سه‌گانه شامل این قاعده هستند؛ زیرا فاصلۀ آنها از خاک اصلی کشور بیش از ۱۲ مایل دریایی است و به همین دلیل دارای آب داخلی و سرزمینی مختص به خود هستند. با این حال، از آنجا که فاصله این جزایر از یکدیگر و از خاک اصلی در جهت شمالی-جنوبی کمتر از ۲۴ مایل دریایی است، آب‌های سرزمینی آن‌ها با یکدیگر همپوشانی پیدا می‌کند. بنابراین، حاکمیت ایران بر آب‌های داخلی این جزایر و آب‌های پشت خط مبدا از نوع حاکمیت مطلق است. اگر جزایر سه‌گانه وجود نداشتند، آب‌های سرزمینی ایران حداکثر تا ۱۲ مایل دریایی گسترش می‌یافت و حاکمیت دریایی ایران محدود می‌شد و بخش وسیعی از شرق و جنوب خلیج فارس و غرب تنگه هرمز از حوزه حاکمیت ایران خارج می‌شد؛ اما به‌دلیل موقعیت جغرافیایی مناسب جزایر سه‌گانه در محور شمالی-جنوبی و فاصله کمتر از ۲۴ مایل از یکدیگر، این جزایر موجب شده‌اند که دریای سرزمینی ایران در قالب دو دایره متداخل به‌سمت جنوب گسترش یابد و حاکمیت ایران بر اساس قوانین دریایی به‌سمت آب‌های جنوبی گسترش یابد؛<ref>[https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3551-en.pdf امیری و نادری، «نقش جزایر سه‌گانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، ۱۳۹۹ش، ص۳۴۸.]</ref> اما فاصلۀ ابوموسی تا شارجه امارات حدود ۶۴ کیلومتر و بیش از ۲۴ مایل است. بر اساس قواعد حقوق دریاها، در چنین حالتی آب‌های آزاد بین دو سرزمین وجود دارد و ادعای مالکیت سرزمینی امارات بر جزایر سه‌گانه فاقد پشتوانۀ حقوقی است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضایی‌سرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سه‌گانۀ خليج‌ فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۳-۷۴]</ref>

'''اصل استوپل؛''' بر اساس اصل استوپل در حقوق بین‌الملل، وقتی یک کشور موضع مشخصی اتخاذ می‌کند، نمی‌تواند بعداً برخلاف آن عمل کند. در مورد جزایر سه‌گانه اسناد رسمی بریتانیا و موافقت‌نامه‌های بین‌المللی و سپس امضای یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م حاکمیت ایران را به رسمیت شناخته‌ است و طبق اصل استوپل، دیگر نمی‌تواند ادعایی مغایر با این موضع قبلی داشته باشد. شارجه و امارات متحده عربی به‌عنوان جانشین نیز با امضای یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م، حضور و حقوق ایران در جزایر را به رسمیت شناخته است و ادعای مالکیت کامل یا اتهام اشغال از سوی ایران، نقض آشکار تعهدات قبلی و اصل استوپل است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضایی‌سرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سه‌گانۀ خليج‌ فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۵-۷۸.]</ref>

'''اصل تقدم تصرف؛''' بریتانیا پس از اشغال جزایر سه‌گانه تلاش کرد با استناد به اصل تقدم تصرف در حقوق بین‌الملل، حاکمیت خود را بر این جزایر توجیه کند. بر اساس این اصل، سرزمین‌های بدون مالک که نخستین بار توسط کشوری اشغال شوند، به آن کشور تعلق می‌گیرند. بریتانیا ادعا می‌کرد این جزایر پیش از اشغال، فاقد حاکمیت مشخص بوده‌اند؛ اما ایران مالکیت تاریخی خود بر این جزایر را از طریق اعتراض مداوم، حاکمیت تاریخی و اسناد اثبات کرده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضایی‌سرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سه‌گانۀ خليج‌ فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۵-۷۸.]</ref>

'''اصل جانشینی در معاهدات؛''' بر اساس اصل جانشینی در معاهدات در حقوق بین‌الملل، دولت‌های تازه‌تأسیس متعهد به معاهدات و توافقات سرزمینی دولت‌های پیشین خود هستند. در مورد یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م میان ایران و شارجه، این اصل اعمال می‌شود. شارجه در زمان امضای یادداشت ۱۹۷۱م، تحت‌الحمایه بریتانیا محسوب می‌شد و طبق قرارداد ۱۸۹۲م، بدون رضایت و نظارت بریتانیا نمی‌توانست با کشوری دیگر قرارداد امضا کند. این توافق با آگاهی و اجازه بریتانیا منعقد شد و از نظر حقوقی معتبر است. با تشکیل کشور امارات متحده عربی، این دولت جدید جانشین حقوق و تعهدات اعضای تشکیل‌دهنده آن از جمله شارجه شد. طبق اصل جانشینی، معاهداتی که مربوط به امور سرزمینی هستند، برای دولت جانشین نیز الزام‌آورند و امارات به‌عنوان جانشین شارجه، ملزم به رعایت مفاد یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م است. حتی در حقوق داخلی امارات نیز، شورای عالی این کشور در سال ۱۹۹۲م تصریح کرد که تعهدات هر یک از امیرنشین‌های عضو، تعهد کل اتحادیه محسوب می‌شود.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضایی‌سرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سه‌گانۀ خليج‌ فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۹-۷۸.]</ref>

== روند بازپس‌گیری جزایر سه‌گانه ==

اختلاف اصلی بین اشغال [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] و دو تنب به قرارداد منعقده میان ایران و شارجه در مورد [[جزیره ابوموسی]] و عدم وجود قراردادی میان ایران و راس‌الخیمه در خصوص [[تنب کوچک]] و [[تنب بزرگ]] مربوط می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/22635/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%87%D8%A7 حجت‌زاده، «وضعیت حقوقی جزایر سه‌گانه خلیج فارس از دیدگاه حقوق بین‌الملل دریاها»، ۱۳۸۰ش، ص۷۴-۷۵.]</ref>

مذاکرات ایران و بریتانیا درباره جزیره ابوموسی به امضای یک یادداشت تفاهم میان ایران و شارجه در سال ۱۹۷۱م انجامید. این سند، طبق کنوانسیون وین ۱۹۶۹م در مورد حقوق معاهدات، یک توافقنامه الزام‌آور حقوقی محسوب می‌شود که مورد تأیید و تصدیق دولت بریتانیا نیز قرار گرفت و از طریق این کشور میان طرفین مبادله شد.

حاکمیت ایران بر [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] به‌صورت کامل و بدون قید و شرط اعاده شد. در مورد [[جزیره ابوموسی]]، با هدف تسهیل خروج بریتانیا و جلوگیری از تنش‌های بیشتر، توافقی در قالب یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م میان ایران و شیخ‌نشین شارجه به امضا رسید. بر اساس این توافق، دو طرف از ادعاهای حاکمیتی خود صرف‌نظر نکردند؛ اما مسئولیت کامل امنیت و دفاع از جزیره و همچنین استقرار نیروهای ایرانی در آن به ایران واگذار شد.<ref>[https://farsnews.ir/Farshr/1764476157266142925/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%AB%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF عادلی، «روزی که حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه تثبیت شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> مفاد آن عبارت است از:

=== پیامدها و واکنش‌ها ===

== پیامدهای ژئوپلیتیک و امنیتی از دست دادن حاکمیت جزایر سه‌گانه ==

== اعمال حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه از ۱۹۷۱م تاکنون ==

با استقرار نیروهای نظامی ایران در سال ۱۹۷۱م، [[جزیره ابوموسی]] در تقسیمات کشوری ایران ادغام شد. در دهه‌های اخیر، اعمال حاکمیت ایران بر [[جزیره ابوموسی|جزیرهٔ ابوموسی]] در ابعاد مختلف تداوم داشته است که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: