حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
<big>'''جنگ منطقه‌ای؛'''</big> مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران.
<big>'''جنگ منطقه‌ای؛'''</big> مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران.


جنگ منطقه‌ای به‌عنوان مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، به درگیری اطلاق می‌شود که در آن صحنه نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمی‌ماند و دامنه آن به سرعت به سطح منطقه گسترش می‌یابد. زمینۀ طرح این مفهوم به ساختار امنیتی منطقه طی دهه‌های گذشته بازمی‌گردد که در آن کشورهای منطقه اجازه دادند خاک و زیرساخت‌های آنها به پایگاه‌های نظامی آمریکا تبدیل شود. از منظر حقوق بین‌الملل، دولت‌هایی که امکانات سرزمینی خود را برای تجاوز علیه کشور ثالث در اختیار می‌گذارند، در جبران خسارت با مباشران اصلی مسئولیت تضامنی دارند. جنگ رمضان در نهم اسفند ۱۴۰۴ش نخستین تحقق میدانی این مفهوم بود که طی کمتر از دو روز به شبکه‌ای از تقابل‌های همزمان در گستره‌ای از شرق مدیترانه تا خلیج‌فارس تبدیل شد.  از پیامدهای این جنگ می‌توان به کاهش نقش هژمونیک ایالات متحده در سطح ژئوپلیتیک، اختلال در تردد تنگه هرمز و افزایش قیمت انرژی در سطح اقتصادی و همچنین ایجاد چالش در همبستگی سنتی شورای همکاری خلیج فارس در سطح امنیتی اشاره کرد.
جنگ منطقه‌ای به‌عنوان مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، به درگیری اطلاق می‌شود که در آن صحنه نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمی‌ماند و دامنۀ آن به سرعت به سطح منطقه گسترش می‌یابد. زمینۀ طرح این مفهوم به ساختار امنیتی منطقه طی دهه‌های گذشته بازمی‌گردد که در آن کشورهای منطقه اجازه دادند خاک و زیرساخت‌های آنها به پایگاه‌های نظامی آمریکا تبدیل شود. از منظر حقوق بین‌الملل، دولت‌هایی که امکانات سرزمینی خود را برای تجاوز علیه کشور ثالث در اختیار می‌گذارند، در جبران خسارت با مباشران اصلی مسئولیت تضامنی دارند. [[جنگ رمضان]] در نهم اسفند ۱۴۰۴ش نخستین تحقق میدانی این مفهوم بود که طی کمتر از دو روز به شبکه‌ای از تقابل‌های همزمان در گستره‌ای از شرق مدیترانه تا خلیج‌فارس تبدیل شد.  از پیامدهای این جنگ می‌توان به کاهش نقش هژمونیک ایالات متحده در سطح ژئوپلیتیک، اختلال در تردد تنگه هرمز و افزایش قیمت انرژی در سطح اقتصادی و همچنین ایجاد چالش در همبستگی سنتی شورای همکاری خلیج فارس در سطح امنیتی اشاره کرد.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
خط ۷: خط ۷:


== طرح جنگ منطقه‌ای‌ ==
== طرح جنگ منطقه‌ای‌ ==
بر اساس سخنان سید علی خامنه‌ای در ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش اصطلاح «جنگ منطقه‌ای» در چارچوب بازدارندگی و پاسخ به تهدیدهای نظامی ایالات متحده علیه ایران شکل گرفت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/12/3506348/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF «امام خامنه‌ای: اگر آمریکاییها جنگ راه بیندازند، جنگ منطقه‌ای خواهد بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در واکنش به هشدار سید علی خامنه‌ای مبنی بر منطقه‌ای شدن جنگ در صورت حملۀ آمریکا، اظهار داشت که دلیل این سخن را نمی‌داند. وی با اشاره به اعزام بزرگ‌ترین و قدرتمندترین کشتی‌های آمریکایی به منطقه، ابراز امیدواری کرد که با ایران به توافق دست یابد، اما در عین حال نسبت به درستی ادعای مطرح‌شده توسط رهبر ایران، ابراز تردید کرد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4249383-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «واکنش ترامپ به هشدار رهبر انقلاب +فیلم»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> طرح جنگ منطقه‌ای از سوی سید علی خامنه‌ای، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های غربی داشت. از جمله خبرگزاری‌هایی همچون رویترز، آسوشیتدپرس، فرانس ۲۴، آناتولی و شبکه‌های ان‌بی‌سی و ان‌پی‌آر با برجسته‌سازی عبارت «جنگ منطقه‌ای»، این هشدار را محور پوشش خبری خود قرار دادند. برخی از این رسانه‌ها این اظهارات را مستقیم‌ترین هشدار رهبر ایران توصیف کردند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86066295/%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8 «هشدار درباره جنگ منطقه ای؛ محور مشترک رسانه‌های غربی در بازتاب بیانات رهبر انقلاب»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  
بر اساس سخنان [[سید علی خامنه‌ای]] در ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش اصطلاح جنگ منطقه‌ای در چارچوب بازدارندگی و پاسخ به تهدیدهای نظامی ایالات متحده علیه ایران شکل گرفت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/12/3506348/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF «امام خامنه‌ای: اگر آمریکاییها جنگ راه بیندازند، جنگ منطقه‌ای خواهد بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در واکنش به هشدار سید علی خامنه‌ای مبنی بر منطقه‌ای شدن جنگ در صورت حملۀ آمریکا، اظهار داشت که دلیل این سخن را نمی‌داند. وی با اشاره به اعزام بزرگ‌ترین و قدرتمندترین کشتی‌های آمریکایی به منطقه، ابراز امیدواری کرد که با ایران به توافق دست یابد، اما در عین حال نسبت به درستی ادعای مطرح‌شده توسط رهبر [[نظام جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]]، ابراز تردید کرد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4249383-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «واکنش ترامپ به هشدار رهبر انقلاب +فیلم»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> طرح جنگ منطقه‌ای، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های غربی داشت. از جمله خبرگزاری‌هایی همچون رویترز، آسوشیتدپرس، فرانس ۲۴، آناتولی و شبکه‌های ان‌بی‌سی و ان‌پی‌آر با برجسته‌سازی عبارت جنگ منطقه‌ای، این هشدار را محور پوشش خبری خود قرار دادند. برخی از این رسانه‌ها این اظهارات را مستقیم‌ترین هشدار رهبر ایران توصیف کردند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86066295/%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8 «هشدار درباره جنگ منطقه ای؛ محور مشترک رسانه‌های غربی در بازتاب بیانات رهبر انقلاب»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  


== زمینه‌های طرح جنگ منطقه‌ای ==
== زمینه‌های طرح جنگ منطقه‌ای ==
به‌گفتۀ تحلیلگران، زمینۀ اصلی طرح مفهوم جنگ منطقه‌ای از سوی [[سید علی خامنه‌ای]] به ساختار امنیتی منطقه طی دهه‌های گذشته بازمی‌گردد؛ ساختاری که در آن کشورهای منطقه اجازه دادند خاک و زیرساخت‌های آنها به پایگاه‌های نظامی آمریکا تبدیل شود. از منظر مقامات ایران، این پایگاه‌ها تهدیدی علیه امنیت ملی این کشور تلقی می‌شود. از منظر آنان، ایران با این مفهوم اعلام کرد که خود را جزیره‌ای تنها در جنگ نمی‌بیند و در صورت درگیری، تمام پایگاه‌های آمریکا در منطقه اهداف مشروع پاسخ خواهند بود.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1789663/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقه‌ای شد؟»، وب‌سایت روزنامۀ مشرق.]</ref> این هشدار در واکنش به افزایش تحرکات نظامی آمریکا در اطراف ایران و تهدیدهای مکرر مقامات این کشور مبنی بر قرار گرفتن «همه گزینه‌ها روی میز» صورت گرفت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/945687/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF «آمریکا بداند اگر جنگی راه بیندازد، این‌بار جنگ منطقه‌ای خواهد بود»، خبرگزاری فرارو.]</ref> به باور ناظران، این مفهوم در ادامه سیاست بازدارندگی ایران طراحی شده است.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «جنگ منطقه‌ای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
به‌گفتۀ تحلیلگران، زمینۀ اصلی طرح مفهوم جنگ منطقه‌ای از سوی سید علی خامنه‌ای به ساختار امنیتی منطقه طی دهه‌های گذشته بازمی‌گردد؛ ساختاری که در آن کشورهای منطقه اجازه دادند خاک و زیرساخت‌های آنها به پایگاه‌های نظامی آمریکا تبدیل شود. از نظر مقامات ایران، این پایگاه‌ها تهدیدی علیه امنیت ملی این کشور تلقی می‌شود. از منظر آنان، ایران با این مفهوم اعلام کرد که خود را جزیره‌ای تنها در جنگ نمی‌بیند و در صورت درگیری، تمام پایگاه‌های آمریکا در منطقه اهداف مشروع پاسخ خواهند بود.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1789663/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقه‌ای شد؟»، وب‌سایت روزنامۀ مشرق.]</ref> این هشدار در واکنش به افزایش تحرکات نظامی آمریکا در اطراف ایران و تهدیدهای مکرر مقامات این کشور مبنی بر قرار گرفتن همه گزینه‌ها روی میز صورت گرفت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/945687/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF «آمریکا بداند اگر جنگی راه بیندازد، این‌بار جنگ منطقه‌ای خواهد بود»، خبرگزاری فرارو.]</ref> به باور ناظران، این مفهوم در ادامه سیاست بازدارندگی ایران طراحی شده است.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «جنگ منطقه‌ای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>


== مبانی جنگ منطقه‌ای ==
== مبانی جنگ منطقه‌ای ==
خط ۲۳: خط ۲۳:


== وقوع جنگ منطقه‌ای ==
== وقوع جنگ منطقه‌ای ==
به گفته تحلیلگران، [[جنگ رمضان]] که کمتر از یک ماه پس از هشدار سید علی خامنه‌ای آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقه‌ای بود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ با حملات هماهنگ اسرائیل و آمریکا به اهدافی در ایران شروع شد و ایران بلافاصله در عملیات وعده صادق ۴ پاسخ گسترده‌ای داد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/388765/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقه‌ای شد؟»، وب‌سایت بصیرت.]</ref> پاسخ ایران ماهیت دوجانبه درگیری را تغییر داد؛ نیروهای مسلح ایران پایگاه‌های نظامی آمریکا در بحرین، کویت، قطر، عربستان و امارات و همچنین سفارتخانه‌های آمریکا در ریاض و کویت را هدف گرفتند. همزمان، حزب‌الله لبنان، گروه‌های همسو با ایران در عراق<ref>[https://rasadkhone.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE/ «جنگ رمضان، بزرگ‌ترین نبرد منطقه‌ای خاورمیانه»، وب‌سایت ردصدخونه.]</ref> و یمن نیز وارد عمل شدند.<ref>[https://farsnews.ir/mohamadahmadi89/1774682564129519902/%DB%8C%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B4%D8%AF «یمن برای حمایت از ایران، رسماً وارد جنگ شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> بدین ترتیب، در کمتر از دو روز، درگیری به شبکه‌ای از تقابل‌های همزمان از شرق مدیترانه تا خلیج فارس گسترش یافت. به گفته فرمانده سنتکام، کشورهای منطقه افزون بر در اختیار گذاشتن خاک و آسمان خود، در خود حملات نیز نقش مستقیم داشتند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2206530/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A8%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C «ببینید | اعتراف بی پرده فرمانده سنتکام به همراهی کشورهای عربی در جنگ علیه ایران»، خبر آنلاین:] [https://farsi.centcomcitadel.com/fa/articles/ssc_fa/features/2026/03/06/feature-02/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%D9%94-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B «نقش حیاتی متحدان حاشیهٔ خلیج فارس در عملیات خشم حماسی»، تارنمای دژ.]</ref>  بر اساس گزارش‌های تأییدشده، همکاری نظامی و دفاعی این کشورها نقشی حیاتی در عملیات علیه ایران ایفا کرده و بقایای پهپادهای منهدم‌شدۀ متعلق به برخی از آنان، بر مشارکت عملیشان تأکید دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2205449/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%DB%B5-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%B4%D8%AF «ایران خواستار غرامت از ۵ کشور منطقه شد»، خبر آنلاین.]</ref>
به گفته تحلیلگران، جنگ رمضان که کمتر از یک ماه پس از هشدار سید علی خامنه‌ای آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقه‌ای بود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ با حملات هماهنگ اسرائیل و آمریکا به اهدافی در ایران شروع شد و ایران بلافاصله در [[عملیات وعده صادق]] ۴ پاسخ گسترده‌ای داد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/388765/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقه‌ای شد؟»، وب‌سایت بصیرت.]</ref> پاسخ ایران ماهیت دوجانبه درگیری را تغییر داد؛ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران پایگاه‌های نظامی آمریکا در بحرین، کویت، قطر، عربستان و امارات و همچنین سفارتخانه‌های آمریکا در ریاض و کویت را هدف گرفتند. همزمان، [[حزب‌الله لبنان]]، حشدالعشبی و گروهای مقاومت عراق<ref>[https://rasadkhone.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE/ «جنگ رمضان، بزرگ‌ترین نبرد منطقه‌ای خاورمیانه»، وب‌سایت ردصدخونه.]</ref> و [[انصارالله یمن]] نیز وارد عمل شدند.<ref>[https://farsnews.ir/mohamadahmadi89/1774682564129519902/%DB%8C%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B4%D8%AF «یمن برای حمایت از ایران، رسماً وارد جنگ شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> بدین ترتیب، در کمتر از دو روز، درگیری به شبکه‌ای از تقابل‌های همزمان از شرق مدیترانه تا خلیج فارس گسترش یافت. به گفته فرمانده سنتکام، کشورهای منطقه افزون بر در اختیار گذاشتن خاک و آسمان خود، در خود حملات نیز نقش مستقیم داشتند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2206530/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A8%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C «ببینید | اعتراف بی پرده فرمانده سنتکام به همراهی کشورهای عربی در جنگ علیه ایران»، خبر آنلاین:] [https://farsi.centcomcitadel.com/fa/articles/ssc_fa/features/2026/03/06/feature-02/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%D9%94-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B «نقش حیاتی متحدان حاشیهٔ خلیج فارس در عملیات خشم حماسی»، تارنمای دژ.]</ref>  بر اساس گزارش‌های تأییدشده، همکاری نظامی و دفاعی این کشورها نقشی حیاتی در عملیات علیه ایران ایفا کرده و بقایای پهپادهای منهدم‌شدۀ متعلق به برخی از آنان، بر مشارکت عملیشان تأکید دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2205449/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%DB%B5-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%B4%D8%AF «ایران خواستار غرامت از ۵ کشور منطقه شد»، خبر آنلاین.]</ref>


== پیامدهای جنگ منطقه‌ای ==
== پیامدهای جنگ منطقه‌ای ==
به‌ نظر کارشناسان ایرانی در سطح ژئوپلیتیک، نشانه‌هایی از کاهش نقش هژمونیک ایالات متحده و افزایش نقش بازیگران منطقه‌ای مشاهده می‌شود و کشورهای منطقه به این درک رسیده‌اند که هیچ نظم پایدار منطقه‌ای بدون مشارکت فعال ایران شکل نمی‌گیرد. در سطح اقتصادی، اختلال در تردد تنگه هرمز باعث افزایش قیمت نفت، جهش هزینه بیمه کشتیرانی و اختلال در زنجیره تجارت منطقه شده و کشورهای خلیج فارس را به سمت ایجاد مسیرهای جایگزین مانند پل‌های زمینی سوق داده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/967582/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «پایان جنگ، پایان خصومت؟/ نگاهی به آینده مناسبات ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس»، خبرگزاری فرارو.]</ref> در سطح امنیتی، جنگ منطقه‌ای همبستگی سنتی شورای همکاری خلیج فارس را با چالش مواجه کرده و رویکردهای متفاوتی از خصومت تا میانجی‌گری را در میان اعضا برجسته ساخته است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1158491/3-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «3 رویکرد کشورهای عربی خلیج فارس در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> در سطح دیپلماتیک، دیدگاه‌ها متفاوت است: برخی آن را فرصتی برای بازآرایی روابط و شکل‌گیری نظم مشارکتی جدید می‌دانند و برخی آن را عامل بی‌اعتمادی بی‌سابقه و فرسایش زیرساخت‌های همکاری ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1769481-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «آینده رابطه ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس چه می‌شود؟»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>
به‌ نظر کارشناسان ایرانی در سطح ژئوپلیتیک، نشانه‌هایی از کاهش نقش هژمونیک ایالات متحده و افزایش نقش بازیگران منطقه‌ای مشاهده می‌شود و کشورهای منطقه به این درک رسیده‌اند که هیچ نظم پایدار منطقه‌ای بدون مشارکت فعال ایران شکل نمی‌گیرد. در سطح اقتصادی، اختلال در تردد تنگه هرمز باعث افزایش قیمت نفت، جهش هزینه بیمه کشتیرانی و اختلال در زنجیره تجارت منطقه شده و کشورهای خلیج فارس را به سمت ایجاد مسیرهای جایگزین مانند پل‌های زمینی سوق داده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/967582/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «پایان جنگ، پایان خصومت؟/ نگاهی به آینده مناسبات ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس»، خبرگزاری فرارو.]</ref> در سطح امنیتی، جنگ منطقه‌ای همبستگی سنتی شورای همکاری خلیج فارس را با چالش مواجه کرده و رویکردهای متفاوتی از خصومت تا میانجی‌گری را در میان اعضا برجسته ساخته است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1158491/3-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «3 رویکرد کشورهای عربی خلیج فارس در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> در سطح دیپلماتیک، دیدگاه‌ها متفاوت است: برخی آن را فرصتی برای بازآرایی روابط و شکل‌گیری نظم مشارکتی جدید می‌دانند و برخی آن را عامل بی‌اعتمادی بی‌سابقه و فرسایش زیرساخت‌های همکاری ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1769481-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «آینده رابطه ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس چه می‌شود؟»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>


در سطح لبنان و حزب‌الله، پیامدهای جنگ منطقه‌ای عمیق و دوگانه بوده است. به گزارش تحلیلگران، حزب‌الله با محدودیت‌های جدی از جمله وابستگی به خطوط تدارکاتی سوریه که مورد هدف اسرائیل قرار گرفته، کاهش توان جذب نیروهای جدید، فشار افکار عمومی لبنان و آوارگی بیش از هشتاد هزار نفر مواجه است. به گفته ناظران، حزب‌الله این جنگ را دفاع وجودی خوانده و از منظر راهبردی، هرچند ورود آن به نبرد، محور مقاومت را در کوتاه‌مدت تقویت کرده، اما در بلندمدت ممکن است به تضعیف آن بینجامد، زیرا این جنبش مهم‌ترین عضو محور پس از ایران محسوب می‌شود و آسیب جدی به آن، شکل پیشین محور را برای همیشه دگرگون خواهد کرد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2194240/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%DA%A9%D9%87-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%82%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C «حزب‌الله در معرکه ۲۰۲۶؛ از جنگ آخر تا معمای بقا در آتش منطقه‌ای»، خبر آنلاین.]</ref>
در سطح [[لبنان]] و حزب‌الله، پیامدهای جنگ منطقه‌ای عمیق و دوگانه بوده است. به گزارش تحلیلگران، حزب‌الله با محدودیت‌های جدی از جمله وابستگی به خطوط تدارکاتی سوریه که مورد هدف اسرائیل قرار گرفته، کاهش توان جذب نیروهای جدید، فشار افکار عمومی لبنان و آوارگی بیش از هشتاد هزار نفر مواجه است. به گفتۀ ناظران، حزب‌الله این جنگ را دفاع وجودی خوانده و از منظر راهبردی، هرچند ورود آن به نبرد، محور مقاومت را در کوتاه‌مدت تقویت کرده، اما در بلندمدت ممکن است به تضعیف آن بینجامد؛ زیرا این جنبش مهم‌ترین عضو محور پس از ایران محسوب می‌شود و آسیب جدی به آن، شکل پیشین محور را برای همیشه دگرگون خواهد کرد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2194240/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%DA%A9%D9%87-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B6-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%82%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C «حزب‌الله در معرکه ۲۰۲۶؛ از جنگ آخر تا معمای بقا در آتش منطقه‌ای»، خبر آنلاین.]</ref>


در سطح دوجانبه، جنگ منطقه‌ای روابط ایران و امارات را به مرز بحران کشانده است. امارات که بیشترین آسیب را از حملات تلافی‌جویانه ایران دیده، موضعی تقابلی‌تر در پیش گرفته و در مجامع بین‌المللی، ادعاهای ایران را رد کرده است. در مقابل، ایران امارات را شریکی فعال  آمریکا و اسرائیل در این جنگ خوانده است. اختلاف تاریخی بر سر جزایر سه‌گانه نیز با گزارش‌هایی مبنی بر تشویق امارات به تصرف آنها توسط آمریکایی‌ها، دوباره شعله‌ور شده است. این خصومت بی‌سابقه، پیوندهای عمیق تجاری و مهاجرتی دو کشور را با تهدید جدی مواجه کرده و موازنۀ جدیدی را در خلیج فارس رقم زده است.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/c3v24k023n1o?at_campaign_type=owned&at_campaign=Social_Flow&at_link_type=web_link&at_ptr_name=twitter&at_medium=social&at_bbc_team=editorial&at_link_origin=bbcpersian&at_format=link&at_link_id=54F5567E-5CB9-11F1-ABC0-D0F74F83763A «چرا روابط ایران و امارات به مرز بحران رسیده است؟»، وب‌سایت بی بی سی فارسی.]</ref>  
در سطح دوجانبه، جنگ منطقه‌ای روابط ایران و امارات را به مرز بحران کشانده است. امارات که بیشترین آسیب را از حملات تلافی‌جویانه ایران دیده، موضعی تقابلی‌تر در پیش گرفته و در مجامع بین‌المللی، ادعاهای ایران را رد کرده است. در مقابل، ایران امارات را شریکی فعال  آمریکا و اسرائیل در این جنگ خوانده است. اختلاف تاریخی بر سر جزایر سه‌گانه نیز با گزارش‌هایی مبنی بر تشویق امارات به تصرف آنها توسط آمریکایی‌ها، دوباره شعله‌ور شده است. این خصومت بی‌سابقه، پیوندهای عمیق تجاری و مهاجرتی دو کشور را با تهدید جدی مواجه کرده و موازنۀ جدیدی را در خلیج فارس رقم زده است.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/c3v24k023n1o?at_campaign_type=owned&at_campaign=Social_Flow&at_link_type=web_link&at_ptr_name=twitter&at_medium=social&at_bbc_team=editorial&at_link_origin=bbcpersian&at_format=link&at_link_id=54F5567E-5CB9-11F1-ABC0-D0F74F83763A «چرا روابط ایران و امارات به مرز بحران رسیده است؟»، وب‌سایت بی بی سی فارسی.]</ref>