زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ←معرفی: ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
ارگ بم در استان کرمان، در جنوب شرقی ایران، در مجاورت شهر بم و در حاشیهٔ جنوب شرقی کویر لوت قرار دارد. این بنا، بر روی صخرهای طبیعی و در کنار رودخانهٔ فصلی پشترود ساخته شده و در چهارراه جادهٔ ابریشم واقع بود. ارگ بم با مساحتی نزدیک به ۱۸۰٬۰۰۰ متر مربع، توسط دیوارهایی به بلندی ۶ تا ۷ متر و به طول ۱٬۸۱۵ متر احاطه شده است. این ارگ از دو بخش جداگانهٔ حکومتی و رعیتنشین، تشکیل شده و حدود ۶۷ برج در سطح آن پراکنده است. قدمت آن به دورهٔ هخامنشی میرسد و تا دورهٔ قاجار مسکونی بوده است.<ref>[https://sazehnews.ir/fa/news/46216/ارگ-بم-بزرگترین-سازهٔ-خشتی-در-جهان «ارگ بم بزرگترین سازهٔ خشتی در جهان»، وبسایت سازهنیوز.]</ref> | |||
== تاریخچه == | |||
برخی، ساخت ارگ بم را به دوران حکومت هخامنشیان و برخی به دوران حکومت اشکانیان نسبت میدهند. قدمت برخی از بناهای آن به دوران تیموریان تا قاجار بازمیگردد. منابعی مانند حدود العالم و تاریخ وزیری، قدمت این بنا را به دو هزار سال پیش بازگرداندهاند و خانهٔ رئیس سربازخانه، وضعیت نقشه مرکزی و نیز تعدادی خشت در خانهٔ حاکم، گواه بر این ادعا است. | برخی، ساخت ارگ بم را به دوران حکومت هخامنشیان و برخی به دوران حکومت اشکانیان نسبت میدهند. قدمت برخی از بناهای آن به دوران تیموریان تا قاجار بازمیگردد. منابعی مانند حدود العالم و تاریخ وزیری، قدمت این بنا را به دو هزار سال پیش بازگرداندهاند و خانهٔ رئیس سربازخانه، وضعیت نقشه مرکزی و نیز تعدادی خشت در خانهٔ حاکم، گواه بر این ادعا است. | ||
لایههای ساختمانی متعدد این بنا نشاندهندة ساختوسازهای پیدرپی این مکان در دورانهای مختلف است. کارشناسان با توجه به نوع معماری این سازهها، قدمت آنها را تخمین میزنند؛ بهطور مثال ایوان مسجد این بنا به سازههای قرون چهارم تا هفتم یعنی دوران سامانیان تا سلجوقیان شباهت دارد و طاق ورودی ارگ بم به سازههای دوران ساسانیان شباهت دارد. معماری ارگ بم، مشابه شهر پارتانیسا (پایتخت پارتیان) در عشقآباد است. همچنین اسنادی دربارهٔ حملهٔ اردشیر بابکان (اولین پادشاه ساسانی) به بم وجود دارد؛<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8348-ارگ-بم/ «ارگ بم»، وبسایت کجارو.]</ref> یکی از این اسناد، شاهنامه است که در آن به حملهٔ اردشیر بابکان به دژ کجاران برای شکست پادشاه هفتان بوخت (هفتواد) اشاره شده است. دژ هفتواد نخستین پایههای قلعة بم بوده که روی کوهی که ارگ بم در آن واقع شده، قرار داشت.<ref>فردوسی، شاهنامه، ۱۹۶۸م، ج۷، ص۱۳۹–۱۵۴؛ کارنامه اردشیر بابکان، ۱۳۵۴ش، ص۷۶–۸۷؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۲ش، ص۱۰۳؛ مستوفی، | لایههای ساختمانی متعدد این بنا نشاندهندة ساختوسازهای پیدرپی این مکان در دورانهای مختلف است. کارشناسان با توجه به نوع معماری این سازهها، قدمت آنها را تخمین میزنند؛ بهطور مثال ایوان مسجد این بنا به سازههای قرون چهارم تا هفتم یعنی دوران سامانیان تا سلجوقیان شباهت دارد و طاق ورودی ارگ بم به سازههای دوران ساسانیان شباهت دارد. معماری ارگ بم، مشابه شهر پارتانیسا (پایتخت پارتیان) در عشقآباد است. همچنین اسنادی دربارهٔ حملهٔ اردشیر بابکان (اولین پادشاه ساسانی) به بم وجود دارد؛<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8348-ارگ-بم/ «ارگ بم»، وبسایت کجارو.]</ref> یکی از این اسناد، شاهنامه است که در آن به حملهٔ اردشیر بابکان به دژ کجاران برای شکست پادشاه هفتان بوخت (هفتواد) اشاره شده است. دژ هفتواد نخستین پایههای قلعة بم بوده که روی کوهی که ارگ بم در آن واقع شده، قرار داشت.<ref>فردوسی، شاهنامه، ۱۹۶۸م، ج۷، ص۱۳۹–۱۵۴؛ کارنامه اردشیر بابکان، ۱۳۵۴ش، ص۷۶–۸۷؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۲ش، ص۱۰۳؛ مستوفی، نزهةالقلوب، ۱۳۳۱ق، ص۱۴۰؛ شاهحسین بن غیاثالدین محمد، احیاءالملوک، ۱۳۴۴ش، ص۲۰۲؛ وزیری کرمانی، تاریخ کرمان، ۱۳۶۴ش، ج۱، ص۲۶۲–۲۶۸؛ وزیری کرمانی، جغرافیای کرمان، ۱۳۵۴ش، ص۹۳.</ref> مسجد جامع، مسجد پیامبر و یک حسینیه با ایوانی دو طبقه و سه منبر خشتی در دوران پس از اسلام به این بنا افزوده شد. | ||
از قرن هفتم تا یازدهم میلادی، اوج شکوفایی ارگ بم بوده است؛ زیرا این منطقه در چهارراه جاده ابریشم و جادههای منتهی به آسیای میانه، خلیج فارس و مصر بود و یک مرکز تجاری پررونق بوده است.<ref>[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/bam/arg-e-bam «ارگ بم»، وبسایت سفرمارکت.]</ref> بعدها حملهٔ عشایر ترک و مغولها به این ارگ و زوال جادهٔ ابریشم باعث از میان رفتن رونق این بنا شد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/7799961/ارگ-بم-چه-راز-هایی-در-سینه-دارد «ارگ بم چه رازهایی در سینه دارد»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> حدود ۱۵۰ سال پیش ساکنان ارگ بم آن را ترک کرده و در نخلستانها و باغهای اطراف آن سکنا گزیدند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8348-ارگ-بم/ «ارگ بم»، وبسایت کجارو.]</ref> | از قرن هفتم تا یازدهم میلادی، اوج شکوفایی ارگ بم بوده است؛ زیرا این منطقه در چهارراه جاده ابریشم و جادههای منتهی به آسیای میانه، خلیج فارس و مصر بود و یک مرکز تجاری پررونق بوده است.<ref>[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/bam/arg-e-bam «ارگ بم»، وبسایت سفرمارکت.]</ref> بعدها حملهٔ عشایر ترک و مغولها به این ارگ و زوال جادهٔ ابریشم باعث از میان رفتن رونق این بنا شد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/7799961/ارگ-بم-چه-راز-هایی-در-سینه-دارد «ارگ بم چه رازهایی در سینه دارد»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> حدود ۱۵۰ سال پیش ساکنان ارگ بم آن را ترک کرده و در نخلستانها و باغهای اطراف آن سکنا گزیدند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8348-ارگ-بم/ «ارگ بم»، وبسایت کجارو.]</ref> | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۸: | ||
* «ارگ بم»، وبسایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ش. | * «ارگ بم»، وبسایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* «ارگ بم»، وبسایت سفرمارکت، تاریخ بازدید: ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ش. | * «ارگ بم»، وبسایت سفرمارکت، تاریخ بازدید: ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* «ارگ بم بزرگترین سازهٔ خشتی در جهان»، وبسایت سازهنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۳۹۷ش. | |||
* «ارگ بم چه رازهایی در سینه دارد»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۰ش. | * «ارگ بم چه رازهایی در سینه دارد»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۰ش. | ||
* اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، بهتحقیق عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش. | * اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، بهتحقیق عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش. | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۴: | ||
* پازوکی طرودی، ناصر، استحکامات دفاعی در ایران دورهٔ اسلامی، تهران، ۱۳۷۶ش. | * پازوکی طرودی، ناصر، استحکامات دفاعی در ایران دورهٔ اسلامی، تهران، ۱۳۷۶ش. | ||
* حکیم، محمدتقی، گنج دانش، بهتحقیق محمدعلی صوتی و جمشید کیانفر، تهران، زرین، ۱۳۶۶ش. | * حکیم، محمدتقی، گنج دانش، بهتحقیق محمدعلی صوتی و جمشید کیانفر، تهران، زرین، ۱۳۶۶ش. | ||
* شاهحسین بن غیاثالدین محمد، | * شاهحسین بن غیاثالدین محمد، احیاءالملوک، بهتحقیق منوچهر ستوده، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۴ش. | ||
* فردوسی، شاهنامه، بهتحقیق م.ن. عثمانف و ع. نوشین، مسکو، بنیاد شرقشناسی فرهنگستان علوم روسیه، ۱۹۶۸م. | * فردوسی، شاهنامه، بهتحقیق م.ن. عثمانف و ع. نوشین، مسکو، بنیاد شرقشناسی فرهنگستان علوم روسیه، ۱۹۶۸م. | ||
* کارنامه اردشیر بابکان، بهتحقیق و ترجمهٔ بهرام فرهوشی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۴ش. | * کارنامه اردشیر بابکان، بهتحقیق و ترجمهٔ بهرام فرهوشی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۴ش. | ||
* گاوبه، ه .، «ارگ بم»، بهترجمهٔ کرامتالله افسر، نظری اجمالی به شهرنشینی و شهرسازی در ایران، بهتحقیق محمد یوسف کیانی، تهران، ۱۳۶۵ش. | * گاوبه، ه .، «ارگ بم»، بهترجمهٔ کرامتالله افسر، نظری اجمالی به شهرنشینی و شهرسازی در ایران، بهتحقیق محمد یوسف کیانی، تهران، ۱۳۶۵ش. | ||
* مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، بهتحقیق عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲ش. | * مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، بهتحقیق عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲ش. | ||
* مستوفی، حمدالله، | * مستوفی، حمدالله، نزهةالقلوب، بهتحقیق گ. لسترنج، لیدن، بینا، ۱۳۳۱ق. | ||
* مقدسی، محمد، احسنالتقاسیم، بهتحقیق دخویه، لیدن، بینا، ۱۹۰۶م. | * مقدسی، محمد، احسنالتقاسیم، بهتحقیق دخویه، لیدن، بینا، ۱۹۰۶م. | ||
* ناظرزاده کرمانی، احمد، «ارگ بم»، یادنامهٔ پنجمین کنگرهٔ بینالمللی باستانشناسی و هنر ایران، تهران، ۱۳۵۱ش. | * ناظرزاده کرمانی، احمد، «ارگ بم»، یادنامهٔ پنجمین کنگرهٔ بینالمللی باستانشناسی و هنر ایران، تهران، ۱۳۵۱ش. | ||
