رهبر جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

مبانی قدرت رهبری در جمهوری اسلامی ایران، برآیندی از دو رکن مشروعیت الهی و پشتوانه قانونی-مردمی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1758498/مبانی-حاکمیت-دینی-و-ولایت-فقیه حبیبی‌تبار، «مبانی حاکمیت دینی و ولایت فقیه»، 1391ش، ص75-85.]</ref> از منظر فقهی، قدرت رهبر برآمده از نصب فقیه جامع‌الشرایط به ولایت، جهت صیانت از احکام دین و مدیریت جامعه در عصر غیبت است که بر پایهٔ ادله فقاهتی و با واسطه کشف خبرگان ملت به رسمیت می‌رسد. چنان‌که از دیدگاه سیدعلی خامنه‌ای، مردم یکی از ارکان مشروعیت حکومت‌اند. در این دیدگاه، نظام سیاسی اسلام، علاوه بر رأی و خواست مردم، بر تقوا و عدالت نیز استوار است. حکومتی که فاقد این دو ویژگی باشد، حتی با اتفاق همهٔ مردم، از نظر اسلام نامشروع تلقی می‌شود.<ref>[https://khl.ink/f/5703 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان قزوین»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> سید محمدباقر صدر نیز مشروعیت نظام سیاسی در اسلام را ترکیبی از ارادهٔ الهی و مردمی می‌داند. به باور وی، فقیه ناظر بر جریان حکومت است و مردم با تأیید خود به حکومت مقبولیت می‌بخشند؛ در صورت عدم تأیید مردم، حکومت فقیه مقبولیت خود را از دست می‌دهد.<ref>[https://jqr.isca.ac.ir/article_22611_5a66a58b32bf2316215b3d124f5561d3.pdf شاهرخی، «نقش مردم در حکومت اسالمی از نگاه مقام معظم رهبری و شهید صدر»، 1391ش، ص56.]</ref> بر این اساس، رأی و بیعت مردم، یک اصل اسلامی به‌شمار می‌آید.<ref>[https://khl.ink/f/21495 خامنه‌ای، «خطبه‌های نماز جمعه تهران»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> در ساحت حقوقی، این قدرت در چارچوب قانون اساسی و مبتنی بر ولایت مطلقه فقیه تعریف می‌شود که به معنای برخورداری از اختیارات لازم برای تعیین سیاست‌های کلی نظام، حل معضلات بنیادین و تضمین مصلحت عمومی جامعه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1758498/مبانی-حاکمیت-دینی-و-ولایت-فقیه حبیبی‌تبار، «مبانی حاکمیت دینی و ولایت فقیه»، 1391ش، ص75-85.]</ref>

دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران که در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش توسط مجلس خبرگان رهبری به رهبری برگزیده شد. پس از رحلت امام خمینی، اولین رهبر جمهوری اسلامی ایران، مجلس خبرگان در دومین جلسهٔ فوق‌العاده خود در عصر همان روز مهیای تعیین رهبر جدید شد. در این جلسه، پس از طرح و پذیرش استعفای حسینعلی منتظری از سمت قائم‌مقامی رهبری، و با توجه به مباحث مطرح‌شده در شورای بازنگری قانون اساسی و نظر امام خمینی مبنی بر کفایت شرط اجتهاد برای رهبری، بحث دربارهٔ لزوم شرط مرجعیت یا کافی بودن اجتهاد مطرح گردید. اکثریت اعضا شرط اجتهاد را کافی دانستند. در ادامه، موضوع شورایی یا فردی بودن رهبری مورد بررسی قرار گرفت. پس از رأی‌گیری، اکثریت اعضا با فردی بودن رهبری موافقت کردند و در نهایت، اعضای مجلس خبرگان با ۶۰ رأی از ۷۴ رأی، سید علی خامنه‌ای را تا زمان همه‌پرسی و تصویب نهایی بازنگری قانون اساسی، به‌عنوان رهبر موقت جمهوری اسلامی ایران برگزیدند. با اصلاح قانون اساسی در مرداد ۱۳۶۸ش و حذف شرط مرجعیت، و پس از برگزاری همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی در ۶ مرداد ۱۳۶۸ش و تأیید آن توسط مردم، مجلس خبرگان در پانزدهمین اجلاس فوق‌العاده خود در ۱۵ مرداد ۱۳۶۸ش مجدداً در خصوص رهبری وی رأی‌گیری کرد و با رأی قاطع اعضا (۶۰ رأی از ۶۴ رأی)، رهبری او را تأیید نمود.<ref>جبرائیلی، روایت رهبری (مناسبات جمهوریت و اسلامیت در انتخاب ولی فقیه)، 1398ش، ص431-529.</ref> دورهٔ رهبری وی با چالش‌هایی از جمله بازسازی اقتصادی، توسعهٔ سیاسی، پیامدهای جنگ عراق با ایران، تحریم‌های اقتصادی، حوادث ۱۸ تیر ۱۳۷۸ش، اعترضات انتخاباتی ۱۳۸۸ش، پیامدهای حادثه ۱۱ سپتامبر، بحران‌های منطقه‌ای<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»،  1391ش، ص187-208.]</ref> و جنگ دوازده روزه، اغتشاشات دی 1404 همراه بوده است. در این دوره، سیدعلی خامنه‌ای بر مدیریت بحران از طریق اتحاد ملی، صیانت از آرای عمومی و سیاست خارجی مبتنی بر مؤلفه‌های عزت، حکمت و مصلحت تأکید داشته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/بررسی-و-تحلیل-جایگاه-رهبری-در-نظام-جمهوری-اسلامی-ایران نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»،  1391ش، ص187-208؛] [https://www.irna.ir/amp/86090544/ «از منبر تا رهبری؛ مسیر زندگی و مقاومت آیت‌الله خامنه‌ای»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> وی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در پی حمله آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری، ترور و به [[شهادت سید علی خامنه‌ای|شهادت]] رسید شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

پس از اعلام ترور سید علی خامنه‌ای در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش. هیئت رئیسهٔ مجلس خبرگان رهبری بلافاصله صبح همان روز تشکیل جلسه داد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6765059/خبرگان-فرآیند-معرفی-رهبر-انقلاب-را-از-لحظه-شهادت-آیت-الله-خامنه «خبرگان فرایند معرفی رهبر انقلاب را از لحظۀ شهادت رهبری آغاز کرد»، خبرگزاری مهر.]</ref> در روزهای پس از آن، مجلس خبرگان رهبری جلسات متعددی را جهت بررسی شرایط و تعیین رهبر جدید برگزار کرد.<ref>[https://www.irna.ir/amp/86103524/ قمی، «تشریح فرایند انتخاب سومین رهبر انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> سرانجام روز یکشنبه ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش، با تدابیر امنیتی شدید، اجلاس رسمی تشکیل شد. در پایان این نشست، سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران تعیین و طی بیانیهٔ مجلس خبرگان رهبری معرفی شد.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/5118 «رهبر جدید انقلاب اسلامی توسط مجلس خبرگان رهبری تعیین و معرفی شد»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref> در دورهٔ رهبری وی، کشور با چالش‌های ناشی از جنگ رمضان ۱۴۰۴ش مواجه شد. وی در نخستین پیام خود بعد از انتخاب به‌عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی بر تداوم دفاع مؤثر، استفاده از اهرم مسدودسازی تنگه هرمز، انتقام خون شهدا، با تأکید ویژه بر جنایت حمله هوایی به مدرسه شجره طیبهٔ میناب و لزوم غرامت‌گیری یا نابودی اموال دشمن در صورت امتناع تأکید کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/398971/اولین-پیام-رهبر-معظم-انقلاب-حضرت-آیت-الله-سید-مجتبی-خامنه-ای-منتشر-شد-%7C-از-انتقام-خون-شهیدان-صرف‌نظر-نخواهیم-کرد-فیلم «اولین پیام رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای منتشر شد | از انتقام خون شهیدان صرف‌نظر نخواهیم کرد + فیلم»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>