بدون خلاصۀ ویرایش |
پالایش متن |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|آیتالکرسی؛}}''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن. | '''{{درشت|آیتالکرسی؛}}''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن. | ||
آیتالکرسی نام آیه ۲۵۵ سوره بقره و | آیتالکرسی نام آیه ۲۵۵ سوره بقره است و به بیان [[توحید]] و صفات [[خدا]] مانند حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی میپردازد. نام این آیه برگرفته از واژه کُرسِی است که در متن آن آمده است. [[تفسیر قرآن|مفسران قرآن]]، کرسی را تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا میدانند. معرفی آیتالکرسی بهعنوان برترین آیه و سید آیات قرآن، به اهمیت این آیه اشاره دارد. در احادیث اهلبیت به خواندن آیتالکرسی در حالات مختف سفارش شده است. باور مردم بر ویژگی حفاظتبخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سردر خانهها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری بر نقش این آیه در [[فرهنگ اسلامی|فرهنگ]] و [[سبک زندگی اسلامی|سبک زندگی مسلمانان]] تأکید دارند. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
آیتالکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نامگذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان پیامبر اسلام رواج داشته است. برخی مفسران بهدلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیتالکرسی میدانند؛ اما منابع کهن این بسط را تأیید نمیکنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد | آیتالکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نامگذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] رواج داشته است. برخی مفسران قرآن بهدلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیتالکرسی میدانند؛ اما منابع کهن این بسط را تأیید نمیکنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد ۵۰ کلمه و ۱۷۰ حرف در این آیه و روایتی از [[امام علی]] که آغاز و انجام آیتالکرسی را بهروشنی مشخص میکند، نشان میدهد که آیتالکرسی محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگنامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> | ||
== | == جایگاه آیتالکرسی در فرهنگ اسلامی == | ||
از منظر اسلامپژوهان، هدف اصلی آیتالکرسی آن است که معبود واقعی و شایستهٔ پرستش را به مردم معرفی کند. آموزههای این آیه، یکتاپرستی را تقویت و انسانها را از [[شرک]] و بندگیهای باطل آزاد میکند.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴–۵.</ref> در روایتی از [[امام جعفر صادق|امام صادق]] آمده که پیامبر اسلام، آیتالکرسی را برترین آیه قرآن دانسته است. بعضی روایات نیز [[اسم اعظم|اسم اعظم خدا]] را در آیتالکرسی نهفته دانستهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگنامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> فضیلت آیتالکرسی در [[کتب اربعه|جوامع روایی شیعه]] و [[صحاح سته|اهلسنت]] وجود دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> | |||
آیتالکرسی در فرهنگ اسلامی، نماد حفظ و قیومیت الهی است و تلاوت آن موجب امان از خطرات میشود.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> در احادیث منتسب به [[امامان شیعه]]، خواندن آیتالکرسی عامل رفع بلایای دنیوی مانند [[فقر]]، کاهش سختیهای اخروی نظیر [[عذاب قبر]]<ref>[https://lib.eshia.ir/12013/1/136 عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۳۶.]</ref> و مؤثر در شفای بیماریها مانند درد چشم، معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15339/2/616 شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۱۶.]</ref> قرائت این آیه در اعمال و نمازهای مستحبی، ازجمله [[نماز شب اول قبر|نماز لیلة الدفن]] (نماز شب اول قبر) سفارش شده است.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.</ref> | |||
== | == تفسیر آیتالکرسی == | ||
از منظر قرآنپژوهان و [[تفسیر قرآن|مفسران قرآن]]، آیتالکرسی بر تبیین جامع مفاهیم توحیدی تمرکز دارد. این آیه با شانزده بار اشاره به ذات الهی، بیشترین بسامد یادکردِ خداوند را در میان آیات قرآن دارا است و از این رو با لقب «سید آیات قرآن» نیز شناخته میشود. محتوای این آیه ضمن نفی [[شرک]]، به توصیف صفات کمال و تنزیه خداوند میپردازد که محورهای اصلی آن عبارتند از: | |||
آیتالکرسی بر تبیین جامع مفاهیم توحیدی تمرکز دارد. این آیه با شانزده بار اشاره به ذات الهی، بیشترین بسامد یادکردِ خداوند را در میان آیات قرآن دارا است و از این رو با لقب «سید آیات قرآن» نیز شناخته میشود. محتوای این آیه ضمن نفی | |||
# حیات ازلی، ابدی و قائم به ذات؛ | # حیات ازلی، ابدی و قائم به ذات؛ | ||
# منزه بودن از نواقص و محدودیتهای جسمانی نظیر خواب و خستگی؛ | # منزه بودن خدا از نواقص و محدودیتهای جسمانی نظیر خواب و خستگی؛ | ||
# مالکیت و احاطهٔ مطلق بر گسترهٔ آسمانها و زمین؛ | # مالکیت و احاطهٔ مطلق خدا بر گسترهٔ آسمانها و زمین؛ | ||
# انحصار حق شفاعت به اذن الهی؛ | # انحصار حق شفاعت به اذن الهی؛ | ||
# عدم دشواری و رنج در تدبیر و نگهبانی کیهان.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸–۹۹ و ۱۰۴–۱۰۵.</ref> | # عدم دشواری و رنج خدا در تدبیر و نگهبانی کیهان.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸–۹۹ و ۱۰۴–۱۰۵.</ref> | ||
=== مفهوم کرسی === | === مفهوم کرسی === | ||
واژهٔ کرسی در لغت بهمعنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/کرسی ابنمنظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/کرسی شرتونی، أقرب الموارد، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۵۳۸.]</ref> | واژهٔ کرسی در لغت بهمعنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/کرسی ابنمنظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/کرسی شرتونی، أقرب الموارد، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۵۳۸.]</ref> مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفتهاند که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است: | ||
* قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمانها و زمین؛ | * قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمانها و زمین؛ | ||
* استعارهای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از [[امام جعفر صادق]])؛ | * استعارهای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از [[امام جعفر صادق]])؛ | ||
* مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمانها و زمین، بهگونهای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقهای در یک بیابان توصیف شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.]</ref> | * مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمانها و زمین، بهگونهای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقهای در یک بیابان توصیف شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.]</ref> | ||
در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شدهاند. با این حال، به گزارش [[محمدباقر مجلسی]]، بر اساس دیدگاه غالب | در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شدهاند. با این حال، به گزارش [[محمدباقر مجلسی]]، بر اساس دیدگاه غالب میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمانهای هفتگانه، آسمانها در احاطهٔ کرسی و کرسی در درون [[عرش خدا|عرش]] قرار میگیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref> | ||
== آیتالکرسی در فرهنگ عمومی و هنر == | == آیتالکرسی در فرهنگ عمومی و هنر == | ||
بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از | بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از [[جن|جنیان]]، شیاطین و نیروهای منفی مانند [[طلسم]] و [[چشمزخم]]، آیتالکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف مینویسند. افزون بر این در هنگام درخواست [[حاجتروایی]] و پیش از خواب هم این آیه خوانده میشود.<ref>[https://hirzrazavi.ir/خواص-اعجاز-آمیز-آیت-الکرسی-در-حل-مشکلات/ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وبسایت حرز رضوی.]</ref> | ||
آیتالکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی در زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش میبست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظتبخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبههای قرآن یا کتیبههای کاشی مساجد، امامزادهها و مدارس نگاشته میشد. در چنین آثاری، دور نگهداشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز از اهداف اصلی هنرمند به شمار میرفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و هاشمی زرجآباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبهنگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ۱۳۹۳ش، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref> | |||
آیتالکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش میبست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظتبخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبههای قرآن یا کتیبههای کاشی مساجد، امامزادهها و مدارس نگاشته میشد. در چنین آثاری، دور | |||
در [[معماری]]، ایرانیان مسلمان گاهی آیتالکرسی را بهصورت [[کتیبه]] بر سردر ورودی خانهها نصب میکنند. خواندن این آیه هنگام بیرونرفتن از [[خانه]] و برای برآوردهشدن حاجت سفارش شده است.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/آیات-قرآن-زینت-بخش-سر-در-خانههای-ایرانیان صادقی، «آیات قرآن، زینتبخش سردر خانههای ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> هنرمندان عصر [[صفویه]] در حاشیۀ بزرگ قالیچههای سالتینگ محرابی و سجادهای از نقش این آیه استفاده کردهاند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1779_f2f89581a8736749829e7b899b31136a.pdf وندشعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالیهای دوره صفویه »، ۱۳۹۹ش، ص۱۱۵ و ۱۲۲.]</ref> بزرگترین تابلوی هنری دستساز از آیتالکرسی در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در [[استان البرز|البرز]] ساخته شده و به حرم [[امام علی]] اهدا شد.<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/2797156 «ساخت بزرگترین تابلوی آیتالکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> | |||
فیلم | مستند [[پروانه سفید (فیلم)|پروانه سفید]] به کارگردانی بهروز نورانیپور نیز فیلمی داستانی و شاعرانه درباره فضیلت و جایگاه آیتالکرسی در زندگی [[مسلمان|مسلمانان]] است. این اثر در سیوسومین [[جشنواره فیلم فجر]] شرکت داشت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/02/04/720542/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1 «آیتالکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
آیتالکرسی گاه بهصورت مستقیم در | آیتالکرسی گاه بهصورت مستقیم در [[شعر فارسی]] هم بازتاب داشته است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5248/5300/49352/%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C_%D8%A2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D9%88%D8%A7 جعفری، «تجلی آیتالکرسی در شعر استاد شیوا»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲]؛ [https://neyshabur1.ir/elements/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AF/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وبسایت نیشابورشناسی.]</ref> ازجمله [[امید مجد]] آیتالکرسی را چنین به نظم درآورده است:<ref>[https://neyshabur1.ir/elements/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AF/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وبسایت نیشابورشناسی.]</ref> | ||
{{شعر جدید|متن=نباشد جز الله پروردگار\\که زنده است و پاینده آن کردگار | {{شعر جدید|متن=نباشد جز الله پروردگار\\که زنده است و پاینده آن کردگار | ||
