هفتپیکر: تفاوت میان نسخهها
اصلاح عنوان مدخل |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:هفت پیکر.jpg|جایگزین=نسخه قدیمی از هفت پیکر در موطه پرگامون آلمان |بندانگشتی|یک نسخه قدیمی از | [[پرونده:هفت پیکر.jpg|جایگزین=نسخه قدیمی از هفت پیکر در موطه پرگامون آلمان |بندانگشتی|یک نسخه قدیمی از هفتپیکر که در موطه پرگامون آلمان نگهداری میشود]] | ||
{{درشت|''' | {{درشت|'''هفتپیکر'''}}؛ منظومه چهارم از پنجگنج حکیم نظامی گنجوی | ||
«هفتپیکر»، «هفتگنبد» یا «بهرامنامه»، نامهای متفاوتی برای چهارمین منظومه از پنجگنج [[نظامی گنجوی]] از نظر ترتیب زمانی و دومین شاهکار وی (پس از خسرو و شیرین) از نظر کیفیت است و موضوع آن دربارهٔ بهرام گور (بهرام پنجم [[ساسانیان|ساسانی]]) است.<ref>خانلری، فرهنگ ادبیات فارسی، 1348ش، ص541.</ref> | |||
نظامی گنجوی این مجموعه را در سال ۵۹۳ق و در ۵۱۳۶ بیت، بهنام سلطان علاءالدین کرپ ارسلان آقسنقری که حاکم [[مراغه]] بود، سروده است.<ref>رادفر، کتابشناسی نظامی گنجوی، 1371ش، ص109.</ref> این اثر، از دیرباز یکی از مضامین اصلی نگارگریهای ایرانی ـ هندی بوده است. | نظامی گنجوی این مجموعه را در سال ۵۹۳ق و در ۵۱۳۶ بیت، بهنام سلطان علاءالدین کرپ ارسلان آقسنقری که حاکم [[مراغه]] بود، سروده است.<ref>رادفر، کتابشناسی نظامی گنجوی، 1371ش، ص109.</ref> این اثر، از دیرباز یکی از مضامین اصلی نگارگریهای ایرانی ـ هندی بوده است. | ||
== ساختار کلی | == ساختار کلی هفتپیکر == | ||
[[نظامی گنجوی|نظامی]]، در این [[مثنوی]]، ابتدا به تشریح دوران [[کودک|کودکی]] و جوانی بهرام گور تا زمان پادشاهی او پرداخته است. پس از آن، داستان [[ازدواج]] بهرام را با ۷ شاهزادهٔ دختر از ۷ اقلیم متفاوت مطرح کرده و توضیح داده که بهرام، همسران خود را در ۷ گنبد به ۷ رنگ مختلف جای داده است. نظامی در بخش میانی این منظومه، ۷ حکایت عبرتانگیز را از زبان ۷ همسر بهرام نقل میکند.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج2، 1347ش، ص803 و 804.</ref> پس از این هفت قصه، نظامی گنجوی، به روزگاری که بهرام از سرزمیناش غافل شده و مورد حملهٔ چین قرار گرفته، خیانت وزیر و آگاه شدن بهرام از این قضیه میپردازد. در پایان، به مرگ رازگونهٔ بهرام اشاره میکند که در پی گورخری به غار رفته و ناپدید میگردد.<ref>رادفر، کتابشناسی نظامی گنجوی، 1371ش، ص109.</ref> | [[نظامی گنجوی|نظامی]]، در این [[مثنوی]]، ابتدا به تشریح دوران [[کودک|کودکی]] و جوانی بهرام گور تا زمان پادشاهی او پرداخته است. پس از آن، داستان [[ازدواج]] بهرام را با ۷ شاهزادهٔ دختر از ۷ اقلیم متفاوت مطرح کرده و توضیح داده که بهرام، همسران خود را در ۷ گنبد به ۷ رنگ مختلف جای داده است. نظامی در بخش میانی این منظومه، ۷ حکایت عبرتانگیز را از زبان ۷ همسر بهرام نقل میکند.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج2، 1347ش، ص803 و 804.</ref> پس از این هفت قصه، نظامی گنجوی، به روزگاری که بهرام از سرزمیناش غافل شده و مورد حملهٔ چین قرار گرفته، خیانت وزیر و آگاه شدن بهرام از این قضیه میپردازد. در پایان، به مرگ رازگونهٔ بهرام اشاره میکند که در پی گورخری به غار رفته و ناپدید میگردد.<ref>رادفر، کتابشناسی نظامی گنجوی، 1371ش، ص109.</ref> | ||
[[هفت پیکر]]، آمیزهای از جنبههای حماسی و غنایی است. نظامی در بخش هفت گنبد، داستانهایی را بهنظم و با روح غنایی و تخیل رمانتیک بیان کرده، و در بخشهای تاریخی نیز روح حماسی بهرام را به نمایش گذارده است. وی در پایان این منظومه و با خشنودی از کامیابی خود، این اثر را چنین توصیف کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/7peykar/sh38 نظامی، خمسه، هفت پیکر، بخش38، بیت36-40، سایت گنجور.]</ref> | [[هفت پیکر|هفتپیکر]]، آمیزهای از جنبههای حماسی و غنایی است. نظامی در بخش هفت گنبد، داستانهایی را بهنظم و با روح غنایی و تخیل رمانتیک بیان کرده، و در بخشهای تاریخی نیز روح حماسی بهرام را به نمایش گذارده است. وی در پایان این منظومه و با خشنودی از کامیابی خود، این اثر را چنین توصیف کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/7peykar/sh38 نظامی، خمسه، هفت پیکر، بخش38، بیت36-40، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
== هفت داستانِ | == هفت داستانِ هفتپیکر == | ||
# داستان گنبد سیاه (شهری که مردمانش همه سیاهپوش بودند) | # داستان گنبد سیاه (شهری که مردمانش همه سیاهپوش بودند) | ||
# داستان گنبد زرد (شاهی که به زنان اعتماد نداشت و کنیزک زردرو) | # داستان گنبد زرد (شاهی که به زنان اعتماد نداشت و کنیزک زردرو) | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
# داستان گنبد سپید (دختر و پسری که وصالشان، میسر نمیشد). | # داستان گنبد سپید (دختر و پسری که وصالشان، میسر نمیشد). | ||
== تطابق | == تطابق هفتپیکر با هفت سیاره و اقلیم == | ||
گنبدها و رنگهای انتخابی توسط نظامی را بهصورت زیر با روزهای هفته و هفت سیاره شناختهشده در آن زمان، تطبیق دادهاند: | گنبدها و رنگهای انتخابی توسط نظامی را بهصورت زیر با روزهای هفته و هفت سیاره شناختهشده در آن زمان، تطبیق دادهاند: | ||
# کیوان، روز شنبه، رنگ سیاه، شاهدخت هند | # کیوان، روز شنبه، رنگ سیاه، شاهدخت هند | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
# مشتری، روز پنجشنبه، رنگ صندلی، شاهدخت چین | # مشتری، روز پنجشنبه، رنگ صندلی، شاهدخت چین | ||
# ناهید، روز جمعه، رنگ سپید، شاهدخت عجم | # ناهید، روز جمعه، رنگ سپید، شاهدخت عجم | ||
در پایان داستانهای | در پایان داستانهای هفتپیکر نیز، نظامی چنین سرده است:<ref>[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/7peykar/sh38 نظامی، خمسه، هفت پیکر، بخش38، بیت30-32، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}} | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۵۶
هفتپیکر؛ منظومه چهارم از پنجگنج حکیم نظامی گنجوی
«هفتپیکر»، «هفتگنبد» یا «بهرامنامه»، نامهای متفاوتی برای چهارمین منظومه از پنجگنج نظامی گنجوی از نظر ترتیب زمانی و دومین شاهکار وی (پس از خسرو و شیرین) از نظر کیفیت است و موضوع آن دربارهٔ بهرام گور (بهرام پنجم ساسانی) است.[۱]
نظامی گنجوی این مجموعه را در سال ۵۹۳ق و در ۵۱۳۶ بیت، بهنام سلطان علاءالدین کرپ ارسلان آقسنقری که حاکم مراغه بود، سروده است.[۲] این اثر، از دیرباز یکی از مضامین اصلی نگارگریهای ایرانی ـ هندی بوده است.
ساختار کلی هفتپیکر
نظامی، در این مثنوی، ابتدا به تشریح دوران کودکی و جوانی بهرام گور تا زمان پادشاهی او پرداخته است. پس از آن، داستان ازدواج بهرام را با ۷ شاهزادهٔ دختر از ۷ اقلیم متفاوت مطرح کرده و توضیح داده که بهرام، همسران خود را در ۷ گنبد به ۷ رنگ مختلف جای داده است. نظامی در بخش میانی این منظومه، ۷ حکایت عبرتانگیز را از زبان ۷ همسر بهرام نقل میکند.[۳] پس از این هفت قصه، نظامی گنجوی، به روزگاری که بهرام از سرزمیناش غافل شده و مورد حملهٔ چین قرار گرفته، خیانت وزیر و آگاه شدن بهرام از این قضیه میپردازد. در پایان، به مرگ رازگونهٔ بهرام اشاره میکند که در پی گورخری به غار رفته و ناپدید میگردد.[۴]
هفتپیکر، آمیزهای از جنبههای حماسی و غنایی است. نظامی در بخش هفت گنبد، داستانهایی را بهنظم و با روح غنایی و تخیل رمانتیک بیان کرده، و در بخشهای تاریخی نیز روح حماسی بهرام را به نمایش گذارده است. وی در پایان این منظومه و با خشنودی از کامیابی خود، این اثر را چنین توصیف کرده است:[۵]
| مصرعی زرّ و مصرعی از دُر | تهی از دعوی و ز معنی پُر | |
| تا بدانند کز ضمیرِ شگرف | هرچه خواهد درآورم به دو حرف | |
| وانچه بر هفت کنج خانهٔ راز | بستم آرایشی فراخ و دراز | |
| غرض آن شد که چشم از آرایش | در فراخی پذیرد آسایش |
هفت داستانِ هفتپیکر
- داستان گنبد سیاه (شهری که مردمانش همه سیاهپوش بودند)
- داستان گنبد زرد (شاهی که به زنان اعتماد نداشت و کنیزک زردرو)
- داستان گنبد سبز (بشر پرهیزگار و ملیخای بدطینت)
- داستان گنبد سرخ (بانوی حصاری)
- داستان گنبد پیروزهای (ماهان و دیوان)
- داستان گنبد صندلی (خیر و شر)
- داستان گنبد سپید (دختر و پسری که وصالشان، میسر نمیشد).
تطابق هفتپیکر با هفت سیاره و اقلیم
گنبدها و رنگهای انتخابی توسط نظامی را بهصورت زیر با روزهای هفته و هفت سیاره شناختهشده در آن زمان، تطبیق دادهاند:
- کیوان، روز شنبه، رنگ سیاه، شاهدخت هند
- خورشید، یکشنبه، رنگ زرد، شاهدخت روم
- ماه، روز دوشنبه، رنگ سبز، شاهدخت خوارزم
- مریخ، روز سهشنبه، رنگ سرخ، شاهدخت سقلاب
- تیر، روز چهارشنبه، رنگ پیروزهای، شاهدخت مغرب
- مشتری، روز پنجشنبه، رنگ صندلی، شاهدخت چین
- ناهید، روز جمعه، رنگ سپید، شاهدخت عجم
در پایان داستانهای هفتپیکر نیز، نظامی چنین سرده است:[۶]
| هر یک افسانهای جداگانه | خانهٔ گنج شد نه افسانه | |
| آنچه کوتاه جامه شد جسدش | کرم از نظم خود دراز قدش | |
| وآنچه بودش درازی از حد بیش | کوتهی دادمش به صنعت خویش |
پانویس
- ↑ خانلری، فرهنگ ادبیات فارسی، 1348ش، ص541.
- ↑ رادفر، کتابشناسی نظامی گنجوی، 1371ش، ص109.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج2، 1347ش، ص803 و 804.
- ↑ رادفر، کتابشناسی نظامی گنجوی، 1371ش، ص109.
- ↑ نظامی، خمسه، هفت پیکر، بخش38، بیت36-40، سایت گنجور.
- ↑ نظامی، خمسه، هفت پیکر، بخش38، بیت30-32، سایت گنجور.
منابع
- خانلری (کیا)، زهرا، فرهنگ ادبیات فارسی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۸ش.
- رادفر، ابوالقاسم، کتابشناسی نظامی گنجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۱ش.
- صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ابنسینا، ۱۳۴۷ش.
- نظامی، خمسه، هفت پیکر، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۰ش.
کتابهای ادبیات فارسی | |
|---|---|
| سدههای ۴ و ۵ هجری | |
| سدههای ۶ و ۷ هجری | |
| سدههای ۸ و ۹ هجری | |
| دوره قاجار | |
| ادبیات معاصر | |
