قناعت
قناعت؛ بسندگی به اندازهٔ نیاز و ضرورت.
قناعت از جمله صفاتی تضمینکنندهٔ آرامش و سازگاری انسانهاست و نبود آن به بیقراری و ناآرامی انسان میانجامد. دقت در آثار پیامدهای فردی و اجتماعی قناعت، انسان را به این مهم رهنمون میسازد که برای برخورداری از زندگی راحت و همراه عزت و اصلاح نفس، نیاز است هم خود انسان قناعت پیشه کند و هم با افراد قانع به تعامل بپردازد.
مفهومشناسی قناعت
قناعت در لغت بهمعنای بسنده کردن و راضی شدن به اندک است[۱] و در اصطلاح، حالتی است که سبب میشود انسان به اندازهٔ نیاز و ضرورت بسنده کند و برای بیش از آن دغدغه نداشته باشد.[۲]
تفاوت قناعت با بخل
قناعت مربوط به اخلاق فردی است و بهمعنای استفادهٔ بهینه از امکانات زندگی و دوری از هزینههای اضافی و راضی بودن به نعمتهای الهی است و در مقابل، بخل مربوط به اخلاق اجتماعی است؛ آن زمان که انسان باید به یاری دیگران بشتابد و از دارایی و اعتبار خود برای یاری دیگران استفاده کند، بخل بورزد و هزینه نکند. قناعت، نمودِ مناعت طبع و زهد انسان است و بخل، نمودِ حقارت نفس و خودخواهی انسان است.[۳]
اهمیت قناعت در آیات و روایات
خداوند در قرآن کریم از قناعت به حیات طیبه یاد میکند که پاداش اخروی مؤمنان است.[۴] قناعت به نقل از امام علی، عامل سالم ماندن دین است.[۵] امام سجاد قانع بودن را بهترین اعمال معرفی میکند.[۶]
آثار قناعت
پژوهشگران آثار قناعت را در دو بخش معرفتی و عملی ذکر میکنند:
آثار معرفتی قناعت
آثار معرفتی قناعت عبارتاند از:
- عزت و کرامت؛[۷] تأمین نیازها و برطرف کردن کمبودهای مادی که مستلزم درخواست از دیگران است، عزت و نفوذناپذیری انسان را به خطر میاندازد. عزت و کرامت از سرمایههای مهم زندگی مشترک بهشمار میرود و با وجود آن میتوان بسیاری از کمبودهای زندگی را نادیده گرفت.[۸]
- سلامت روان و آرامش در زندگی؛[۹] بسنده کردن فرد به امکانات موجود، افسوس نخوردن به خاطر نداشتهها، پذیرفتن همسر بهعنوان دارایی موجود و مقایسه نکردن نقاط ضعف زندگی خود با نقاط قوت زندگی دیگران، روح آرامش را در خانواده حاکم میکند.[۱۰]
- رهایی از هوای نفس؛[۱۱] بر اساس آموزههای دینی و روانشناسی، انتخاب همسر قانع و قدرشناس از اهمیت بهسزایی برخوردار است. زنی که خدمات زیاد همسر خود را کم میشمارد و خدمات کم او را نمیپذیرد، شایستگی همسری ندارد و ازدواج با او به آرامش و سازگاری نمیانجامد.[۱۲]
- تحمل سختیها؛[۱۳] کتمان نیازها و بازگو نکردن آن نزد همسر مخصوصاً زمانی که توان مالی ندارد از جمله مصادیق بارز قناعت بوده و سبب آرامش هر چه بیشتر زندگی مشترک میشود. همسر قانع نهتنها با مشکلات کنار میآید و توقعی از همسر خود ندارد، بلکه زمینهٔ بروز هرگونه ناراحتی در زمینهٔ معیشت را از همسر خود دور میکند و او را دلداری میدهد و به توجه به عنایات خداوند و توکل بر او، ترغیب میکند.[۱۴]
- پرهیز از آزردن دیگران؛ انسان قانع با نداشتن انتظارات بیجا از طرف مقابل خود، زمینه را برای حفظ آرامش اطرافیان فراهم میکند.[۱۵]
کارکردهای عملی قناعت
کارکردهای عملی قناعت عبارتاند از:
- حفظ خانواده و اجتماع؛ با میانهروی در معیشت، خانواده با آرامش مسیر خود را طی میکند و این کار با همکاری زوجین ممکن میشود.[۱۶]
- حیات طیبه؛ با قناعت زندگیِ پاک میسر میشود.[۱۷]
- امنیت در جامعه.[۱۸]
عوامل تقویت قناعت در خانواده
قناعت، بخل ورزیدن و استفاده نکردن از نعمتهای الهی نیست، بلکه قناعت درست مصرف کردن و رعایت الگوی مصرف بهینه در جامعه و مطابق دستورهای اسلام عمل کردن است. بر اساس نظر پژوهشگران، برخی از راهکارهای دستیابی به قناعت عبارتاند از:
- مقایسهٔ نقاط مثبت زندگی زناشویی خود با افرادی که از مشکلات اقتصادی رنج میبرند و پرهیز از مقایسهٔ نقاط ضعف زندگی خود با نقاط قوت زندگی دیگران.[۱۹]
- داشتن امید به آیندهای بهتر و استفاده از تجربههای یادگیری و مهارتهای مقابلهای برای جبران اشتباههای گذشته.[۲۰]
- داشتن برنامهٔ منظم و مشخص برای استفادهٔ بهتر از درآمد و پول که بهتر است، تنظیم آن با همکاری تمام اعضای خانواده باشد.[۲۱]
- استفاده از جملاتی مانند «نشستن و نگران شدن هیچ کمکی به حل مشکلات نمیکند»، «مشکلات اقتصادی چیزی نیستند که انسان را از پای درآورد» و «انسان با مقاومت در برابر شرایط سخت میتواند بر مشکلات پیروز شود.»[۲۲]
- با تأمل دربارهٔ آموختهها، میتوان از اشتباهات خود کمال استفاده را کرد. با استفاده از جملاتی مانند زندگی پر از مشکلات است و من میتوانم یاد بگیرم با آنها مقابله کنم. میتوانم دفعههای بعد بهتر عمل کنم. مشکلات زندگی به من فرصتی میدهد تا مهارتهای مقابلهای خود را به کار ببرم.[۲۳]
- الگو گرفتن از افرادی که قناعت را در زندگی سرلوحهٔ خود قرار دادند و رسیدن به اهداف معنوی را هدف نخست خود میدانستند، مهارتی است که روحیهٔ قناعت را در انسان تقویت میکند و در سختیهای معیشتی، او را از بیصبری بازمیدارد.[۲۴]
- همخوانسازی خواستهها و انتظارات با تنظیم و تدوین انتظارات و توقعات، راه را برای ورود هر عامل تفرقه و تزلزل در زندگی میبندد و خواستهها را در قالب بایستهها میریزد. آگاهی همسران از حقوق خود، روح تفاهم و همدلی را به زندگی تزریق میکند.[۲۵]
پیامدهای قانع نبودن در خانواده
از نظر روانشناختی، قانع نبودن آفتهای زیر را در پی دارد:
- انتظارات غیرمنطقی و تأمین نشده بر روی هم انباشته میشود، مقاومت زن و شوهر به تدریج کمتر میشود و همدلی و تفاهم جای خود را به تنفر میدهد و بنیان خانواده کمکم سست میشود.[۲۶]
- قانع نبودن و میل به تنوعطلبی و زیادهخواهی فقط در مسائل مادی خلاصه نمیشود؛ بلکه درون انسان نیز رسوخ میکند.
- کارهای تمرکز محور مانند نماز، برای فرد بهعلت تمایل به اینترنت و تلویزیون، سخت میشود. این افراد از خلوت گریزانند و به جشنها، بازارها و خیابانها، پاساژگردی، مصرفگراییهای مریضگونه، تغییر دکوراسیونهای بیپایان، روی میآورند.
- زندگی خانوادگی در نزد چنین افرادی معنا و مفهوم خود را از دست میدهد.
- همواره احساس فقر شدید میکنند. احساس فقر از خود فقر بدتر است. شخصی که همواره احساس فقر میکند حتی اگر از لحاظ مادی به شرایط بهتری دست یابد، این احساس همواره با او خواهد بود و آرامش را از روح و روان او سلب میکند.
- فقدان روشهای تربیتی قناعت محور در زندگی، اقتصاد خاصی را بر خانواده حاکم میکند. تأثیر این نحوه از مدیریت اقتصادی خانواده بر روی سفرهٔ خانواده، شرایط درونی میان اعضای خانواده حتی بر پدیدههای ازدواج و طلاق پدیدار میشود.[۲۷]
مهارتهای تعامل با همسر حریص
برخی از شیوههای مواجهه با همسری که به امکانات موجود قانع نیست، عبارتاند از:
- آگاهی از پیامدهای حرص و قناعت در زندگی عامل مؤثری است که میتواند حرص و رغبت همسر را به امور مادی کاهش دهد.[۲۸]
- ارشاد به سوی حق با تذکرهای مفید و آگاهی مناسب است.[۲۹]
- اگر اجرای مراحل فوق سود نبخشید و همسر همچنان بر به دست آوردن خواستههای مادی خود تأکید داشت و به قناعت رغبت نداشت، میتوان او را مخیر کرد که زندگی زناشویی همراه با قناعت و اکتفا به امکانات موجود را ادامه دهد یا به گونهای پسندیده از همسر خود جدا شود.[۳۰]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل مدخل قناعت، وبسایت واژهیاب.
- ↑ نراقی، معراج السعادة، 1381ش، ص397.
- ↑ «قناعت در زندگی چه آثاری دارد و چگونه آن را با خساساست در زندگی تشخیص دهیم؟»، وبسایت اسلام کوئست.
- ↑ سورهٔ نحل، آیه97.
- ↑ آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص393.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص232.
- ↑ احمدی و رشیدی، زنجیرهٔ زرین، 1381ش، ص109-110.
- ↑ آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص392.
- ↑ محمدی، قناعت و سلامت روان، 1388ش، ص58-60.
- ↑ آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص103.
- ↑ آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ص392.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، [بیتا]، ج37، ص103.
- ↑ پاینده، نهجالفصاحة، 1324ش، ص281.
- ↑ حرعاملی، وسائل الشیعة، 1409ق، ج20، ص32.
- ↑ محمدی ریشهری، میزان الحکمة، 1389ش، ج9، ص583.
- ↑ سورهٔ فرقان، آیه 67.
- ↑ سورهٔ نحل، آیه 97.
- ↑ زمانی وجدانی و اشتهاردی، داستانها و پندها، 1392ش، ج1، ص31.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، 1404ق، ج75، ص242.
- ↑ سورهٔ انشراح، آیه6.
- ↑ کلینی، الکافی، 1365ق، ج1، ص32.
- ↑ کارنگی، آیین همسرداری، 1376ش، ص107.
- ↑ کارنگی، آیین همسرداری، 1376ش، ص107.
- ↑ حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص103.
- ↑ حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص103.
- ↑ حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص104.
- ↑ «قناعت در خانواده اصل مهم حاکم بر سبک زندگی اسلامی»، وبسایت شفقنا.
- ↑ حسینزاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص96.
- ↑ کلینی، الکافی، 1365ق، ج2، ص139.
- ↑ سورهٔ احزاب، آیات 28-29.
منابع
- آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۶ش.
- پاینده، ابوالقاسم، نهجالفصاحة، تهران، جاوید، ۱۳۲۴ش.
- احمدی، علیاکبر و مرتضی رشیدی، زنجیرهٔ زرین، تهران، اهل قلم، ۱۳۸۱ش.
- حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، آل البیت، ۱۴۰۹ق.
- حسینزاده، علی، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، قم، مؤسسهٔ آموزشی پژوهشی امام خمینی، چاپ بیست و یکم، ۱۳۹۶ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۶ آذر ۱۴۰۱ش.
- زمانی وجدانی، مصطفی و محمد محمدی اشتهاردی، داستانها و پندها، تهران، پیام عدالت، ۱۳۹۲ش.
- «قناعت در خانواده اصل مهم حاکم بر سبک زندگی اسلامی»، وبسایت شفقنا، تاریخ بازدید: ۸ آذر ۱۴۰۱ش.
- «قناعت در زندگی چه آثاری دارد و چگونه آن را با خساساست در زندگی تشخیص دهیم؟»، وبسایت اسلام کوئست، تاریخ بازدید: ۶ آذر ۱۴۰۱ش.
- کارنگی، دورتی و دیل کارنگی، آیین همسرداری، ترجمهٔ مهستی شهلایی، اصفهان، قائم، ۱۳۷۶ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۶۵ق.
- محمدی، محمدرضا، قناعت و سلامت روان، قم، مؤسسهٔ آموزشی پژوهشی امام خمینی، چاپ هشتم، ۱۳۸۸ش.
- محمدی ریشهری، میزان الحکمة، قم، دار الحدیث، چاپ یازدهم، ۱۳۸۹ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، قم، [بینا]، ۱۳۸۱ش.
- نوری، حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۸ق.
+++++
قناعت اقتصادی؛ اکتفاکردن بهاندازۀ نیاز از مادیات و رضایت از داشتهها.
قناعت اقتصادی یکی از خصایص نیکو در انسان و سفارششده در آموزههای دینی است. افراد قانع با الگوگیری از سبک زندگی ائمه و پیشوایان دینی، از مادیات برای رفع نیاز استفاده کرده و آن را ابزاری برای رسیدن به سعادت اخروی قرار میدهند. ترویج قناعت اقتصادی در جامعۀ مسلمان، در تقابل با فرهنگ مصرفگرایی و تظاهری بیگانه، موجب تقویت هویت ملی و فرهنگ اصیلی ایرانی میشود.
مفهومشناسی
قناعت بهمعنای بسندهکردن و راضیشدن به سهم و قسمت خود، [۱] در اصطلاح بهمعنای اکتفا کردن بهاندازه نیاز از مادیات بوده و در مقابل حرص و زیادهطلبی بهکار میرود.[۲]
نشانههای فرد قانع
در آموزههای دینی و احادیث متعددی از جمله نشانههای فرد قانع را همت بلند و شکرگذاری دانستهاند. این افراد در قبال چیزی که خداوند به آنها میدهد هر چند اندک، همواره شاکر بوده و اظهار رضایت و خشنودی میکنند. آنها کمتر به اعتراض، ایراد و خشم برای دستیابی به مادیات میپردازند؛ [۳] اما قناعت اقتصادی بهمعنای کمکاری و تنبلی نیست، بلکه فرد قانع همواره در حال تلاش برای کسب روزی حلال است با این ویژگی که در مقابل کموکاست مادیات در زندگی خللی در اخلاق، ایمان و رفتار وی ایجاد نمیشود.[۴]
اهمیت قناعت اقتصادی در آموزههای اهلبیت
قناعت اقتصادی از فضایل اخلاقی مورد تاکید اسلام و از ویژگیهای افراد با ایمان و با فضیلت است که سبب قرب الهی میشود.[۵] در برخی روایات بهترینهای امت رسول خدا، قناعتکنندگان و بدترین آنها، طمعکاران معرفی شدهاند.[۶] ائمه همواره در زندگی خود از زیادهروی و اتلاف وقت در مادیات پرهیز کرده و امت خود را به پیروی از این سیره ترغیب کردهاند. امام رضا حتی دور افکندن هسته خرما را از جمله کارهای نادرست دانسته است.[۷]
این امر سبب میشود انسان از متاع ناچیز دنیا چشم پوشیده و مادیات را فقط در حد رفع نیاز استفاده کند.[۸] امام علی در جایگاه حاکم اسلامی، قناعت پیشه کرده و از زیادهروی در مصرف بیتالمال پرهیز میکرد. در آموزههای دینی استفاده از معیشت به حد کفایت و قناعتکردن در زندگی بهعنوان یکی از مهمترین راهکارهای پیشرفت و ترقی در زندگی افراد و جامعه معرفی شده است.[۹] همچنین در روایات متعددی صفت قناعت نشاندهندۀ کمال عقل انسان دانسته شده و فرد قانع را عاقل خواندهاند.[۱۰]
قناعت در سبک زندگی ایرانیان
قناعت اقتصادی و پرهیز از مصرفگرایی یکی از خصیصههای نیکو در سبک زندگی ایرانیان بوده که در گذشته نسبت به عصر جدید رونق بیشتری داشته است. در گذشته افراد با اتکا به داشتههایاندک خود در کنار یکدیگر با امید و انگیزه، زندگی میکردند. آنها اسراف، تجملگرایی و میل به مصرفگرایی بیهوده و زیاده از حد تعادل را ناهنجار میدانستند. خانوادههای ایرانی بر این اساس به تربیت و پرورش فرزندان خود میپرداختند.[۱۱] امام خمینی، که بسیاری از ایرانیان، سبک زندگی او را الگوی خویش قرار دادهاند، با الگوگیری از سبک زندگی و سیرۀ پیشوایان دینی، زندگی خود را بر پایۀ قناعت بنا نهاده بود. برخی، همین سبک زندگی را زمینهساز تحول و انقلاب اسلامی دانستهاند. از جمله جلوههای قناعت در زندگی او سادهزیستی، میانهروی، دوری از تجملات، حساسیت بر اسراف و اهتمام به صرفهجویی است.[۱۲]
قناعت اقتصادی در سبک زندگی جدید
امروزه با وجود اینکه افراد بهلحاظ مادیات غنی بهنظر میرسند؛ اما به داشتههای خود راضی نبوده و همواره بیش از آن را طلب میکنند. افراد گرایش بیشتری به مادیات پیدا کرده و زندگی خود را بر مبنای دستیابی بیحدوحصر به مادیات تعریف کردهاند. غرقشدن در زندگی مادی سبب شده که طمع و زیادهطلبی جایگزین قناعت در سبک زندگی آنها شود.[۱۳] چشم و همچشمی در عصر جدید یکی از مهمترین عوامل از بین برندۀ قناعت در سبک زندگی خانوادههای ایرانی است که سبب برهم زدن توازن در زندگی مشترک و اختلال در روابط خانوادگی، خویشاوندی و دوستانه شده است.[۱۴]
قناعت در ادبیات فارسی
قناعت در ادبیات فارسی بسیار مورد توجه بوده و شاعران بسیاری دربارۀ آن شعر سرودهاند، مانند این سروده از رودکی:
در دیوان ناصر خسرو نیز چنین آمده است:
و سعدی شیرازی در گلستان این چنین گفته است:
پیامدهای مثبت قناعت اقتصادی
برخلاف تصور عموم افراد جامعهی که پول و ثروت را مهمترین عامل بینیازی میدانند، در آموزههای دینی، قناعت نماد بینیازی و عین ثروت است. افرادی که شعلۀ طمع را در خود روشن کردهاند، اگر طلا و جواهر انبوهی هم در اختیار داشته باشند، باز خود را محتاج پول بیشتر میدانند.[۱۸] قناعت و پرهیز از زیادهخواهی از جمله عواملی است که انسان را از صفات رذیلهای مانند حرص و طمع، دروغ، خودخواهی و دلبستگی به امور مادی مبرا ساخته و زندگی توام با آرامش روان را برای افراد بهوجود میآورد. همبستگی میان قناعت و آرامش روانی امری مشهود است که در آثار و روایات متعدد به آن اشاره شده است.[۱۹]
از جمله پیامدهای مثبت قناعت در جامعه و سبک زندگی ایرانی عبارتاند از:
- بسنده کردن افراد بهاندازۀ نیاز و ضرورت و نطلبیدن مازاد بر آن؛
- خودکفایی کشور از لحاظ اقتصادی و حفظ آبروی سیاسی؛ [۲۰]
- سرکوب نفس اماره و گرایش به خواستههای نفسانی؛ [۲۱]
- تقویت روحیۀ غنا و بینیازی در افراد؛
- آسودگی در زندگی؛ [۲۲]
- تقویت عزتنفس فردی و اجتماعی؛
- افزایش آرامش و آسایش در خانواده و جامعه؛ [۲۳]
- تقویت ایمان و اخلاق در فرد و جامعه؛
- برقراری تعادل و عدالت در جامعه؛
- کاهش چشم و همچشمی و حس دنیاطلبی؛
- افزایش روابط خانوادگی؛ [۲۴]
- کاهش فقر اخلاقی و اجتماعی؛
- عزّت و سرفرازی ملت؛
- میانهروی در کسبوکار: قناعت موجب میشود انسان در کسب و کارش متعادل بوده و فرصتی را به کار، خانواده، عبادت و کسب فضایل اخلاقی و تفریح و استراحت اختصاص دهد.[۲۵]
- در روایات متعددی اشاره شده که قناعت سبب رضایت خداوند، سبکی حساب در روز قیامت، بینیازی از مردم و اعطای حیات طیبه به فرد میشود.[۲۶]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ قناعت.
- ↑ «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.
- ↑ «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.
- ↑ «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.
- ↑ «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.
- ↑ «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق.
- ↑ «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.
- ↑ . نراقی، جامع السعادات، بیتا، ج2، ص104.
- ↑ «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.
- ↑ عزیزیمهر، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور.
- ↑ «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.
- ↑ «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.
- ↑ رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.
- ↑ رودکی، رباعیات، رباعی شمارۀ 37، وبسایت گنجور.
- ↑ ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ شمارۀ 268، وبسایت گنجور.
- ↑ سعدی، بوستان، باب ششم در قناعت، بخش2، حکایت، وبسایت گنجور.
- ↑ رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.
- ↑ جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.
- ↑ . محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283.
- ↑ جنتی و کلانتری، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، 1391ش، ص27-28.
- ↑ «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.
- ↑ «قناعت در سیره امام خمینی»، وبسایت کیهان.
- ↑ رستمی چورتی، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون.
- ↑ «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی.
- ↑ . محمدی ریشهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج8، ص281-283
منابع
- «بایستههای مصرف اقتصادی از دیدگاه امام رضا»، وبسایت دانشگاه امام صادق، تاریخ درج مطلب: 9 خرداد 1401ش.
- جنتی، لیلا و کلانتری، ابراهیم، «همبستگی قناعت و آرامش روان از منظر امام علی در نهجالبلاغه»، نشریۀ پژوهشنامه اخلاق، شمارۀ 17، 1391ش
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 8 خرداد 1403ش.
- رستمی چورتی، سجاد، «قناعت و آثار آن در زندگی»، وبسایت راسخون، 4 بهمن 1397ش.
- رودکی، رباعیات، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 8 خرداد 1403ش.
- سعدی، مصلحالدین، بوستان، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 8 خرداد 1403ش.
- عزیزیمهر، خیام، «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، وبسایت مرکز رصد فرهنگی کشور، تاریخ درج مطلب: 19 آبان 1400ش.
- «قناعت بهمعنای فقر و تنبلی نیست/ متقین نسبت به مشکلات مردم دغدغه دارند»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: 12 خرداد 1403ش.
- «قناعت»، وبسایت دانشنامۀ اسلامی، تاریخ بازدید: 8 خرداد 1403ش.
- محمدی ریشهری، محمد، میزان الحکمه، قم، موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، 1389ش.
- ناصرخسرو، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 8 خرداد 1403ش.
- نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا.