تشییع جنازه اکبر هاشمی رفسنجانی

مراسم تشییع جنازه اکبر هاشمی رفسنجانی؛ مراسم تشییع و خاکسپاری پیکر رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و چهارمین رئیس‌جمهور ایران

تشییع پیکر اکبر هاشمی رفسنجانی مراسمی بود که در روز سه‌شنبه ۲۱ دی ۱۳۹۵ش در تهران برگزار شد. این مراسم با حضور صدهاهزار نفر از اقشار مختلف مردم، مقامات عالی‌رتبه کشوری و لشکری و چهره‌های سیاسی از جریان‌های گوناگون به یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات تاریخ جمهوری اسلامی ایران تبدیل گردید. مراسم از دانشگاه تهران آغاز شد و پس از اقامه نماز میت، پیکر وی در خیابان‌های مرکزی تهران تشییع و سپس به حرم سید روح‌الله خمینی برای خاکسپاری منتقل شد. این رویداد با بازتاب‌های گسترده داخلی و بین‌المللی همراه بود و با حاشیه‌هایی نظیر تقابل شعارها و تنوع شرکت‌کنندگان به ثبت رسید.

مراسم اقامه نماز

مراسم وداع و تشییع پیکر از ساعت ۸:۳۰ صبح روز سه‌شنبه ۲۱ دی با انتقال پیکر اکبر هاشمی رفسنجانی به دانشگاه تهران آغاز شد. رأس ساعت ۱۰ صبح، سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، با حضور در دانشگاه تهران نماز میت را بر پیکر وی اقامه کرد. در این مراسم رؤسای قوای سه‌گانه از جمله حسن روحانی، علی لاریجانی و صادق آملی لاریجانی، اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، نمایندگان مجلس خبرگان و شورای اسلامی، فرماندهان نظامی و فرزندان هاشمی رفسنجانی در صفوف نخست و پشت سر رهبر انقلاب ایستادند.

اقامه نماز با تغییراتی در عبارات مستحبی همراه بود که مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. در این نماز، رهبر انقلاب عبارت مستحب «اللّٰهُمَّ اِنّا لٰا نَعْلَمُ مِنْهُ الّا خَیْراً وَ انْتَ اعْلَمُ بِهِ مِنّا» را قرائت نکردند و به‌جای آن عبارت «اللهم عفوک عفوک عفوک» را سه بار و سپس دعای «اللهم احشره مع المجاهدین و احشره مع المُنفِقین في سبیلک» را خواندند. برخی از استادان حوزه علمیه قم مانند محسن غرویان و رحمت‌الله عابدی در واکنش به حواشی ایجاد شده تأکید کردند که رهبر انقلاب تمام واجبات نماز را به‌جای آوردند و دعای مذکور تنها جزء مستحبات بوده است. با پایان یافتن نماز، آیت‌الله خامنه‌ای لحظاتی را در کنار تابوت زانو زد و با پیکر هاشمی وداع کرد.

تشییع و حضور گسترده مردم

پس از اقامه نماز، تمام درهای دانشگاه در خیابان‌های اطراف بازگشایی شد و پیکر هاشمی رفسنجانی بر روی سقف یک کامیون در میان جمعیت تشییع شد. جمعیت حاضر در خیابان انقلاب تا تقاطع حافظ باعث شد خودروی حامل پیکر به کندی حرکت کند. همچنین بر اثر ازدحام، نرده‌های وسط خیابان و برخی داربست‌ها شکسته شد. در این مراسم اقشار مختلف مردم، روحانیون، دانشگاهیان با گرایش‌های مختلف سیاسی حضور داشتند.

تخمین میزان دقیق جمعیت حاضر در مراسم تشییع پیکر اکبر هاشمی رفسنجانی، به دلیل گستردگی حضور طیف‌های مختلف مردم، با گمانه‌زنی‌ها و اختلاف‌نظرهایی در رسانه‌ها همراه بوده است. آمارهای غیررسمی و برخی رسانه‌ها، جمعیت شرکت‌کننده در این مراسم را بین دو تا سه میلیون نفر اعلام کردند. در مقابل، برخی بررسی‌های تحلیلی و مستقل با محاسبه دقیق مساحت مسیرهای تشییع، این رقم را در بازه‌ای واقع‌بینانه‌تر، ۳۰۰ هزار نفر برآورد کرده‌اند.

در کنار شعارهای رسمی، گروه‌های مختلف مردم شعارهای متفاوتی سر دادند که بازتاب‌دهنده دیدگاه‌های مختلف سیاسی بود. دست‌نوشته‌هایی با مضامین «هاشمی زنده است چون نهضت زنده است» و «ایران در سوگ امیرکبیر زمان» در دست بخش‌هایی از مردم دیده می‌شد. همچنین گروهی از هواداران جنبش سبز به دادن شعارهایی در حمایت از سید محمد خاتمی، میرحسین موسوی و مهدی کروبی پرداختند و خواهان رفع حصر شدند. در مقابل، خودروهای بلندگودار مستقر در مسیر سعی داشتند با پخش مداحی و شعارهای رسمی، صدای این گروه‌ها را تحت‌الشعاع قرار دهند که این موضوع به تقابل شعارها میان مردم و بلندگوها در برخی مناطق مانند خیابان قدس منجر شد. در همین حین، گزارش‌ها حاکی از آن بود که تلویزیون دولتی ایران برای پوشش ندادن صدای این شعارها، از موسیقی عزا بر روی تصاویر زنده استفاده می‌کرد و خطوط تلفن همراه نیز در محدوده خیابان انقلاب دچار اختلال شد که ارسال اخبار را با مشکل مواجه کرد.

قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه، با حضور در بیت هاشمی رفسنجانی درگذشت وی را به خانواده‌اش تسلیت گفت و در حاشیه مراسم تشییع، او را شخصیتی استکبارستیز و صهیونیسم‌ستیز توصیف کرد. دفتر وی نیز با انتشار بیانیه‌ای، از حضور مردم ایران تشکر و قدردانی کرد.

خاکسپاری

پس از تشییع در خیابان‌های مرکزی تهران، پیکر اکبر هاشمی رفسنجانی در میان بدرقه مردم به حرم امام خمینی در جنوب تهران منتقل شد. مراسم رسمی تدفین در صحن حرم با حضور مقاماتی نظیر علی لاریجانی، محمدجواد ظریف، محمدرضا عارف، سید محمود علوی، سید حسن خمینی و عمار حکیم برگزار شد. پیکر وی در داخل ضریح و در کنار مقبره سید روح‌الله خمینی به خاک سپرده شد.

بازتاب‌های جهانی

تشییع هاشمی رفسنجانی که در آن زمان به‌عنوان مهمترین مراسم تشییع در ایران پس از رحلت سید روح‌الله خمینی شناخته می‌شد، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت. خبرگزاری‌های رویترز، آسوشیتدپرس و خبرگزاری فرانسه این رویداد را به‌طور ویژه پوشش دادند؛ خبرگزاری فرانسه با اشاره به حضور ده‌ها هزار نفری مردم، از برافراشته شدن پرچم‌های سیاه در سطح شهر تهران خبر داد و رویترز نیز این حضور را نشان‌دهنده وحدت جامعه ایران در تکریم هاشمی دانست و به پیام رهبر ایران که بر دوستی ۶۰ ساله با وجود اختلاف‌نظرها تأکید داشت، اشاره کرد. شبکه‌های تلویزیونی ازجمله بی‌بی‌سی، الجزیره، فرانس ۲۴، یورونیوز و المیادین نیز بخش‌هایی از این مراسم را به‌صورت زنده پخش کردند.

منابع

• «حاشیه‌ها و تصاویر و فیلم تشییع آیت‌الله «هاشمی‌رفسنجانی» - تصاوير بزرگ». کبنانیوز. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «لحظه به لحظه با مراسم تشییع پیکر آیت‌الله هاشمی رفسنجانی/ پیکر مطهر آیت الله هاشمی رفسنجانی در کنار امام راحل آرام گرفت». ایسکانیوز. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «گزارش مراسم تشییع پیکر آیت‌الله هاشمی رفسنجانی- چشمان اشکبار مردم در بدرقه آیت‌الله- وداع رهبر انقلاب با همرزم و همگام دیرین خود». دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «توضیحات استاد حوزه درباره نماز رهبری بر پیکر هاشمی». عصر ایران. ۲۲ دی ۱۳۹۵.
• «تشییعی از جنس هاشمی- حاشیه‌های بدرقه تاریخی آیت‌الله». دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «خاکسپاری هاشمی رفسنجانی؛ شعارهای حمایت از موسوی، کروبی و خاتمی در مراسم». صدای آمریکا. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «مراسم تشییع پیکر هاشمی رفسنجانی». جمهوری. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «لحظه به لحظه با مراسم تشییع جنازه هاشمی رفسنجانی». خبرگزاری آناتولی. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «بازتاب گسترده مراسم تشییع پیکر آیت الله هاشمی رفسنجانی در رسانه های جهان». جام جم آنلاین. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «بازتاب تشییع آیت الله هاشمی در رسانه‌های خارجی». فرادید. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «بازتاب گسترده تشییع پیکر آیت الله هاشمی رفسنجانی در رسانه های خارجی/ خبرگزاری فرانسه: ده‌ها هزار نفردر این مراسم شرکت کردند». پایگاه خبری و تحلیلی دیده بان ایران. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «حاج قاسم سلیمانی درباره آیت الله رفسنجانی چه گفت». خبرگزاری رسا. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «تشکر دفتر رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام از مردم ایران». خبرآنلاین. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «حضور ۳/۵ میلیون نفری در مراسم تشییع آیت الله هاشمی». دنیای اقتصاد. ۲۱ دی ۱۳۹۵.
• «جمعیت مراسم تشییع هاشمی رفسنجانی چقدر بود؟». پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز. ۲۲ دی ۱۳۹۵.