| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
جنگ منطقهای در چارچوب رویارویی جمهوری اسلامی ایران با آمریکا، اسراییل و متحدان منطقهای آنها اشاره دارد و به درگیری گفته میشود که در آن صحنۀ نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمیماند و دامنۀ آن به سرعت به سطح منطقه گسترش مییابد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، مهمترین مختصات این نوع جنگ عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه ایران از جمله عراق، کویت، | جنگ منطقهای در چارچوب رویارویی جمهوری اسلامی ایران با آمریکا، اسراییل و متحدان منطقهای آنها اشاره دارد و به درگیری گفته میشود که در آن صحنۀ نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمیماند و دامنۀ آن به سرعت به سطح منطقه گسترش مییابد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، مهمترین مختصات این نوع جنگ عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه ایران از جمله عراق، کویت، قطر، عربستان و امارات، چندجبههشدن درگیری با ورود همزمان بازیگران مختلف از جمله گروههای همسو با ایران در لبنان، عراق، یمن و فلسطین و تغییر ماهیت جنگ از متقارن به ناهمتراز که در آن توان موشکی و پهپادی، عمق جغرافیایی و کنترل بر شریانهای حیاتی انرژی (تنگه هرمز و خلیج فارس) در برابر برتری تکنولوژی پیشرفتۀ آمریکا قرار میگیرد.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «جنگ منطقهای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم؛] [https://farsnews.ir/Mohammad_Imani/1769943817280017786/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87 «جنگ منطقه ای، یعنی چه؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> به گفته تحلیلگران، حتی در غیاب درگیری نظامی همزمان در چند کشور، همین مختصات جنگ منطقهای، به تنهایی برای سرریزشدن پیامدها به کل محیط پیرامونی کافی است. در این چارچوب، افزایش قیمت نفت، اختلال در مسیرهای تجارت جهانی، جهش هزینۀ بیمه حملونقل، خروج سرمایه و بیثباتی اقتصادی نه تنها کشورهای درگیر، بلکه تمامی بازیگران منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.<ref>[https://www.ettelaat.com/news/135505/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «منظور رهبر انقلاب از جنگ منطقهای چیست؟»، اطلاعات آنلاین.]</ref> | ||
== زمینههای طرح جنگ منطقهای == | == زمینههای طرح جنگ منطقهای == | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
== راهبرد ایران در جنگ منطقهای == | == راهبرد ایران در جنگ منطقهای == | ||
بر اساس گزارش رسانهها، جمهوری اسلامی ایران راهبرد جنگ منطقهای را در چارچوب بازدارندگی حداکثری طراحی کرد. بر این اساس، ایران طی نامهای رسمی به سازمان ملل متحد اعلام کرد که در صورت وقوع هرگونه درگیری، کلیه پایگاهها، تأسیسات و داراییهای نیروی متخاصم در منطقه؛ اعم از نظامی و غیرنظامی، اهداف مشروع پاسخ ایران تلقی خواهند شد.از منظر راهبردی، این رویکرد سه هدف اصلی را دنبال میکرد: | بر اساس گزارش رسانهها، جمهوری اسلامی ایران راهبرد جنگ منطقهای را در چارچوب بازدارندگی حداکثری طراحی کرد. بر این اساس، ایران طی نامهای رسمی به سازمان ملل متحد اعلام کرد که در صورت وقوع هرگونه درگیری، کلیه پایگاهها، تأسیسات و داراییهای نیروی متخاصم در منطقه؛ اعم از نظامی و غیرنظامی، اهداف مشروع پاسخ ایران تلقی خواهند شد. از منظر راهبردی، این رویکرد سه هدف اصلی را دنبال میکرد: | ||
* تعریف قواعد درگیری پیش از شروع جنگ و شفافسازی هزینههای احتمالی برای طرف مقابل؛ | * تعریف قواعد درگیری پیش از شروع جنگ و شفافسازی هزینههای احتمالی برای طرف مقابل؛ | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
== وقوع جنگ منطقهای == | == وقوع جنگ منطقهای == | ||
به گفته تحلیلگران، [[جنگ رمضان]] که کمتر از یک ماه پس از هشدار سید علی خامنهای آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقهای محسوب میشود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ش با حملات هماهنگ اسرائیل و ایالات متحده علیه اهدافی در خاک ایران شروع شد، اما ایران در چارچوب [[عملیات وعده صادق]] ۴ بلافاصله پاسخ گستردهای را در دستور کار قرار داد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/388765/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقهای شد؟»، وبسایت بصیرت.]</ref> به نظر تحلیلگران پاسخ ایران به حملات اولیه، ماهیتی فراتر از تقابل دوجانبه به این درگیری بخشید. نیروهای مسلح ایران رگبار گستردهای از موشکها و پهپادها را به سمت پایگاههای نظامی ایالات متحده در بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی شلیک کردند و سفارتخانههای آمریکا در ریاض و کویت نیز هدف قرار گرفتند. همزمان، حزبالله لبنان از شمال، آتش موشکی را به سمت اسرائیل گشود، گروههای همسو با ایران در | به گفته تحلیلگران، [[جنگ رمضان]] که کمتر از یک ماه پس از هشدار سید علی خامنهای آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقهای محسوب میشود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ش با حملات هماهنگ اسرائیل و ایالات متحده علیه اهدافی در خاک ایران شروع شد، اما ایران در چارچوب [[عملیات وعده صادق]] ۴ بلافاصله پاسخ گستردهای را در دستور کار قرار داد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/388765/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقهای شد؟»، وبسایت بصیرت.]</ref> به نظر تحلیلگران پاسخ ایران به حملات اولیه، ماهیتی فراتر از تقابل دوجانبه به این درگیری بخشید. نیروهای مسلح ایران رگبار گستردهای از موشکها و پهپادها را به سمت پایگاههای نظامی ایالات متحده در بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی شلیک کردند و سفارتخانههای آمریکا در ریاض و کویت نیز هدف قرار گرفتند. همزمان، حزبالله لبنان از شمال، آتش موشکی را به سمت اسرائیل گشود، گروههای همسو با ایران در عراق<ref>[https://rasadkhone.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE/ «جنگ رمضان، بزرگترین نبرد منطقهای خاورمیانه»، وبسایت ردصدخونه.]</ref> و یمن پایگاههای آمریکایی و اسراییل را هدف گرفتند.<ref>[https://farsnews.ir/mohamadahmadi89/1774682564129519902/%DB%8C%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B4%D8%AF «یمن برای حمایت از ایران، رسماً وارد جنگ شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> بدین ترتیب، طی کمتر از دو روز، درگیری به شبکهای از تقابلهای همزمان در گسترهای از شرق مدیترانه تا خلیجفارس تبدیل شد. در این فرآیند، کشورهای منطقه، افزون بر در اختیار گذاشتن خاک، آسمان و زیرساختهای خود بهعنوان سکوی عملیات علیه ایران، در خود حملات نیز نقش مستقیم داشتهاند.<ref>[https://farsi.centcomcitadel.com/fa/articles/ssc_fa/features/2026/03/06/feature-02/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%D9%94-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B «نقش حیاتی متحدان حاشیهٔ خلیج فارس در عملیات خشم حماسی»، تارنمای دژ.]</ref> بر اساس گزارشهای تأییدشده، همکاری نظامی و دفاعی این کشورها نقشی حیاتی در عملیات علیه ایران ایفا کرده و بقایای پهپادهای منهدمشدۀ متعلق به برخی از آنان، بر مشارکت عملیشان تأکید دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2205449/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%DB%B5-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%B4%D8%AF «ایران خواستار غرامت از ۵ کشور منطقه شد»، خبر آنلاین.]</ref> | ||
== پیامدهای جنگ منطقهای == | == پیامدهای جنگ منطقهای == | ||
