حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| تصویر =جنگ منطقهای.png | | تصویر =جنگ منطقهای.png | ||
| زیرنویس تصویر =بازتاب هشدار سید علی خامنهای درباره تبدیلشدن جنگ به جنگ منطقهای در روزنامه همشهری | | زیرنویس تصویر =بازتاب هشدار سید علی خامنهای درباره تبدیلشدن جنگ به جنگ منطقهای در روزنامه همشهری | ||
| image_alt =هشدار سید علی خامنهای درباره جنگ منطقهای در روزنامه همشهری | | image_alt =هشدار [[سید علی خامنهای]] درباره جنگ منطقهای در روزنامه همشهری | ||
| فایل پادکست =جنگ منطقهای.ogg | | فایل پادکست =جنگ منطقهای.ogg | ||
| حجم فایلپادکست =9/08 | | حجم فایلپادکست =9/08 | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
{{درشت|'''جنگ منطقهای؛'''}} مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران. | {{درشت|'''جنگ منطقهای؛'''}} مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران. | ||
جنگ منطقهای بهعنوان مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی | جنگ منطقهای بهعنوان مفهومی در راهبرد بازدارندگی [[نظام جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]]، به درگیری اطلاق میشود که در آن صحنۀ نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمیماند و دامنهٔ آن به سرعت به سطح منطقه گسترش مییابد. زمینهٔ طرح این مفهوم به ساختار امنیتی منطقه طی دهههای گذشته بازمیگردد که در آن کشورهای منطقه اجازه دادند خاک و زیرساختهای آنها به پایگاههای نظامی آمریکا تبدیل شود. از منظر [[حقوق بینالملل]]، دولتهایی که امکانات سرزمینی خود را برای تجاوز علیه کشور ثالث در اختیار میگذارند، در جبران خسارت با مباشران اصلی مسئولیت تضامنی دارند. [[جنگ رمضان]] در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش نخستین تحقق میدانی این مفهوم بود که طی کمتر از دو روز به شبکهای از تقابلهای همزمان در گسترهای از شرق مدیترانه تا [[خلیجفارس]] تبدیل شد. کاهش نقش هژمونیک [[ایالات متحده]] در سطح ژئوپلیتیک، اختلال در تردد [[تنگه هرمز]] و افزایش قیمت انرژی در سطح اقتصادی و همچنین ایجاد چالش در همبستگی سنتی کشورهای عضو [[شورای همکاری خلیج فارس]] در سطح امنیتی، از پیامدهای راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران در قالب جنگ منطقهای است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
[[جنگ]] بهعنوان خشونت سازمانیافته با بهکارگیری نیروهای مسلح تعریف شده که میتواند بر اساس معیارهای مختلفی از جمله مقیاس جغرافیایی طبقهبندی شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/28171/جنگ-انواع-انگیزه-ها-و-جنگ-تحمیلی شیرودی، «جنگ، انواع، انگیزهها و جنگ تحمیلی»، 1384ش، ص4.]</ref> جنگ منطقهای، ذیل تقسیمبندی مبتنی بر مقیاس جغرافیایی، به جنگی اطلاق میشود که دامنهٔ آن از مرزهای دو کشور متخاصم فراتر رفته و به سطح منطقه گسترش مییابد.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/جنگ-منطقه-ای-چیست-و-چه-مختصاتی-دارد «جنگ منطقهای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> بر اساس تحلیلهای ارائه شده، مهمترین مختصات این نوع جنگ در چارچوب جنگ رمضان عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایهٔ ایران از جمله [[عراق]]، [[کویت]]، [[قطر]]، [[عربستان سعودی|عربستان]] و [[امارات متحده عربی | [[جنگ]] بهعنوان خشونت سازمانیافته با بهکارگیری نیروهای مسلح تعریف شده که میتواند بر اساس معیارهای مختلفی از جمله مقیاس جغرافیایی طبقهبندی شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/28171/جنگ-انواع-انگیزه-ها-و-جنگ-تحمیلی شیرودی، «جنگ، انواع، انگیزهها و جنگ تحمیلی»، 1384ش، ص4.]</ref> جنگ منطقهای، ذیل تقسیمبندی مبتنی بر مقیاس جغرافیایی، به جنگی اطلاق میشود که دامنهٔ آن از مرزهای دو کشور متخاصم فراتر رفته و به سطح منطقه گسترش مییابد.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/جنگ-منطقه-ای-چیست-و-چه-مختصاتی-دارد «جنگ منطقهای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> بر اساس تحلیلهای ارائه شده، مهمترین مختصات این نوع جنگ در چارچوب جنگ رمضان عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایهٔ ایران از جمله [[عراق]]، [[کویت]]، [[قطر]]، [[عربستان سعودی|عربستان]] و [[امارات متحده عربی]]، چندجبههشدن درگیری با ورود همزمان بازیگران مختلف از جمله گروههای همسو با [[ایران]] در [[لبنان]]، عراق، [[یمن]] و [[فلسطین]] و تغییر ماهیت جنگ از متقارن به ناهمتراز که در آن توان موشکی و پهپادی، عمق جغرافیایی و کنترل بر شریانهای حیاتی انرژی؛ ازجمله تنگه هرمز و خلیج فارس، در برابر برتری تکنولوژی پیشرفتهٔ آمریکا قرار میگیرد.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/جنگ-منطقه-ای-چیست-و-چه-مختصاتی-دارد «جنگ منطقهای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم؛] [https://farsnews.ir/Mohammad_Imani/1769943817280017786/جنگ-منطقه-ای-یعنی-چه «جنگ منطقه ای، یعنی چه؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
== طرح جنگ منطقهای == | == طرح جنگ منطقهای == | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
== مبانی جنگ منطقهای == | == مبانی جنگ منطقهای == | ||
[[پرونده:جنگ منطقهای۱.jpg|جایگزین=واکنش محمدباقر قالیباف به حضور پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه|بندانگشتی|واکنش محمدباقر قالیباف به حضور پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه]] | [[پرونده:جنگ منطقهای۱.jpg|جایگزین=واکنش محمدباقر قالیباف به حضور پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه|بندانگشتی|واکنش محمدباقر قالیباف به حضور پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه]] | ||
بر اساس گزارش رسانهها، [[جمهوری اسلامی ایران]] راهبرد جنگ منطقهای را در چارچوب بازدارندگی حداکثری طراحی کرد. بر این اساس، ایران طی نامهای رسمی به [[سازمان ملل متحد]] اعلام کرد که در صورت وقوع هرگونه درگیری، کلیه پایگاهها، تأسیسات و داراییهای نیروی متخاصم در منطقه؛ اعم از نظامی و غیرنظامی، اهداف مشروع پاسخ ایران تلقی خواهند شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1358989/رسمی-سازی-راهبرد-جنگ-منطقهای-از-سوی-ایران-چرا-تهران-به-سازمان-ملل-اعلام-کرد «رسمیسازی راهبرد جنگ منطقهای از سوی ایران؛ چرا تهران به سازمان ملل اعلام کرد؟»، وبسایت تابناک.]</ref> [[سید عباس عراقچی|عباس عراقچی]]، وزیر امور خارجه ایران نیز بعد از آغاز [[جنگ رمضان]] گفت که جمهوری اسلامی با کشورهای منطقه هیچ جنگی ندارد و صرفاً ناچار است با نیروهای آمریکایی مقابله کند که در پایگاههای مستقر در خاک این کشورها پراکنده شدهاند. بر این اساس، آنچه در جنگ منطقهای رخ میدهد، حملهٔ ایران به کشورهای منطقه نیست، بلکه پاسخ به حضور و استفاده از خاک، آسمان و زیرساختهای این کشورها بهعنوان سکوی عملیات علیه ایران است.<ref>[https://mdeast.news/2026/03/03/عراقچی-ما-با-کشورهای-منطقه-هیچ-جنگی-ندا/ «عراقچی: ما با کشورهای منطقه هیچ جنگی نداریم/ به هر شکلی از خود دفاع میکنیم»، وبسایت مدل ایست.]</ref> | بر اساس گزارش رسانهها، [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] راهبرد جنگ منطقهای را در چارچوب بازدارندگی حداکثری طراحی کرد. بر این اساس، ایران طی نامهای رسمی به [[سازمان ملل متحد]] اعلام کرد که در صورت وقوع هرگونه درگیری، کلیه پایگاهها، تأسیسات و داراییهای نیروی متخاصم در منطقه؛ اعم از نظامی و غیرنظامی، اهداف مشروع پاسخ ایران تلقی خواهند شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1358989/رسمی-سازی-راهبرد-جنگ-منطقهای-از-سوی-ایران-چرا-تهران-به-سازمان-ملل-اعلام-کرد «رسمیسازی راهبرد جنگ منطقهای از سوی ایران؛ چرا تهران به سازمان ملل اعلام کرد؟»، وبسایت تابناک.]</ref> [[سید عباس عراقچی|عباس عراقچی]]، وزیر امور خارجه ایران نیز بعد از آغاز [[جنگ رمضان]] گفت که جمهوری اسلامی با کشورهای منطقه هیچ جنگی ندارد و صرفاً ناچار است با نیروهای آمریکایی مقابله کند که در پایگاههای مستقر در خاک این کشورها پراکنده شدهاند. بر این اساس، آنچه در جنگ منطقهای رخ میدهد، حملهٔ ایران به کشورهای منطقه نیست، بلکه پاسخ به حضور و استفاده از خاک، آسمان و زیرساختهای این کشورها بهعنوان سکوی عملیات علیه ایران است.<ref>[https://mdeast.news/2026/03/03/عراقچی-ما-با-کشورهای-منطقه-هیچ-جنگی-ندا/ «عراقچی: ما با کشورهای منطقه هیچ جنگی نداریم/ به هر شکلی از خود دفاع میکنیم»، وبسایت مدل ایست.]</ref> | ||
== اهداف جنگ منطقهای == | == اهداف جنگ منطقهای == | ||
از منظر راهبردی، رویکرد جمهوری اسلامی ایران در جنگ منطقهای سه هدف اصلی را دنبال میکرد: | از منظر راهبردی، رویکرد [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] در جنگ منطقهای سه هدف اصلی را دنبال میکرد: | ||
* تعریف قواعد درگیری پیش از شروع جنگ و شفافسازی هزینههای احتمالی برای طرف مقابل؛ | * تعریف قواعد درگیری پیش از شروع جنگ و شفافسازی هزینههای احتمالی برای طرف مقابل؛ | ||
* خارجکردن جنگ از چارچوب دوجانبه و منطقهایکردن آن بهمنظور افزایش هزینهها برای متجاوز و همپیمانان منطقهای وی؛ | * خارجکردن جنگ از چارچوب دوجانبه و منطقهایکردن آن بهمنظور افزایش هزینهها برای متجاوز و همپیمانان منطقهای وی؛ | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
== وقوع جنگ منطقهای == | == وقوع جنگ منطقهای == | ||
[[پرونده:جنگ منطقهای۲.jpg|جایگزین=دود سیاه در مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین|بندانگشتی|ستونهایی از دود سیاه بر فراز منطقهای در نزدیکی مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین]] | [[پرونده:جنگ منطقهای۲.jpg|جایگزین=دود سیاه در مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین|بندانگشتی|ستونهایی از دود سیاه بر فراز منطقهای در نزدیکی مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین]] | ||
به گفته تحلیلگران، جنگ رمضان که کمتر از یک ماه پس از هشدار سید علی خامنهای آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقهای بود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ با حملات هماهنگ [[اسرائیل]] و [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] به اهدافی در ایران شروع شد و ایران بلافاصله در [[عملیات وعده صادق#عملیات وعده صادق ۴|عملیات وعده صادق ۴]] پاسخ گستردهای داد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/388765/چرا-جنگ-منطقهای-شد «چرا جنگ منطقهای شد؟»، وبسایت بصیرت.]</ref> پاسخ ایران ماهیت دوجانبه درگیری را تغییر داد؛ [[نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران]] پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین، کویت، قطر، عربستان و امارات و همچنین سفارتخانههای آمریکا در ریاض و کویت را هدف گرفتند. همزمان، [[حزبالله لبنان]]، [[حشد الشعبی | به گفته تحلیلگران، [[جنگ رمضان]] که کمتر از یک ماه پس از هشدار [[سید علی خامنهای]] آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقهای بود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ با حملات هماهنگ [[اسرائیل]] و [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] به اهدافی در ایران شروع شد و ایران بلافاصله در [[عملیات وعده صادق#عملیات وعده صادق ۴|عملیات وعده صادق ۴]] پاسخ گستردهای داد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/388765/چرا-جنگ-منطقهای-شد «چرا جنگ منطقهای شد؟»، وبسایت بصیرت.]</ref> پاسخ ایران ماهیت دوجانبه درگیری را تغییر داد؛ [[نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران]] پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین، کویت، قطر، عربستان و امارات و همچنین سفارتخانههای آمریکا در ریاض و کویت را هدف گرفتند. همزمان، [[حزبالله لبنان]]، [[حشد الشعبی]] و گروهای مقاومت عراق<ref>[https://rasadkhone.ir/جنگ-رمضان،-بزرگترین-نبرد-منطقهای-خ/ «جنگ رمضان، بزرگترین نبرد منطقهای خاورمیانه»، وبسایت ردصدخونه.]</ref> و [[انصارالله یمن]] نیز وارد عمل شدند.<ref>[https://farsnews.ir/mohamadahmadi89/1774682564129519902/یمن-برای-حمایت-از-ایران-رسما-وارد-جنگ-شد «یمن برای حمایت از ایران، رسماً وارد جنگ شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> بدین ترتیب، در کمتر از دو روز، درگیری به شبکهای از تقابلهای همزمان از شرق مدیترانه تا خلیج فارس گسترش یافت. به گفته فرمانده سنتکام، کشورهای منطقه افزون بر در اختیار گذاشتن خاک و آسمان خود، در خود حملات نیز نقش مستقیم داشتند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2206530/ببینید-اعتراف-بی-پرده-فرمانده-سنتکام-به-همراهی-کشورهای-عربی «ببینید | اعتراف بی پرده فرمانده سنتکام به همراهی کشورهای عربی در جنگ علیه ایران»، خبر آنلاین:] [https://farsi.centcomcitadel.com/fa/articles/ssc_fa/features/2026/03/06/feature-02/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%D9%94-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B «نقش حیاتی متحدان حاشیهٔ خلیج فارس در عملیات خشم حماسی»، تارنمای دژ.]</ref> بر اساس گزارشهای تأییدشده، همکاری نظامی و دفاعی این کشورها نقشی حیاتی در عملیات علیه [[ایران]] ایفا کرده و بقایای پهپادهای منهدمشدهٔ متعلق به برخی از آنان، بر مشارکت عملیشان تأکید دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2205449/ایران-خواستار-غرامت-از-۵-کشور-منطقه-شد «ایران خواستار غرامت از ۵ کشور منطقه شد»، خبر آنلاین.]</ref> | ||
== پیامدهای جنگ منطقهای == | == پیامدهای جنگ منطقهای == | ||
