شیر مادر: تفاوت میان نسخه‌ها

== '''ماهیت و ترکیبات''' ==

شیر مادر مایعی حیاتی و منبع تغذیه کامل برای نوزادان است که نیازهای آن‌ها را تا دو سالگی تأمین می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1071720/بررسی-تطبیقی-اهمیت-شیر-مادر-از-دیدگاه-قران-و-دانش-پزشکی حیدری و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، 1393ش، ص72.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ . کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> این ماده شامل بیش از ۴۰۰ جزء مغذی<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> از جمله پروتئین‌ها، چربی‌ها، کربوهیدرات‌ها (به‌صورت لاکتوز)، ویتامین‌ها، مواد معدنی (نظیر کلسیم، منیزیم و روی)، آنزیم‌ها و هورمون‌ها است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ . «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref><ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ . «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> اسیدهای چرب موجود در آن نقشی اساسی در رشد مغز و تکامل اعصاب ایفا می‌کنند.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> این ماده به دلیل سهولت در دسترسی و سازگاری سدیم و پروتئین آن با کلیه نوزادان (حتی نوزادان نارس)، ایده‌آل‌ترین منبع تغذیه محسوب می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref><ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref><ref name=":12">[https://civilica.com/doc/996496/ . رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref>

شیر مادر، بیش از ۴۰۰ ماده مفید دارد که نمی‌توان این مواد را در محیط آزمایشگاهی فراهم کرد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> شیر مادر از مواد غذایی متعددی مانند پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامین‌ها،<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ . «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> مواد معدنی (سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی، مس، آهن، فسفر، کلر، ید، گوگرد)،<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> سایر مواد مغذی، آنزیم‌ها و هورمون‌ها تشکیل شده است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ . «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> همچنین مواد قندی در شیر مادر به‌صورت لاکتوز است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> اسیدهای چرب موجود در شیر مادر اهمیت ویژه‌ای در رشد مغز و تکامل اعصاب کودک دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> ترکیب شیر مادر از ابتدای تولد نوزاد تا پایان دورهٔ شیردهی ثابت نبوده و با توجه به تغذیه مادر و بسته به سن کودک متغیر است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ . «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref>

در آموزه‌های دینی، شیر مادر به‌عنوان بهترین و با برکت‌ترین منبع غذایی معرفی شده و بر مصرف آن تا دو سال کامل تأکید شده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/100/323/لیس_للصبی_لبن_خیر_من_لبن_امه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص323.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ . کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> در سطح جهانی، سازمان بهداشت جهانی و یونیسف طی بیانیه‌ای در سال ۱۹۹۰م بر اهمیت تغذیه انحصاری با آن در ۶ ماه نخست تأکید کرده و هفته اول ماه آگوست را «هفته جهانی شیر مادر» نامیده‌اند.<ref>[https://bankmaghaleh.ir/مقاله-شیر-مادر/ . «شیر مادر»، وب‌سایت بانک مقاله»، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1401051108884/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-سرمایه-گذاری-در-زمینه-سلامت-جامعه-است . «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایه‌گذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref>

== ویژگی‌ها ==

ترکیب شیر مادر ماهیتی پویا دارد و متناسب با سن، زمان تولد (رسیده یا نارس بودن نوزاد) و نیازهای ایمنی کودک تغییر می‌کند.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-تغییرات-و-هماهنگی-بدن-مادران-برای-شیردهی «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وب‌سایت مادرشو.]</ref><ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ . «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref>'''<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص269.</ref>''' در نخستین روزها، این ماده به‌صورت [[آغوز]] (غلیظ و متناسب با حجم معده نوزاد) ترشح می‌شود.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref> همچنین در طول یک وعده تغذیه، شیر در ابتدا رقیق‌تر (برای رفع تشنگی) و در انتها چرب‌تر (برای تأمین انرژی) می‌گردد؛ به‌طوری‌که شیر شبانه خاصیت آرام‌بخش و خواب‌آور بیشتری دارد.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D9%87%DB%8C «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وب‌سایت مادرشو.]</ref>  

تغییر ترکیبات شیر مادر متناسب با نیازهای ویژه غذایی و ایمونوژیک کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ . کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> سازمان بهداشت جهانی شیر مادر را به‌عنوان یک ماده با ارزش غذایی بالا معرفی کرده است.<ref>[https://daneshyari.com/isi/articles/breastfeeding .«شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وب‌سایت دانشیاری، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref>

== '''فواید''' ==

پادتن‌ها و سیستم ایمنی پویای موجود در این ماده، نوزاد را در برابر بیماری‌های تنفسی، عفونت گوش، مننژیت، اسهال و آلرژی مصون می‌دارد.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیردهی-به-نوزاد-برای-مادران «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وب‌سایت مادرشو.]</ref><ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref>'''<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>''' مصرف شیر مادر با بهبود رشد شناختی، ضریب هوشی (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد افزایش می‌دهد.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیردهی-به-نوزاد-برای-مادران «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وب‌سایت مادرشو.]</ref><ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهی‌دوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»،  1393ش، ص181.]</ref> همچنین شواهد علمی نشان می‌دهند که تغذیه با این ماده خطر مرگ‌ومیر نوزادان را کاهش داده<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref><ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیردهی-به-نوزاد-برای-مادران «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وب‌سایت مادرشو.]</ref> و در بلندمدت از بروز بیماری‌های مزمن نظیر چاقی، دیابت، سرطان و اختلالات قلبی-عروقی در بزرگسالی پیشگیری می‌کند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص88.</ref><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>

شیر مادر مهم‌ترین و بهترین منبع تغذیه نوزادان در دوران شیرخوارگی<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ . کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و مهم‌ترین عامل سلامتی و رشد جسمی کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ . رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> پادتن‌های موجود در شیر مادر مانع از ایجاد بیماری‌های مختلف در کودکان می‌شود. همچنین کودکانی که در دورهٔ شیرخوارگی از شیر مادر تغذیه کرده‌اند در بزرگسالی از سلامت بیشتری برخوردارند.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ . کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> شیر مادر از نظر مواد غذایی و ایمنی‌بخشی برای نوزادان ایده‌آل‌ترین تغذیه برای رشد آنها است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> همچنین بر اساس یافته‌های علمی، تغذیه انحصاری کودک تا شش ماهگی و تداوم آن تا یک سالگی، سبب کاهش مرگ نوزادان شیرخوار خواهد شد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa . زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> استفاده کودک از شیر مادر به جای شیرخشک راحت‌ترین و باصرفه‌ترین روش جهت برطرف‌کردن نیازهای کودک است و نقش مهمی در اقتصاد خانواده و جامعه دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>

همچنین شیر مادر با ترکیب استثنائی و خصوصیات منحصربه‌فردی که دارد به سلامت روانی وی نیز کمک می‌کند.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ . کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> به‌عقیدهٔ دانشمندان و محققان، شیر مادر سبب تأمین احتیاجات عاطفی کودک و افزایش ضریب هوشی وی خواهد شد. این امر با تداوم تغذیه نوزاد با شیر مادر در دورهٔ شیرخواری میسر است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ . رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref>

برای تغذیه کودک از شیر مادر، فوایدی دیگری نیز گزارش شده است از جمله:

# شیر مادر از نظر مواد معدنی و آب برای نوزاد کافی بوده و حتی در مکان‌های بسیار گرم‌وخشک نیازی به آب اضافی برای کودک نیست.<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص274-277.</ref> گفته شده است که تغذیه از شیر مادر، به بهبود جذب کلسیم در نوزاد کمک می‌کند.<ref name=":02">[https://daneshyari.com/isi/articles/breastfeeding .«شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وب‌سایت دانشیاری، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> از ویژگی‌های شیر مادر، سازگاری سدیم و پروتئین شیر مادر با کلیه نوزادان نارس است.<ref name=":122">[https://civilica.com/doc/996496/ . رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref>

# شیر مادر موجب مصونیت در برابر بیماری‌هایی مانند بیماری‌های تنفسی، عفونت‌های گوش، اسهال و آلرژی‌ها می‌شود.<ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref><ref name=":02" /><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref><ref name=":22">[https://civilica.com/doc/996496/ . رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref> مطالعات نشان داده نوزادانی که از شیر مادر تغذیه کرده‌اند در دوران سالمندی، به‌مراتب بیش از افراد محروم از شیر مادر، از سلامت دستگاه قلب و عروق برخوردار بوده‌اند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص88.</ref><ref name=":122" /> گفته شده که کاهش بیماری‌های مزمن مانند چاقی، دیابت و سرطان در بزرگسالی از فواید شیر مادر است.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf . مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>

# بعضی شواهد بیانگر تأثیر شیر مادر در رشد شناختی و افزایش هوش در بزرگسالی است.<ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref> شیر مادر ضریب هوشی طفل (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد می‌تواند افزایش دهد.<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص349.</ref> همچنین گفته شده است که شیر مادر موجب افزایش وزن‌گیری نوزاد می‌شود.<ref name=":22" />

== عوامل مؤثر بر کیفیت شیر مادر ==

شیر مادر از تغذیه، حالت‌های روحی و روانی و همچنین از بعضی رفتارهای شیردهی از جنبهٔ کمی و کیفی تأثیر می‌پذیرد. غذاهایی مانند گوشت، لبنیات، برنج، آش جو و سوپ ارزن شیر مادر را زیاد کرده و سیب‌زمینی و ترشی شیر مادر را کم می‌کند.<ref>جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، 1390ش، ص143.</ref> متخصصان مکیده‌شدن مکرر پستان مادر را موجب تداوم و فزونی شیر او دانسته و جداسازی کودکان پس از زایمان، استفاده از شیر خشک و استفاده از وسایلی مانند پستانک و شیشه شیر را موجب کاهش شیر بیان کرده‌اند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص94.</ref> حالت‌های روانی منفی مانند استرس، هیجانات و تنش‌های روحی یا خستگی بیش از حد باعث کاهش شیر مادر شده<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> و شیردهی در چنین شرایطی موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بی‌ضرر جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم‌شناختی، 1390ش، ص143.]</ref>