بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
با توجه به گستره مفهومی بداء در کلام امامیه و تأکید روایات بر حتمیت نشانههای پنجگانه، بداء در اصل ظهور، زمان ظهور و نشانههای حتمی راه ندارد. بداء فقط در امور غیرحتمی و در ویژگیهای فرعی نشانهها مانند زمان دقیق یا مکان وقوع قابل پذیرش است. شکلگیری بداء در امور غیرمحتوم، نهتنها آسیبی به معارف دینی وارد نمیسازد، بلکه با تکیه بر علم ازلی و مشیت الهی، تأیید و تأکیدی بر قدرت، اراده و حکمت خداوند در تدبیر عالم است و هیچگونه تعارضی با آموزههای مهدویت ندارد. از اینرو، حتمیت در خود بداء مطرح نیست و نمیتوان گفت امکان بداء در نشانهها به معنای نقض غرض در بیان نشانهها و یا تغییر شمولی تمامی نشانههای مطرحشده در روایات است. | با توجه به گستره مفهومی بداء در کلام امامیه و تأکید روایات بر حتمیت نشانههای پنجگانه، بداء در اصل ظهور، زمان ظهور و نشانههای حتمی راه ندارد. بداء فقط در امور غیرحتمی و در ویژگیهای فرعی نشانهها مانند زمان دقیق یا مکان وقوع قابل پذیرش است. شکلگیری بداء در امور غیرمحتوم، نهتنها آسیبی به معارف دینی وارد نمیسازد، بلکه با تکیه بر علم ازلی و مشیت الهی، تأیید و تأکیدی بر قدرت، اراده و حکمت خداوند در تدبیر عالم است و هیچگونه تعارضی با آموزههای مهدویت ندارد. از اینرو، حتمیت در خود بداء مطرح نیست و نمیتوان گفت امکان بداء در نشانهها به معنای نقض غرض در بیان نشانهها و یا تغییر شمولی تمامی نشانههای مطرحشده در روایات است. | ||
== '''مفهومشناسی''' == | == '''مفهومشناسی''' <ref group="دیدگاه">این بند باید در یک خط معنای بداء را توضیح دهد و سپس بگوید بداء در زمان ظهور یعنی چی و منظور چیه؟ این مباحث برای مدخل بداء مفید است نه این مدخل</ref> == | ||
بداء بر وزن «سماء»، اسم مصدر ماده بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref> بداء در لغت و اصطلاح کلامی معانی گوناگونی دارد و لغتشناسان برای آن دو معنا در نظر گرفتند. معنای نخست، ظهور امری پس از خفاء<ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> و معنای دوم، پیدایش نظر جدید برای شخصی درباره مسئلهای که در گذشته برخلاف آن فکر میکرده است.<ref>{{پک|مولایینیا|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه مذاهب اسلامی|ف=«بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»|ص=۵۴}}</ref> در اصطلاح کلام بداء به معنی دگرگون شدن و تبدیل رأیی به رأی دیگر آمده است.<ref>{{پک|دایره المعارف بزرگ اسلامی|۱۳۸۱|ک=|ص=۵۰۳|ج=۱۱}}</ref> همچنین قلمرو بداء در روایات، شامل امور تکوینی به شکل نسخ در احکام شرعی و امور تشریعی میشود.<ref>{{پک|صدوق|۱۴۱۴|ک=الاعتقادات|ص=۴۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|میرداماد|۱۳۷۴|ک=نبراس الضیاء|ص=۵۵-۵۶|ج=}}</ref> | بداء بر وزن «سماء»، اسم مصدر ماده بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref> بداء در لغت و اصطلاح کلامی معانی گوناگونی دارد و لغتشناسان <ref group="دیدگاه">معنای دوم را هم لغت شناسان گفته اند؟ پس چرا منبعش لغت نیست </ref>برای آن دو معنا در نظر گرفتند. معنای نخست، ظهور امری پس از خفاء<ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref><ref group="دیدگاه">این معنا با معنایی که در ابتدای بند آمده چه فرقی دارد؟</ref> و معنای دوم، پیدایش نظر جدید برای شخصی درباره مسئلهای که در گذشته برخلاف آن فکر میکرده است.<ref>{{پک|مولایینیا|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه مذاهب اسلامی|ف=«بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»|ص=۵۴}}</ref> در اصطلاح کلام بداء به معنی دگرگون شدن و تبدیل رأیی به رأی دیگر آمده است.<ref>{{پک|دایره المعارف بزرگ اسلامی|۱۳۸۱|ک=|ص=۵۰۳|ج=۱۱}}</ref><ref group="دیدگاه">اگر بپذیریم که معنای قبلی لغوی است نیازی به تکرار نیست و نهایتا باید بگویید در اصطلاح نیز همین معنا را دارد</ref> همچنین قلمرو بداء در روایات، شامل امور تکوینی به شکل نسخ در احکام شرعی و امور تشریعی میشود.<ref>{{پک|صدوق|۱۴۱۴|ک=الاعتقادات|ص=۴۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|میرداماد|۱۳۷۴|ک=نبراس الضیاء|ص=۵۵-۵۶|ج=}}</ref><ref group="دیدگاه">بحث انواع، ادبیات تخصصی پیدا کرده است. تمام نکات بعدی نیز همینطور. </ref> | ||
چند نکته در مورد مسئله بداء از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت قابل توجه است: | چند نکته در مورد مسئله بداء از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت قابل توجه است:<ref group="دیدگاه">نکته گویی در دانشنامه هیچ جایی ندارد</ref> | ||
# بداء به معنای لغوی خود درباره خداوند پذیرفته نیست. | # بداء به معنای لغوی خود درباره خداوند پذیرفته نیست. | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
# هر دو در مفهوم، بداء را در معنای مجازی پیداشدن رأی جدید؛ که به همین رأی جدید هم علم داشته، قبول دارند.<ref>{{پک|پورسعیدی|۱۳۹۶|ک=سخن جامعه|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|ص=۱۲}}</ref> | # هر دو در مفهوم، بداء را در معنای مجازی پیداشدن رأی جدید؛ که به همین رأی جدید هم علم داشته، قبول دارند.<ref>{{پک|پورسعیدی|۱۳۹۶|ک=سخن جامعه|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|ص=۱۲}}</ref> | ||
== '''انواع بداء''' == | == '''انواع بداء''' <ref group="دیدگاه">این مباحث برای مدخل بداء مفید است نه این مدخل</ref> == | ||
محمدبن عبدالکریم شهرستانی در کتاب ملل و نحل بداء را سهگونه بیان کرده است. | محمدبن عبدالکریم شهرستانی در کتاب ملل و نحل بداء را سهگونه بیان کرده است. | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
# '''بداء در امر:''' امر کننده به معنی خدا یا انسان فرمانی صادر کند و فرمانی دیگر مخالف و متقابل با فرمان اولیه باشد. چنانکه معتقدان به امکان نسخ باور دارند که فرمانهای مختلف در زمانهای مختلف یکدیگر را إلغاء و نسخ میکنند.<ref>{{پک|رضایی شریف آبادی|۱۳۹۰|ک=مطالعات مهدوی|ف=بداء از دیدگاه شیعه و بررسی آن در مورد علائم ظهور حضرت مهدی(عج)|ص=۲۸}}</ref> | # '''بداء در امر:''' امر کننده به معنی خدا یا انسان فرمانی صادر کند و فرمانی دیگر مخالف و متقابل با فرمان اولیه باشد. چنانکه معتقدان به امکان نسخ باور دارند که فرمانهای مختلف در زمانهای مختلف یکدیگر را إلغاء و نسخ میکنند.<ref>{{پک|رضایی شریف آبادی|۱۳۹۰|ک=مطالعات مهدوی|ف=بداء از دیدگاه شیعه و بررسی آن در مورد علائم ظهور حضرت مهدی(عج)|ص=۲۸}}</ref> | ||
== '''شروط تحقق بداء''' == | == '''شروط تحقق بداء''' <ref group="دیدگاه">این مباحث برای مدخل بداء مفید است نه این مدخل</ref> == | ||
تحقق بداء مشروط به چهار شرط است. | تحقق بداء مشروط به چهار شرط است. | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
# '''وحدت وقت:''' زمان امر و نهی یکسان و یکی باشد.<ref>{{پک|رضایی شریف آبادی|۱۳۹۰|ک=مطالعات مهدوی|ف=بداء از دیدگاه شیعه و بررسی آن در مورد علائم ظهور حضرت مهدی(عج)|ص=۲۹}}</ref> | # '''وحدت وقت:''' زمان امر و نهی یکسان و یکی باشد.<ref>{{پک|رضایی شریف آبادی|۱۳۹۰|ک=مطالعات مهدوی|ف=بداء از دیدگاه شیعه و بررسی آن در مورد علائم ظهور حضرت مهدی(عج)|ص=۲۹}}</ref> | ||
== '''اثبات بداء''' == | == '''اثبات بداء''' <ref group="دیدگاه">این مباحث برای مدخل بداء مفید است نه این مدخل</ref> == | ||
دلایل اثباتی بداء با تکیه بر نقل شامل دو دسته آیات قرآن و احادیث مأثور از عامّه و خاصّه است. آیات گاهی بر حقیقت بداء دلالت دارند و گاه طرح آیه به صورت غیرمستقیم درباره بداء است.<ref>{{پک|رضایی شریف آبادی|۱۳۹۰|ک=مطالعات مهدوی|ف=بداء از دیدگاه شیعه و بررسی آن در مورد علائم ظهور حضرت مهدی(عج)|ص=۳۰}}</ref> | دلایل اثباتی بداء با تکیه بر نقل شامل دو دسته آیات قرآن و احادیث مأثور از عامّه و خاصّه است. آیات گاهی بر حقیقت بداء دلالت دارند و گاه طرح آیه به صورت غیرمستقیم درباره بداء است.<ref>{{پک|رضایی شریف آبادی|۱۳۹۰|ک=مطالعات مهدوی|ف=بداء از دیدگاه شیعه و بررسی آن در مورد علائم ظهور حضرت مهدی(عج)|ص=۳۰}}</ref> | ||
== '''بداء و علم خداوند''' == | == '''بداء و علم خداوند''' <ref group="دیدگاه">این مباحث برای مدخل بداء مفید است نه این مدخل</ref> == | ||
بداء یکی از آموزههای مهم در اعتقادات شیعه است که بهوسیله اهلبیت از آیات قرآن استنباط و بیان شده است. این مفهوم تغییری است که در مراحل فعل الهی اتفاق میافتد؛ بدین صورت که قبل از ایجاد اشیاء، مراحلی ازجمله: مشیّت، اراده، قدر و قضا، توسط خداوند انجام میشود.<ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزۀ بداء و علم الهی|ص=۲۲}}</ref> خداوند دو لوح خلق کرده و تمام رویدادهای عالم را در آنها ثبت کرده است. یکی لوح محفوظ که هیچ تغییر و تبدیلی در آن راه ندارد و نشاندهندة علم ازلی و قطعی الهی است؛ دیگری لوح محو و اثبات که خداوند بر اساس مصالح و حکمت خویش، چیزی را در آن ثبت میکند و سپس آن را محو نموده و امر دیگری را جایگزین میسازد، در حالی که به همۀ این تغییرات آگاه است.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref> | بداء یکی از آموزههای مهم در اعتقادات شیعه است که بهوسیله اهلبیت از آیات قرآن استنباط و بیان شده است. این مفهوم تغییری است که در مراحل فعل الهی اتفاق میافتد؛ بدین صورت که قبل از ایجاد اشیاء، مراحلی ازجمله: مشیّت، اراده، قدر و قضا، توسط خداوند انجام میشود.<ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزۀ بداء و علم الهی|ص=۲۲}}</ref> خداوند دو لوح خلق کرده و تمام رویدادهای عالم را در آنها ثبت کرده است. یکی لوح محفوظ که هیچ تغییر و تبدیلی در آن راه ندارد و نشاندهندة علم ازلی و قطعی الهی است؛ دیگری لوح محو و اثبات که خداوند بر اساس مصالح و حکمت خویش، چیزی را در آن ثبت میکند و سپس آن را محو نموده و امر دیگری را جایگزین میسازد، در حالی که به همۀ این تغییرات آگاه است.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref> | ||
برخی از فقهای امامیه بر اساس آیه ۳۹ سوره رعد معتقدند نسبتدادن بداء به خدا، تعارضی با علم الهی ندارد، بلکه ناشی از علم مطلق و ذاتی خداوند و بر اساس آزادی و قدرت مطلق خداوند است و با بداء در انسان که ناشی از جهل است، متفاوت است.<ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزۀ بداء و علم الهی|ص=۳۶}}</ref><ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۳|ک=المیزان|ص=۳۸۱|ج=۱۱}}</ref> مهمترین اشکال مخالفان بداء مانند عبدالله بن احمد کعبی بلخی<ref>{{پک|کعبی بلخی|۱۴۲۸|ک=تفسیر ابیالقاسم الکعبی البلخی|ص=۴۰|ج=۲}}</ref> و فخر رازی،<ref>{{پک|فخر رازی|۱۴۲۰|ک=التفسیر الکبیر|ص=۵۲|ج=۱۹}}</ref> تعارض این آموزه با علم الهی است که این اشکالات ناشی از قیاس خداوند با انسان و استناد به روایات ضعیف و یا تفسیر نادرست از احادیث دانسته شده است.<ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزۀ بداء و علم الهی|ص=۲۲}}</ref> | برخی از فقهای امامیه بر اساس آیه ۳۹ سوره رعد معتقدند نسبتدادن بداء به خدا، تعارضی با علم الهی ندارد، بلکه ناشی از علم مطلق و ذاتی خداوند و بر اساس آزادی و قدرت مطلق خداوند است و با بداء در انسان که ناشی از جهل است، متفاوت است.<ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزۀ بداء و علم الهی|ص=۳۶}}</ref><ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۳|ک=المیزان|ص=۳۸۱|ج=۱۱}}</ref> مهمترین اشکال مخالفان بداء مانند عبدالله بن احمد کعبی بلخی<ref>{{پک|کعبی بلخی|۱۴۲۸|ک=تفسیر ابیالقاسم الکعبی البلخی|ص=۴۰|ج=۲}}</ref> و فخر رازی،<ref>{{پک|فخر رازی|۱۴۲۰|ک=التفسیر الکبیر|ص=۵۲|ج=۱۹}}</ref> تعارض این آموزه با علم الهی است که این اشکالات ناشی از قیاس خداوند با انسان و استناد به روایات ضعیف و یا تفسیر نادرست از احادیث دانسته شده است.<ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزۀ بداء و علم الهی|ص=۲۲}}</ref> | ||
== '''بداء و مهدویت''' == | == '''بداء و مهدویت''' <ref group="دیدگاه">با توجه به اینکه مطالب قبلی خروج از موضوع بود، این عنوان باید اصلاح شود</ref> == | ||
بر اساس برخی روایات، بداء در مباحث مربوط به ظهور مطرح شده، اما به دلیل اینکه نشانههای یادشده در روایات، قطعی و غیرقابل تغییر معرفی شدهاند، این مفهوم با هيچیک از بحثهای سهگانه مربوط به ظهور مانند اصل، زمان و نشانهها ارتباطي ندارد. | بر اساس برخی روایات، بداء در مباحث مربوط به ظهور مطرح شده،<ref group="دیدگاه">چطو ربطش دادند؟</ref> اما به دلیل اینکه نشانههای یادشده در روایات، قطعی و غیرقابل تغییر معرفی شدهاند، این مفهوم با هيچیک از بحثهای سهگانه مربوط به ظهور مانند اصل، زمان و نشانهها ارتباطي ندارد.<ref group="دیدگاه">منبع؟</ref> | ||
=== '''بداء و اصل ظهور''' === | === '''بداء و اصل ظهور''' <ref group="دیدگاه">بداء و ظهور یا بداء در اصل ظهور؟ | ||
شما در اینجا باید به مخاطب عمومی بفهمانید که وعده ظهور حتمی است و بداء در آن راه ندارد.</ref> === | |||
ظهور و قيام امام مهدی از وعدههای خداوند است و هرگز در آن تخلف صورت نمیگيرد و روايات پرشماری<ref>{{پک|صدوق|۱۳۷۸|ک=عیون اخبار الرضا(ع)|ص=۵۹|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۱|ک=الغیبة|ص=۱۸۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|ترمذی|۱۴۰۳|ک=سنن ترمذی|ص=۵۰۵|ج=۴}}</ref><ref>{{پک|ابن شهر آشوب|۱۳۷۹|ک=مناقب آل ابیطالب|ص=۲۲۷|ج=۲}}</ref> بر حتمی بودن آن تأكيد كرده است. در رواياتی چند قيام جهانی او از بزرگترین پدیدههایی است كه به طور قطع در پايان دوران و آستانة رستاخيز شكل میگیرد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۹۶}}</ref> | ظهور و قيام امام مهدی از وعدههای خداوند است و هرگز در آن تخلف صورت نمیگيرد و روايات پرشماری<ref>{{پک|صدوق|۱۳۷۸|ک=عیون اخبار الرضا(ع)|ص=۵۹|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۱|ک=الغیبة|ص=۱۸۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|ترمذی|۱۴۰۳|ک=سنن ترمذی|ص=۵۰۵|ج=۴}}</ref><ref>{{پک|ابن شهر آشوب|۱۳۷۹|ک=مناقب آل ابیطالب|ص=۲۲۷|ج=۲}}</ref> بر حتمی بودن آن تأكيد كرده است. در رواياتی چند قيام جهانی او از بزرگترین پدیدههایی است كه به طور قطع در پايان دوران و آستانة رستاخيز شكل میگیرد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۹۶}}</ref> | ||
=== '''بداء و زمان ظهور''' === | === '''بداء و زمان ظهور''' <ref group="دیدگاه">بداء و زمان ظهور یا بداء در زمان ظهور؟</ref> === | ||
بر اساس روایات، در مورد زمان ظهور دو دیدگاه عرضه شده است. دیدگاه نخست، ظهور، امری اختیاری است که مردم در آن نقش دارند و زمان آن را رفتار افراد تعیین میکند. دیدگاه دوم، زمان ظهور در اختیار خدا است و تقدیم و تأخیری در آن وجود ندارد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۹۷-۹۸}}</ref> در راستای مسئله بداء، با توجه به دیدگاه دوم، فقط زمان ظهور در علم و | بر اساس روایات، در مورد زمان ظهور دو دیدگاه عرضه شده است. دیدگاه نخست، ظهور، امری اختیاری است که مردم در آن نقش دارند و زمان آن را رفتار افراد تعیین میکند. دیدگاه دوم، زمان ظهور در اختیار خدا است و تقدیم و تأخیری در آن وجود ندارد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۹۷-۹۸}}</ref> در راستای مسئله بداء، با توجه به دیدگاه دوم، فقط زمان ظهور در علم و اراده خداوند قرار دارد. ادعای بداء در زمان ظهور امام مهدی نه با معنای اصطلاحی بداء سازگاری دارد؛ زیرا زمانی برای ظهور تعيين نشده و كسی از آن آگاهی ندارد، تا خلاف آن صورت پذيرد و نه از طريق روايت ياد شده میتوان آن را اثبات كرد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۱۰۸}}</ref><ref group="دیدگاه">مطلب روان نیست. | ||
همچنین: در دیدگاه اول بداء معنا دارد یا نه؟ توضیح کمی لازم دارد</ref> | |||
=== '''بداء و نشانههای ظهور''' === | === '''بداء و نشانههای ظهور''' <ref group="دیدگاه">اشکال عنوان قبلی در اینجا هم هست</ref> === | ||
در بررسی روایت منقول در کتاب الغیبۀ نعمانی از امام جواد،<ref>{{پک|نعمانی|۱۳۸۷|ک=الغیبه|ص=۳۰۳|ج=}}</ref> مبنی بر امکان بداء در نشانههای حتمی ظهور، سه دیدگاه مطرح شده است.<ref>{{پک|خالد|۱۴۰۲|ک=مطالعات حدیثپژوهی|ف=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیهالسلام|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۱|ک=پایگاه اطلاعرسانی حوزه|ف=آیا در نشانههای حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است}}</ref> | در بررسی روایت منقول در کتاب الغیبۀ نعمانی از امام جواد،<ref>{{پک|نعمانی|۱۳۸۷|ک=الغیبه|ص=۳۰۳|ج=}}</ref> مبنی بر امکان بداء در نشانههای حتمی ظهور،<ref group="دیدگاه">در یک جمله اول بگویید که نشانه های ظهور دو دسته حتمی و غیرحتمی دارد و بعد ادامه دهید</ref> سه دیدگاه مطرح شده است.<ref>{{پک|خالد|۱۴۰۲|ک=مطالعات حدیثپژوهی|ف=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیهالسلام|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۱|ک=پایگاه اطلاعرسانی حوزه|ف=آیا در نشانههای حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است}}</ref> | ||
==== '''نفی بداء در نشانههای حتمی ظهور''' ==== | ==== '''نفی بداء در نشانههای حتمی ظهور''' ==== | ||
