بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
{{درشت|'''قناعت؛'''}} بسندگی به اندازهٔ نیاز و ضرورت. | {{درشت|'''قناعت؛'''}} بسندگی به اندازهٔ نیاز و ضرورت. | ||
قناعت از جمله صفاتی تضمینکنندهٔ آرامش و سازگاری انسانهاست و نبود آن به بیقراری و ناآرامی انسان میانجامد. دقت در آثار پیامدهای فردی و اجتماعی قناعت، انسان را به این مهم رهنمون میسازد که برای برخورداری از زندگی راحت و همراه [[عزت نفس|عزت]] و اصلاح نفس، نیاز است هم خود انسان قناعت پیشه کند و هم با افراد قانع به تعامل بپردازد. | |||
==مفهومشناسی قناعت== | == مفهومشناسی قناعت == | ||
قناعت در لغت بهمعنای بسنده کردن و راضی شدن به اندک است<ref>[https://vajehyab.com/?q=قناعت&f=dehkhoda دهخدا، لغتنامه، ذیل مدخل قناعت، وبسایت واژهیاب.]</ref> و در اصطلاح، حالتی است که سبب میشود انسان به اندازهٔ نیاز و ضرورت بسنده کند و برای بیش از آن دغدغه نداشته باشد.<ref>نراقی، معراج السعادة، 1381ش، ص397.</ref> | قناعت در لغت بهمعنای بسنده کردن و راضی شدن به اندک است<ref>[https://vajehyab.com/?q=قناعت&f=dehkhoda دهخدا، لغتنامه، ذیل مدخل قناعت، وبسایت واژهیاب.]</ref> و در اصطلاح، حالتی است که سبب میشود انسان به اندازهٔ نیاز و ضرورت بسنده کند و برای بیش از آن دغدغه نداشته باشد.<ref>نراقی، معراج السعادة، 1381ش، ص397.</ref> | ||
==تفاوت قناعت با بخل== | == تفاوت قناعت با بخل == | ||
قناعت مربوط به اخلاق فردی است و بهمعنای استفادهٔ بهینه از امکانات زندگی و دوری از هزینههای اضافی و راضی بودن به نعمتهای الهی است و در مقابل، بخل مربوط به اخلاق اجتماعی است؛ آن زمان که انسان باید به یاری دیگران بشتابد و از دارایی و اعتبار خود برای یاری دیگران استفاده کند، [[بخل]] بورزد و هزینه نکند. قناعت، نمودِ مناعت طبع و زهد انسان است و بخل، نمودِ حقارت نفس و خودخواهی انسان است.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa14614 «قناعت در زندگی چه آثاری دارد و چگونه آن را با خساساست در زندگی تشخیص دهیم؟»، وبسایت اسلام کوئست.]</ref> | قناعت مربوط به اخلاق فردی است و بهمعنای استفادهٔ بهینه از امکانات زندگی و دوری از هزینههای اضافی و راضی بودن به نعمتهای الهی است و در مقابل، بخل مربوط به اخلاق اجتماعی است؛ آن زمان که انسان باید به یاری دیگران بشتابد و از دارایی و اعتبار خود برای یاری دیگران استفاده کند، [[بخل]] بورزد و هزینه نکند. قناعت، نمودِ مناعت طبع و زهد انسان است و بخل، نمودِ حقارت نفس و خودخواهی انسان است.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa14614 «قناعت در زندگی چه آثاری دارد و چگونه آن را با خساساست در زندگی تشخیص دهیم؟»، وبسایت اسلام کوئست.]</ref> | ||
==اهمیت قناعت در آیات و روایات== | == اهمیت قناعت در آیات و روایات == | ||
خداوند در [[قرآن کریم]] از قناعت به حیات طیبه یاد میکند که پاداش اخروی مؤمنان است.<ref>سورهٔ نحل، آیه97.</ref> قناعت به نقل از [[امام علی]]، عامل سالم ماندن [[دین]] است.<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص393.</ref> [[امام سجاد]] قانع بودن را بهترین اعمال معرفی میکند.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص232.</ref> | خداوند در [[قرآن کریم]] از قناعت به حیات طیبه یاد میکند که پاداش اخروی مؤمنان است.<ref>سورهٔ نحل، آیه97.</ref> قناعت به نقل از [[امام علی]]، عامل سالم ماندن [[دین]] است.<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص393.</ref> [[امام سجاد]] قانع بودن را بهترین اعمال معرفی میکند.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص232.</ref> | ||
==آثار قناعت== | == آثار قناعت == | ||
پژوهشگران آثار قناعت را در دو بخش معرفتی و عملی ذکر میکنند: | پژوهشگران آثار قناعت را در دو بخش معرفتی و عملی ذکر میکنند: | ||
===آثار معرفتی قناعت=== | === آثار معرفتی قناعت === | ||
آثار معرفتی قناعت عبارتاند از: | آثار معرفتی قناعت عبارتاند از: | ||
#'''عزت و کرامت'''؛<ref>احمدی و رشیدی، زنجیرهٔ زرین، 1381ش، ص109-110.</ref> تأمین نیازها و برطرف کردن کمبودهای مادی که مستلزم درخواست از دیگران است، عزت و نفوذناپذیری انسان را به خطر میاندازد. عزت و [[کرامت]] از سرمایههای مهم زندگی مشترک بهشمار میرود و با وجود آن میتوان بسیاری از کمبودهای زندگی را نادیده گرفت.<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص392.</ref> | # '''عزت و کرامت'''؛<ref>احمدی و رشیدی، زنجیرهٔ زرین، 1381ش، ص109-110.</ref> تأمین نیازها و برطرف کردن کمبودهای مادی که مستلزم درخواست از دیگران است، عزت و نفوذناپذیری انسان را به خطر میاندازد. عزت و [[کرامت]] از سرمایههای مهم زندگی مشترک بهشمار میرود و با وجود آن میتوان بسیاری از کمبودهای زندگی را نادیده گرفت.<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص392.</ref> | ||
#'''سلامت روان و آرامش در زندگی'''؛<ref>محمدی، قناعت و سلامت روان، 1388ش، ص58-60.</ref> بسنده کردن فرد به امکانات موجود، افسوس نخوردن به خاطر نداشتهها، پذیرفتن همسر بهعنوان دارایی موجود و مقایسه نکردن نقاط ضعف زندگی خود با نقاط قوت زندگی دیگران، روح آرامش را در [[خانواده]] حاکم میکند.<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص103.</ref> | # '''سلامت روان و آرامش در زندگی'''؛<ref>محمدی، قناعت و سلامت روان، 1388ش، ص58-60.</ref> بسنده کردن فرد به امکانات موجود، افسوس نخوردن به خاطر نداشتهها، پذیرفتن همسر بهعنوان دارایی موجود و مقایسه نکردن نقاط ضعف زندگی خود با نقاط قوت زندگی دیگران، روح آرامش را در [[خانواده]] حاکم میکند.<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص103.</ref> | ||
#'''رهایی از هوای نفس'''؛<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص392.</ref> بر اساس آموزههای دینی و [[روانشناسی]]، [[معیارهای انتخاب همسر|انتخاب همسر]] قانع و قدرشناس از اهمیت بهسزایی برخوردار است. زنی که خدمات زیاد همسر خود را کم میشمارد و خدمات کم او را نمیپذیرد، شایستگی همسری ندارد و [[ازدواج]] با او به [[آرامش زن|آرامش]] و [[سازگاری اجتماعی|سازگاری]] نمیانجامد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، [بیتا]، ج37، ص103.</ref> | # '''رهایی از هوای نفس'''؛<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص392.</ref> بر اساس آموزههای دینی و [[روانشناسی]]، [[معیارهای انتخاب همسر|انتخاب همسر]] قانع و قدرشناس از اهمیت بهسزایی برخوردار است. زنی که خدمات زیاد همسر خود را کم میشمارد و خدمات کم او را نمیپذیرد، شایستگی همسری ندارد و [[ازدواج]] با او به [[آرامش زن|آرامش]] و [[سازگاری اجتماعی|سازگاری]] نمیانجامد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، [بیتا]، ج37، ص103.</ref> | ||
#'''تحمل سختیها'''؛<ref>پاینده، نهجالفصاحة، 1324ش، ص281.</ref> کتمان نیازها و بازگو نکردن آن نزد همسر مخصوصاً زمانی که توان مالی ندارد از جمله مصادیق بارز قناعت بوده و سبب آرامش هر چه بیشتر زندگی مشترک میشود. همسر قانع نهتنها با مشکلات کنار میآید و توقعی از همسر خود ندارد، بلکه زمینهٔ بروز هرگونه ناراحتی در زمینهٔ معیشت را از همسر خود دور میکند و او را دلداری میدهد و به توجه به عنایات خداوند و [[توکل]] بر او، ترغیب میکند.<ref>حرعاملی، وسائل الشیعة، 1409ق، ج20، ص32.</ref> | # '''تحمل سختیها'''؛<ref>پاینده، نهجالفصاحة، 1324ش، ص281.</ref> کتمان نیازها و بازگو نکردن آن نزد همسر مخصوصاً زمانی که توان مالی ندارد از جمله مصادیق بارز قناعت بوده و سبب آرامش هر چه بیشتر زندگی مشترک میشود. همسر قانع نهتنها با مشکلات کنار میآید و توقعی از همسر خود ندارد، بلکه زمینهٔ بروز هرگونه ناراحتی در زمینهٔ معیشت را از همسر خود دور میکند و او را دلداری میدهد و به توجه به عنایات خداوند و [[توکل]] بر او، ترغیب میکند.<ref>حرعاملی، وسائل الشیعة، 1409ق، ج20، ص32.</ref> | ||
#'''پرهیز از آزردن دیگران'''؛ انسان قانع با نداشتن انتظارات بیجا از طرف مقابل خود، زمینه را برای حفظ آرامش اطرافیان فراهم میکند.<ref>محمدی ریشهری، میزان الحکمة، 1389ش، ج9، ص583.</ref> | # '''پرهیز از آزردن دیگران'''؛ انسان قانع با نداشتن انتظارات بیجا از طرف مقابل خود، زمینه را برای حفظ آرامش اطرافیان فراهم میکند.<ref>محمدی ریشهری، میزان الحکمة، 1389ش، ج9، ص583.</ref> | ||
===کارکردهای عملی قناعت=== | === کارکردهای عملی قناعت === | ||
کارکردهای عملی قناعت عبارتاند از: | کارکردهای عملی قناعت عبارتاند از: | ||
#'''حفظ خانواده و اجتماع'''؛ با میانهروی در معیشت، خانواده با آرامش مسیر خود را طی میکند و این کار با همکاری زوجین ممکن میشود.<ref>سورهٔ فرقان، آیه 67.</ref> | # '''حفظ خانواده و اجتماع'''؛ با میانهروی در معیشت، خانواده با آرامش مسیر خود را طی میکند و این کار با همکاری زوجین ممکن میشود.<ref>سورهٔ فرقان، آیه 67.</ref> | ||
#'''حیات طیبه'''؛ با قناعت زندگیِ پاک میسر میشود.<ref>سورهٔ نحل، آیه 97.</ref> | # '''حیات طیبه'''؛ با قناعت زندگیِ پاک میسر میشود.<ref>سورهٔ نحل، آیه 97.</ref> | ||
#'''امنیت در جامعه'''.<ref>زمانی وجدانی و اشتهاردی، داستانها و پندها، 1392ش، ج1، ص31.</ref> | # '''امنیت در جامعه'''.<ref>زمانی وجدانی و اشتهاردی، داستانها و پندها، 1392ش، ج1، ص31.</ref> | ||
==عوامل تقویت قناعت در خانواده== | == عوامل تقویت قناعت در خانواده == | ||
قناعت، بخل ورزیدن و استفاده نکردن از نعمتهای الهی نیست، بلکه قناعت درست مصرف کردن و رعایت الگوی مصرف بهینه در جامعه و مطابق دستورهای [[اسلام]] عمل کردن است. بر اساس نظر پژوهشگران، برخی از راهکارهای دستیابی به قناعت عبارتاند از: | قناعت، بخل ورزیدن و استفاده نکردن از نعمتهای الهی نیست، بلکه قناعت درست مصرف کردن و رعایت الگوی مصرف بهینه در جامعه و مطابق دستورهای [[اسلام]] عمل کردن است. بر اساس نظر پژوهشگران، برخی از راهکارهای دستیابی به قناعت عبارتاند از: | ||
#مقایسهٔ نقاط مثبت زندگی [[رابطه زناشویی|زناشویی]] خود با افرادی که از مشکلات اقتصادی رنج میبرند و پرهیز از مقایسهٔ نقاط ضعف زندگی خود با نقاط قوت زندگی دیگران.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1404ق، ج75، ص242.</ref> | # مقایسهٔ نقاط مثبت زندگی [[رابطه زناشویی|زناشویی]] خود با افرادی که از مشکلات اقتصادی رنج میبرند و پرهیز از مقایسهٔ نقاط ضعف زندگی خود با نقاط قوت زندگی دیگران.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1404ق، ج75، ص242.</ref> | ||
#داشتن امید به آیندهای بهتر و استفاده از تجربههای یادگیری و مهارتهای مقابلهای برای جبران اشتباههای گذشته.<ref>سورهٔ انشراح، آیه6.</ref> | # داشتن امید به آیندهای بهتر و استفاده از تجربههای یادگیری و مهارتهای مقابلهای برای جبران اشتباههای گذشته.<ref>سورهٔ انشراح، آیه6.</ref> | ||
#داشتن برنامهٔ منظم و مشخص برای استفادهٔ بهتر از درآمد و پول که بهتر است، تنظیم آن با همکاری تمام اعضای خانواده باشد.<ref>کلینی، الکافی، 1365ق، ج1، ص32.</ref> | # داشتن برنامهٔ منظم و مشخص برای استفادهٔ بهتر از درآمد و پول که بهتر است، تنظیم آن با همکاری تمام اعضای خانواده باشد.<ref>کلینی، الکافی، 1365ق، ج1، ص32.</ref> | ||
#استفاده از جملاتی مانند «نشستن و نگران شدن هیچ کمکی به حل مشکلات نمیکند»، «مشکلات اقتصادی چیزی نیستند که انسان را از پای درآورد» و «انسان با مقاومت در برابر شرایط سخت میتواند بر مشکلات پیروز شود.»<ref>کارنگی، آیین همسرداری، 1376ش، ص107.</ref> | # استفاده از جملاتی مانند «نشستن و نگران شدن هیچ کمکی به حل مشکلات نمیکند»، «مشکلات اقتصادی چیزی نیستند که انسان را از پای درآورد» و «انسان با مقاومت در برابر شرایط سخت میتواند بر مشکلات پیروز شود.»<ref>کارنگی، آیین همسرداری، 1376ش، ص107.</ref> | ||
#با تأمل دربارهٔ آموختهها، میتوان از اشتباهات خود کمال استفاده را کرد. با استفاده از جملاتی مانند زندگی پر از مشکلات است و من میتوانم یاد بگیرم با آنها مقابله کنم. میتوانم دفعههای بعد بهتر عمل کنم. مشکلات زندگی به من فرصتی میدهد تا مهارتهای مقابلهای خود را به کار ببرم.<ref>کارنگی، آیین همسرداری، 1376ش، ص107.</ref> | # با تأمل دربارهٔ آموختهها، میتوان از اشتباهات خود کمال استفاده را کرد. با استفاده از جملاتی مانند زندگی پر از مشکلات است و من میتوانم یاد بگیرم با آنها مقابله کنم. میتوانم دفعههای بعد بهتر عمل کنم. مشکلات زندگی به من فرصتی میدهد تا مهارتهای مقابلهای خود را به کار ببرم.<ref>کارنگی، آیین همسرداری، 1376ش، ص107.</ref> | ||
#الگو گرفتن از افرادی که قناعت را در زندگی سرلوحهٔ خود قرار دادند و رسیدن به اهداف معنوی را هدف نخست خود میدانستند، مهارتی است که روحیهٔ قناعت را در انسان تقویت میکند و در سختیهای معیشتی، او را از بیصبری بازمیدارد.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص103.</ref> | # الگو گرفتن از افرادی که قناعت را در زندگی سرلوحهٔ خود قرار دادند و رسیدن به اهداف معنوی را هدف نخست خود میدانستند، مهارتی است که روحیهٔ قناعت را در انسان تقویت میکند و در سختیهای معیشتی، او را از بیصبری بازمیدارد.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص103.</ref> | ||
#همخوانسازی خواستهها و انتظارات با تنظیم و تدوین انتظارات و توقعات، راه را برای ورود هر عامل تفرقه و تزلزل در زندگی میبندد و خواستهها را در قالب بایستهها میریزد. آگاهی همسران از حقوق خود، روح تفاهم و همدلی را به زندگی تزریق میکند.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص103.</ref> | # همخوانسازی خواستهها و انتظارات با تنظیم و تدوین انتظارات و توقعات، راه را برای ورود هر عامل تفرقه و تزلزل در زندگی میبندد و خواستهها را در قالب بایستهها میریزد. آگاهی همسران از حقوق خود، روح تفاهم و همدلی را به زندگی تزریق میکند.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص103.</ref> | ||
==پیامدهای قانع نبودن در خانواده== | == پیامدهای قانع نبودن در خانواده == | ||
از نظر روانشناختی، قانع نبودن آفتهای زیر را در پی دارد: | از نظر روانشناختی، قانع نبودن آفتهای زیر را در پی دارد: | ||
#انتظارات غیرمنطقی و تأمین نشده بر روی هم انباشته میشود، مقاومت زن و شوهر به تدریج کمتر میشود و همدلی و تفاهم جای خود را به تنفر میدهد و بنیان [[خانواده]] کمکم سست میشود.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص104.</ref> | #انتظارات غیرمنطقی و تأمین نشده بر روی هم انباشته میشود، مقاومت زن و شوهر به تدریج کمتر میشود و همدلی و تفاهم جای خود را به تنفر میدهد و بنیان [[خانواده]] کمکم سست میشود.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص104.</ref> | ||
#قانع نبودن و میل به تنوعطلبی و زیادهخواهی فقط در مسائل مادی خلاصه نمیشود؛ بلکه درون انسان نیز رسوخ میکند. | # قانع نبودن و میل به تنوعطلبی و زیادهخواهی فقط در مسائل مادی خلاصه نمیشود؛ بلکه درون انسان نیز رسوخ میکند. | ||
#کارهای تمرکز محور مانند [[نماز]]، برای فرد بهعلت تمایل به اینترنت و تلویزیون، سخت میشود. این افراد از خلوت گریزانند و به [[جشن | # کارهای تمرکز محور مانند [[نماز]]، برای فرد بهعلت تمایل به اینترنت و تلویزیون، سخت میشود. این افراد از خلوت گریزانند و به [[جشن]]ها، بازارها و خیابانها، پاساژگردی، مصرفگراییهای مریضگونه، تغییر دکوراسیونهای بیپایان، روی میآورند. | ||
#زندگی خانوادگی در نزد چنین افرادی معنا و مفهوم خود را از دست میدهد. | # زندگی خانوادگی در نزد چنین افرادی معنا و مفهوم خود را از دست میدهد. | ||
#همواره احساس فقر شدید میکنند. احساس فقر از خود فقر بدتر است. شخصی که همواره احساس فقر میکند حتی اگر از لحاظ مادی به شرایط بهتری دست یابد، این احساس همواره با او خواهد بود و آرامش را از روح و روان او سلب میکند. | # همواره احساس فقر شدید میکنند. احساس فقر از خود فقر بدتر است. شخصی که همواره احساس فقر میکند حتی اگر از لحاظ مادی به شرایط بهتری دست یابد، این احساس همواره با او خواهد بود و آرامش را از روح و روان او سلب میکند. | ||
#فقدان روشهای تربیتی [[قناعت اقتصادی|قناعت]] محور در زندگی، اقتصاد خاصی را بر [[خانواده]] حاکم میکند. تأثیر این نحوه از مدیریت اقتصادی خانواده بر روی سفرهٔ خانواده، شرایط درونی میان اعضای خانواده حتی بر پدیدههای [[ازدواج]] و [[طلاق]] پدیدار میشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/7588/قناعت-در-خانواده-اصل-مهم-حاکم-بر-سبک-زند/ «قناعت در خانواده اصل مهم حاکم بر سبک زندگی اسلامی»، وبسایت شفقنا.]</ref> | # فقدان روشهای تربیتی [[قناعت اقتصادی|قناعت]] محور در زندگی، اقتصاد خاصی را بر [[خانواده]] حاکم میکند. تأثیر این نحوه از مدیریت اقتصادی خانواده بر روی سفرهٔ خانواده، شرایط درونی میان اعضای خانواده حتی بر پدیدههای [[ازدواج]] و [[طلاق]] پدیدار میشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/7588/قناعت-در-خانواده-اصل-مهم-حاکم-بر-سبک-زند/ «قناعت در خانواده اصل مهم حاکم بر سبک زندگی اسلامی»، وبسایت شفقنا.]</ref> | ||
==مهارتهای تعامل با همسر حریص== | == مهارتهای تعامل با همسر حریص == | ||
برخی از شیوههای مواجهه با همسری که به امکانات موجود قانع نیست، عبارتاند از: | برخی از شیوههای مواجهه با همسری که به امکانات موجود قانع نیست، عبارتاند از: | ||
#آگاهی از پیامدهای [[حرص]] و قناعت در زندگی عامل مؤثری است که میتواند حرص و رغبت همسر را به امور مادی کاهش دهد.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص96.</ref> | # آگاهی از پیامدهای [[حرص]] و قناعت در زندگی عامل مؤثری است که میتواند حرص و رغبت همسر را به امور مادی کاهش دهد.<ref>حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص96.</ref> | ||
#ارشاد به سوی حق با تذکرهای مفید و آگاهی مناسب است.<ref>کلینی، الکافی، 1365ق، ج2، ص139.</ref> | # ارشاد به سوی حق با تذکرهای مفید و آگاهی مناسب است.<ref>کلینی، الکافی، 1365ق، ج2، ص139.</ref> | ||
#اگر اجرای مراحل فوق سود نبخشید و همسر همچنان بر به دست آوردن خواستههای مادی خود تأکید داشت و به قناعت رغبت نداشت، میتوان او را مخیر کرد که زندگی زناشویی همراه با قناعت و اکتفا به امکانات موجود را ادامه دهد یا به گونهای پسندیده از همسر خود جدا شود.<ref>سورهٔ احزاب، آیات 28-29.</ref> | # اگر اجرای مراحل فوق سود نبخشید و همسر همچنان بر به دست آوردن خواستههای مادی خود تأکید داشت و به قناعت رغبت نداشت، میتوان او را مخیر کرد که زندگی زناشویی همراه با قناعت و اکتفا به امکانات موجود را ادامه دهد یا به گونهای پسندیده از همسر خود جدا شود.<ref>سورهٔ احزاب، آیات 28-29.</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۶ش. | * آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۶ش. | ||
| خط ۷۶: | خط ۷۶: | ||
* نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، قم، [بینا]، ۱۳۸۱ش. | * نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، قم، [بینا]، ۱۳۸۱ش. | ||
* نوری، حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۸ق. | * نوری، حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۸ق. | ||
{{ | {{پایان منابع}} | ||
+++++ | +++++ | ||
[[پرونده:0239.jpg|جایگزین= بوستان سعدی- مسعود کاشانی|بندانگشتی|بوستان سعدی به خط رکنالدین مسعود کاشانی]] | [[پرونده:0239.jpg|جایگزین= بوستان سعدی- مسعود کاشانی|بندانگشتی|بوستان سعدی به خط رکنالدین مسعود کاشانی]] | ||
{{درشت|'''قناعت اقتصادی؛'''}} اکتفاکردن بهاندازهٔ نیاز از مادیات و رضایت از داشتهها. | |||
[[قناعت اقتصادی]] یکی از خصایص نیکو در انسان و سفارششده در آموزههای دینی است. افراد قانع با الگوگیری از سبک زندگی ائمه و پیشوایان دینی، از مادیات برای رفع نیاز استفاده کرده و آن را ابزاری برای رسیدن به سعادت اخروی قرار میدهند. ترویج قناعت اقتصادی در جامعهٔ [[مسلمان]]، در تقابل با فرهنگ [[مصرفگرایی]] و تظاهری بیگانه، موجب تقویت [[هویت ملی]] و فرهنگ اصیلی ایرانی میشود. | |||
== مفهومشناسی == | |||
قناعت بهمعنای بسندهکردن و راضیشدن به سهم و قسمت خود،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/قناعت دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ قناعت.]</ref> در اصطلاح بهمعنای اکتفا کردن بهاندازه نیاز از مادیات بوده و در مقابل [[حرص]] و زیادهطلبی بهکار میرود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | |||
== | == نشانههای فرد قانع == | ||
در آموزههای دینی و احادیث متعددی از جمله نشانههای فرد قانع را همت بلند و شکرگذاری دانستهاند. این افراد در قبال چیزی که خداوند به آنها میدهد هر چند اندک، همواره شاکر بوده و اظهار رضایت و خشنودی میکنند. آنها کمتر به اعتراض، ایراد و خشم برای دستیابی به مادیات میپردازند؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> اما قناعت اقتصادی بهمعنای کمکاری و تنبلی نیست، بلکه فرد قانع همواره در حال تلاش برای کسب روزی حلال است با این ویژگی که در مقابل کموکاست مادیات در زندگی خللی در [[اخلاق]]، [[ایمان]] و رفتار وی ایجاد نمیشود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/465766/قناعت-به-معنای-فقر-و-تنبلی-نیست-متقین-نسبت-به-مشکلات-مردم «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | |||
قناعت اقتصادی از فضایل اخلاقی مورد | == اهمیت قناعت اقتصادی در آموزههای اهلبیت == | ||
قناعت اقتصادی از فضایل اخلاقی مورد تأکید اسلام و از ویژگیهای افراد با [[ایمان]] و با فضیلت است که سبب قرب الهی میشود.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> در برخی روایات بهترینهای امت [[حضرت محمد|رسول خدا]]، قناعتکنندگان و بدترین آنها، طمعکاران معرفی شدهاند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> ائمه همواره در زندگی خود از زیادهروی و اتلاف وقت در مادیات پرهیز کرده و امت خود را به پیروی از این سیره ترغیب کردهاند. [[امام علی بن موسی|امام رضا]] حتی دور افکندن هسته [[خرما]] را از جمله کارهای نادرست دانسته است.<ref>[https://isu.ac.ir/content/12044/بایستههای-مصرف-اقتصادی-از-دیدگاه-امام-رضا--علیهالسلام «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق.]</ref> | |||
این امر سبب میشود انسان از متاع ناچیز دنیا چشم پوشیده و مادیات را فقط در حد رفع نیاز | این امر سبب میشود انسان از متاع ناچیز دنیا چشم پوشیده و مادیات را فقط در حد رفع نیاز استفاده کند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> [[امام علی]] در جایگاه حاکم اسلامی، قناعت پیشه کرده و از زیادهروی در [[مصرف]] بیتالمال پرهیز میکرد. در آموزههای دینی استفاده از معیشت به حد کفایت و قناعتکردن در [[زندگی]] بهعنوان یکی از مهمترین راهکارهای پیشرفت و ترقی در زندگی افراد و جامعه معرفی شده است.<ref>. نراقی، جامع السعادات، بیتا، ج2، ص104.</ref> همچنین در روایات متعددی صفت قناعت نشاندهندهٔ کمال عقل انسان دانسته شده و فرد قانع را عاقل خواندهاند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
==قناعت در سبک زندگی ایرانیان== | == قناعت در سبک زندگی ایرانیان == | ||
قناعت اقتصادی و پرهیز از مصرفگرایی یکی از خصیصههای نیکو در سبک زندگی ایرانیان بوده که در گذشته نسبت به عصر جدید رونق بیشتری داشته است. در گذشته افراد با اتکا به داشتههایاندک خود در کنار یکدیگر با [[امید]] و انگیزه، زندگی میکردند. آنها اسراف، [[تجملگرایی]] و میل به مصرفگرایی بیهوده و زیاده از حد تعادل را ناهنجار میدانستند. [[خانواده]]های ایرانی بر این اساس به [[تربیت]] و پرورش فرزندان خود میپرداختند.<ref>[https://ircud.ir/fa/content/283700 عزیزیمهر، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور.]</ref> [[امام خمینی]]، که بسیاری از ایرانیان، سبک زندگی او را الگوی خویش قرار دادهاند، با الگوگیری از سبک زندگی و سیرهٔ پیشوایان دینی، زندگی خود را بر پایهٔ قناعت بنا نهاده بود. برخی، همین سبک زندگی را زمینهساز تحول و [[انقلاب اسلامی]] دانستهاند. از جمله جلوههای قناعت در زندگی او [[سادهزیستی]]، میانهروی، دوری از تجملات، حساسیت بر اسراف و اهتمام به صرفهجویی است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> | |||
قناعت اقتصادی و پرهیز از مصرفگرایی یکی از خصیصههای نیکو در سبک زندگی ایرانیان بوده که در گذشته نسبت به عصر جدید رونق بیشتری داشته است. در گذشته افراد با اتکا به داشتههایاندک خود در کنار یکدیگر با [[امید]] و انگیزه، زندگی میکردند. آنها اسراف، [[تجملگرایی]] و میل به | |||
[[پرونده:585541.png|جایگزین= دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق|بندانگشتی|دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق]] | [[پرونده:585541.png|جایگزین= دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق|بندانگشتی|دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق]] | ||
==قناعت اقتصادی در سبک زندگی جدید== | == قناعت اقتصادی در سبک زندگی جدید == | ||
امروزه با وجود اینکه افراد بهلحاظ مادیات غنی بهنظر میرسند؛ اما به داشتههای خود راضی نبوده و همواره بیش از آن را طلب میکنند. افراد گرایش بیشتری به مادیات پیدا کرده و زندگی خود را بر مبنای دستیابی بیحدوحصر به مادیات تعریف کردهاند. غرقشدن در زندگی مادی سبب شده که طمع و زیادهطلبی جایگزین قناعت در سبک زندگی آنها شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> چشم و همچشمی در عصر جدید یکی از مهمترین عوامل از بین برندهٔ قناعت در سبک زندگی خانوادههای [[ایران|ایرانی]] است که سبب برهم زدن توازن در زندگی مشترک و اختلال در [[روابط خانوادگی]]، خویشاوندی و دوستانه شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> | |||
امروزه با وجود اینکه افراد بهلحاظ مادیات غنی بهنظر میرسند؛ اما به داشتههای خود راضی نبوده و همواره بیش از آن را طلب میکنند. افراد گرایش بیشتری به مادیات پیدا کرده و زندگی خود را بر مبنای دستیابی بیحدوحصر به مادیات تعریف کردهاند. غرقشدن در زندگی مادی سبب شده که طمع و زیادهطلبی جایگزین قناعت در سبک زندگی آنها شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/ | |||
قناعت در ادبیات فارسی بسیار مورد توجه بوده و شاعران بسیاری | == قناعت در ادبیات فارسی == | ||
قناعت در ادبیات فارسی بسیار مورد توجه بوده و شاعران بسیاری دربارهٔ آن شعر سرودهاند، مانند این سروده از [[رودکی]]: | |||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
با داده قناعت کن و با داد بزی\\در بند تکلف مرو، آزاد بزی | با داده قناعت کن و با داد بزی\\در بند تکلف مرو، آزاد بزی | ||
در بِه ز خودی نظر مکن، غصه مخور\\در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/robaeer/sh37 رودکی، رباعیات، رباعی شمارۀ 37، وبسایت گنجور.]</ref> | در بِه ز خودی نظر مکن، غصه مخور\\در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/robaeer/sh37 رودکی، رباعیات، رباعی شمارۀ 37، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
در دیوان [[ناصر خسرو]] نیز چنین آمده است: | در دیوان [[ناصر خسرو]] نیز چنین آمده است: | ||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
جهان را دیدم و خلق آزمودم\\به هر میدان درون جستم مجالی | جهان را دیدم و خلق آزمودم\\به هر میدان درون جستم مجالی | ||
نه مالی دیدم افزون از قناعت\\نه از پرهیز برتر احتیالی<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh268 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ شمارۀ 268، وبسایت گنجور.]</ref> | نه مالی دیدم افزون از قناعت\\نه از پرهیز برتر احتیالی<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh268 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ شمارۀ 268، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
و [[سعدی شیرازی]] در [[گلستان (کتاب)|گلستان]] این چنین گفته است: | و [[سعدی شیرازی]] در [[گلستان (کتاب)|گلستان]] این چنین گفته است: | ||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
قناعت کنای نفس | قناعت کنای نفس براندکی\\که سلطان و درویش بینی یکی<ref>[https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab6/sh2 سعدی، بوستان، باب ششم در قناعت، بخش2، حکایت، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
==پیامدهای مثبت قناعت اقتصادی== | == پیامدهای مثبت قناعت اقتصادی == | ||
[[پرونده:6443.png|جایگزین=دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی|بندانگشتی|دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی]] | [[پرونده:6443.png|جایگزین=دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی|بندانگشتی|دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی]] | ||
برخلاف تصور عموم افراد | برخلاف تصور عموم افراد جامعهٔ که پول و ثروت را مهمترین عامل بینیازی میدانند، در آموزههای [[دین|دینی]]، قناعت نماد بینیازی و عین ثروت است. افرادی که شعلهٔ طمع را در خود روشن کردهاند، اگر [[طلا]] و جواهر انبوهی هم در اختیار داشته باشند، باز خود را محتاج [[پول]] بیشتر میدانند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> قناعت و پرهیز از زیادهخواهی از جمله عواملی است که انسان را از صفات رذیلهای مانند [[حرص]] و طمع، [[دروغ]]، خودخواهی و دلبستگی به امور مادی مبری ساخته و زندگی توأم با آرامش روان را برای افراد بهوجود میآورد. همبستگی میان قناعت و آرامش روانی امری مشهود است که در آثار و روایات متعدد به آن اشاره شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | ||
از جمله پیامدهای مثبت قناعت در جامعه و سبک زندگی ایرانی عبارتاند از: | از جمله پیامدهای مثبت قناعت در جامعه و سبک زندگی ایرانی عبارتاند از: | ||
#بسنده کردن افراد | # بسنده کردن افراد بهاندازهٔ نیاز و ضرورت و نطلبیدن مازاد بر آن؛ | ||
#خودکفایی کشور از لحاظ اقتصادی و حفظ [[آبرو|آبروی]] سیاسی؛ <ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283.</ref> | # خودکفایی کشور از لحاظ اقتصادی و حفظ [[آبرو|آبروی]] سیاسی؛<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283.</ref> | ||
#سرکوب نفس اماره و گرایش به خواستههای نفسانی؛ <ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | # سرکوب نفس اماره و گرایش به خواستههای نفسانی؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | ||
#تقویت | # تقویت روحیهٔ غنا و بینیازی در افراد؛ | ||
#آسودگی در زندگی؛ <ref>[https://wiki.ahlolbait.com/ | # آسودگی در زندگی؛<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
#تقویت [[عزت نفس|عزتنفس]] فردی و اجتماعی؛ | # تقویت [[عزت نفس|عزتنفس]] فردی و اجتماعی؛ | ||
#افزایش آرامش و آسایش در [[خانواده]] و جامعه؛ <ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/ | # افزایش آرامش و آسایش در [[خانواده]] و جامعه؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> | ||
#تقویت ایمان و [[اخلاق]] در فرد و جامعه؛ | # تقویت ایمان و [[اخلاق]] در فرد و جامعه؛ | ||
#برقراری تعادل و عدالت در جامعه؛ | # برقراری تعادل و عدالت در جامعه؛ | ||
#کاهش چشم و همچشمی و حس | # کاهش چشم و همچشمی و حس دنیاطلبی؛ | ||
#افزایش روابط خانوادگی؛ <ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/ | # افزایش روابط خانوادگی؛<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
#کاهش فقر اخلاقی و اجتماعی؛ | # کاهش فقر اخلاقی و اجتماعی؛ | ||
#عزّت و سرفرازی ملت؛ | # عزّت و سرفرازی ملت؛ | ||
#میانهروی در | # میانهروی در کسبوکار: قناعت موجب میشود انسان در کسب و کارش متعادل بوده و فرصتی را به کار، [[خانواده]]، [[عبادت]] و کسب فضایل اخلاقی و [[تفریح]] و استراحت اختصاص دهد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
#در روایات متعددی اشاره شده که قناعت سبب رضایت خداوند، سبکی حساب در روز قیامت، بینیازی از مردم و اعطای [[حیات در قرآن و حدیث|حیات طیبه]] به فرد میشود.<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283</ref> | # در روایات متعددی اشاره شده که قناعت سبب رضایت خداوند، سبکی حساب در روز قیامت، بینیازی از مردم و اعطای [[حیات در قرآن و حدیث|حیات طیبه]] به فرد میشود.<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
*«بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، | * «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
*جنتی، لیلا و کلانتری، ابراهیم، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، | *جنتی، لیلا و کلانتری، ابراهیم، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، نشریهٔ پژوهشنامه اخلاق، شمارهٔ ۱۷، ۱۳۹۱ش | ||
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*رستمی چورتی، سجاد، «قناعت و آثار آن در زندگی»، | * رستمی چورتی، سجاد، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون، ۴ بهمن ۱۳۹۷ش. | ||
*رودکی، رباعیات، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * رودکی، رباعیات، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*سعدی، مصلحالدین، بوستان، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * سعدی، مصلحالدین، بوستان، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*عزیزیمهر، خیام، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، | * عزیزیمهر، خیام، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۴۰۰ش. | ||
*«قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، | * «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*«قناعت»، | * «قناعت»، وبسایت دانشنامهٔ اسلامی، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، قم، | * محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۹ش. | ||
*ناصرخسرو، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * ناصرخسرو، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، بیروت، | * نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا. | ||
[[پرونده:0239.jpg|جایگزین= بوستان سعدی- مسعود کاشانی|بندانگشتی|بوستان سعدی به خط رکنالدین مسعود کاشانی]] | [[پرونده:0239.jpg|جایگزین= بوستان سعدی- مسعود کاشانی|بندانگشتی|بوستان سعدی به خط رکنالدین مسعود کاشانی]] | ||
{{درشت|'''قناعت اقتصادی؛'''}} اکتفاکردن بهاندازهٔ نیاز از مادیات و رضایت از داشتهها. | |||
[[قناعت اقتصادی]] یکی از خصایص نیکو در انسان و سفارششده در آموزههای دینی است. افراد قانع با الگوگیری از سبک زندگی ائمه و پیشوایان دینی، از مادیات برای رفع نیاز استفاده کرده و آن را ابزاری برای رسیدن به سعادت اخروی قرار میدهند. ترویج قناعت اقتصادی در جامعهٔ [[مسلمان]]، در تقابل با فرهنگ [[مصرفگرایی]] و تظاهری بیگانه، موجب تقویت [[هویت ملی]] و فرهنگ اصیلی ایرانی میشود. | |||
== مفهومشناسی == | |||
قناعت بهمعنای بسندهکردن و راضیشدن به سهم و قسمت خود،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/قناعت دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ قناعت.]</ref> در اصطلاح بهمعنای اکتفا کردن بهاندازه نیاز از مادیات بوده و در مقابل [[حرص]] و زیادهطلبی بهکار میرود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | |||
== | == نشانههای فرد قانع == | ||
در آموزههای دینی و احادیث متعددی از جمله نشانههای فرد قانع را همت بلند و شکرگذاری دانستهاند. این افراد در قبال چیزی که خداوند به آنها میدهد هر چند اندک، همواره شاکر بوده و اظهار رضایت و خشنودی میکنند. آنها کمتر به اعتراض، ایراد و خشم برای دستیابی به مادیات میپردازند؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> اما قناعت اقتصادی بهمعنای کمکاری و تنبلی نیست، بلکه فرد قانع همواره در حال تلاش برای کسب روزی حلال است با این ویژگی که در مقابل کموکاست مادیات در زندگی خللی در [[اخلاق]]، [[ایمان]] و رفتار وی ایجاد نمیشود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/465766/قناعت-به-معنای-فقر-و-تنبلی-نیست-متقین-نسبت-به-مشکلات-مردم «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | |||
قناعت اقتصادی از فضایل اخلاقی مورد | == اهمیت قناعت اقتصادی در آموزههای اهلبیت == | ||
قناعت اقتصادی از فضایل اخلاقی مورد تأکید اسلام و از ویژگیهای افراد با [[ایمان]] و با فضیلت است که سبب قرب الهی میشود.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> در برخی روایات بهترینهای امت [[حضرت محمد|رسول خدا]]، قناعتکنندگان و بدترین آنها، طمعکاران معرفی شدهاند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> ائمه همواره در زندگی خود از زیادهروی و اتلاف وقت در مادیات پرهیز کرده و امت خود را به پیروی از این سیره ترغیب کردهاند. [[امام علی بن موسی|امام رضا]] حتی دور افکندن هسته [[خرما]] را از جمله کارهای نادرست دانسته است.<ref>[https://isu.ac.ir/content/12044/بایستههای-مصرف-اقتصادی-از-دیدگاه-امام-رضا--علیهالسلام «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق.]</ref> | |||
این امر سبب میشود انسان از متاع ناچیز دنیا چشم پوشیده و مادیات را فقط در حد رفع نیاز | این امر سبب میشود انسان از متاع ناچیز دنیا چشم پوشیده و مادیات را فقط در حد رفع نیاز استفاده کند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> [[امام علی]] در جایگاه حاکم اسلامی، قناعت پیشه کرده و از زیادهروی در [[مصرف]] بیتالمال پرهیز میکرد. در آموزههای دینی استفاده از معیشت به حد کفایت و قناعتکردن در [[زندگی]] بهعنوان یکی از مهمترین راهکارهای پیشرفت و ترقی در زندگی افراد و جامعه معرفی شده است.<ref>. نراقی، جامع السعادات، بیتا، ج2، ص104.</ref> همچنین در روایات متعددی صفت قناعت نشاندهندهٔ کمال عقل انسان دانسته شده و فرد قانع را عاقل خواندهاند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
==قناعت در سبک زندگی ایرانیان== | == قناعت در سبک زندگی ایرانیان == | ||
قناعت اقتصادی و پرهیز از مصرفگرایی یکی از خصیصههای نیکو در سبک زندگی ایرانیان بوده که در گذشته نسبت به عصر جدید رونق بیشتری داشته است. در گذشته افراد با اتکا به داشتههایاندک خود در کنار یکدیگر با [[امید]] و انگیزه، زندگی میکردند. آنها اسراف، [[تجملگرایی]] و میل به مصرفگرایی بیهوده و زیاده از حد تعادل را ناهنجار میدانستند. [[خانواده]]های ایرانی بر این اساس به [[تربیت]] و پرورش فرزندان خود میپرداختند.<ref>[https://ircud.ir/fa/content/283700 عزیزیمهر، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور.]</ref> [[امام خمینی]]، که بسیاری از ایرانیان، سبک زندگی او را الگوی خویش قرار دادهاند، با الگوگیری از سبک زندگی و سیرهٔ پیشوایان دینی، زندگی خود را بر پایهٔ قناعت بنا نهاده بود. برخی، همین سبک زندگی را زمینهساز تحول و [[انقلاب اسلامی]] دانستهاند. از جمله جلوههای قناعت در زندگی او [[سادهزیستی]]، میانهروی، دوری از تجملات، حساسیت بر اسراف و اهتمام به صرفهجویی است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> | |||
قناعت اقتصادی و پرهیز از مصرفگرایی یکی از خصیصههای نیکو در سبک زندگی ایرانیان بوده که در گذشته نسبت به عصر جدید رونق بیشتری داشته است. در گذشته افراد با اتکا به داشتههایاندک خود در کنار یکدیگر با [[امید]] و انگیزه، زندگی میکردند. آنها اسراف، [[تجملگرایی]] و میل به | |||
[[پرونده:585541.png|جایگزین= دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق|بندانگشتی|دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق]] | [[پرونده:585541.png|جایگزین= دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق|بندانگشتی|دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق]] | ||
==قناعت اقتصادی در سبک زندگی جدید== | == قناعت اقتصادی در سبک زندگی جدید == | ||
امروزه با وجود اینکه افراد بهلحاظ مادیات غنی بهنظر میرسند؛ اما به داشتههای خود راضی نبوده و همواره بیش از آن را طلب میکنند. افراد گرایش بیشتری به مادیات پیدا کرده و زندگی خود را بر مبنای دستیابی بیحدوحصر به مادیات تعریف کردهاند. غرقشدن در زندگی مادی سبب شده که طمع و زیادهطلبی جایگزین قناعت در سبک زندگی آنها شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> چشم و همچشمی در عصر جدید یکی از مهمترین عوامل از بین برندهٔ قناعت در سبک زندگی خانوادههای [[ایران|ایرانی]] است که سبب برهم زدن توازن در زندگی مشترک و اختلال در [[روابط خانوادگی]]، خویشاوندی و دوستانه شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> | |||
امروزه با وجود اینکه افراد بهلحاظ مادیات غنی بهنظر میرسند؛ اما به داشتههای خود راضی نبوده و همواره بیش از آن را طلب میکنند. افراد گرایش بیشتری به مادیات پیدا کرده و زندگی خود را بر مبنای دستیابی بیحدوحصر به مادیات تعریف کردهاند. غرقشدن در زندگی مادی سبب شده که طمع و زیادهطلبی جایگزین قناعت در سبک زندگی آنها شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/ | |||
قناعت در ادبیات فارسی بسیار مورد توجه بوده و شاعران بسیاری | == قناعت در ادبیات فارسی == | ||
قناعت در ادبیات فارسی بسیار مورد توجه بوده و شاعران بسیاری دربارهٔ آن شعر سرودهاند، مانند این سروده از [[رودکی]]: | |||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
با داده قناعت کن و با داد بزی\\در بند تکلف مرو، آزاد بزی | با داده قناعت کن و با داد بزی\\در بند تکلف مرو، آزاد بزی | ||
در بِه ز خودی نظر مکن، غصه مخور\\در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/robaeer/sh37 رودکی، رباعیات، رباعی شمارۀ 37، وبسایت گنجور.]</ref> | در بِه ز خودی نظر مکن، غصه مخور\\در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/robaeer/sh37 رودکی، رباعیات، رباعی شمارۀ 37، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
در دیوان [[ناصر خسرو]] نیز چنین آمده است: | در دیوان [[ناصر خسرو]] نیز چنین آمده است: | ||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
جهان را دیدم و خلق آزمودم\\به هر میدان درون جستم مجالی | جهان را دیدم و خلق آزمودم\\به هر میدان درون جستم مجالی | ||
نه مالی دیدم افزون از قناعت\\نه از پرهیز برتر احتیالی<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh268 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ شمارۀ 268، وبسایت گنجور.]</ref> | نه مالی دیدم افزون از قناعت\\نه از پرهیز برتر احتیالی<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh268 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ شمارۀ 268، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
و [[سعدی شیرازی]] در [[گلستان (کتاب)|گلستان]] این چنین گفته است: | و [[سعدی شیرازی]] در [[گلستان (کتاب)|گلستان]] این چنین گفته است: | ||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
قناعت کنای نفس | قناعت کنای نفس براندکی\\که سلطان و درویش بینی یکی<ref>[https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab6/sh2 سعدی، بوستان، باب ششم در قناعت، بخش2، حکایت، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
==پیامدهای مثبت قناعت اقتصادی== | == پیامدهای مثبت قناعت اقتصادی == | ||
[[پرونده:6443.png|جایگزین=دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی|بندانگشتی|دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی]] | [[پرونده:6443.png|جایگزین=دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی|بندانگشتی|دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی]] | ||
برخلاف تصور عموم افراد | برخلاف تصور عموم افراد جامعهٔ که پول و ثروت را مهمترین عامل بینیازی میدانند، در آموزههای [[دین|دینی]]، قناعت نماد بینیازی و عین ثروت است. افرادی که شعلهٔ طمع را در خود روشن کردهاند، اگر [[طلا]] و جواهر انبوهی هم در اختیار داشته باشند، باز خود را محتاج [[پول]] بیشتر میدانند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> قناعت و پرهیز از زیادهخواهی از جمله عواملی است که انسان را از صفات رذیلهای مانند [[حرص]] و طمع، [[دروغ]]، خودخواهی و دلبستگی به امور مادی مبری ساخته و زندگی توأم با آرامش روان را برای افراد بهوجود میآورد. همبستگی میان قناعت و آرامش روانی امری مشهود است که در آثار و روایات متعدد به آن اشاره شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | ||
از جمله پیامدهای مثبت قناعت در جامعه و سبک زندگی ایرانی عبارتاند از: | از جمله پیامدهای مثبت قناعت در جامعه و سبک زندگی ایرانی عبارتاند از: | ||
#بسنده کردن افراد | # بسنده کردن افراد بهاندازهٔ نیاز و ضرورت و نطلبیدن مازاد بر آن؛ | ||
#خودکفایی کشور از لحاظ اقتصادی و حفظ [[آبرو|آبروی]] سیاسی؛ <ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283.</ref> | # خودکفایی کشور از لحاظ اقتصادی و حفظ [[آبرو|آبروی]] سیاسی؛<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283.</ref> | ||
#سرکوب نفس اماره و گرایش به خواستههای نفسانی؛ <ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | # سرکوب نفس اماره و گرایش به خواستههای نفسانی؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | ||
#تقویت | # تقویت روحیهٔ غنا و بینیازی در افراد؛ | ||
#آسودگی در زندگی؛ <ref>[https://wiki.ahlolbait.com/ | # آسودگی در زندگی؛<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
#تقویت [[عزت نفس|عزتنفس]] فردی و اجتماعی؛ | # تقویت [[عزت نفس|عزتنفس]] فردی و اجتماعی؛ | ||
#افزایش آرامش و آسایش در [[خانواده]] و جامعه؛ <ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/ | # افزایش آرامش و آسایش در [[خانواده]] و جامعه؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> | ||
#تقویت ایمان و [[اخلاق]] در فرد و جامعه؛ | # تقویت ایمان و [[اخلاق]] در فرد و جامعه؛ | ||
#برقراری تعادل و عدالت در جامعه؛ | # برقراری تعادل و عدالت در جامعه؛ | ||
#کاهش چشم و همچشمی و حس | # کاهش چشم و همچشمی و حس دنیاطلبی؛ | ||
#افزایش روابط خانوادگی؛ <ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/ | # افزایش روابط خانوادگی؛<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
#کاهش فقر اخلاقی و اجتماعی؛ | # کاهش فقر اخلاقی و اجتماعی؛ | ||
#عزّت و سرفرازی ملت؛ | # عزّت و سرفرازی ملت؛ | ||
#میانهروی در | # میانهروی در کسبوکار: قناعت موجب میشود انسان در کسب و کارش متعادل بوده و فرصتی را به کار، [[خانواده]]، [[عبادت]] و کسب فضایل اخلاقی و [[تفریح]] و استراحت اختصاص دهد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
#در روایات متعددی اشاره شده که قناعت سبب رضایت خداوند، سبکی حساب در روز قیامت، بینیازی از مردم و اعطای [[حیات در قرآن و حدیث|حیات طیبه]] به فرد میشود.<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283</ref> | # در روایات متعددی اشاره شده که قناعت سبب رضایت خداوند، سبکی حساب در روز قیامت، بینیازی از مردم و اعطای [[حیات در قرآن و حدیث|حیات طیبه]] به فرد میشود.<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
*«بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، | * «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
*جنتی، لیلا و کلانتری، ابراهیم، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، | *جنتی، لیلا و کلانتری، ابراهیم، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، نشریهٔ پژوهشنامه اخلاق، شمارهٔ ۱۷، ۱۳۹۱ش | ||
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*رستمی چورتی، سجاد، «قناعت و آثار آن در زندگی»، | * رستمی چورتی، سجاد، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون، ۴ بهمن ۱۳۹۷ش. | ||
*رودکی، رباعیات، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * رودکی، رباعیات، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*سعدی، مصلحالدین، بوستان، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * سعدی، مصلحالدین، بوستان، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*عزیزیمهر، خیام، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، | * عزیزیمهر، خیام، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۴۰۰ش. | ||
*«قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، | * «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*«قناعت»، | * «قناعت»، وبسایت دانشنامهٔ اسلامی، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، قم، | * محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۹ش. | ||
*ناصرخسرو، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * ناصرخسرو، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، بیروت، | * نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا. | ||
[[پرونده:0239.jpg|جایگزین= بوستان سعدی- مسعود کاشانی|بندانگشتی|بوستان سعدی به خط رکنالدین مسعود کاشانی]] | [[پرونده:0239.jpg|جایگزین= بوستان سعدی- مسعود کاشانی|بندانگشتی|بوستان سعدی به خط رکنالدین مسعود کاشانی]] | ||
{{درشت|'''قناعت اقتصادی؛'''}} اکتفاکردن بهاندازهٔ نیاز از مادیات و رضایت از داشتهها. | |||
در آموزههای دینی | [[قناعت اقتصادی]] یکی از خصایص نیکو در انسان و سفارششده در آموزههای دینی است. افراد قانع با الگوگیری از سبک زندگی ائمه و پیشوایان دینی، از مادیات برای رفع نیاز استفاده کرده و آن را ابزاری برای رسیدن به سعادت اخروی قرار میدهند. ترویج قناعت اقتصادی در جامعهٔ [[مسلمان]]، در تقابل با فرهنگ [[مصرفگرایی]] و تظاهری بیگانه، موجب تقویت [[هویت ملی]] و فرهنگ اصیلی ایرانی میشود. | ||
== | == مفهومشناسی == | ||
قناعت بهمعنای بسندهکردن و راضیشدن به سهم و قسمت خود،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/قناعت دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ قناعت.]</ref> در اصطلاح بهمعنای اکتفا کردن بهاندازه نیاز از مادیات بوده و در مقابل [[حرص]] و زیادهطلبی بهکار میرود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | |||
== نشانههای فرد قانع == | |||
در آموزههای دینی و احادیث متعددی از جمله نشانههای فرد قانع را همت بلند و شکرگذاری دانستهاند. این افراد در قبال چیزی که خداوند به آنها میدهد هر چند اندک، همواره شاکر بوده و اظهار رضایت و خشنودی میکنند. آنها کمتر به اعتراض، ایراد و خشم برای دستیابی به مادیات میپردازند؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> اما قناعت اقتصادی بهمعنای کمکاری و تنبلی نیست، بلکه فرد قانع همواره در حال تلاش برای کسب روزی حلال است با این ویژگی که در مقابل کموکاست مادیات در زندگی خللی در [[اخلاق]]، [[ایمان]] و رفتار وی ایجاد نمیشود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/465766/قناعت-به-معنای-فقر-و-تنبلی-نیست-متقین-نسبت-به-مشکلات-مردم «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | |||
== اهمیت قناعت اقتصادی در آموزههای اهلبیت == | |||
قناعت اقتصادی از فضایل اخلاقی مورد تأکید اسلام و از ویژگیهای افراد با [[ایمان]] و با فضیلت است که سبب قرب الهی میشود.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> در برخی روایات بهترینهای امت [[حضرت محمد|رسول خدا]]، قناعتکنندگان و بدترین آنها، طمعکاران معرفی شدهاند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> ائمه همواره در زندگی خود از زیادهروی و اتلاف وقت در مادیات پرهیز کرده و امت خود را به پیروی از این سیره ترغیب کردهاند. [[امام علی بن موسی|امام رضا]] حتی دور افکندن هسته [[خرما]] را از جمله کارهای نادرست دانسته است.<ref>[https://isu.ac.ir/content/12044/بایستههای-مصرف-اقتصادی-از-دیدگاه-امام-رضا--علیهالسلام «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق.]</ref> | |||
این امر سبب میشود انسان از متاع ناچیز دنیا چشم پوشیده و مادیات را فقط در حد رفع نیاز استفاده کند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> [[امام علی]] در جایگاه حاکم اسلامی، قناعت پیشه کرده و از زیادهروی در [[مصرف]] بیتالمال پرهیز میکرد. در آموزههای دینی استفاده از معیشت به حد کفایت و قناعتکردن در [[زندگی]] بهعنوان یکی از مهمترین راهکارهای پیشرفت و ترقی در زندگی افراد و جامعه معرفی شده است.<ref>. نراقی، جامع السعادات، بیتا، ج2، ص104.</ref> همچنین در روایات متعددی صفت قناعت نشاندهندهٔ کمال عقل انسان دانسته شده و فرد قانع را عاقل خواندهاند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | |||
قناعت اقتصادی و پرهیز از مصرفگرایی یکی از خصیصههای نیکو در سبک زندگی ایرانیان بوده که در گذشته نسبت به عصر جدید رونق بیشتری داشته است. در گذشته افراد با اتکا به داشتههایاندک خود در کنار یکدیگر با [[امید]] و انگیزه، زندگی میکردند. آنها اسراف، [[تجملگرایی]] و میل به | == قناعت در سبک زندگی ایرانیان == | ||
قناعت اقتصادی و پرهیز از مصرفگرایی یکی از خصیصههای نیکو در سبک زندگی ایرانیان بوده که در گذشته نسبت به عصر جدید رونق بیشتری داشته است. در گذشته افراد با اتکا به داشتههایاندک خود در کنار یکدیگر با [[امید]] و انگیزه، زندگی میکردند. آنها اسراف، [[تجملگرایی]] و میل به مصرفگرایی بیهوده و زیاده از حد تعادل را ناهنجار میدانستند. [[خانواده]]های ایرانی بر این اساس به [[تربیت]] و پرورش فرزندان خود میپرداختند.<ref>[https://ircud.ir/fa/content/283700 عزیزیمهر، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور.]</ref> [[امام خمینی]]، که بسیاری از ایرانیان، سبک زندگی او را الگوی خویش قرار دادهاند، با الگوگیری از سبک زندگی و سیرهٔ پیشوایان دینی، زندگی خود را بر پایهٔ قناعت بنا نهاده بود. برخی، همین سبک زندگی را زمینهساز تحول و [[انقلاب اسلامی]] دانستهاند. از جمله جلوههای قناعت در زندگی او [[سادهزیستی]]، میانهروی، دوری از تجملات، حساسیت بر اسراف و اهتمام به صرفهجویی است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> | |||
[[پرونده:585541.png|جایگزین= دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق|بندانگشتی|دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق]] | [[پرونده:585541.png|جایگزین= دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق|بندانگشتی|دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق]] | ||
==قناعت اقتصادی در سبک زندگی جدید== | == قناعت اقتصادی در سبک زندگی جدید == | ||
امروزه با وجود اینکه افراد بهلحاظ مادیات غنی بهنظر میرسند؛ اما به داشتههای خود راضی نبوده و همواره بیش از آن را طلب میکنند. افراد گرایش بیشتری به مادیات پیدا کرده و زندگی خود را بر مبنای دستیابی بیحدوحصر به مادیات تعریف کردهاند. غرقشدن در زندگی مادی سبب شده که طمع و زیادهطلبی جایگزین قناعت در سبک زندگی آنها شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> چشم و همچشمی در عصر جدید یکی از مهمترین عوامل از بین برندهٔ قناعت در سبک زندگی خانوادههای [[ایران|ایرانی]] است که سبب برهم زدن توازن در زندگی مشترک و اختلال در [[روابط خانوادگی]]، خویشاوندی و دوستانه شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> | |||
امروزه با وجود اینکه افراد بهلحاظ مادیات غنی بهنظر میرسند؛ اما به داشتههای خود راضی نبوده و همواره بیش از آن را طلب میکنند. افراد گرایش بیشتری به مادیات پیدا کرده و زندگی خود را بر مبنای دستیابی بیحدوحصر به مادیات تعریف کردهاند. غرقشدن در زندگی مادی سبب شده که طمع و زیادهطلبی جایگزین قناعت در سبک زندگی آنها شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/ | |||
قناعت در ادبیات فارسی بسیار مورد توجه بوده و شاعران بسیاری | == قناعت در ادبیات فارسی == | ||
قناعت در ادبیات فارسی بسیار مورد توجه بوده و شاعران بسیاری دربارهٔ آن شعر سرودهاند، مانند این سروده از [[رودکی]]: | |||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
با داده قناعت کن و با داد بزی\\در بند تکلف مرو، آزاد بزی | با داده قناعت کن و با داد بزی\\در بند تکلف مرو، آزاد بزی | ||
در بِه ز خودی نظر مکن، غصه مخور\\در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/robaeer/sh37 رودکی، رباعیات، رباعی شمارۀ 37، وبسایت گنجور.]</ref> | در بِه ز خودی نظر مکن، غصه مخور\\در کم ز خودی نظر کن و شاد بزی<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/robaeer/sh37 رودکی، رباعیات، رباعی شمارۀ 37، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
در دیوان [[ناصر خسرو]] نیز چنین آمده است: | در دیوان [[ناصر خسرو]] نیز چنین آمده است: | ||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
جهان را دیدم و خلق آزمودم\\به هر میدان درون جستم مجالی | جهان را دیدم و خلق آزمودم\\به هر میدان درون جستم مجالی | ||
نه مالی دیدم افزون از قناعت\\نه از پرهیز برتر احتیالی<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh268 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ شمارۀ 268، وبسایت گنجور.]</ref> | نه مالی دیدم افزون از قناعت\\نه از پرهیز برتر احتیالی<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh268 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ شمارۀ 268، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
و [[سعدی شیرازی]] در [[گلستان (کتاب)|گلستان]] این چنین گفته است: | و [[سعدی شیرازی]] در [[گلستان (کتاب)|گلستان]] این چنین گفته است: | ||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| شاعر = | |||
| متن = | |||
قناعت کنای نفس | قناعت کنای نفس براندکی\\که سلطان و درویش بینی یکی<ref>[https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab6/sh2 سعدی، بوستان، باب ششم در قناعت، بخش2، حکایت، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
}} | |||
==پیامدهای مثبت قناعت اقتصادی== | == پیامدهای مثبت قناعت اقتصادی == | ||
[[پرونده:6443.png|جایگزین=دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی|بندانگشتی|دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی]] | [[پرونده:6443.png|جایگزین=دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی|بندانگشتی|دیوان رودکی سمرقندی -براساس نسخه سعید نفیسی]] | ||
برخلاف تصور عموم افراد | برخلاف تصور عموم افراد جامعهٔ که پول و ثروت را مهمترین عامل بینیازی میدانند، در آموزههای [[دین|دینی]]، قناعت نماد بینیازی و عین ثروت است. افرادی که شعلهٔ طمع را در خود روشن کردهاند، اگر [[طلا]] و جواهر انبوهی هم در اختیار داشته باشند، باز خود را محتاج [[پول]] بیشتر میدانند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> قناعت و پرهیز از زیادهخواهی از جمله عواملی است که انسان را از صفات رذیلهای مانند [[حرص]] و طمع، [[دروغ]]، خودخواهی و دلبستگی به امور مادی مبری ساخته و زندگی توأم با آرامش روان را برای افراد بهوجود میآورد. همبستگی میان قناعت و آرامش روانی امری مشهود است که در آثار و روایات متعدد به آن اشاره شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | ||
از جمله پیامدهای مثبت قناعت در جامعه و سبک زندگی ایرانی عبارتاند از: | از جمله پیامدهای مثبت قناعت در جامعه و سبک زندگی ایرانی عبارتاند از: | ||
#بسنده کردن افراد | # بسنده کردن افراد بهاندازهٔ نیاز و ضرورت و نطلبیدن مازاد بر آن؛ | ||
#خودکفایی کشور از لحاظ اقتصادی و حفظ [[آبرو|آبروی]] سیاسی؛ <ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283.</ref> | # خودکفایی کشور از لحاظ اقتصادی و حفظ [[آبرو|آبروی]] سیاسی؛<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283.</ref> | ||
#سرکوب نفس اماره و گرایش به خواستههای نفسانی؛ <ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | # سرکوب نفس اماره و گرایش به خواستههای نفسانی؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/217450/fa جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.]</ref> | ||
#تقویت | # تقویت روحیهٔ غنا و بینیازی در افراد؛ | ||
#آسودگی در زندگی؛ <ref>[https://wiki.ahlolbait.com/ | # آسودگی در زندگی؛<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
#تقویت [[عزت نفس|عزتنفس]] فردی و اجتماعی؛ | # تقویت [[عزت نفس|عزتنفس]] فردی و اجتماعی؛ | ||
#افزایش آرامش و آسایش در [[خانواده]] و جامعه؛ <ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/ | # افزایش آرامش و آسایش در [[خانواده]] و جامعه؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/281596/قناعت-در-سیره-امام-خمینی-ره «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.]</ref> | ||
#تقویت ایمان و [[اخلاق]] در فرد و جامعه؛ | # تقویت ایمان و [[اخلاق]] در فرد و جامعه؛ | ||
#برقراری تعادل و عدالت در جامعه؛ | # برقراری تعادل و عدالت در جامعه؛ | ||
#کاهش چشم و همچشمی و حس | # کاهش چشم و همچشمی و حس دنیاطلبی؛ | ||
#افزایش روابط خانوادگی؛ <ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/ | # افزایش روابط خانوادگی؛<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1411967/قناعت-و-آثار-آن-در-زندگی رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
#کاهش فقر اخلاقی و اجتماعی؛ | # کاهش فقر اخلاقی و اجتماعی؛ | ||
#عزّت و سرفرازی ملت؛ | # عزّت و سرفرازی ملت؛ | ||
#میانهروی در | # میانهروی در کسبوکار: قناعت موجب میشود انسان در کسب و کارش متعادل بوده و فرصتی را به کار، [[خانواده]]، [[عبادت]] و کسب فضایل اخلاقی و [[تفریح]] و استراحت اختصاص دهد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/قناعت «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.]</ref> | ||
#در روایات متعددی اشاره شده که قناعت سبب رضایت خداوند، سبکی حساب در روز قیامت، بینیازی از مردم و اعطای [[حیات در قرآن و حدیث|حیات طیبه]] به فرد میشود.<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283</ref> | # در روایات متعددی اشاره شده که قناعت سبب رضایت خداوند، سبکی حساب در روز قیامت، بینیازی از مردم و اعطای [[حیات در قرآن و حدیث|حیات طیبه]] به فرد میشود.<ref>. محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
*«بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، | * «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
*جنتی، لیلا و کلانتری، ابراهیم، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، | *جنتی، لیلا و کلانتری، ابراهیم، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، نشریهٔ پژوهشنامه اخلاق، شمارهٔ ۱۷، ۱۳۹۱ش | ||
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*رستمی چورتی، سجاد، «قناعت و آثار آن در زندگی»، | * رستمی چورتی، سجاد، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون، ۴ بهمن ۱۳۹۷ش. | ||
*رودکی، رباعیات، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * رودکی، رباعیات، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*سعدی، مصلحالدین، بوستان، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * سعدی، مصلحالدین، بوستان، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*عزیزیمهر، خیام، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، | * عزیزیمهر، خیام، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۴۰۰ش. | ||
*«قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، | * «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*«قناعت»، | * «قناعت»، وبسایت دانشنامهٔ اسلامی، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، قم، | * محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۹ش. | ||
*ناصرخسرو، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * ناصرخسرو، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، بیروت، | * نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا. | ||