پرش به محتوا

ازدواج صوری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۳۳۳ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲۷: خط ۲۷:
| آثار مرتبط        =
| آثار مرتبط        =
}}
}}
'''ازدواج صوری'''؛ انعقاد عقد '''[[ازدواج]]''' بدون قصد واقعی برای تأمین اهدافی.
'''ازدواج صوری'''؛ انعقاد عقد ازدواج بدون قصد واقعی برای تأمین اهدافی.


ازدواج صوری نوعی ظاهرسازی است که با انگیزه‌های گوناگون و برای دستیابی به اهدافی خاص صورت می‌پذیرد. این گونه ازدواج در شرع اسلام نادرست و نامشروع است و چنان‌چه دلایل معتبری بر صوری بودن آن اقامه شود، از نظر حقوقی نیز باطل و بی‌اعتبار خواهد بود.
ازدواج صوری نوعی ظاهرسازی است که با انگیزه‌های گوناگون و برای دستیابی به اهدافی خاص صورت می‌پذیرد. این گونه ازدواج در شرع اسلام نادرست و نامشروع است و چنان‌چه دلایل معتبری بر صوری بودن آن اقامه شود، از نظر حقوقی نیز باطل و بی‌اعتبار خواهد بود.


== تعریف ازدواج صوری و دلایل آن ==
== تعریف ازدواج صوری ==
صوری به عملی گفته می‌شود که در آن ظاهری برخلاف واقعیت ساخته می‌شود. برای نمونه، معاملهٔ صوری به قصد فرار از بدهی‌ها و با ظاهرسازی انجام می‌گیرد. در ازدواج صوری نیز طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد و ایجاد آثار آن مانند فرزندآوری، آرامش و تسکین یکدیگر ندارند و تنها برای رسیدن به اهدافی دیگر به این کار اقدام می‌کنند.<ref>[http://haghgara.com/fake-marriage/ «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا.]</ref>
صوری به عملی گفته می‌شود که در آن ظاهری برخلاف واقعیت ساخته می‌شود. برای نمونه، معاملهٔ صوری به قصد فرار از بدهی‌ها و با ظاهرسازی انجام می‌گیرد. در ازدواج صوری نیز طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد و ایجاد آثار آن مانند فرزندآوری، آرامش و تسکین یکدیگر ندارند و تنها برای رسیدن به اهدافی دیگر به این کار اقدام می‌کنند.<ref>[http://haghgara.com/fake-marriage/ «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا.]</ref>


=== اهداف و انگیزه‌ها ===
== اهداف و انگیزه‌ها ==
افرادی که به ازدواج صوری روی می‌آورند، معمولاً به‌دنبال منفعت‌های ناشی از آن یا دور زدن قانون هستند.<ref>[https://dadavar-nasim-mehr.com/ فاضلی، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر.]</ref> مهم‌ترین انگیزه‌ها عبارتند از:
افرادی که به ازدواج صوری روی می‌آورند، معمولاً به‌دنبال منفعت‌های ناشی از آن یا دور زدن قانون هستند.<ref>[https://dadavar-nasim-mehr.com/ فاضلی، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر.]</ref> مهم‌ترین انگیزه‌ها عبارتند از:
* '''مهاجرت''': فرد برای اخذ اقامت کشور مقصد، با تبعهٔ آن کشور ازدواج صوری انجام می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/733181 بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.]</ref>
* '''مهاجرت''': فرد برای اخذ اقامت کشور مقصد، با تبعهٔ آن کشور ازدواج صوری انجام می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/733181 بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.]</ref>
* '''دریافت ارث''': در شرایطی که ارثی به شخص رسیده و شرط متأهل بودن برای او تعیین شده باشد، ممکن است به ازدواج صوری تن دهد.
* '''دریافت ارث''': در شرایطی که ارثی به شخص رسیده و شرط متأهل بودن برای او تعیین شده باشد، ممکن است به ازدواج صوری تن دهد.
* '''فشارهای خانوادگی''': گاهی بدون وجود انگیزهٔ مهاجرت یا ارث، فرد به‌دلیل اجبار خانواده به ازدواج صوری و پذیرش آثار آن ناچار می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1238808 مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش،  ص172.]</ref>
* '''فشارهای خانوادگی''': گاهی بدون وجود انگیزهٔ [[مهاجرت]] یا ارث، فرد به‌دلیل اجبار [[خانواده]] به ازدواج صوری و پذیرش آثار آن ناچار می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1238808 مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش،  ص172.]</ref>


=== ازدواج صوری به‌عنوان محلل ===
=== ازدواج صوری به‌عنوان محلل ===
در فقه اسلامی، زنی که سه‌باره طلاق گرفته شود (طلاق بائن) تا زمانی که با مرد دیگری ازدواج نکند و طلاق بگیرد (محلل)، نمی‌تواند به همسر پیشین خود بازگردد. برخی افراد [[ازدواج]] با محلل را به‌صورت صوری انجام می‌دهند؛ بدین معنا که طرفین، قصد واقعی برای زندگی مشترک ندارند و صرفاً می‌خواهند شرایط بازگشت به شوهر اول را فراهم آورند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248737/ علی‌محمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.]</ref>
در فقه اسلامی، زنی که سه‌باره [[طلاق]] داده شود (طلاق بائن) تا زمانی که با مرد دیگری ازدواج نکند و طلاق بگیرد (محلل)، نمی‌تواند به همسر پیشین خود بازگردد. برخی افراد [[ازدواج]] با محلل را به‌صورت صوری انجام می‌دهند؛ بدین معنا که طرفین، قصد واقعی برای زندگی مشترک ندارند و صرفاً می‌خواهند شرایط بازگشت به شوهر اول را فراهم آورند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248737/ علی‌محمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.]</ref>


== حکم شرعی ازدواج صوری ==
== حکم شرعی و قانونی ==
ازدواج صوری به‌دلیل فقدان قصد واقعی طرفین، از نظر شرعی صحیح نیست. در اسلام، قصد و رضایت دو طرف از شرایط اساسی صحت هر عقدی ازجمله ازدواج به‌شمار می‌رود و تحقق ازدواج، تنها با انجام ایجاب و قبولِ توأم با قصد باطنی امکان‌پذیر است؛ بنابراین، ازدواج صوری که تنها جنبهٔ ظاهری دارد و فاقد قصد حقیقی است، در اسلام باطل اعلام شده است.<ref>حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.</ref>
ازدواج صوری در فقه اسلامی به‌دلیل فقدان قصد واقعی طرفین، عقدی باطل شمرده می‌شود. در فقه، قصد و رضایت از ارکان اساسی صحت هر عقد، ازجمله نکاح، است و تحقق آن منوط به ایجاب و قبول همراه با قصد انشای حقیقی است؛ ازاین‌رو، عقدی که صرفاً به‌صورت ظاهری و بدون ارادهٔ واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت منعقد شود، فاقد اعتبار شرعی است.<ref>حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.</ref>


== حکم قانونی ازدواج صوری ==
در حقوق ایران نیز ازدواج از مصادیق عقود به‌شمار می‌رود و در خصوص صحت و بطلان، تابع قواعد عمومی معاملات است. بر اساس مادهٔ ۱۹۰ قانون مدنی، قصد و رضایت طرفین، اهلیت، معین بودن موضوع و مشروعیت جهت از شرایط اساسی صحت هر معامله‌اند.<ref>قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.</ref> فقدان هر یک از این شرایط موجب بطلان معامله و عدم ترتب آثار حقوقی آن می‌شود.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref>
ازدواج در نظام حقوقی ایران از اقسام معاملات به‌شمار می‌رود و در زمینهٔ صحت و بطلان، تابع قواعد عمومی عقود و معاملات است. ماده ۱۹۰ قانون مدنی ایران، چهار شرط اساسی را برای صحت هر معامله برمی‌شمارد:
# قصد و رضایت طرفین؛
# اهلیت؛
# معین بودن موضوع معامله؛
# مشروعیت جهت (هدف) معامله.<ref>قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.</ref>


فقدان هر یک از این شرایط، موجب بطلان معامله و عدم ترتب آثار آن می‌شود.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref>
در ازدواج صوری، طرفین فاقد قصد واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت و التزام به آثار آن‌اند و هدف، بهره‌مندی از برخی آثار حقوقی عقد است؛ بنابراین، چنین عقدی به‌سبب فقدان قصد و رضایت معتبر، باطل تلقی می‌شود و در صورت اثبات صوری بودن، آثار آن از ابتدا منتفی است.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref> برخی حقوقدانان ازدواج صوری را از مصادیق تقلب نسبت به قانون دانسته‌اند که ضمانت اجرای اصلی آن بطلان عقد است.<ref>[https://www.yasa.co/fake-marriage/ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا.]</ref>
 
در ازدواج صوری، طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد ازدواج و پایبندی به لوازم آن را ندارند و صرفاً در پی بهره‌مندی از آثار حقوقی آن هستند؛ بنابراین، چنین ازدواجی به‌دلیل فقدان قصد و رضایت حقیقی، از نظر قانون مدنی باطل است و چنانچه صوری بودن آن اثبات شود، تمامی آثار حقوقی آن از ابتدا منتفی می‌شود، گویی هرگز ازدواجی واقع نشده است.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref>
 
ماده ۲۱۸ قانون مدنی نیز به صراحت مقرر داشته است که هرگاه معامله‌ای به‌صورت صوری و با هدف فرار از دِین انجام شود، باطل است. این حکم مؤید آن است که هر نوع معاملهٔ صوری، ازجمله ازدواج صوری، باطل است.<ref>قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص21.</ref>
 
برخی حقوقدانان، ازدواج صوری را مصداقی از «تقلب نسبت به قانون» دانسته و آن را جرم محسوب می‌کنند. تقلب نسبت به قانون عبارت است از استفاده از ابزار و طرق قانونی برای دستیابی به هدفی نامشروع و غیرقانونی که نوعی سوءاستفاده از حق نیز به‌شمار می‌رود. مهم‌ترین ضمانت اجرای این عمل در مورد ازدواج صوری، بطلان عقد ازدواج است.<ref>[https://www.yasa.co/fake-marriage/ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==

نسخهٔ ۱۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۱۰

ازدواج صوری


ازدواج صوری؛ انعقاد عقد ازدواج بدون قصد واقعی برای تأمین اهدافی.

ازدواج صوری نوعی ظاهرسازی است که با انگیزه‌های گوناگون و برای دستیابی به اهدافی خاص صورت می‌پذیرد. این گونه ازدواج در شرع اسلام نادرست و نامشروع است و چنان‌چه دلایل معتبری بر صوری بودن آن اقامه شود، از نظر حقوقی نیز باطل و بی‌اعتبار خواهد بود.

تعریف ازدواج صوری

صوری به عملی گفته می‌شود که در آن ظاهری برخلاف واقعیت ساخته می‌شود. برای نمونه، معاملهٔ صوری به قصد فرار از بدهی‌ها و با ظاهرسازی انجام می‌گیرد. در ازدواج صوری نیز طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد و ایجاد آثار آن مانند فرزندآوری، آرامش و تسکین یکدیگر ندارند و تنها برای رسیدن به اهدافی دیگر به این کار اقدام می‌کنند.[۱]

اهداف و انگیزه‌ها

افرادی که به ازدواج صوری روی می‌آورند، معمولاً به‌دنبال منفعت‌های ناشی از آن یا دور زدن قانون هستند.[۲] مهم‌ترین انگیزه‌ها عبارتند از:

  • مهاجرت: فرد برای اخذ اقامت کشور مقصد، با تبعهٔ آن کشور ازدواج صوری انجام می‌دهد.[۳]
  • دریافت ارث: در شرایطی که ارثی به شخص رسیده و شرط متأهل بودن برای او تعیین شده باشد، ممکن است به ازدواج صوری تن دهد.
  • فشارهای خانوادگی: گاهی بدون وجود انگیزهٔ مهاجرت یا ارث، فرد به‌دلیل اجبار خانواده به ازدواج صوری و پذیرش آثار آن ناچار می‌شود.[۴]

ازدواج صوری به‌عنوان محلل

در فقه اسلامی، زنی که سه‌باره طلاق داده شود (طلاق بائن) تا زمانی که با مرد دیگری ازدواج نکند و طلاق بگیرد (محلل)، نمی‌تواند به همسر پیشین خود بازگردد. برخی افراد ازدواج با محلل را به‌صورت صوری انجام می‌دهند؛ بدین معنا که طرفین، قصد واقعی برای زندگی مشترک ندارند و صرفاً می‌خواهند شرایط بازگشت به شوهر اول را فراهم آورند.[۵]

حکم شرعی و قانونی

ازدواج صوری در فقه اسلامی به‌دلیل فقدان قصد واقعی طرفین، عقدی باطل شمرده می‌شود. در فقه، قصد و رضایت از ارکان اساسی صحت هر عقد، ازجمله نکاح، است و تحقق آن منوط به ایجاب و قبول همراه با قصد انشای حقیقی است؛ ازاین‌رو، عقدی که صرفاً به‌صورت ظاهری و بدون ارادهٔ واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت منعقد شود، فاقد اعتبار شرعی است.[۶]

در حقوق ایران نیز ازدواج از مصادیق عقود به‌شمار می‌رود و در خصوص صحت و بطلان، تابع قواعد عمومی معاملات است. بر اساس مادهٔ ۱۹۰ قانون مدنی، قصد و رضایت طرفین، اهلیت، معین بودن موضوع و مشروعیت جهت از شرایط اساسی صحت هر معامله‌اند.[۷] فقدان هر یک از این شرایط موجب بطلان معامله و عدم ترتب آثار حقوقی آن می‌شود.[۸]

در ازدواج صوری، طرفین فاقد قصد واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت و التزام به آثار آن‌اند و هدف، بهره‌مندی از برخی آثار حقوقی عقد است؛ بنابراین، چنین عقدی به‌سبب فقدان قصد و رضایت معتبر، باطل تلقی می‌شود و در صورت اثبات صوری بودن، آثار آن از ابتدا منتفی است.[۹] برخی حقوقدانان ازدواج صوری را از مصادیق تقلب نسبت به قانون دانسته‌اند که ضمانت اجرای اصلی آن بطلان عقد است.[۱۰]

پانویس

  1. ↑ «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا.
  2. ↑ فاضلی، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر.
  3. ↑ بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.
  4. ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش، ص172.
  5. ↑ علی‌محمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.
  6. ↑ حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.
  7. ↑ قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.
  8. ↑ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.
  9. ↑ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.
  10. ↑ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا.

منابع

  • «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۴۰۰ش.
  • بیابانی، غلامحسین و محمودی، محمدجواد، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، جمعیت، شماره ۶۹ و ۷۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
  • «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، تحقیق حسین موسوی کرمانی و دیگران، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۳۸۷ق.
  • راشد صیمری، مفلح بن حسن، غایه المرام، تحقیق جعفر کوثرانی عاملی، بیروت، دارالهادی، ۱۴۲۰ق.
  • صفری، ابراهیم، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
  • علی‌محمدی، طاهر و ناصری مقدم، حسین، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی محلل»، علوم حدیث، شماره ۴۵ و ۴۶، سال ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.
  • فاضلی، هاشم، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
  • فانون مدنی، جلد اول، مصوب ۱۸ اردیبهشت ۱۳۰۷ش.
  • مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ازدواج_صوری&oldid=51542»