خانواده متعالی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۲۱: / خط ۱۲۱: @@
 * «وضعیت خانواده در ایران»، وب‌سایت مرکز رصد فرهنگی کشور، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۴۰۱ش.
 {{پایان منابع}}
+++++
+<big>'''تعالی خانواده؛'''</big> استواری روابط خانوادگی بر پایۀ معنویت و اخلاق اسلامی.
+در تعالی خانواده، به تشکیل خانواده و استواری روابط خانوادگی به‌گونه‌ای توجه می‌شود که پیامد آن پاسخ‌گویی بهینه به نیازهای طبیعی، رشد اجتماعی، تکامل معنوی و تولید و تربیت نسل صالح باشد. از این منظر، سیاست‌گزاران فرهنگی، مولفه‌های ویژه‌ای را در سبک زندگی خانوادگی برای نقش مرد و زن در جایگاه‌های [[نقش تربیتی پدر|پدری]]، [[نقش مادری|مادری]] و همسری مورد توجه قرار می‌دهند که قابلیت اجرا داشته باشند و الگوی [[خانواده در آموزه های اسلامی|خانوادۀ مسلمان]] ایرانی را تعریف کنند.
+==مفهوم‌شناسی==
+در تعالی خانواده به زمینه‌های رشد معنوی اعضای خانواده توجه می‌شود<ref>[https://alzahra.acecr.ac.ir/fa/page/7007/%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C- «تعالی خانواده (تشکیل، تحکیم، فرزندآوری)»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی واحد الزهرا.]</ref> و از رهگذر [[ازدواج آسان]]، [[ازدواج بهنگام]] و فرآیند [[همسرگزینی دختران|همسرگزینی]]، به حمایت و پاسداری از قداست خانواده و استواری [[روابط خانوادگی]] بر پایۀ معنویت و اخلاق اسلامی می‌پردازد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101204 «اهداف و اصول تشکیل خانواده و سیاست‌های تحکیم و تعالی آن»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
+==مولفه‌های تعالی خانواده==
+# بلوغ و رشد اجتماعی: آشنایی با آداب معاشرت و سنن اجتماعی و خانوادگی؛<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص66-69.</ref>
+# آسان‌سازی ازدواج: آشنا کردن مردم با نظر دین در مورد آسان‌گیری ازدواج، ارتقای سطح [[ایمان]] آنان و تبیین سیرۀ اهل‌بیت در مورد [[ازدواج آسان]].<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/2689/6592/76880/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%A2%D8%B3%D8%A7%D9%86 «ازدواج آسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
+# مهارت و هم‌افزایی: همراهی، همدلی و هم‌اندیشی اعضای خانواده و ارتقای سطح دانش و مهارت زوجین در حوزۀ [[ازدواج]] و زندگی مشترک و تشویق آنان برای [[فرزندآوری]] و [[فرزندپروری]] سالم؛<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص24.</ref>
+# تقدس و معنویت: تغییر نگرش جوانان به [[ازدواج]] از رهگذر ارتقای خانواده از یک نهاد متشکل اجتماعی به یک ‌نهاد مقدس؛<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص24.</ref>
+==اهمیت تعالی ‌خانواده==
+[[ازدواج]] در فرهنگ مسلمانان، امری مقدس و سنت پیامبر اکرم دانسته می‌شود که فراتر از فوائد دنيایي دارای پاداش معنوی بوده و موجب تکميل [[دین]] می‌شود. از این منظر، [[خانواده|نهاد خانواده]] با ارزش‌های معنوی حفظ می‌شود و تحکیم و تعالی می‌یابد. تجرید خانواده از ارزش‌های دینی و معنوی، به‌باور کارشناسان، تحمل رنج‌های ناشی از تشکیل خانواده، به‌وجود آمدن موقعیت‌های نوپدید [[نقش مادری|مادری]] و [[نقش تربیتی پدر|پدری]] و صیانت از این نهاد با سازوکارهای انسانی و جامعه‌شناختی را دشوار کرده است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص24.</ref>  همچنین نفوذ فرهنگ غربی از خانواده، قداست‌زدایی کرده و موجب افزایش نرخ [[طلاق]] و [[کاهش جمعیت]] بر اثر الگوی فرزندآوری غیر بومی شده است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/107391/%D8%AA%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%DB%8C حسینی، «خانواده در آموزه‌های قرآنی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>
+==عوامل تعالی خانواده==
+در تعالی خانواده، عوامل اجتماعی و فرهنگی گوناگونی اثرگذار هستند. برخی از عوامل تعالی خانواده عبارت است از:
+===محیط اجتماعی===
+روابط اعضای خانواده در هر جامعه، متأثر از محیط پیرامونی و ارزش‌ها و هنجارهای حاکم بر آن است. محیط سالم و هدایت‌گر از عوامل تعالی خانواده است. تأکید آموزه‌های اسلام بر طهارت محیط، حفظ حدود الهی در جامعه و صیانت از فرهنگ اجتماعی از طریق امر به معروف و نهی از منکر، نشانه تأیید اثر قهری محیط بر اجتماعات انسانی از جمله خانواده، از سوی اسلام دانسته شده است.<ref>تحکیم و تعالی خانواده، درس‌نامه جهاد دانشگاهی استان سمنان، بی‌تا، ص8.</ref>
+===تثبیت نقش‌ها در خانواده===
+در خانواده‌ای که نقش‌ها بر اساس جایگاه [[نقش تربیتی پدر|پدری]]، [[نقش مادری|مادری]]، همسری، [[نقش دختری|دختری]]، پسری، [[نقش خواهری|خواهری]] و [[نقش برادری|برادری]] به عدالت و بر اساس خانواده‌گرایی تعریف شده باشد، تعالی خانواده نیز ممکن خواهد بود. در این نظام نقش‌ها و مجموعه جایگاه‌ها، هر فرد نسبت به دیگری حقوقی دارد و در قبال آن وظایفی را به‌عهده می‌گیرد. مرد در خانواده نقش همسر و پدر را ایفا می‌کند و حق همسری و پدری دارد و باید از حقوق آن جایگاه بهره‌مند باشد. زن نیز همسر و مادر خانواده است و باید از حقوق این دو جایگاه بهره‌مند شود. فرزندان باید پدر را در جایگاه پدری ببینند نه به‌مثابه خدمت‌گزار و بانک خانواده؛ مادر را نیز باید در جایگاه مادری ببینند نه به‌عنوان خادمی مهربان و سخت‌کوش. در این محیط، اختلاف سلیقه هم کاملا پذیرفته است همان‌گونه که همکاری و کمک به یکدیگر نیز وجود دارد. در خانواده‌ای که نقش‌ها به شایستگی تثبیت شده باشد پدرسالاری، مادرسالاری و فرزندسالاری، جایگاهی ندارد.<ref>تحکیم و تعالی خانواده، درس‌نامه جهاد دانشگاهی استان سمنان، بی‌تا، ص11.</ref>
+===حسن معاشرت===
+انسان‌ها به‌صورت غریزی نیازمند معاشرت با هم‌نوع هستند تا در آن، مهربانی و مهرورزی را تجربه کنند. قرآن، مردان را به «معروف» یعنی رفتار بهنجار و پسندیده با همسران، سفارش کرده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_19_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1 سوره نساء، آیه 19].</ref> در حسن معاشرت، همه عادات و رسوم اجتماعی بر اساس ارزش‌های اجتماعی و اخلاق دینی مورد توجه قرار می‌گیرد و از هر عملی که با عشق و محبت به خانواده منافات دارد، پرهیز می‌شود.<ref>کاتوزیان، حقوق مدنی خانواده، 1382ش، ج1، ص219.</ref> قرآن این حسن معاشرت در خانواده را موجب آرامش زوجین و ایجاد مودت و رحمت میان آنها معرفی کرده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_21_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B1%D9%88%D9%85 سوره روم، آیه 21].</ref> مهرورزی در خانواده و تأمین نیازهای عاطفی یکدیگر، عامل مهمی در تعالی خانواده است.
+===ایمان و پای‌بندی به آموزه‌های دینی===
+مسلمانان بر اساس آیات قرآن از ازدواج با مشرکان، نهی شده‌اند<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_221_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D9%82%D8%B1%D9%87 سوره بقره، آیه 221].</ref> تا مبادا بنیان خانواده مسلمان، از روح ایمان تهی شود و ارزش‌های دینی در خانواده کم‌رنگ شود و راه بر تعالی خانواده بسته شود. از این منظر، پیروی از دستورات خدا و رعایت حلال و حرام در زندگی، زمینه‌ساز تعالی خانواده است.<ref>تحکیم و تعالی خانواده، درس‌نامه جهاد دانشگاهی استان سمنان، بی‌تا، ص53.</ref>
+==آثار تعالی خانواده==
+# تحکیم خانواده؛ خانوادۀ متعالی دارای رشد فرهنگی و اجتماعی بوده و از بلوغ کامل عاطفی، عقلی و اجتماعی برخوردار است. خانوادۀ متعالی از تعهداتی که در نتیجۀ قرارداد ازدواج به‌وجود آمده، درک درستی یافته و با مسئولیت‌های ناشی از آن، آشنا می‌شود. خانوادۀ متعالی از جایگاه و قداست معنوی خانواده آگاهی داشته و صیانت از آن را مسئولیت دینی خویش می‌داند.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص69.</ref>
+# ارتقای ظرفیت‌های کارکردی خانواده؛ کاهش آمار طلاق، جوان شدن جمعیت، بالا رفتن میزان جمعیت که در حفظ و بقای جامعه موثر است، نشاط اجتماعی، بالا رفتن قدرت و توان نظامی کشور، حفظ حیات و بقای نسل، توسعۀ اقتصادی، اقتدار بین‌المللی، توليد مثل، ارتقاي پايگاه اجتماعي و جبران نواقص فردي و اجتماعي، از آثار ازدواج و خانوادۀ متعالی شمرده شده است.<ref>[http://%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC «ازدواج»، ویکی زندگی.]</ref>
+# پرورش فرزندان صالح؛ تشکيل خانواده، از نظر منابع ديني داراي حکمت‌هايي مانند ايجاد آرامش روانی، امکان بقاي نسل، ايجاد مودت و رحمت، سازندگي اخلاقي، سازندگي اجتماعي و گسترش باور توحيدی دانسته شده است. از این منظر، هدف اصلي از تشکيل خانواده پرورش انسان صالح است.<ref>ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص23.</ref>
+==سیاست‌گذاری‌های تعالی خانواده==
+کارشناسان با هدف تحقق تعالی خانواده در جامعۀ ایرانی به موارد زیر توجه کرده‌اند:
+# تحقق دیدگاه اسلام در خصوص اهمیت جایگاه، منزلت و کارکردهای خانواده در نظام اسلامی؛
+# حمایت از تشکیل، تحکیم و تعالی نهاد خانواده و پیشگیری از تزلزل و فروپاشی آن؛
+# ارتقای سطح فرهنگی و تربیتی اعضای خانواده به‌منظور ایفای نقش آن در سلامت و بهبود فرهنگی جامعه؛
+# همگرایی و هماهنگی در کلیه‌ سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌ها در موضوع خانواده به‌منظور بهبود وضعیت تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده؛
+# آگاهی افراد خانواده نسبت به‌ حقوق و وظائف یکدیگر و زدودن نگرش‌های غلط جامعه.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101204 «قانون اهداف و اصول تشکیل خانواده و سیاست‌های تحکیم و تعالی آن»، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، قم، مرکز بررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه المصطفی، 1391ش.
+* «ازدواج آسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: مهر و آبان 1386ش.
+* «ازدواج»، ویکی زندگی، تاریخ بازدید: 2 خرداد 1402ش.
+* تحکیم و تعالی خانواده، درس‌نامه جهاد دانشگاهی استان سمنان، بی‌تا.
+* «تعالی خانواده (تشکیل، تحکیم، فرزندآوری)»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی واحد الزهرا، تاریخ بازدید: 2 خرداد 1402ش.
+* حسینی، اکرم‌السادات، «خانواده در آموزه‌های قرآنی»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ درج مطلب: 1383ش.
+* «قانون اهداف و اصول تشکیل خانواده و سیاست‌های تحکیم و تعالی آن»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوب 7 تیر 1384ش.
+* کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی خانواده، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1382ش.