علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | | تصویر = | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر = | ||
| image_alt = | | image_alt = | ||
| فایل پادکست =حیا.ogg | | فایل پادکست =حیا.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =۸/۴۵ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =۱۷-۲-۱۴۰۵ | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان اصلی = | | عنوان انگلیسی = | ||
| عنوان انگلیسی = | | عنوان عربی = | ||
| عنوان عربی = | | عنوان علمی = | ||
| عنوان علمی = | | شاخه علمی = | ||
| شاخه علمی = | | نوع مفهوم = | ||
| نوع مفهوم = | | معنای اصطلاحی = | ||
| معنای اصطلاحی = | | حوزه کاربرد = | ||
| حوزه کاربرد = | | گستره جغرافیایی = | ||
| گستره جغرافیایی = | | منشأ تاریخی = | ||
| منشأ تاریخی = | | نخستین کاربرد = | ||
| ریشه واژه = | |||
| نخستین کاربرد = | | مرتبط با = | ||
| ریشه واژه = | | اهمیت = | ||
| مرتبط با = | | مبدع = | ||
| اهمیت = | | مروج = | ||
| مبدع = | | مقدس برای = | ||
| مروج = | | مورد احترام = | ||
| مقدس برای = | | آثار مرتبط = | ||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | }} | ||
''' | '''{{درشت|حیا}}'''؛ صفت بازدارندهٔ انسان از زشتیها. | ||
حیا از صفات باارزش انسانی است که باعث میشود [[انسان]]، با [[تواضع]] در برابر [[خدا]] تسلیم شده، از انجام هرگونه نافرمانی در برابر خداوند متعال، پرهیز کند. گسترش [[فرهنگ حیا]] سبب کاهش آسیبهای اجتماعی و افزایش [[عفت عمومی]] در جامعه میشود. | |||
==مفهومشناسی== | == مفهومشناسی == | ||
در [[زبان عربی]]، حیا را شکستگی روانی،<ref>طریحی، مجمع البحرین، 1408ق، ج1، ص482.</ref> انقباض نفس<ref>راغب اصفهانی، المفردات، 1412ق، ص270</ref> و خودنگهداری<ref>ابناثیر، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، 1367ق، ج1، ص391.</ref> دانسته و در [[زبان فارسی]] آن را شرم و آزرم ترجمه کردهاند.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/حیا دهخدا، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 5 تیر 1401.]</ref> حیا | در [[زبان عربی]]، حیا را شکستگی روانی،<ref>طریحی، مجمع البحرین، 1408ق، ج1، ص482.</ref> انقباض نفس<ref>راغب اصفهانی، المفردات، 1412ق، ص270</ref> و خودنگهداری<ref>ابناثیر، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، 1367ق، ج1، ص391.</ref> دانسته و در [[زبان فارسی]] آن را شرم و آزرم ترجمه کردهاند.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/حیا دهخدا، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 5 تیر 1401.]</ref> حیا بهمعنی دگرگونی حال، بهجهت ترس از چیزهایی است که عیب دانسته شده و نکوهیده است.<ref>طریحی، مجمع البحرین، 1408ق، ج1، ص482.</ref> همچنین به دوریگزینی از کارهای زشت بهخاطر ترس از نکوهش مردم نیز حیا گفته شده است.<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، 1412ق، ص270.</ref> این واژه در علوم مختلفی همچون [[جامعهشناسی]]، [[روانشناسی]]، زیستشناسی و اخلاق اسلامی دارای معانی اصطلاحی خاصی است؛<ref>ماهینی، «مفهومشناسی حیا و عفاف؛ آسیبها و راهکارها»، 1389ش، ص89.</ref> در اخلاق اسلامی حیا را محدودیت و در تنگنا افتادن نفس در ارتکاب محرمات شرعی و عقلی و عرفی، از [[ترس]] نکوهش و سرزنش دانستهاند. در این تعریف حیا اعم از تقواست؛ زیرا تقوا اجتناب از گناهان شرعی است؛ ولی حیا شامل اجتناب از آنچه عقل و عرف نیز ناپسند میشمارد، میشود.<ref>نراقی، اخلاق اسلامی، 1367ش، ص368.</ref> صفت حیا، در هر شخصی به نسبتی وجود دارد؛ از این رو انسان را از ارتکاب گناه در مقابل دیگری بازمیدارد و موجب پاکدامنی انسان، بهویژه زنان میشود. حیا بالا برندهٔ شخصیت انسان و زمینهساز تقویت [[ایمان]] است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/حیا «حیا»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.]</ref> | ||
=== رابطه عفاف، حجاب و حیا === | === رابطه عفاف، حجاب و حیا === | ||
[[عفاف]] بهمعنای پرهیز از حرام و خودداری از سخن یا عمل ناپسند است.<ref>ابن منظور، لسان العرب،1410ق، ج9، ص253.</ref> | [[عفاف]] بهمعنای پرهیز از حرام و خودداری از سخن یا عمل ناپسند است.<ref>ابن منظور، لسان العرب،1410ق، ج9، ص253.</ref> عفاف و حیا دو صفت نفسانی بازدارندهاند که قرابت معنایی دارند و حتی در برخی روایات با هم به کار رفتهاند. برخی عفت را متعلق به قوه شهویه و حیا را متعلق به دو قوهٔ غضب و شهوت دانستهاند.<ref>نراقی، 1367ش، ص368.</ref> بر اساس روایات، حیا مقدم بر عفاف و علت وجودی آن معرفی شده است.<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، 1410ق، ص257.</ref> همچنین حیا و عفتورزی، پوشش و حجاب را به دنبال دارد و در مقابل، حجاب نیز، در حیامندی فرد مؤثر است.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/book/show.text/id/1128/indexId/70440 «ارتباط متقابل پوشش و حیا» ، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> حجابی که از حیا تهی باشد، دوام و ارزش ندارد همان گونه که حیای بدون حجاب کامل نبوده و از آسیبهای احتمالی در امان نخواهد بود. شباهت رابطه حیا و حجاب مانند مغز گردو و پوست آن است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/8176/107821/حیا-بدون-حجاب! غلامی، «حیا بدون حجاب؟!» ، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
=== رابطه حیا و خجالت === | === رابطه حیا و خجالت === | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۲: | ||
=== انواع حیا === | === انواع حیا === | ||
حیا جنبههای متفاوتی دارد و از تقسیمات مختلفی برخوردار است. یک ملاک تقسیمبندی، به کاربرد آن توجه دارد که استفاده درست و بهجا از حیا است؛<ref>پسندیده، فرهنگ حیا، 1384ش، ص۸۵.</ref> از این رو حیایی که در بعضی روایات به آن سفارش شده همان حیای شایستهای است که انسان را از ارتکاب گناه بازمیدارد. دیگری حیای مذمومی است که در روایات نهی شده است برای کسی که از انجام کارهای واجب و لازم دینی و دنیایی خود حیا کند یا اینکه از پرسیدن و دانستن، حیا کند. همانطور که حیا را به دو گونهٔ عقلی و حماقتی تقسیم کردند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/حیا «حیا»، سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> در دستهبندی دیگری حیا به سه دسته شده است: | حیا جنبههای متفاوتی دارد و از تقسیمات مختلفی برخوردار است. یک ملاک تقسیمبندی، به کاربرد آن توجه دارد که استفاده درست و بهجا از حیا است؛<ref>پسندیده، فرهنگ حیا، 1384ش، ص۸۵.</ref> از این رو حیایی که در بعضی روایات به آن سفارش شده همان حیای شایستهای است که انسان را از ارتکاب گناه بازمیدارد. دیگری حیای مذمومی است که در روایات نهی شده است برای کسی که از انجام کارهای واجب و لازم دینی و دنیایی خود حیا کند یا اینکه از پرسیدن و دانستن، حیا کند. همانطور که حیا را به دو گونهٔ عقلی و حماقتی تقسیم کردند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/حیا «حیا»، سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> در دستهبندی دیگری حیا به سه دسته شده است: | ||
#'''حیا از خداوند متعال'''؛ که موجب میشود انسان دستورهای خداوند را عملی کند. | # '''حیا از خداوند متعال'''؛ که موجب میشود انسان دستورهای خداوند را عملی کند. | ||
#'''حیا از مردم'''؛ که آدمی را از انجام کارهای دور شأن بازمیدارد. | # '''حیا از مردم'''؛ که آدمی را از انجام کارهای دور شأن بازمیدارد. | ||
#'''حیا از خویشتن'''؛ که بر اساس آن، از ارتکاب اعمال خلاف شرع و قانون در جاهای خلوت، خودداری میشود.<ref>[http://pajoohe.ir/حیا__a-64728.aspx «حیا»، در سایت پژوهشکده باقرالعلوم، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.]</ref> | # '''حیا از خویشتن'''؛ که بر اساس آن، از ارتکاب اعمال خلاف شرع و قانون در جاهای خلوت، خودداری میشود.<ref>[http://pajoohe.ir/حیا__a-64728.aspx «حیا»، در سایت پژوهشکده باقرالعلوم، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.]</ref> | ||
در | در یک تقسیمبندی، پنج نوع حیا مطرح شده است: | ||
*حیا از خدا: بهمعنای در نظر گرفتن او در | * حیا از خدا: بهمعنای در نظر گرفتن او در همهٔ حالات و پرهیز از نافرمانی خداوند. | ||
*حیا از دیگران: بهمعنای | * حیا از دیگران: بهمعنای رعایت حرمت آنان و پرهیز از گفتار و رفتار سبک و ناپسند. | ||
*حیا از خود: بهمعنای پاسداشت حرمت خود و | * حیا از خود: بهمعنای پاسداشت حرمت خود و رعایت [[ادب]] و [[وقار]] و حفظ [[کرامت انسانی]]. | ||
*حیا از پیامبر و امامان: بهمعنای در نظر گرفتن | * حیا از پیامبر و امامان: بهمعنای در نظر گرفتن عرضهٔ اعمال [[امت]] بر [[پیامبر]] و [[امامان شیعه|امامان]].<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1373ش، ص 125.</ref> | ||
*حیا از فرشتگان: بهمعنای توجه داشتن به ثبت اعمال توسط [[فرشته|فرشتگان]].<ref>خادم پیر، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم و حیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ص137.</ref> | * حیا از فرشتگان: بهمعنای توجه داشتن به ثبت اعمال توسط [[فرشته|فرشتگان]].<ref>خادم پیر، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم و حیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ص137.</ref> | ||
== در اسلام == | == در اسلام == | ||
[[پرونده:حیا.jpg|جایگزین=امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کرهای در زمان توزیع مدال|بندانگشتی|امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کرهای در زمان توزیع مدال]] | [[پرونده:حیا.jpg|جایگزین=امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کرهای در زمان توزیع مدال|بندانگشتی|امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کرهای در زمان توزیع مدال]] | ||
دین اسلام، الگوی بنیادینی برای تقویت [[فرهنگ حیا]] بیان کرده است که از آن جمله میتوان به سفارشهایی | دین اسلام، الگوی بنیادینی برای تقویت [[فرهنگ حیا]] بیان کرده است که از آن جمله میتوان به سفارشهایی دربارهٔ [[تربیت جنسی]] در خانواده، شیوههای تعامل زن و مرد نامحرم در اجتماع و پرهیز از ایجاد زمینهٔ تحریک و تهییج جنسی در جامعه اشاره کرد.<ref>میرزایی، بایستههای فرهنگ حیا در جامعه اسلامی،1394ش، ص122.</ref> درآیات و روایات، رعایت حیا در اعضای بدن ازجمله؛ چشم، گوش و زبان مطرح شده است. همچنین گرهگشایی از کار خلق و کاربرد [[حیا در اندیشه سیدعلی خامنهای|حیا]] در ساختوسازهای اجتماع و فضای بیرون از منزل، [[عیبپوشی]] و عدم افشاگری در محیطهای اجتماعی و روابط میان همسایگان نیز از دیگر شاخصهای حیا است.<ref>اسلامنظر و موسوی، «بیان شاخصها و معیارهای حیا در قرآن و روایات پیرامون فضای بیرون از منزل»، 1396ش، ص1.</ref> | ||
[[قرآن]] در موضوع آدم و حوا بهطور غیرمستقیم بر فطری بودن حیا تأکید میکند. روایات نیز حیا را از خصایص ویژهٔ انسان دانسته و ضمن سفارش بسیار، از آن بهعنوان امری [[اخلاق|اخلاقی]] یاد کردهاند؛ از این رو، حیا در رأس نُه خُلقِ نیک دیگر، یکی از مکارم اخلاق شده است و امامان [[شیعه]] آن را همراه همیشگی عقل، [[دین]] و ایمان دانستهاند؛ بهگونهای که هر کجا عقل باشد، حیا هم هست و هر کجا که ایمان باشد، حیا هم وجود دارد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/حیا «حیا»، سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> | [[قرآن]] در موضوع آدم و حوا بهطور غیرمستقیم بر فطری بودن حیا تأکید میکند. روایات نیز حیا را از خصایص ویژهٔ انسان دانسته و ضمن سفارش بسیار، از آن بهعنوان امری [[اخلاق|اخلاقی]] یاد کردهاند؛ از این رو، حیا در رأس نُه خُلقِ نیک دیگر، یکی از مکارم اخلاق شده است و امامان [[شیعه]] آن را همراه همیشگی عقل، [[دین]] و ایمان دانستهاند؛ بهگونهای که هر کجا عقل باشد، حیا هم هست و هر کجا که ایمان باشد، حیا هم وجود دارد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/حیا «حیا»، سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۱: | ||
=== در قرآن و حدیث === | === در قرآن و حدیث === | ||
در | در آیهٔ ۵۳ سورهٔ احزاب، سخن از حیا ممدوح پیامبر بهمعنای رعایت ادب و اخلاق در روابط اجتماعی به میان آمده است. در آیهٔ ۲۵ سورهٔ قصص، سخن از حیای دختر شعیب در برابر نامحرم (موسی) است. در روایتی از امام صادق، آمده است که زن هرگاه با همسرش خلوت کرد، پوشش حیا را برکند و هرگاه از همسرش فاصله گرفت آن را بر تن کند. | ||
در روایتی دیگر از او، حیا یکی از ویژگیهای پیامبر معرفی شده است. پارهای دیگر از روایات، حدومرز و مصداقهای حیا را بیان کرده و آگاهانه، بهجا و بهاندازه بودن را از لوازم آن دانستهاند. چنانچه به سفارش [[رسول اکرم]] حیا در امور گوناگون باید بهجا و به اندازهٔ شأن آنها باشد و طبق سخن [[امام حسن عسکری]] زیادهروی در حیا از مصادیق اسراف است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/حیاء «حیا»، در سایت ویکی شیعه، تازیح بازدید: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> | در روایتی دیگر از او، حیا یکی از ویژگیهای پیامبر معرفی شده است. پارهای دیگر از روایات، حدومرز و مصداقهای حیا را بیان کرده و آگاهانه، بهجا و بهاندازه بودن را از لوازم آن دانستهاند. چنانچه به سفارش [[رسول اکرم]] حیا در امور گوناگون باید بهجا و به اندازهٔ شأن آنها باشد و طبق سخن [[امام حسن عسکری]] زیادهروی در حیا از مصادیق اسراف است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/حیاء «حیا»، در سایت ویکی شیعه، تازیح بازدید: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش.]</ref> | ||
== در فرهنگ و ملل == | == در فرهنگ و ملل == | ||
=== حیا در فرهنگ ایرانی === | === حیا در فرهنگ ایرانی === | ||
[[پرونده:حیا۱.jpg|جایگزین= زنی با پوشش عفیفانه ساده و بلند بر تختهسنگهای دوره هخامنشی.|بندانگشتی|تصویر به جا مانده از زنی با پوشش عفیفانه ساده و بلند بر تختهسنگهای دوره هخامنشی.]] | [[پرونده:حیا۱.jpg|جایگزین= زنی با پوشش عفیفانه ساده و بلند بر تختهسنگهای دوره هخامنشی.|بندانگشتی|تصویر به جا مانده از زنی با پوشش عفیفانه ساده و بلند بر تختهسنگهای دوره هخامنشی.]] | ||
| خط ۷۴: | خط ۷۱: | ||
== عوامل، ریشهها و راههای تقویت == | == عوامل، ریشهها و راههای تقویت == | ||
[[پرونده:حیا۳.jpg|جایگزین= استفاده ابزاری از زنان برای تبلیغ خودرو |بندانگشتی|استفاده ابزاری از زنان برای تبلیغ خودرو ]] | [[پرونده:حیا۳.jpg|جایگزین= استفاده ابزاری از زنان برای تبلیغ خودرو |بندانگشتی|استفاده ابزاری از زنان برای تبلیغ خودرو]] | ||
===عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا=== | |||
*عوامل شناختی درونی: که شامل شناخت خود، شناخت خداوند متعال، شناخت پیامبران، ائمه و فرشتگان، [[حلم]] و [[بردباری]] و احساس حضور و نظارت میشود؛ | === عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا === | ||
*عوامل بیرونی: که | * عوامل شناختی درونی: که شامل شناخت خود، شناخت خداوند متعال، شناخت پیامبران، ائمه و فرشتگان، [[حلم]] و [[بردباری]] و احساس حضور و نظارت میشود؛ | ||
===عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا در دیگران=== | * عوامل بیرونی: که دربردارندهٔ رفتار حلیمانه و متواضعانه، مواظبت و پیشگیری است. | ||
*در فرزندان: که | |||
*در اجتماع: که شامل رعایت معیارهای حیا در روابط، تبلیغ همگانی از طریق رسانهها، اتخاذ شیوهها و تدابیر | === عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا در دیگران === | ||
* در فرزندان: که دربرگیرندهٔ ازدواج پاک، انتخاب نام نیکو، حفظ [[حرمت تن|حرمت]] و کرامت فرزندان، انتخاب دوستان خوب و ارائهٔ الگوهای عملی است؛ | |||
* در اجتماع: که شامل رعایت معیارهای حیا در روابط، تبلیغ همگانی از طریق رسانهها، اتخاذ شیوهها و تدابیر عاقلانهٔ پرورشی، رعایت حجاب و جلوگیری از اختلاط مردان و زنان است.<ref>صابری، آثار تربیتی حیا و راههای پرورش آن، 1385ش، ص100-113.</ref> | |||
=== نقش خانواده === | === نقش خانواده === | ||
حیا در فرهنگ ایرانی، نمود بسیاری دارد. طبق سیرهٔ بزرگان، [[خانواده]] اولین و مؤثرترین نهاد تربیتی برای درونیسازی صفت حیا است. برای زمینهسازی حیا توصیههای فراوانی برای مراحل مقدماتی تشکیل خانواده؛ یعنی انتخاب همسر باایمان، شرایط انعقاد نطفه، [[دوران بارداری]] و رعایت تغذیه و دوری از گناه، انتخاب نام نیکو برای فرزند و تغذیهٔ نوزاد، بیان شده است. همچنین برای [[تربیت]] فرزندان باحیا عوامل زیر مؤثر در تثبیت حیا در خانواده است: | حیا در فرهنگ ایرانی، نمود بسیاری دارد. طبق سیرهٔ بزرگان، [[خانواده]] اولین و مؤثرترین نهاد تربیتی برای درونیسازی صفت حیا است. برای زمینهسازی حیا توصیههای فراوانی برای مراحل مقدماتی تشکیل خانواده؛ یعنی انتخاب همسر باایمان، شرایط انعقاد نطفه، [[دوران بارداری]] و رعایت تغذیه و دوری از گناه، انتخاب نام نیکو برای فرزند و تغذیهٔ نوزاد، بیان شده است. همچنین برای [[تربیت]] فرزندان باحیا عوامل زیر مؤثر در تثبیت حیا در خانواده است: | ||
*تصمیمهای والدین برای انتخاب محل زندگی و همسایگان مناسب؛ | * تصمیمهای والدین برای انتخاب محل زندگی و همسایگان مناسب؛ | ||
*توجه به امکانات رسانهای در اختیار [[کودک]]؛ | * توجه به امکانات رسانهای در اختیار [[کودک]]؛ | ||
*توجه به رفت و آمدها با اطرافیان.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/112110/نقش-خانواده-در-بازتولید-فرهنگ-حیا قاسمی، «نقش خانواده در تولید فرهنگ حیا»، 1388ش.]</ref> | * توجه به رفت و آمدها با اطرافیان.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/112110/نقش-خانواده-در-بازتولید-فرهنگ-حیا قاسمی، «نقش خانواده در تولید فرهنگ حیا»، 1388ش.]</ref> | ||
==آثار== | == آثار == | ||
پیامدهای فردی و اجتماعی حیا عبارتاند از: شیرینشدن عبادتها، کسب نورانیت قلب و روح، پوشیده ماندن عیبها، زمینهسازی و ایجاد حس وظیفهشناسی برای نیکیها، حفظ دین و ایمان، تحصیل نیروی بازدارنده. همچنین آیات و روایات، آثار زیر را برای حیا عنوان کردهاند: کلید خوبیها، مانع کارهای زشت، محو کننده خطاها، محافظت از عذاب، پاکدامنی، تقرب به خداوند، آمرزش گناهان، [[قناعت]]، یاری خداوند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/حیا#_هم%20معنا%20گرفتن%20حیاء%20و%20خجل «حیا»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید : 18 خرداد 1401ش.]</ref> | پیامدهای فردی و اجتماعی حیا عبارتاند از: شیرینشدن عبادتها، کسب نورانیت قلب و روح، پوشیده ماندن عیبها، زمینهسازی و ایجاد حس وظیفهشناسی برای نیکیها، حفظ دین و ایمان، تحصیل نیروی بازدارنده. همچنین آیات و روایات، آثار زیر را برای حیا عنوان کردهاند: کلید خوبیها، مانع کارهای زشت، محو کننده خطاها، محافظت از عذاب، پاکدامنی، تقرب به خداوند، آمرزش گناهان، [[قناعت]]، یاری خداوند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/حیا#_هم%20معنا%20گرفتن%20حیاء%20و%20خجل «حیا»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید : 18 خرداد 1401ش.]</ref> | ||
همواره حیا در هنر از جمله در [[معماری ایرانی]]، نمود داشته است.<ref>آقا شریفیان اصفهانی، | همواره حیا در هنر از جمله در [[معماری ایرانی]]، نمود داشته است.<ref>آقا شریفیان اصفهانی، «مطالعهٔ تطبیقی اصل حیا در آموزههای اسلامی و معماری سنتی»، 1397ش، ص19.</ref> بازتاب این نمود در [[معماری درونگرای]] ایرانی قابل مشاهده است.<ref>قربانزاده و رضائیان، «بررسی الگوی معماری اسلامی در شهر شیروان با رویکرد حیا و حجاب»، 1395ش، ص1.</ref> در این نوع معماری، پوستهٔ ظاهری تنها پوششی مجازی است که از حقیقتی باطنی مراقبت میکند و ارزش واقعی بنا به جوهر و هستهٔ باطنی آن است.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/pb5d5 حسینیزدی، «درونگرایی در معماری ایرانی»، وبسایت مجله ویستا.]</ref> | ||
=== حیا در اجتماع === | === حیا در اجتماع === | ||
[[پرونده:حیا۲.jpg|جایگزین=پوشش پوشیده مریلا زارعی در جشنواره فیلم فجر |بندانگشتی|پوشش جالب توجه و پوشیده مریلا زارعی در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۹۷ش.]] | [[پرونده:حیا۲.jpg|جایگزین=پوشش پوشیده مریلا زارعی در جشنواره فیلم فجر |بندانگشتی|پوشش جالب توجه و پوشیده مریلا زارعی در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۹۷ش.]] | ||
طبق توصیههای اسلامی حیا برای تکامل فرد در اجتماع لازم است و از عوامل مهم مصونسازی جامعه | طبق توصیههای اسلامی حیا برای تکامل فرد در اجتماع لازم است و از عوامل مهم مصونسازی جامعه بهشمار میآید. به نظر پژوهشگران، اگر در جامعهای آموزههای دینی در مورد حیا مورد بیتوجهی قرار گیرد، میتواند حیای فطری را تحت تأثیر قرار دهد و انسان عفیف را به فردی بیقید تبدیل کند.<ref>[https://www.porseman.com/article/مقاله-الگوي-حيا-در-سبك-زندگي-اسلامي/140384 «الگوی حیا در سبک زندگی اسلامی چگونه است»، در سایت پرسمان، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.]</ref> بهگونهای آمارهای مستند، پیامدهای زیر را برای افزایش بیحیایی و برهنگی در جهان نشان دادهاند: | ||
*افزایش حس بیاعتمادی در خانواده؛ | * افزایش حس بیاعتمادی در خانواده؛ | ||
*از هم گسیختگی زندگی زناشویی؛ | * از هم گسیختگی زندگی زناشویی؛ | ||
*افزایش فرزندان نامشروع؛ | * افزایش فرزندان نامشروع؛ | ||
*نگاه ابزاری به زنان و استفاده از آنها در تبلیغات کالا؛ | * نگاه ابزاری به زنان و استفاده از آنها در تبلیغات کالا؛ | ||
*پایین آمدن ارزش و شخصیت زنان.<ref>[https://www.porseman.com/article/حجاب-در-غرب--بحران-جنسي--آزادي-حجاب---حجاب-اختياري/43239 «حجاب در غرب- بحران جنسی»، در سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.]</ref> | * پایین آمدن ارزش و شخصیت زنان.<ref>[https://www.porseman.com/article/حجاب-در-غرب--بحران-جنسي--آزادي-حجاب---حجاب-اختياري/43239 «حجاب در غرب- بحران جنسی»، در سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.]</ref> | ||
==موانع== | |||
در روایات موانعی برای حیا معرفی شده است که برخی از آنها عبارتاند از: [[نادانی|جهل]]، [[حرص]]، ولادت ناپاک، فراوانی و عادی شدن بدیها، یاغیشدن، ارتکاب گناهان بزرگ، قتل بهناحق، [[غنا]]، [[شرابخواری]] و [[فقر]].<ref>صابری، آثار تربیتی حیا و راههای پرورش آن، 1385ش، ص123-131.</ref> | == موانع == | ||
==پیامدهای بیحیایی== | در روایات موانعی برای حیا معرفی شده است که برخی از آنها عبارتاند از: [[نادانی|جهل]]، [[حرص]]، ولادت ناپاک، فراوانی و عادی شدن بدیها، یاغیشدن، ارتکاب گناهان بزرگ، قتل بهناحق، [[غنا]]، [[شرابخواری]] و [[فقر]].<ref>صابری، آثار تربیتی حیا و راههای پرورش آن، 1385ش، ص123-131.</ref> | ||
برخی از پیامدهای بیحیایی عبارتاند از: نخست، زوال خوبیها؛ در نبود حیا، امکان بروز خیر، اعمال نیک و زیباییهای اخلاقی از میان میرود. دوم، بدنامی؛ زیرا فرد بیحیا سرمایهٔ نمادین خود (آوازه و اعتبار) را از دست میدهد و به موجودی بدنام و فاقد اعتبار اجتماعی تبدیل میشود. سوم، [[اباحهگری]] اخلاقی که همان روا دانستن همهٔ کارهای زشت و ناپسند است | |||
==پانویس== | == پیامدهای بیحیایی == | ||
برخی از پیامدهای بیحیایی عبارتاند از: نخست، زوال خوبیها؛ در نبود حیا، امکان بروز خیر، اعمال نیک و زیباییهای اخلاقی از میان میرود. دوم، بدنامی؛ زیرا فرد بیحیا سرمایهٔ نمادین خود (آوازه و اعتبار) را از دست میدهد و به موجودی بدنام و فاقد اعتبار اجتماعی تبدیل میشود. سوم، [[اباحهگری]] اخلاقی که همان روا دانستن همهٔ کارهای زشت و ناپسند است.<ref>صابری، آثار تربیتی حیا و روشهای پرورش آن، 1385ش، ص117-120.</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
== منابع == | |||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* قرآن کریم. | |||
* «ارتباط متقابل پوشش و حیا»، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۶ بهمن ۱۴۰۱ش. | |||
* «الگوی حیا در سبک زندگی اسلامی چگونه است»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۴ش. | * «الگوی حیا در سبک زندگی اسلامی چگونه است»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۴ش. | ||
* «حجاب در غرب- بحران جنسی»، در سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۶ش. | * «حجاب در غرب- بحران جنسی»، در سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۶ش. | ||
| خط ۱۳۹: | خط ۱۱۹: | ||
* «حیا»، در سایت پژوهشکده باقرالعلوم، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۳۹۷ش. | * «حیا»، در سایت پژوهشکده باقرالعلوم، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۳۹۷ش. | ||
* «حیا»، در سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | * «حیا»، در سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* «حیا»، در سایت ویکی شیعه، تاریح بازدید: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | |||
* «حیا»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | * «حیا»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* | * آقا شریفیان اصفهانی، مهرداد، «مطالعه تطبیقی اصل حیا در آموزههای اسلامی و معماری سنتی»، پژوهشنامهٔ اخلاق، دورهٔ ۱۱، شمارة ۴۰، ۱۳۹۷ش. | ||
* ابناثیر الجزری، مبارک بن مبارک، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، تحقیق طاهر احمد الزواری، قم، اسماعیلیان، ۱۳۶۷ش. | * ابناثیر الجزری، مبارک بن مبارک، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، تحقیق طاهر احمد الزواری، قم، اسماعیلیان، ۱۳۶۷ش. | ||
* ابنمنظور، محمد بن مکرم المصری الانصاری، لسان العرب، بیروت، دار الصادر، ۱۴۱۰ق. | |||
* اسلام نظر، احسان علی، موسوی، سید محمدحسین، «بیان شاخصها و معیارهای حیا در قرآن و روایات پیرامون فضای بیرون از منزل»، سومین کنفرانس بینالمللی علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۶ش. | |||
* اسلاملو، نعیمه، حریم ریحانه، کرج، تلاوت آرامش، ۱۳۹۵ش. | |||
* پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۴ش. | * پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۴ش. | ||
* تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، تصحیح سید مهدی رجایی، قم، دارالکتب الإسلامی، ۱۴۱۰ق. | |||
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۹ق. | |||
* حسینیزدی، مریم، «درونگرایی در معماری ایرانی»، وبسایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۱۱ بهمن ۱۴۰۱ش. | |||
* خادم پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم و حیا در نگاه قرآن و حدیث»، نشریهٔ بصیرت و تربیت اسلامی، دورهٔ ۱۲، شمارهٔ ۳۲، ۱۳۹۴ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، بیروت، دارالقلم، ۱۴۱۲ق. | |||
* راغب الاصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۲ق. | * راغب الاصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۲ق. | ||
* صابری، محمدحسین، آثار تربیتی حیا و راههای پرورش آن، پایاننامهٔ کارشناسی ارشد، قم، مدرسه عالی فقه و معارف اسلامی، ۱۳۸۵ش. | |||
* طریحی، فخرالدین، تحقیق السید احمد الحسینی، تهران، مکتبة نشر الثقافة الاسلامیة، ۱۴۰۸ق. | * طریحی، فخرالدین، تحقیق السید احمد الحسینی، تهران، مکتبة نشر الثقافة الاسلامیة، ۱۴۰۸ق. | ||
* طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تحقیق السید احمد الحسینی، تهران، مکتبة نشر القافه الاسلامیه، ۱۴۰۸ق. | |||
* غلامی، یوسف، «حیا بدون حجاب؟!»، مجلهٔ معارف شمارهٔ ۱۰۷، اسفند ۱۳۹۳ش، پایگاه اطلاعرسانی حوزه. | |||
* قاسمی، هاجرالسادات، «نقش خانواده در تولید فرهنگ حیا»، نشریه حوراء، شماره ۳۵، ۱۳۸۸ش. | * قاسمی، هاجرالسادات، «نقش خانواده در تولید فرهنگ حیا»، نشریه حوراء، شماره ۳۵، ۱۳۸۸ش. | ||
* قربان زاده، مژگان و رضاییان، وحیده، «بررسی الگوی معماری اسلامی در شهر شیروان با رویکرد حیا و حجاب»، چهارمین کنگرهٔ بینالمللی عمران، معماری و توسعه شهری، ۱۳۹۵ش. | |||
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش. | |||
* لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، تصحیح حسین حسنی بیرجندی، قم، دارالحدیث، ۱۳۷۶ش. | |||
* ماهینی، انسیه، «مفهومشناسی حیا و عفاف؛ آسیبها و راهکارها»، پژوهشنامه اخلاق، سال سوم، شماره۱۰، ۱۳۸۹ش. | * ماهینی، انسیه، «مفهومشناسی حیا و عفاف؛ آسیبها و راهکارها»، پژوهشنامه اخلاق، سال سوم، شماره۱۰، ۱۳۸۹ش. | ||
* معافی، زهرا، تبیین مبانی ارزش شناختی عفت و حیا در اسلام و استنتاج دلالتهای آن در تربیت اخلاقی، پایاننامة کارشناسی ارشد، دانشکدهٔ علوم انسانی، ۱۳۹۷ش. | |||
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۳ش. | |||
* ملکی سهل آبادی، کبری، جایگاه فردی و اجتماعی حیا در اسلام و ادیان دیگر، تهران، بیکران دانش، ۱۳۹۴ش. | |||
* میر فخرایی، تژا و رحیمزاده، احسان، «بازنمایی ارزشها و هنجارهای اجتماعی در فیلمهای پرفروش دههٔ هشتاد سینمای ایران»، فرهنگ ارتباطات، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۱ش. | |||
* میرزایی، زهرا، «بایستههای فرهنگ حیا در جامعهٔ اسلامی»، ماهنامهٔ فرهنگ و ادبیات انقلاب اسلامی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۲۶، ۱۳۹۴ش. | |||
* نراقی، مولی مهدی، اخلاق اسلامی (گزیده کتاب جامع السعادات)، ترجمه سید جلالالدین مجتبوی، تهران، حکمت، ۱۳۶۷ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
