احمد اقتداری: تفاوت میان نسخهها
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ←واکنش به جدایی بحرین از ایران: ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|احمد اقتداری}}'''؛ پدر مطالعات خلیج فارس. | '''{{درشت|احمد اقتداری}}'''؛ پدر مطالعات خلیج فارس. | ||
احمد اقتداری، ایرانشناس، پژوهشگر، آموزگار، سیاستمدار، وکیل دادگستری، تاریخنگار و جغرافیدان ایرانی است. مهمترین زمینهٔ پژوهش او مطالعات مربوط به خلیج فارس | احمد اقتداری، ایرانشناس، پژوهشگر، آموزگار، سیاستمدار، وکیل دادگستری، تاریخنگار و جغرافیدان ایرانی است که او را پدر مطالعات خلیج فارس و پاسبان خلیج فارس مینامیدند. مهمترین زمینهٔ پژوهش او مطالعات مربوط به خلیج فارس بود؛ او برای انجام تحقیقات خود، تمامی سواحل خلیج فارس و دریای عمان را پیاده طی کرد. | ||
== تولد و خانواده == | == تولد و خانواده == | ||
احمد اقتداری در سال ۱۳۰۴ش در شهر گراش در لارِ استان فارس متولد شد. پدر و مادر وی از نوادگان خاندان قاجار در این شهر بودند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263914/ | احمد اقتداری در سال ۱۳۰۴ش در شهر گراش در لارِ استان فارس متولد شد. پدر و مادر وی از نوادگان خاندان قاجار در این شهر بودند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263914/درباره-احمد-اقتداری «درباره احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== کودکی و نوجوانی == | == کودکی و نوجوانی == | ||
احمد در پنج یا ششسالگی به مکتبخانه رفت. سپس در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی، پس از تأسیس مدرسهٔ دولتی در لار،<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.]</ref> دورهٔ ششسالهٔ ابتدایی را در | احمد در پنج یا ششسالگی به مکتبخانه رفت. سپس در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی، پس از تأسیس مدرسهٔ دولتی در لار،<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.]</ref> دورهٔ ششسالهٔ ابتدایی را در همانجا به پایان رساند و در تمام این شش سال، شاگرد ممتاز استان فارس بود. او دورهٔ سهسالهٔ دبیرستان را نیز در لار گذراند. پس از آن، پدرش او را به دانشسرای مقدماتی [[شیراز]] که دارالمعلمین ابتدایی بود، فرستاد. احمد پساز دو سال، با عنوان آموزگار به زادگاه خود بازگشت و به تدریس در دورهٔ ابتدایی در لار پرداخت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263914/درباره-احمد-اقتداری «درباره احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== ازدواج == | == ازدواج == | ||
اقتداری در سال ۱۳۲۳ شمسی با | اقتداری در سال ۱۳۲۳ شمسی با دخترخالهٔ خود، قمرخانم اقتداری، ازدواج کرد. ثمرهٔ این [[ازدواج]] چهار فرزند به نامهای افشین، میترا، امید و آرزو بود. او و همسرش در تربیت فرزندان خود اهتمام بسیاری داشتند.<ref>[http://persiangulfut.blogfa.com/post/45 نجفی، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.]</ref> | ||
== جوانی == | == جوانی == | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
* وی در سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ش در دانشگاه تهران به تدریس مسائل خلیج فارس پرداخت و مسائل روز و چالشبرانگیز میان ایران و اعراب را در کلاسهای خود مطرح میکرد.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.]</ref> | * وی در سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ش در دانشگاه تهران به تدریس مسائل خلیج فارس پرداخت و مسائل روز و چالشبرانگیز میان ایران و اعراب را در کلاسهای خود مطرح میکرد.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.]</ref> | ||
== واکنش به جدایی بحرین از ایران == | == واکنش اقتداری به جدایی بحرین از ایران == | ||
بحرین که | بحرین که پیشتر جزئی از خاک ایران بود،<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/571 فریدونی، «ماجرای جدا شدن بحرین از ایران»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> در اوایل دورهٔ قاجاریه و برخلاف موازین بینالمللی، به تصرف انگلستان درآمد. احمدشاه قاجار و رضاشاه پهلوی از پذیرش جدایی بحرین از ایران خودداری میکردند، اما محمدرضا پهلوی نتیجهٔ همهپرسی ساختگی جدایی بحرین را پذیرفت و مجلس شورای ملی نیز آن را تصویب کرد و بدین ترتیب بحرین از ایران جدا شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/264471/%C2%AB%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87%E2%80%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%80-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%80-% «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین منتشر شد.»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
احمد اقتداری، پژوهشگر ایرانی، در واکنش به این رویداد از نخستوزیر وقت خواست که به محمدرضا پهلوی بگوید: «آنچه را احمدشاه با همهٔ ضعفش و رضاشاه با همهٔ قدرتش اجازه ندادند، شما هم اجازه ندهید که بحرین از ایران جدا شود». او معتقد بود که این همهپرسی بهطور غیرقانونی انجام شده و جدایی بحرین از ایران گناه نابخشودنی شاه، مجلس و دولت ایران بوده است؛ و همواره شاه ایران را مسئول اصلی این گناه میدانست.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216067/Ù
رÙرÛ-بر-Ù
اجراÛ-جداÛÛ-بØرÛÙ-از-اÛراÙ-در-Û²Û³-Ù «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> اقتداری به همین منظور کتابی با عنوان «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» تألیف کرد.<ref>»[https://www.ibna.ir/fa/book/306971/%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8% جدایی بحرین از ایران، رفراندوم دروغین و گناه نابخشودنی است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> | |||
== آثار == | == آثار == | ||
احمد اقتداری | احمد اقتداری نزدیک به چهل کتاب و بیش از صد مقالهٔ علمی نگاشته است. نخستین و یکی از مهمترین آثار او، کتاب «فرهنگ لارستانی و لارستان کهن» است که در سال ۱۳۳۴ش منتشر شد.<ref>[http://persiangulfut.blogfa.com/post/45 نجفی، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.]</ref> کتاب دیگر او، «کاروان عمر» در سال ۱۳۷۲ش، در چهار بخش با عنوانهای جوانی و نشاط زندگانی، خاطرات معلمی، خاطرات وکالت دادگستری و حاصل عمر، تدوین شده و به شرح خاطرات سیاسی و علمی هفتادسالهٔ وی پرداخته است.<ref>[https://avanabook.com/product/کتاب-کاروان-عمر-خاطرات-سیاسی-فرهنگی-هف/ «کتاب کاروان عمر: خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال پرماجرای عمر»، وبسایت آوانا بوک.]</ref> مجموعهٔ «کشتهٔ خویش» مشتمل بر پنجاه مقاله از نوشتههای اوست و سخنرانیهایش نیز در کتاب «از دریای پارس تا دریای چین» گردآوری شده است. اقتداری افزونبر پژوهشهای علمی-تاریخی، به شعر نیز علاقه داشت و تجربیات خود را در سرودههایش بازتاب میداد. برای نمونه، در یکی از اشعار خود چنین سروده است:<ref>[https://vista.ir/m/a/ongsb/درباره-احمد-اقتداری مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وبسایت مجله ویستا.]</ref> | ||
{{شعر جدید|متن=از گردش روزگار آزرده منم \\وز دور زمان دمی نیاسوده منم}} | |||
{{شعر جدید|متن=از کارگران و مزد کم باد به دست \\با رنج مدام، گنج نابرده منم}} | |||
{{شعر جدید|متن=بس بود و نبود عمر را، کرده گذار \\هم نیک و بدش به هیچ نشمرده منم}} | |||
{{شعر جدید|متن=با هر کس ز روی مهر خدمت کردم \\ماری به درون جیب پرورده منم}} | |||
{{شعر جدید|متن=بس نیش بهجای نوشم دادند \\تریاق نخورده زهرآمخته منم}} | |||
{{شعر جدید|متن=محزونم و مهجورم و مطرودم از آنک \\دیری است که با عشق تو خو کرده منم}} | |||
همچنین تازهترین آثاری که از احمد اقتداری پس از درگذشت وی منتشر شده، دو کتاب است: «گناه نابخشودنی جدایی بحرین از ایران» در انتشارات دایرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ و چاپ مجدد «سفرنامهٔ سدیدالسلطنه» در بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار که بهگونهای نفیس و منقح چاپ شده است.<ref>[https://7berkeh.ir/archives/145458 «۲۷ نکته درباره زندگی و آثار احمد اقتداری»، وبسایت مؤسسه فرهنگی هنری هفتبرکه گراش.]</ref> | |||
== اهداء کتابها == | == اهداء کتابها == | ||
احمد اقتداری در سال ۱۳۸۷ش کتابهای خود را که شامل پنجهزار نسخه کتاب و اسناد بود به کتابخانه بزرگ مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی اهدا کرد<ref>[https:// | احمد اقتداری در سال ۱۳۸۷ش کتابهای خود را که شامل پنجهزار نسخه کتاب و اسناد بود به کتابخانه بزرگ مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی اهدا کرد<ref>[https://mirasmaktoob.com/مردی-که-تمام-سواحل-جنوب-را-با-پای-پیاده/ «مردی که تمام سواحل جنوب را با پای پیاده پیمود»، وبسایت مؤسسه میراث پژوهشی مکتوب.]</ref> که به کتابخانهٔ خلیج فارس نام گرفته است.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.]</ref> | ||
== افتخارها و جوایز == | == افتخارها و جوایز == | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۲: | ||
* کتاب «خلیج فارس از دیرباز تا کنون» نوشتهٔ احمد اقتداری، جایزهٔ ویژهٔ یونسکو در ایران را دریافت کرده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/265165/پدر-مطالعات-خلیجفارس «پدر مطالعات خلیجفارس»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | * کتاب «خلیج فارس از دیرباز تا کنون» نوشتهٔ احمد اقتداری، جایزهٔ ویژهٔ یونسکو در ایران را دریافت کرده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/265165/پدر-مطالعات-خلیجفارس «پدر مطالعات خلیجفارس»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
* در همایش بینالمللی زبان و مردمشناسی در لارستان در سال ۱۳۸۸ش از تلاشهای اقتداری تقدیر شد.<ref>[https://www.ettelaat.com/mobile/archives/124253?device=phone «آشنایی با ایرانشناسان، احمد اقتداری»، وبسایت روزنامه اطلاعات.]</ref> | * در همایش بینالمللی زبان و مردمشناسی در لارستان در سال ۱۳۸۸ش از تلاشهای اقتداری تقدیر شد.<ref>[https://www.ettelaat.com/mobile/archives/124253?device=phone «آشنایی با ایرانشناسان، احمد اقتداری»، وبسایت روزنامه اطلاعات.]</ref> | ||
== دیدگاهها دربارهٔ اقتداری == | |||
* محمدرضا شفیعی کدکنی، خلیج فارس را قلب ایران و دکتر احمد اقتداری را قلب خلیج فارس نامیده است. | |||
* احسان اشراقی تاریخپژوه ایرانی هم بر این باور است که هر پژوهشگر علاقمند به خلیج فارس و دریای عمان و جزایر و کرانههای نیازمند پژوهشهای دکتر اقتداری است و نام او با خلیج فارس عجین شده است. | |||
* محمدابراهیم باستانی پاریزی، تاریخدان معاصر نیز اهمیت کار اقتداری را گشودن راه تحقیق دربارهٔ نقاط ناشناخته ایران دانسته است.<ref>[//fa.wikiquote.org/wiki/احمد_اقتداری «احمد اقتداری»، ویکی گفتاورد.]</ref> | |||
== درگذشت == | == درگذشت == | ||
احمد اقتداری در [[فروردین]] ۱۳۹۸ش بهعلت شکستگی استخوان لگن در بیمارستان بستری شد و بهدلیل عوارض | احمد اقتداری در [[فروردین]] ۱۳۹۸ش بهعلت شکستگی استخوان لگن در بیمارستان بستری شد و بهدلیل عوارض پساز جراحی در بیستوهفتم فروردین دار فانی را وداع گفت. پیکر اقتداری بنا به وصیت خود او در شهر گراش، زادگاه وی به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.farhangemrooz.com/news/58904/احمد-اقتداری-در-وصیت-نامه-اش-چه-نوشته-است «احمد اقتداری در وصیتنامهاش چه نوشته است؟»، وبسایت فرهنگ امروز.]</ref> | ||
== تصویرسازی == | == تصویرسازی == | ||
فیلم مستند «به ایران جاودانیام» به کارگردانی رضا رشیدیان در سال ۱۳۹۱ش به زندگی او از کودکی تا بزرگسالی میپردازد و فعالیتهای علمی و تاریخی او را در حوزهٔ مطالعات خلیج فارس، در این سالها به تصویر میکشد. این مستند چندینبار در شبکههای تلویزیونی ایران پخش شده است.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.]</ref> | فیلم مستند «به ایران جاودانیام» به کارگردانی رضا رشیدیان در سال ۱۳۹۱ش به زندگی او از کودکی تا بزرگسالی میپردازد و فعالیتهای علمی و تاریخی او را در حوزهٔ مطالعات خلیج فارس، در این سالها به تصویر میکشد. این مستند چندینبار در شبکههای تلویزیونی ایران پخش شده است.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.]</ref> تندیس احمد اقتداری در بهمن سال ۱۳۹۲ش در ساختمان مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی به پاس پنجاه سال خدمت دلسوزانهٔ او به فرهنگ ایران و پژوهش در زمینه خلیج فارس، نصب شد.<ref>[https://www.gerishna.com/archives/24934 خواجهپور، «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری»، وبسایت گریشنا.]</ref> | ||
تندیس احمد اقتداری در بهمن سال ۱۳۹۲ش در ساختمان مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی به پاس پنجاه سال خدمت دلسوزانهٔ او به فرهنگ ایران و پژوهش در زمینه خلیج فارس، نصب شد.<ref>[https://www.gerishna.com/archives/24934 خواجهپور، «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری»، وبسایت گریشنا.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۸۳: | خط ۸۳: | ||
* «کتاب کاروان عمر: خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال پرماجرای عمر»، وبسایت آوانا بوک، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش. | * «کتاب کاروان عمر: خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال پرماجرای عمر»، وبسایت آوانا بوک، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش. | ||
* «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» منتشر شد.»، وبسایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش. | * «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» منتشر شد.»، وبسایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش. | ||
* «مردی که تمام سواحل جنوب را با پای پیاده پیمود»، وبسایت مؤسسه میراث پژوهشی مکتوب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | |||
* «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۷ش. | * «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۷ش. | ||
* مفتاحی، «دربارهٔ احمد اقتداری»، وبسایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش. | * مفتاحی، «دربارهٔ احمد اقتداری»، وبسایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش. | ||
* نجفی، فاطمه، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۳۹۰ش. | * نجفی، فاطمه، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۳۹۰ش. | ||
* «۲۷ نکته دربارهٔ زندگی و آثار احمد اقتداری»، وبسایت مؤسسه فرهنگی هنری هفتبرکه گراش، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ش. | |||
نسخهٔ ۱۳ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۲۹
احمد اقتداری؛ پدر مطالعات خلیج فارس.
احمد اقتداری، ایرانشناس، پژوهشگر، آموزگار، سیاستمدار، وکیل دادگستری، تاریخنگار و جغرافیدان ایرانی است که او را پدر مطالعات خلیج فارس و پاسبان خلیج فارس مینامیدند. مهمترین زمینهٔ پژوهش او مطالعات مربوط به خلیج فارس بود؛ او برای انجام تحقیقات خود، تمامی سواحل خلیج فارس و دریای عمان را پیاده طی کرد.
تولد و خانواده
احمد اقتداری در سال ۱۳۰۴ش در شهر گراش در لارِ استان فارس متولد شد. پدر و مادر وی از نوادگان خاندان قاجار در این شهر بودند.[۱]
کودکی و نوجوانی
احمد در پنج یا ششسالگی به مکتبخانه رفت. سپس در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی، پس از تأسیس مدرسهٔ دولتی در لار،[۲] دورهٔ ششسالهٔ ابتدایی را در همانجا به پایان رساند و در تمام این شش سال، شاگرد ممتاز استان فارس بود. او دورهٔ سهسالهٔ دبیرستان را نیز در لار گذراند. پس از آن، پدرش او را به دانشسرای مقدماتی شیراز که دارالمعلمین ابتدایی بود، فرستاد. احمد پساز دو سال، با عنوان آموزگار به زادگاه خود بازگشت و به تدریس در دورهٔ ابتدایی در لار پرداخت.[۳]
ازدواج
اقتداری در سال ۱۳۲۳ شمسی با دخترخالهٔ خود، قمرخانم اقتداری، ازدواج کرد. ثمرهٔ این ازدواج چهار فرزند به نامهای افشین، میترا، امید و آرزو بود. او و همسرش در تربیت فرزندان خود اهتمام بسیاری داشتند.[۴]
جوانی
احمد اقتداری در سال ۱۳۲۵ش، پس از ابلاغیهٔ خدمت وظیفه عمومی از سوی دولت، باوجود آنکه امکان استفاده از معافیت را داشت، به عشق وطن به تهران رفت و در دانشکده افسری به خدمت سربازی پرداخت.[۵] پس از پایان خدمت در سال ۱۳۲۶ش، به ریاست ادارهٔ فرهنگ لارستان و بنادر منصوب شد. در دورهٔ مدیریت او، مدارس بسیاری در جنوب ایران ساخته و تکمیل شد. اقتداری در همین ایام، با مشاهدهٔ وضعیت آشفتهٔ مردم حاشیهٔ خلیج فارس و بنادر، نامهای تند به وزیر فرهنگ نوشت و عملکرد حکومت پهلوی در آن مناطق را به باد انتقاد گرفت. این شکایت، دولتمردان را برآشفت و برخی او را عنصری خطرناک برای دولت دانستند. به همین دلیل، او را از ریاست ادارهٔ فرهنگ لارستان و بنادر برکنار کرده و بهعنوان آموزگار به مدرسهای در جنوب تهران تبعید کردند.[۶]
احمد اقتداری در سال ۱۳۲۸ش در نخستین دورهٔ کنکور دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی تهران پذیرفته شد. او در سال ۱۳۳۲ش به درجهٔ وکیل پایه یک دادگستری دست یافت و مدتها به حرفهٔ وکالت پرداخت و همزمان از سیاست کناره گرفت. وی در کنار وکالت، به تحقیق و تألیف آثاری دربارهٔ فرهنگ و تاریخ مردم جنوب ایران مشغول بود.[۷]
فعالیت در حوزه خلیج فارس
- نخستین سمینار خلیج فارس در سال ۱۳۴۱ش در تهران، با هدف دفاع از نام «خلیج فارس»،[۸] و با حضور بیستوسه دانشمند ایرانی و یک خاورشناس فرانسوی برگزار شد. احمد اقتداری در این سمینار با ارائهٔ مقالهای تحت عنوان «زبانهای محلی و فولکلور خلیج فارس» به سخنرانی پرداخت و جایگاه علمی خود را آشکار ساخت.[۹]
- اقتداری به اسناد مهمی از پژوهشهای سدیدالسلطنه دست یافت که در دورهٔ پهلوی اول مورد بیمهری قرار گرفته بود و سدیدالسلطنه از ترس دولت آنها را پنهان کرده بود. این اسناد که در گذر سالها رو به فراموشی میرفت، توسط اقتداری تصحیح و منتشر شد.[۱۰] کتابها و نشانهای مذکور که حاوی اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ خلیج فارس بود، به کوشش اقتداری و توسط خانوادهٔ سدیدالسلطنه به کتابخانهٔ دانشگاه تهران اهدا شد.[۱۱]
- اقتداری با سفرهای تحقیقاتی خود در فاصلهٔ سالهای ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۶ش به سواحل جنوبی ایران ازجمله بندر دیلم، جاسک، بندر ریگ، زاهدان، چابهار و بندر تیس، خدمتی بزرگ به شناخت تاریخ و فرهنگ مردم جنوب ایران کرد. او پساز این سفرها، کتاب دیار شهریاران را نگاشت و نزدیک به چهار هزار عکس از این مناطق به ثبت رساند.[۱۲]
- وی در سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ش در دانشگاه تهران به تدریس مسائل خلیج فارس پرداخت و مسائل روز و چالشبرانگیز میان ایران و اعراب را در کلاسهای خود مطرح میکرد.[۱۳]
واکنش اقتداری به جدایی بحرین از ایران
بحرین که پیشتر جزئی از خاک ایران بود،[۱۴] در اوایل دورهٔ قاجاریه و برخلاف موازین بینالمللی، به تصرف انگلستان درآمد. احمدشاه قاجار و رضاشاه پهلوی از پذیرش جدایی بحرین از ایران خودداری میکردند، اما محمدرضا پهلوی نتیجهٔ همهپرسی ساختگی جدایی بحرین را پذیرفت و مجلس شورای ملی نیز آن را تصویب کرد و بدین ترتیب بحرین از ایران جدا شد.[۱۵]
احمد اقتداری، پژوهشگر ایرانی، در واکنش به این رویداد از نخستوزیر وقت خواست که به محمدرضا پهلوی بگوید: «آنچه را احمدشاه با همهٔ ضعفش و رضاشاه با همهٔ قدرتش اجازه ندادند، شما هم اجازه ندهید که بحرین از ایران جدا شود». او معتقد بود که این همهپرسی بهطور غیرقانونی انجام شده و جدایی بحرین از ایران گناه نابخشودنی شاه، مجلس و دولت ایران بوده است؛ و همواره شاه ایران را مسئول اصلی این گناه میدانست.[۱۶] اقتداری به همین منظور کتابی با عنوان «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» تألیف کرد.[۱۷]
آثار
احمد اقتداری نزدیک به چهل کتاب و بیش از صد مقالهٔ علمی نگاشته است. نخستین و یکی از مهمترین آثار او، کتاب «فرهنگ لارستانی و لارستان کهن» است که در سال ۱۳۳۴ش منتشر شد.[۱۸] کتاب دیگر او، «کاروان عمر» در سال ۱۳۷۲ش، در چهار بخش با عنوانهای جوانی و نشاط زندگانی، خاطرات معلمی، خاطرات وکالت دادگستری و حاصل عمر، تدوین شده و به شرح خاطرات سیاسی و علمی هفتادسالهٔ وی پرداخته است.[۱۹] مجموعهٔ «کشتهٔ خویش» مشتمل بر پنجاه مقاله از نوشتههای اوست و سخنرانیهایش نیز در کتاب «از دریای پارس تا دریای چین» گردآوری شده است. اقتداری افزونبر پژوهشهای علمی-تاریخی، به شعر نیز علاقه داشت و تجربیات خود را در سرودههایش بازتاب میداد. برای نمونه، در یکی از اشعار خود چنین سروده است:[۲۰]
از گردش روزگار آزرده منم
وز دور زمان دمی نیاسوده منم
از کارگران و مزد کم باد به دست
با رنج مدام، گنج نابرده منم
بس بود و نبود عمر را، کرده گذار
هم نیک و بدش به هیچ نشمرده منم
با هر کس ز روی مهر خدمت کردم
ماری به درون جیب پرورده منم
بس نیش بهجای نوشم دادند
تریاق نخورده زهرآمخته منم
محزونم و مهجورم و مطرودم از آنک
دیری است که با عشق تو خو کرده منم
همچنین تازهترین آثاری که از احمد اقتداری پس از درگذشت وی منتشر شده، دو کتاب است: «گناه نابخشودنی جدایی بحرین از ایران» در انتشارات دایرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ و چاپ مجدد «سفرنامهٔ سدیدالسلطنه» در بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار که بهگونهای نفیس و منقح چاپ شده است.[۲۱]
اهداء کتابها
احمد اقتداری در سال ۱۳۸۷ش کتابهای خود را که شامل پنجهزار نسخه کتاب و اسناد بود به کتابخانه بزرگ مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی اهدا کرد[۲۲] که به کتابخانهٔ خلیج فارس نام گرفته است.[۲۳]
افتخارها و جوایز
- دکتر احمد اقتداری در سال ۱۳۹۶ش بهعنوان چهره ماندگار کشور ایران معرفی شد.[۲۴]
- احمد اقتداری در سال ۱۳۹۲ش بیستویکمین جایزهٔ علمی ادبی و تاریخی بنیاد دکتر محمود افشار یزدی را دریافت کرد.
- شورای شهر بوشهر در سال ۱۳۹۱ش، اقتداری را بهعنوان شهروند افتخاری بوشهر معرفی کرد.
- شورای شهر گراش در سال ۱۳۹۶ش دکتر اقتداری را بهعنوان چهرهٔ ماندگار گراش معرفی کرد.[۲۵]
- بنیاد فارسشناسی در سال ۱۳۷۹ش[۲۶] و ۱۳۸۴ش از زحمات این دانشمند در زمینهٔ علم و فرهنگ قدردانی به عمل آورد و از تمبر یادبود او رونمایی شد.[۲۷]
- همایش ملی خلیج فارس در بوشهر در سال ۱۳۹۸ش برگزار شد و از زحمات احمد اقتداری تجلیل شد.[۲۸]
- مدرک دکترای افتخاری دانشگاه تهران در حوزهٔ شناخت ایران و بازنمایی این اقلیم در آثار او در سال ۱۳۴۹ش به اقتداری اعطا شد.[۲۹]
- کتاب «خلیج فارس از دیرباز تا کنون» نوشتهٔ احمد اقتداری، جایزهٔ ویژهٔ یونسکو در ایران را دریافت کرده است.[۳۰]
- در همایش بینالمللی زبان و مردمشناسی در لارستان در سال ۱۳۸۸ش از تلاشهای اقتداری تقدیر شد.[۳۱]
دیدگاهها دربارهٔ اقتداری
- محمدرضا شفیعی کدکنی، خلیج فارس را قلب ایران و دکتر احمد اقتداری را قلب خلیج فارس نامیده است.
- احسان اشراقی تاریخپژوه ایرانی هم بر این باور است که هر پژوهشگر علاقمند به خلیج فارس و دریای عمان و جزایر و کرانههای نیازمند پژوهشهای دکتر اقتداری است و نام او با خلیج فارس عجین شده است.
- محمدابراهیم باستانی پاریزی، تاریخدان معاصر نیز اهمیت کار اقتداری را گشودن راه تحقیق دربارهٔ نقاط ناشناخته ایران دانسته است.[۳۲]
درگذشت
احمد اقتداری در فروردین ۱۳۹۸ش بهعلت شکستگی استخوان لگن در بیمارستان بستری شد و بهدلیل عوارض پساز جراحی در بیستوهفتم فروردین دار فانی را وداع گفت. پیکر اقتداری بنا به وصیت خود او در شهر گراش، زادگاه وی به خاک سپرده شد.[۳۳]
تصویرسازی
فیلم مستند «به ایران جاودانیام» به کارگردانی رضا رشیدیان در سال ۱۳۹۱ش به زندگی او از کودکی تا بزرگسالی میپردازد و فعالیتهای علمی و تاریخی او را در حوزهٔ مطالعات خلیج فارس، در این سالها به تصویر میکشد. این مستند چندینبار در شبکههای تلویزیونی ایران پخش شده است.[۳۴] تندیس احمد اقتداری در بهمن سال ۱۳۹۲ش در ساختمان مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی به پاس پنجاه سال خدمت دلسوزانهٔ او به فرهنگ ایران و پژوهش در زمینه خلیج فارس، نصب شد.[۳۵]
پانویس
- ↑ «درباره احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.
- ↑ «درباره احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ نجفی، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.
- ↑ مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وبسایت مجله ویستا.
- ↑ «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.
- ↑ «احمد اقتداری»، وبسایت راسخون.
- ↑ «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.
- ↑ «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «احمد اقتداری»، وبسایت مشخصات.
- ↑ «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.
- ↑ «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.
- ↑ فریدونی، «ماجرای جدا شدن بحرین از ایران»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.
- ↑ «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین منتشر شد.»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ »جدایی بحرین از ایران، رفراندوم دروغین و گناه نابخشودنی است»، خبرگزاری کتاب ایران.
- ↑ نجفی، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.
- ↑ «کتاب کاروان عمر: خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال پرماجرای عمر»، وبسایت آوانا بوک.
- ↑ مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وبسایت مجله ویستا.
- ↑ «۲۷ نکته درباره زندگی و آثار احمد اقتداری»، وبسایت مؤسسه فرهنگی هنری هفتبرکه گراش.
- ↑ «مردی که تمام سواحل جنوب را با پای پیاده پیمود»، وبسایت مؤسسه میراث پژوهشی مکتوب.
- ↑ «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.
- ↑ «آشنایی با ایرانشناسان، احمد اقتداری»، وبسایت روزنامه اطلاعات.
- ↑ خواجهپور، «دکتر احمد اقتداری در تهران درگذشت»، وبسایت گریشنا.
- ↑ نجفی، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.
- ↑ «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «پدر مطالعات خلیج فارس تجلیل شد+تصاویر»، وبسایت صدای استان.
- ↑ «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «پدر مطالعات خلیجفارس»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «آشنایی با ایرانشناسان، احمد اقتداری»، وبسایت روزنامه اطلاعات.
- ↑ «احمد اقتداری»، ویکی گفتاورد.
- ↑ «احمد اقتداری در وصیتنامهاش چه نوشته است؟»، وبسایت فرهنگ امروز.
- ↑ «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات.
- ↑ خواجهپور، «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری»، وبسایت گریشنا.
منابع
- «آشنایی با ایرانشناسان، احمد اقتداری»، وبسایت روزنامه اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
- «احمد اقتداری»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۳۹۰ش.
- «احمد اقتداری»، وبسایت مشخصات، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
- «احمد اقتداری در وصیتنامهاش چه نوشته است؟»، وبسایت فرهنگ امروز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۹۸ش.
- «اقتداری، احمد»، ویکی نور، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
- «به ایران جاودانیام (خلیج فارس)»، وبسایت آپارات، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
- «پدر مطالعات خلیجفارس»، وبسایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
- «پدر مطالعات خلیج فارس تجلیل شد+تصاویر»، وبسایت صدای استان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
- » جدایی بحرین از ایران، رفراندوم دروغین و گناه نابخشودنی است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۴۰۰ش.
- خواجهپور، محمد، «دکتر احمد اقتداری در تهران درگذشت»، وبسایت گریشنا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۳۹۸ش.
- خواجهپور، محمد، «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری»، وبسایت گریشنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۳۹۲ش.
- «دربارهٔ احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۰ش.
- فریدونی، احمد، «ماجرای جدا شدن بحرین از ایران»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس، تاریخ بازدید: ۲ مرداد ۱۴۰۲ش.
- «کتاب کاروان عمر: خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال پرماجرای عمر»، وبسایت آوانا بوک، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
- «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» منتشر شد.»، وبسایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش.
- «مردی که تمام سواحل جنوب را با پای پیاده پیمود»، وبسایت مؤسسه میراث پژوهشی مکتوب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وبسایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۷ش.
- مفتاحی، «دربارهٔ احمد اقتداری»، وبسایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
- نجفی، فاطمه، «زندگینامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۳۹۰ش.
- «۲۷ نکته دربارهٔ زندگی و آثار احمد اقتداری»، وبسایت مؤسسه فرهنگی هنری هفتبرکه گراش، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۳ش.