اختلال یادگیری کودکان: تفاوت میان نسخه‌ها

اختلال یادگیری از مسائل شناختی و عصبی-رشدی گروهی از کودکان است که علاوه‌بر چالش‌های تحصیلی بر سایر امور [[زندگی]] کودک تأثیر می‌گذارد. اختلال یادگیری کودکان بیش از هر چیزی حمایت والدین را می‌طلبد تا با [[صبر]] و حوصله هم شرایط یادگیری تحصیلی را تسهیل کنند و هم از سایر بخش‌های زندگی کودک غافل نمانند.

اختلال یادگیری، مشکلی [[شناختی]]<ref>[https://jpe.atu.ac.ir/article_13108.html سنگانی و دیگران، «نقش واسطه‌ای الگوهای پردازش حسی در رابطه بین شیوه‌های فرزندپروری با اختلال یادگیری در کودکان»، 1400ش، ص276.]</ref> و اختلالی عصبی-رشدی است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/528313/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D9%85%D8%BA%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D9%84%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 کردبچه و دیگران، «مقایسۀ اثربخشی تمرینات ورزش مغزی و بازی درمانی فیلیال بر همدلی و روابط والدکودک در دانش‌آموزان اختلال یادگیری شهر تهران»، 1401ش، ص173.]</ref> که کودک با وجود داشتن [[هوش]] نرمال<ref>[https://journals.atu.ac.ir/article_14000.html غلامی توران پشتی و دلاور، «طراحی پرسشنامۀ «ارزیابی والد از کودک» جهت پیش‌بینی اختلال یادگیری در کودکان»، 1400ش، ص3.]</ref> در کسب مهارت‌های [[یادگیری کودکان|یادگیری]] و حل مسئله دچار مشکل می‌شود.<ref>[https://jpe.atu.ac.ir/article_13108.html سنگانی و دیگران، «نقش واسطه‌ای الگوهای پردازش حسی در رابطه بین شیوه‌های فرزندپروری با اختلال یادگیری در کودکان»، 1400ش، ص276.]</ref> اختلال یادگیری در اثر برهم‌کنش عوامل ارثی و محیطی، توانایی مغز را در ادراک یا تحلیل اطلاعات کلامی یا غیرکلامی تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و بسیار گسترده‌تر از مشکلات تحصیلی است. اختلال یادگیری تمام ساحت‌های زندگی کودک همچون تحصیل، [[عزت‌نفس]] و [[خودباوری]] را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و تا پایان زندگی مسئله‌آفرین است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/528313/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D9%85%D8%BA%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D9%84%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 کردبچه و دیگران، «مقایسۀ اثربخشی تمرینات ورزش مغزی و بازی درمانی فیلیال بر همدلی و روابط والدکودک در دانش‌آموزان اختلال یادگیری شهر تهران»، 1401ش، ص173.]</ref> مشکلات هیجانی–اجتماعی در این کودکان اساس مشکلات تحصیلی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/263017/fa محمودی و دیگران، «تنظیم هیجان در کودکان با اختلال یادگیری و کودکان عادی»، 1395ش، ص70.]</ref>  

گاهی کودکان دارای اختلال یادگیری با کودکان [[اوتیسم|اوتیستیک]] و [[بیش‌فعالی|بیش‌فعال]] اشتباه گرفته می‌شوند. هرچند کودکان بیش‌فعال و اوتیستیک هم دارای اختلال یادگیری هستند؛ اما این دو گروه از کودکان در دستهٔ کودکان دارای اختلال یادگیری قرار نمی‌گیرند. اگرچه برخی اشتراک‌ها میان کودکان دارای اختلال یادگیری با کودکان دو گروه یاد شده وجود دارد؛ اما کودکان دارای اختلال یادگیری در مهارت‌های اولیهٔ ارتباطی برخلاف دو گروه دیگر مشکلی ندارند.<ref>[https://goftarenategh.ir/post/12/درمان-اختلالات-یادگیری «درمان اختلالات یادگیری»، وب‌سایت گفتار ناطق.]</ref>

اختلالات یادگیری در کودکان شامل هفت دستهٔ اصلی است:<ref>[https://blog.faradars.org/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C/#%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF% «انواع اختلالات یادگیری رایج- علائم، تشخیص و درمان ناتوانایی‌های یادگیری»، وب‌سایت فرادرس.]</ref>

|اختلال در تشخیص حروف و کلمات، درک آنها، صحیح و روان خواندن و سرعت خوانش.

|اختلال در نوشتن کلمات و حروف یا فعالیت ذهنی درک اطلاعات مربوط به [[نوشتن]].

|مشکل در توانایی به خاطر سپردن و تنظیم اعداد و درک علائم عملیات.

|اختلال و دشواری در حرکت یا ایجاد هماهنگی بین اعضای بدن، در فعالیت‌هایی از قبیل دویدن، پریدن، در دست گرفتن مداد یا بستن دکمه‌های پیراهن.

|مشکل در مهارت‌های زبانی، مانند توان واگویی یک داستان، شیوایی بیان، توانایی درک معنای واژه‌ها و دستورالعمل‌ها.

|عدم درک تفاوت‌های ظریف در اشکال، معکوس کردن حروف یا اعداد، پرش از خطوط، مشکل در درک عمق یا فاصله و هماهنگی چشم و دست.

|اختلال در تشخیص تفاوت‌های ظریف آواها و ناتوانی در شنیدن درست واژه‌ها و ضعف خواندن، نوشتن و املا.

روانشناسان معتقدند کودکانی که در دورهٔ رشد خود ارتباط عاطفی لازم با والدین خود نداشته‌اند و توسط والدین خود سرزنش، تحقیر، تهدید و [[تنبیه کودک|تنبیه بدنی]] شده‌اند، بیش از سایر کودکان به اختلال یادگیری مبتلا می‌شوند.<ref>[https://psychologicalscience.ir/article-1-43-fa.html امیرطهماسب و دیگران، «اثربخشی روش فرزندپروری مثبت بر مشکلات عاطفی-رفتاری کودکان با اختلال یادگیری در دورۀ ابتدایی»، 1397ش، ص602.]</ref> استرس و کنترل افراطی والدین، بی‌توجهی به نیازهای اولیه کودکان و شیوه‌های [[فرزندپروری]] خشونت‌آمیز سبب کاهش توجه و پردازش ذهن کودک می‌شود.<ref>[https://jpe.atu.ac.ir/article_13108.html سنگانی و دیگران، «نقش واسطه‌ای الگوهای پردازش حسی در رابطه بین شیوه‌های فرزندپروری با اختلال یادگیری در کودکان»، 1400ش، ص276-278.]</ref> در بروز اختلال یادگیری عوامل مختلف آموزشی، محیطی، روانشناختی و ژنتیکی مؤثر هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1488486/اثر-بازی-های-حرکتی-منتخب-بر-تعادل-ایستا-Ù قاسمیان مقدم و دیگران، «اثر بازی‌های حرکتی منتخب بر تعادل ایستا و پویا در کودکان با اختلال یادگیری خاص»، 1398ش، ص104.]</ref>

علائم اختلالات یادگیری در کودکان در سه دورهٔ پیش‌از دبستان، نشانه‌های هیجانی-ارتباطی و مهارت‌های تحصیلی مشاهده می‌شود:

مطالعات علوم تربیتی نوع محیط آموزشی را بر اختلال یادگیری کودکان مؤثر دانسته است؛ به‌گونه‌ای که فضای نامناسب آموزشی و زیستی در پیشرفت این اختلال مؤثر بوده است. وجود تفاوت در محیط آموزشی و فضای اجتماعی که کودکان حاضر می‌شوند، نوعی [[ترس]] و اضطراب در آنان ایجاد می‌کند؛ به همین دلیل لازم است تا والدین برای انطباق شرایط و آماده‌سازی روانی-اجتماعی کودکان، آنها را در محیط‌های مناسب با هدف تعامل کودک با محیط حاضر کنند. تغییر مؤلفه‌های محیط آموزشی می‌تواند عملکرد کودکان مبتلا به اختلال یادگیری را بهبود بخشد. مدارس باید مجهز به بخش‌های مختلف آموزشی باشند و نیازهای متنوع این دانش‌آموزان را پاسخ دهند.<ref>[https://www.armanshahrjournal.com/article_176014_aeb2c51e52956c6b26fdffa490afaacb.pdf ملک و دیگران، «اصول طراحی فضای آموزشی، با رویکرد بهبود عملکرد کودکا مبتلا به اختلال یادگیری»، 1402ش، ص74 و 88.]</ref>

== اثرات روانی و اجتماعی ==

کودکان مبتلا به اختلال یادگیری، افزون بر اختلال‌های رفتاری درونی و بیرونی، بیش از همسالان خود با تنهایی، خشم، احساس طردشدگی، ترس از شکست، [[افسردگی]] و اضطراب روبرو می‌شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/263017/fa محمودی و دیگران، «تنظیم هیجان در کودکان با اختلال یادگیری و کودکان عادی»، 1395ش، ص70.]</ref> این عارضه، موفقیت در زندگی<ref>[https://pantajournals.ir/buy.aspx?id=96756&t=1 حجت، «مقایسۀ ناگویی هیجانی و سرسختی روانشناختی و اضطراب اجتماعی در کودکان مبتلا به اختلال یادگیری و مادران کودکان عادی»، 1400ش، ص136.]</ref> و مقبولیت اجتماعی در مدرسه را کاهش می‌دهد.<ref>[https://psychologicalscience.ir/article-1-43-fa.html امیرطهماسب و دیگران، «اثربخشی روش فرزندپروری مثبت بر مشکلات عاطفی-رفتاری کودکان با اختلال یادگیری در دورۀ ابتدایی»، 1397ش، ص602.]</ref> با توجه به احتمال تداوم اختلال تا بزرگسالی، توجه به آن ضروری است.<ref>[https://www.armanshahrjournal.com/article_176014_aeb2c51e52956c6b26fdffa490afaacb.pdf ملک و دیگران، «اصول طراحی فضای آموزشی، با رویکرد بهبود عملکرد کودکان مبتلا به اختلال یادگیری»، 1402ش، ص74.]</ref> ناآگاهی والدین و معلمان سبب می‌شود تا صفاتی ناروا مانند کودنی و کندذهنی به کودک نسبت داده شود و او را سرزنش کنند. در چنین شرایطی، کودک احساس حقارت کرده، فشار روانی فراوانی تحمل می‌کند و سرانجام از درس و مدرسه و یادگیری بیزار می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/890852/fa ابراهیمی‌نیا و شوندی، «فرهنگ، خانواده و آینده شغلی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری»، 1396ش، ص3.]</ref>

== درمان ==

آموزش کودکان دارای اختلال یادگیری معمولاً نیازمند مداخلات ویژه و برنامه‌ریزی‌شده است و در قالب آموزش فردی یا گروه‌های کوچک، زیر نظر متخصصان، ارائه می‌شود. با توجه به این‌که اختلالات یادگیری ترکیبی از چند رشته است، برای درمان باید میان متخصصان حوزه‌های مختلف همکاری ایجاد شود.<ref>[https://www.armanshahrjournal.com/article_176014_aeb2c51e52956c6b26fdffa490afaacb.pdf ملک و دیگران، «اصول طراحی فضای آموزشی، با رویکرد بهبود عملکرد کودکان مبتلا به اختلال یادگیری»، 1402ش، ص74.]</ref>

* '''تمرینات ورزش مغزی:''' ورزش مغزی مهارت‌های حرکتی فعال‌کنندهٔ مغز است که می‌تواند استرس خاطرات، موقعیت‌ها، افراد، مکان‌ها و مهارت‌های خاص را کاهش دهد. در این روش هر دو نیمکرهٔ مغز فعال می‌شود و با استفاده از الگودهی عصبی مجدد یادگیری بهبود می‌یابد و عملکرد تحصیلی و رفتاری را افزایش می‌دهد. بازی‌درمانی؛ استفاده از بازی نیز به کودک اجازه می‌دهد تا تجربه‌ها، افکار، احساسات و تمایلاتی را که برای وی ناخوشایند است، ابراز کند و وضعیت اضطراب و درماندگی و تاب‌آوری او کنترل شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/528313/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D9%85%D8%BA%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D9%84%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 کردبچه و دیگران، «مقایسۀ اثربخشی تمرینات ورزش مغزی و بازی درمانی فیلیال بر همدلی و روابط والدکودک در دانش‌آموزان اختلال یادگیری شهر تهران»، 1401ش، ص174.]</ref>

* '''تمرینات دید ورزشی:''' این تمرین می‌تواند اختلال در ادراک دیداری را برطرف کند. کودکانی که مشکل خیره‌شوندگی دارند، با تمریناتی که شامل تمرین‌های تمرکز، تمرین‌های گرایشی، تمرین‌های توالی و تمرین‌های هماهنگی چشم با دست و چشم با پا است، بهبود می‌یابند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865087/تاثیر-تمرینات-دید-ورزشی-بر-مدت-زمان-چشم-Ø شمشیری و دیگران، «تأثیر تمرینات دید ورزشی بر مدت زمان چشم ساکن و دقت مهارت هدف‌گیری- مهارت در کودکان با اختلال یادگیری»، 1400ش، ص460-461.]</ref>

* '''کلاس تقویتی:''' با توجه به این‌که این کودکان برای انجام دادن تکالیف به زمان بیشتری نیاز دارند، استفاده از کلاس‌های تقویتی فارسی و ریاضی برای انجام تکالیف مدرسه، مطالعه و سازماندهی آموزشی بسیار مؤثر است.<ref>[https://raseshrehab.com/content/fa/230/learning-disorders نیک‌بخت، «اختلالات یادگیری»، وب‌سایت کلینیک رسش.]</ref>

* '''کاردرمانی:''' با استفاده از کاردرمانی مهارت‌های نوشتاری کودک بهبود می‌یابد. گفتاردرمانی نیز می‌تواند به تقویت مهارت‌های زبانی و کلامی کودک کمک کند.<ref>[https://raseshrehab.com/content/fa/230/learning-disorders نیک‌بخت، «اختلالات یادگیری»، وب‌سایت کلینیک رسش.]</ref>

* '''دارودرمانی:''' پزشک ممکن است داروهایی برای درمان افسردگی یا اضطراب و داروهایی برای افزایش توانایی [[تمرکز]] در مدرسه تجویز کند.<ref>[https://raseshrehab.com/content/fa/230/learning-disorders نیک‌بخت، «اختلالات یادگیری»، وب‌سایت کلینیک رسش.]</ref>

== نقش خانواده در برابر کودکان دارای اختلال یادگیری ==

خانواده و والدین در حمایت از کودکان دارای اختلال یادگیری نقشی اساسی دارند و تأثیر آنان در بسیاری موارد از نقش معلم، درمانگر یا مشاور فراتر دانسته می‌شود. در این زمینه، سلامت روانی و کیفیت زندگی کودک اهمیتی هم‌سنگ یا حتی بیش از موفقیت تحصیلی دارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20150908174930-9991-29.pdf شرفی، «وظایف والدین کودکان دارای اختلال یادگیری»، 1391ش، ص47.]</ref> تشویق و حمایت والدین می‌تواند به افزایش انگیزه و اعتمادبه‌نفس کودک کمک کند، در حالی که رفتارهای نادرست یا حمایت افراطی ممکن است به تضعیف هویت فردی و اجتماعی او یا کاهش پذیرش مسئولیت‌های تحصیلی بینجامد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/890852/fa ابراهیمی‌نیا و شوندی، «فرهنگ، خانواده و آینده شغلی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری»، 1396ش، ص7.]</ref>

در منابع روان‌شناختی، از مهم‌ترین وظایف والدین، فراهم کردن حمایت عاطفی و اجتماعی برای عبور کودک از دشواری‌های ناشی از اختلال یادگیری یاد شده است. ازجمله: این وظایف شامل آگاه کردن کودک از مشکل یادگیری با زبانی متناسب و همراه با تأکید بر تفاوت‌های فردی و توانایی‌های او،<ref>[https://goftarenategh.ir/post/12/درمان-اختلالات-یادگیری «درمان اختلالات یادگیری»، وب‌سایت گفتار ناطق.]</ref> در میان گذاشتن موضوع با اطرافیان برای جلب حمایت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20150908174930-9991-29.pdf شرفی، «وظایف والدین کودکان دارای اختلال یادگیری»، 1391ش، ص48.]</ref> و کاهش سوءبرداشت‌ دیگر فرزندان درباره نوع رفتار پدر و مادر،<ref>[https://goftarenategh.ir/post/12/درمان-اختلالات-یادگیری «درمان اختلالات یادگیری»، وب‌سایت گفتار ناطق.]</ref> توجه به سبک زندگی سالم، ایجاد فضایی برای بیان احساسات، پیگیری وضعیت تحصیلی و درمانی کودک، همکاری با مدرسه و توجه به ابعاد گسترده‌تر موفقیت در زندگی، فراتر از پیشرفت درسی.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20150908174930-9991-29.pdf شرفی، «وظایف والدین کودکان دارای اختلال یادگیری»، 1391ش، ص47-52.]</ref>

پیشگیری از اختلالات یادگیری عمدتاً بر عهدهٔ والدین دانسته می‌شود، زیرا کودک در سال‌های نخست در محیطی تحت کنترل آنان رشد می‌کند. توجه به تغذیهٔ مناسب، [[خواب]] کافی و [[ورزش]] منظم از عوامل مهم در کاهش خطر بروز این اختلالات است. همچنین توصیه می‌شود محیط زندگی کودک از مواد آلرژن یا محرک، مانند گردوغبار، اسپری‌های آرایشی، موی حیواناتی همچون گربه و سگ، دود سیگار، مواد شیمیایی سمی و فلزات سنگین، دور نگه داشته شود.<ref>[https://www.understanding-learning-disabilities.com/prevent-learning-disabilities.html “HOW TO PREVENT LEARNING DISABILITIES”, understanding-learning-disabilities Website.]</ref> افزون بر این، در ادبیات پژوهشی، مجموعه‌ای از اقدامات برای پیشگیری از اختلالات یادگیری پیشنهاد شده است؛ از جمله:<ref>[https://www.sid.ir/paper/890852/fa ابراهیمی‌نیا و شوندی، «فرهنگ، خانواده و آینده شغلی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری»، 1396ش، ص7.]</ref>

* ارزشیابی منظم پیشرفت کودک.