روزی فرزند: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-<big>'''روزی فرزند'''</big>؛ مفهومی چندبعدی مرتبط با برداشت‌های دینی، فرهنگی و اقتصادی از تأمین و شرایط رشد کودک. <br>روزی فرزند، مفهومی در پژوهش‌های دینی و اجتماعی است که به‌عنوان چارچوبی تفسیری برای فهمِ نسبت میان معیشت، مسئولیت والدین و شرایط ساختاری جامعه مطرح شده است. این مفهوم در منابع مختلف، از باورهای دینی دربارۀ رزق تا تحلیل‌های اقتصادیِ هزینه و فایده و مطالعات فرهنگی دربارۀ تجربۀ زیستۀ خانواده‌ها، به‌شیوه‌های متفاوت صورت‌بندی می‌شود. بررسی‌های جمعیت‌شناختی و اقتصادی نشان می‌دهد که ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین نیازهای فرزندان، تحت تأثیر نااطمینانی‌های شغلی، سیاست‌های حمایتی و تغییرات نگرشی قرار دارد. در این میان، روزی فرزند نه فقط به‌عنوان امر مالی بلکه به‌مثابه برآیندی از عوامل مادی، اجتماعی و معنایی در سطوح فردی و کلان مورد توجه قرار گرفته است.
+<big>'''روزی فرزند'''</big>؛ مفهومی چندبعدی مرتبط با برداشت‌های دینی، فرهنگی و اقتصادی از تأمین و شرایط رشد کودک. <br>
+'''روزی فرزند''' فراتر از یک گزاره معیشتی، نقطه‌ی تلاقیِ باورهای عمیق قدسی، انگاره‌های دیرینه‌ی فرهنگی و محاسبات پیچیده‌ی <span style="color:red">[[اقتصاد]]</span> مدرن است که چگونگیِ ادراک والدین از آینده و مسئولیت‌های ساختاریِ جامعه را بازنمایی می‌کند. این مفهوم که در سنت‌های اسلامی با ایده‌ی [[رزق|<span style="color:red">رزق</span> مقدر]] و <span style="color:red">[[برکت]]</span> پیوند خورده، امروزه در مواجهه با واقعیت‌های زیست‌جهان معاصر نظیر <span style="color:red">[[نااطمینانی اقتصادی|نااطمینانی‌های شغلی]]</span>، <span style="color:red">[[هزینه فرصت]]</span> و سرمایه‌گذاری بر <span style="color:red">[[سرمایه انسانی|کیفیت انسانی]]</span>، ابعاد پارادوکسیکال و تازه‌ای یافته است.
+==تعریف و چارچوب مفهومی==
+مفهوم «روزی فرزند» در متون دینی اسلامی و بازتاب‌های فرهنگی <span style="color:red">[[ایران]]</span>، به مجموعه‌ای از برداشت‌ها دربارۀ تأمین معیشت، شرایط زیست و زمینه‌های رشد کودک اطلاق می‌شود.<ref>دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».</ref> در این منابع، روزی تنها به‌معنای درآمد یا امکانات مادی تفسیر نشده بلکه در کنار آن به عناصری مانند [[سلامت]]، [[امنیت]]، [[تربیت]] و شرایط اجتماعی نیز اشاره شده است. پژوهشگران حوزۀ <span style="color:red">[[دین‌پژوهی]]</span> و [[مطالعات خانواده]]، این مفهوم را بخشی از دستگاه معنایی گسترده‌تری می‌دانند که در آن تولد فرزند با تصورات خاصی از حمایت الهی، برکت و مسئولیت والدین همراه است.<ref>شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.</ref>
+در ادبیات دینی، «<span style="color:red">[[رزق]]</span>» به‌عنوان مفهومی عام، شامل تمامی امکانات لازم برای بقا و تداوم زندگی معرفی شده و در برخی تفاسیر، فرزند نیز دارای رزقِ مقدر دانسته شده است.<ref>«رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.</ref> این برداشت، در متون تفسیری و روایی به‌عنوان یک باور دینی گزارش شده و نه به‌مثابه یک واقعیت تجربی قابل سنجش.<ref>«رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.</ref>
+==روزی فرزند در منابع دینی==
+در <span style="color:red">[[قرآن کریم]]</span>، خداوند به‌عنوان روزی‌دهندۀ تمامی موجودات معرفی شده و آیاتی وجود دارد که از نگرانی نسبت به <span style="color:red">[[فقر]]</span> در پی فرزندآوری سخن گفته و آن را نقد می‌کند. مفسران این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی دربارۀ تدبیر الهی و نظام رزق تفسیر کرده‌اند.<ref>«سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب».</ref>
+در روایات اسلامی نیز فرزند به‌عنوان عاملی برای گسترش نسل و استمرار خانواده معرفی شده و در برخی نقل‌ها، پرهیز از فرزندآوری به‌دلیل ترس از تنگنای مالی، به‌عنوان نشانه‌ای از ضعف <span style="color:red">[[توکل]]</span> گزارش شده است.<ref>شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.</ref> این روایات در مطالعات حدیثی و اخلاقی، بیشتر به‌عنوان بازتاب نگرش‌های دینی به خانواده و معیشت بررسی شده‌ و نه به‌عنوان دستورالعمل‌های سیاستی یا اقتصادی.<ref>عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19.</ref>
+==بازتاب فرهنگی و اجتماعی مفهوم روزی فرزند==
+در فرهنگ عامه و ادبیات اجتماعی ایران، مفهوم روزی فرزند با <span style="color:red">[[ضرب‌المثل]]</span>‌ها، باورهای شفاهی و روایت‌های روزمره همراه بوده است.<ref>دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».</ref> در این بازتاب‌ها، گاه فرزند به‌عنوان عامل افزایش برکت و گاه به‌عنوان مسئولیتی پرهزینه تصویر می‌شود. پژوهش‌های فرهنگی نشان می‌دهند که این برداشت‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی و تحت تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی دچار تغییر شده‌اند.<ref>«تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا.</ref>
+در دهه‌های اخیر، برخی مطالعات کیفی به شکاف میان گفتمان دینی رسمی و تجربۀ زیستۀ خانواده‌های شهری اشاره کرده‌اند.<ref>عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.</ref> در این مطالعات، نگرانی از آیندۀ شغلی، هزینه‌های آموزش و مسکن و نااطمینانی اقتصادی، هم‌زمان در تصمیم‌گیری خانوارها حضور دارند.<ref>فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.</ref>
+==روزی فرزند در چارچوب نظریه‌های اقتصادی==
+در <span style="color:red">[[اقتصاد جمعیت]]</span>، فرزندآوری بیشتر در چارچوب تحلیل هزینه و فایده بررسی می‌شود. نظریۀ اقتصادی باروری، به‌ویژه در آثار <span style="color:red">[[گری بکر]]</span>،<ref>از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.</ref> فرزند را کالایی بادوام تلقی می‌کند که تقاضا برای آن تابع درآمد، هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم و ترجیحات خانوار است. در این نظریه، «هزینۀ فرزند» شامل مخارج مادی و همچنین <span style="color:red">[[هزینه فرصت]]</span> زمان والدین است.<ref>Becker, “A Treatise on the Family”, 1991, V4, No7, Abstract.</ref>
+پژوهشگران ایرانی نشان داده‌اند که ناامنی شغلی و بی‌ثباتی درآمد، درک خانواده‌ها از توان تأمین روزی فرزند را تحت تأثیر قرار داده است.<ref>خانی و عباسی شوازی، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، 1393ش، ص61-64.</ref> این تحلیل‌ها، مفهوم روزی را به‌مثابه ادراک ذهنی خانوار از امکانات و ریسک‌های اقتصادی بررسی می‌کنند.<ref>نوروزی، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، 1377ش، ص62-63.</ref>
+==کمیت، کیفیت و سرمایۀ انسانی==
+در ادبیات جمعیت‌شناسی، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایه‌گذاری بر هر فرزند، به‌عنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. با افزایش سطح تحصیلات والدین، تمایل به تمرکز منابع بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته و روزی فرزند بیشتر با کیفیت زندگی، آموزش و مهارت‌آموزی پیوند خورده است.<ref>عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.</ref>
+==سیاست‌های عمومی و برداشت از روزی فرزند==
+<span style="color:red">[[سیاست‌های عمومی]]</span> از طریق یارانه‌ها، مسکن و بیمه، بر هزینه‌های ادراک‌شدۀ فرزندآوری اثر می‌گذارند. در ایران، سیاست‌های حمایتی دهه‌های ابتداییِ انقلاب اسلامی با کاهش فشار اقتصادی، هم‌زمان با افزایش باروری همراه بوده است.<ref>«6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.</ref> این سیاست‌ها در تحلیل‌های اقتصادی، به‌عنوان عوامل تعدیل‌کنندۀ ریسک معیشتی خانواده‌ها بررسی شده‌اند.<ref>«نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.</ref>
+در مطالعات تطبیقی نیز ابزارهایی مانند کاهش <span style="color:red">[[مالیات]]</span> یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین روزی فرزند تأثیر گذاشته‌اند.<ref>“OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.</ref>
+==نااطمینانی اقتصادی و تجربۀ معاصر ایران==
+پژوهش‌های دهه‌های اخیر ایران، به نقش <span style="color:red">[[تورم]]</span>، <span style="color:red">[[بیکاری]]</span> و بی‌ثباتی بازار کار در شکل‌گیری نگرانی‌های خانوارها اشاره کرده‌اند.<ref>«تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.</ref> یافته‌ها نشان می‌دهد که میان تمایل ذهنی به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصله‌ای معنادار وجود دارد.<ref>«عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.</ref> همچنین، افزایش <span style="color:red">[[سن ازدواج]]</span> و تأخیر در فرزندآوری، به‌عنوان پیامد شرایط اقتصادی و تغییر نگرش‌های فرهنگی بررسی شده است.<ref>فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.</ref>
+==روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه==
+در اقتصاد کلان، تأمین روزی نسل‌های آینده در قالب مفاهیمی مانند <span style="color:red">[[سرمایه انسانی]]</span> و پایداری نظام‌های رفاهی مطرح است.<ref>زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.</ref> این رویکرد، مفهوم روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیل‌های ساختاری منتقل می‌کند.<ref>«شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.</ref> مطالعات خانوادگی نیز نشان داده‌اند که الگوهای مصرف و تغییر نقش‌های اقتصادی در این زمینه اهمیت دارد.<ref>«نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.</ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* قرآن کریم.
+* «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 3 اسفند 1399ش.
+* «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 16 اردیبهشت 1403ش.
+* «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 30 بهمن 1402ش.
+* خانی، سعید و عباسی شوازی، محمدجلال، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دورۀ 9، شمارۀ 17، 1393ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 7 مهر 1404ش.
+* «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بارگذاری: 9 مرداد 1391ش.
+* «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: 31 خرداد 1402ش.
+* زرانی، زینت و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، جمعیت، شماۀ 115 و 116، 1400ش.
+* «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب، تاریخ بارگذاری: 27 مهر 1393ش.
+* شریفی، عنایت‌الله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، پژوهش‌نامۀ معارف قرآنی، دورۀ 4، شمارۀ 14، 1392ش.
+* «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 21 مرداد 1403ش.
+* عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، دوفصلنامۀ مطالعات جمعیتی، دورۀ 2، شمارۀ 2، پیاپی 4، 1395ش.
+* «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ بارگذاری: 23 آذر 1403ش.
+* عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامۀ حلال، دورۀ 6، شمارۀ 1، 1402ش.
+* فرضی‌زاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامۀ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورۀ 14، شمارۀ 1، پیاپی55، 1403ش.
+* «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 28 آذر 1403ش.
+* نوروزی، لادن، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، برنامه و بودجه، شمارۀ 30، 1377ش.
+* Becker, Gary, S, “A Treatise on the Family”, Harvard University Press, 1991, V4, No7, Abstract.
+* “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.
+روزی فرزند، مفهومی در پژوهش‌های دینی و اجتماعی است که به‌عنوان چارچوبی تفسیری برای فهمِ نسبت میان معیشت، مسئولیت والدین و شرایط ساختاری جامعه مطرح شده است. این مفهوم در منابع مختلف، از باورهای دینی دربارۀ رزق تا تحلیل‌های اقتصادیِ هزینه و فایده و مطالعات فرهنگی دربارۀ تجربۀ زیستۀ خانواده‌ها، به‌شیوه‌های متفاوت صورت‌بندی می‌شود. بررسی‌های جمعیت‌شناختی و اقتصادی نشان می‌دهد که ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین نیازهای فرزندان، تحت تأثیر نااطمینانی‌های شغلی، سیاست‌های حمایتی و تغییرات نگرشی قرار دارد. در این میان، روزی فرزند نه فقط به‌عنوان امر مالی بلکه به‌مثابه برآیندی از عوامل مادی، اجتماعی و معنایی در سطوح فردی و کلان مورد توجه قرار گرفته است.
 ==تعریف و چارچوب مفهومی==
 مفهوم «روزی فرزند» در متون دینی اسلامی و بازتاب‌های فرهنگی ایران، به مجموعه‌ای از برداشت‌ها دربارۀ تأمین معیشت، شرایط زیست و زمینه‌های رشد کودک اطلاق می‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref>  در این منابع، روزی تنها به‌معنای درآمد یا امکانات مادی تفسیر نشده بلکه در کنار آن به عناصری مانند سلامت، امنیت، تربیت و شرایط اجتماعی نیز اشاره شده است. پژوهشگران حوزۀ دین‌پژوهی و مطالعات خانواده، این مفهوم را بخشی از دستگاه معنایی گسترده‌تری می‌دانند که در آن تولد فرزند با تصورات خاصی از حمایت الهی، برکت و مسئولیت والدین همراه است.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%2036.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.]</ref><br>