پرش به محتوا

احمدشاه مسعود: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
جز ویکی سازی و تمیزکاری
پالایش متن
خط ۱: خط ۱:
'''ا<big>حمدشاه مسعود؛</big>''' سیاستمدار، فرمانده نظامی و وزیر دفاع دولت مجاهدین افغانستان.
'''ا<big>حمدشاه مسعود؛</big>''' سیاستمدار، فرمانده نظامی و وزیر دفاع دولت مجاهدین افغانستان.


احمدشاه مسعود یا آمر صاحب مسعود از فرماندهان جهادی افغانستان بود که سال‌ها علیه نیروهای اشغال‌گر شوروی و دولت کمونیستی و گروه طالبان مبارزه کرد. وی با فروپاشی دولت کمونیستی کابل و تأسیس حکومت انتقالی مجاهدین به ریاست [[صبغت‌الله مجددی]] به‌عنوان وزیر دفاع منصوب شد و در عین حال، رهبری شاخۀ نظامی جمعیت اسلامی را بر عهده داشت. او با سلطۀ طالبان بر [[افغانستان،]] نخست نیروهای [[تاجیک‌های افغانستان|تاجیک‌‌تبار]] مخالف [[طالبان]] را رهبری می‌کرد و سپس فرمانده عمومی جبهۀ مقاومت شمال شد. پس از شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی در افغانستان، به ‌او لقب قهرمان ملی داده شد.
احمدشاه مسعود که اطرافیانش وی را آمر صاحب می‌خواندند از فرماندهان جهادی افغانستان بود که سال‌ها علیه نیروهای اشغال‌گر شوروی و دولت کمونیستی و گروه [[طالبان]] مبارزه کرد. وی با فروپاشی دولت کمونیستی کابل و تأسیس حکومت انتقالی مجاهدین به ریاست [[صبغت‌الله مجددی]] به‌عنوان وزیر دفاع منصوب شد و در عین حال، رهبری شاخۀ نظامی جمعیت اسلامی را بر عهده داشت. او با سلطۀ طالبان بر [[افغانستان،]] نخست نیروهای [[تاجیک‌های افغانستان|تاجیک‌‌تبار]] مخالف طالبان را رهبری می‌کرد و سپس فرمانده عمومی جبهۀ مقاومت شمال شد. پس از شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی در افغانستان، به ‌او لقب قهرمان ملی داده شد.


==کودکی و نوجوانی احمدشاه مسعود==
==خانواده==
احمدشاه مسعود فرزند دَگروال (سرهنگ) دوست‌محمد خان در ۱۱ شهریور/سنبله ۱۳۳۲ش در درۀ [[پنجشیر]] و از [[پدر]] و [[موقعیت مادر در افغانستان|مادر]] [[مسلمان]] حنفی‌مذهب<ref>[https://akharinkhabar.ir/analysis/6748435 روحی‌صفت، «نسبت ایران با احمدشاه معسود»، وب‌سایت آخرین خبر].</ref> چشم به جهان گشود که از نظر قومی تاجیک بود و به زبان [[فارسی دری|فارسی]] [[زبان دری|دری]] صحبت می‌کرد. وی سال‌های آغازین [[کودکی]] را در پنجشیر سپری کرد و در پنج‌سالگی با [[خانواده]] به [[کابل]] رفت. زمانی که پدر او به‌عنوان قوماندان (فرمانده) ژاندارم و پولیس به ولایت [[هرات]] اعزام شد، احمدشاه مسعود کلاس‌ دوم تا چهارم را در شهر هرات گذراند و پس از اتمام کلاس چهارم همراه خانواده به ‌کابل بازگشت. او دوران [[نوجوانی]] و آموزش متوسطه را در کابل سپری کرد و در ۱۳۵۲ش با شرکت در  کنکور وارد دانشکدۀ مهندسی [[دانشگاه پولی تخنیک کابل|دانشگاه پلی‌تخنیک]] کابل شد و تحصیلات  [[دانشگاه در افغانستان|دانشگاهی]] خود را آنجا آغاز کرد.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص38-39.</ref>
احمدشاه مسعود، فرزند دَگروال (سرهنگ) دوست‌محمدخان، در [[۱۱ شهریور]] ۱۳۳۲ش در درهٔ [[پنجشیر]] زاده شد. پدر و مادرش [[مسلمان]] حنفی‌مذهب و از قوم [[قوم تاجیک|تاجیک]] بودند و به زبان [[فارسی دری]] سخن می‌گفتند.<ref>[https://akharinkhabar.ir/analysis/6748435 روحی‌صفت، «نسبت ایران با احمدشاه معسود»، وب‌سایت آخرین خبر].</ref> او کودکی را در پنجشیر گذراند و در پنج‌سالگی به همراه خانواده به [[کابل]] رفت. مدتی را نیز در [[هرات]] سپری کرد؛ زیرا پدرش به‌عنوان قوماندان ژاندارم به آن ولایت مأمور شده بود. پس از بازگشت به کابل، دوران متوسطه را در آنجا به پایان رساند و در ۱۳۵۲ش وارد دانشکدهٔ مهندسی دانشگاه پلی‌تخنیک شد.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص38-39.</ref>


==خانوادۀ احمدشاه مسعود==
مسعود در ۱۳۶۷ش [[ازدواج]] کرد و صاحب شش فرزند شد؛ نخستین فرزندش پسری به نام احمد و بقیه دختر هستند. خانوادهٔ او پس از ترورش، نخست به [[تاجیکستان]] و سپس به [[ایران]] [[مهاجرت]] کردند. احمد مسعود، فرزند بزرگ او، تحصیلات راهنمایی و دبیرستان را در [[مشهد]] گذراند و سپس برای تحصیلات عالی به [[انگلستان]] رفت و پس از بازگشت به افغانستان، ریاست بنیاد شهید احمدشاه مسعود را بر عهده گرفت. او از سال ۱۴۰۰ش رهبری جبههٔ مقاومت ملی را در [[افغانستان]] بر عهده دارد.<ref>[http://roshanachannel.ir/?p=177 «زندگینامه احمد مسعود رهبر جبهه مقاومت ملی»، وب‌سایت شبکۀ اینترنیتی روشنان.]</ref>  
مسعود در 1367ش ازدواج تشکیل داد. حاصل این ازدواج شش فرزند است كه نخستین آنها احمد نام دارد و بقيه [[دختر]] هستند. پس از ترور احمدشاه مسعود خانواده وی نخست به تاجکستان و به سپس به ایران [[مهاجرت]] کرد. احمد مسعود دورۀ راهنمایی و دبیرستان را در [[مشهد]] به اتمام رساند. برای [[تحصیلات عالی افغانستان|تحصیلات عالی]] عازم انگلستان شد. پس از اتمام دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد در آنجا به افغانستان برگشت و ریاست بنیاد شهید احمدشاه مسعود را عهده دارد شد. احمد مسعود از سال 1400ش به بعد رهبری جبهه [[ادبیات مقاومت افغانستان|مقاومت]] ملی را به‌عهده دارد و برای رهایی افغانستان مبارزه می‌کند.<ref>[http://roshanachannel.ir/?p=177 «زندگینامه احمد مسعود رهبر جبهه مقاومت ملی»، وب‌سایت شبکۀ اینترنیتی روشنان.]</ref>


احمدشاه مسعود در خانۀ قدیمی پدری خود زندگی می‌كرد. مسعود زندگی ساده‌ای داشت و زمانی که ترور شد، میراثی جز چند دست لباس و چند جلد [[کتاب]] نداشت.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص30-36.</ref>
احمدشاه مسعود در خانهٔ قدیمی پدری زندگی می‌کرد و زندگی ساده‌ای داشت؛ چنانکه پس از ترورش، جز چند دست لباس و چند جلد کتاب، میراثی از خود به جای نگذاشت.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص30-36.</ref>


==خاستگاه فکری احمدشاه مسعود==
== خاستگاه فکری ==
احمدشاه مسعود پس از اتمام دورۀ دبیرستان وارد دانشکدۀ مهندسی پلی‌تخنیک کابل در رشتۀ مهندسی شد. این دانشگاه مانند [[دانشگاه کابل]] محل تلاقی جریان‌های مختلف فکری به‌حساب می‌آمد و با ورود دانشجویان اسلام‌گرا، این دانشگاه به ‌محل رقابت دانشجویان چپ‌گرا و اسلام‌گرا تبدیل شده بود.<ref>[https://akharinkhabar.ir/analysis/6748435 روحی‌صفت، «نسبت ایران با احمدشاه معسود»، وب‌سایت آخرین خبر].</ref> <br>احمدشاه مسعود قبل از ورود به‌ دانشگاه، با جریان‌های فکری مختلف از جمله افکار [[اخوان المسلمین]] و [[امام خمینی]] آشنا بود، اما با ورود به‌دانشگاه پلی‌تخنیک با اخوانی‌ها و دیدگاه‌های آنها بیشتر آشنا شد و تحت تأثیر اندیشه‌های آنان قرار گرفت. وی همچنین از [[حبیب‌الرحمن]]، که بخش جوانان نهضت اسلامی افغانستان را رهبری می‌کرد، متأثر بود. <ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت]</ref>
در سال‌های دانشجویی احمدشاه مسعود، دانشگاه پلی‌تخنیک محل تلاقی جریان‌های چپ‌گرا و اسلام‌گرا بود.<ref>[https://akharinkhabar.ir/analysis/6748435 روحی‌صفت، «نسبت ایران با احمدشاه معسود»، وب‌سایت آخرین خبر].</ref> او پیش از آن نیز با افکار [[اخوان‌المسلمین]] و [[امام خمینی]] آشنایی داشت، اما در دانشگاه با اخوانی‌ها و دیدگاه‌هایشان بیشتر آشنا شد و تحت تأثیر آنان و نیز حبیب‌الرحمن، از رهبران نهضت اسلامی افغانستان، قرار گرفت.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت]</ref> همین آشنایی، نقطهٔ عطفی در زندگی سیاسی او شد؛ به‌گونه‌ای که در طرح کودتا علیه محمدداودخان با حبیب‌الرحمن همکاری کرد و زمینهٔ دیدار او با تعدادی از خلبانان دولت داودخان را فراهم آورد؛ اما این طرح افشا شد.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت].</ref>


مسعود در سال اول دانشگاه با حبیب‌الرحمان آشنا شد و این آشنایی موجب دگرگونی مهم در زندگی سیاسی او شد تا جایی که در طرح کودتا علیه داودخان با او همکاری کرده و زمینۀ نشست او با تعدادی از خلبانان دولت داودخان را فراهم کرد. طرح کودتا بر اثر بی‌تجربگی بعضی اعضای نهضت جوانان مسلمان افشا شد و برخی اعضای نهضت مانند احمدشاه مسعود به‌ پاکستان فرار کردند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت].</ref>
==فعالیت‌ها==
پس از افشای کودتا، مسعود مدتی در پنجشیر مخفیانه زندگی کرد و سپس در ۱۳۵۳ش عازم [[پاکستان]] شد. در آنجا، دولت ذوالفقار علی بوتو که از سیاست‌های داودخان علیه پاکستان به ستوه آمده بود، از مبارزان افغانستانی استقبال کرد. مسعود از ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۸ش میان افغانستان و پاکستان در رفت‌وآمد بود و در [[مرداد]] ۱۳۵۴ش در طرحی برای تصرف مراکز دولتی در درهٔ پنجشیر شرکت داشت. او توانست در یک ساعت، مراکز اداری آن منطقه را بدون خونریزی به تصرف درآورد، اما با شنیدن خبر سرکوب کودتاگران در [[کابل]] و ورود نیروهای دولتی، به‌مصلحت ندید که مقاومت کند و به زادگاهش جنگلک بازگشت و سپس عازم پاکستان شد.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت].</ref><ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت].</ref>


==فعالیت‌ها و مسئولیت‌های احمدشاه مسعود==
با آغاز تابستان ۱۳۵۷ش، مسعود همراه با سی تن از همرزمانش به درهٔ پنجشیر بازگشت و با جذب نیروهای داوطلب، عملیات مسلحانه را علیه دولت حزب دموکراتیک خلق آغاز کرد. او در مدت کوتاهی سه مرکز دولتی را در پنجشیر تصرف کرد و راه‌های ارتباطی شمال و جنوب، به‌ویژه سالنگ، را مسدود ساخت.<ref>«[https://rasekhoon.net/article/show/140770/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-2-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%88 احمدشاه مسعود، آغاز مبارزه تا پایان کار شوروی»، وب‌سایت راسخون].</ref> این انسداد به مدت شش هفته ادامه یافت و شاهرگ حیاتی دولت کابل را قطع کرد؛ اما سرانجام حملات شدید نیروهای دولتی او را به عقب‌نشینی به درهٔ پنجشیر واداشت.<ref>«[https://rasekhoon.net/article/show/140770/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-2-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%88 احمدشاه مسعود، آغاز مبارزه تا پایان کار شوروی»، وب‌سایت راسخون].</ref>
احمدشاه مسعود به‌مثابه شخصیت سیاسی و نظامی فعالیت‌های گسترده‌ای داشته است. پاره‌ای از فعالیت‌های او به‌شرح زیر است:


===مبارزه علیه استبداد دولت داودخان===
در پانزدهم آذر ۱۳۶۲ش، مسعود شورای نَظار را بنیان نهاد؛ ائتلافی از گروه‌های نظامی مجاهدین که بیشتر از اعضای حزب جمعیت اسلامی تشکیل شده بود، اما افراد دیگری از گروه‌های جهادی نیز در آن عضویت داشتند. هدف این شورا، ایجاد هماهنگی برای مبارزه با نیروهای شوروی و دولت جمهوری دموکراتیک افغانستان بود.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=60183 آیا شورای نظّار یک حزب بود؟  وب‌سایت روزنامۀ ماندگار].</ref> پس از سقوط دولت کمونیستی و روی کار آمدن دولت اسلامی مجاهدین، مسعود به‌عنوان وزیر دفاع منصوب شد و مأمور تأمین امنیت کابل گردید، اما اختلافات با سایر احزاب، از جمله حزب اسلامی به رهبری [[گلبدین حکمتیار]]، حزب وحدت اسلامی به رهبری [[عبدالعلی مزاری]] و جنبش ملی به رهبری عبدالرشید دوستم، به درگیری‌های خونین انجامید که فاجعهٔ افشار در میان آن‌ها از همه دردناک‌تر بود.<ref>[https://jade-abresham.com/reports/3503/ احمدی، «قتل‌عام افشار؛ فجیع‌ترین جنایت یک دولت اسلامی»، وب‌سایت جادۀ ابریشم].</ref>


پس از فاش‌شدن طرح کودتای اول اخوانی‌ها و بازداشت مهندس حبیب‌الرحمن و تعدادی از مبارزان، احمدشاه مسعود مدتی در [[پنجشیر]] به‌صورت مخفیانه زندگی کرد؛ ولی بعد از چند ماه در 1353ش عازم کشور پاکستان شد. داودخان با دولت‌مردان پاکستان به‌دلیل اختلافات مرزی و طرح [[قوم پشتون|پشتونستان]] بزرگ، رابطۀ خوبی نداشت. ورود مبارزان افغانستانی به‌ پاکستان فرصتی بود برای دولت ذوالفقار علی بوتو که از سیاست‌های داودخان علیه کشور پاکستان به‌ستوه آمده بود.  
با ظهور طالبان و آغاز حملات آنان در [[زمستان]] ۱۳۷۳ش، مسعود از [[۲۱ حوت]] ۱۳۷۳ تا [[۵ میزان]] ۱۳۷۵ش از پایتخت دفاع کرد و خونین‌ترین حملات طالبان را دفع نمود. او برای جلوگیری از سقوط [[هرات]] و ولایات غربی، نیروهای خود را به آن مناطق اعزام کرد و تا میزان ۱۳۷۴ش مانع سقوط آن‌ها شد، اما سرانجام [[طالبان]] با کمک نظامی آی‌اس‌آی پاکستان، حمایت مالی کشورهای حوزهٔ [[خلیج فارس]] و حضور صدها جنگجوی خارجی، در میزان ۱۳۷۵ش کابل را تصرف کردند.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=173960 «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان].</ref> مسعود نیروهای خود را به درهٔ پنجشیر برد و دو هفته بعد، در یک حملهٔ سریع، جنگجویان طالب را از دهانهٔ دره و سالنگ عقب راند و ده‌ها اسیر از جمله پاکستانی‌ها و اعراب گرفت.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=173960 «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان].</ref> در [[۱۹ میزان]] ۱۳۷۵ش، او با [[محمدکریم خلیلی]] و عبدالرشید دوستم از قوم [[قوم ازبک|ازبک]]، پیمان ائتلاف نظامی «شورای عالی دفاع از وطن» را امضا کرد که رویکرد کشورهای همسایه را نسبت به آیندهٔ سیاسی افغانستان تا حدودی تغییر داد.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=173960 «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان].</ref>


مسعود از سال 1353 تا 1358ش بین افغانستان و پاکستان در رفت‌وآمد بود. در مرداد 1354ش حملاتی از پکتیا، کنر، لغمان، [[بدخشان]] و پنجشیر آغاز شد و مسعود در این طرح، مأمور تصرف ادارات دولتی در درۀ پنجشیر بود. <ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت].</ref>
در فروردین ۱۳۸۰ش، مسعود به دعوت پارلمان اروپا به استراسبورگ سفر کرد و در سخنرانی خود، صدای مظلومیت مردم افغانستان را به جهانیان رساند. در این سفر، تعدادی از شخصیت‌های سیاسی [[شیعیان افغانستان]] نیز او را همراهی می‌کردند.<ref> [https://revayataf.com/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%9B-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7/ ثاقب، «سفر تاریخی قهرمان به اروپا؛ چرا احمدشاه مسعود در اروپا استقبال شد؟»، پایگاه خبری تحلیلی روایت.]</ref> در همین سال‌ها، [[قاسم سلیمانی]] به دعوت [[برهان‌الدین ربانی]]، رئیس‌جمهور وقت دولت اسلامی، برای حمایت از مسعود و مردم افغانستان به این کشور آمد و تا زمان پیروزی جبههٔ مقاومت شمال، به حمایت خود ادامه داد.<ref>[https://www.jahannews.com/news/739199/%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C% «دوستی حاج قاسم با قهرمان ملی افغانستان»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref> او نقش مهمی در متحد ساختن نیروهای مخالف طالبان ایفا کرد. مسعود ابتدا درباره حضور سلیمانی تردید داشت، اما به‌تدریج رابطه‌ای صمیمانه و مبتنی بر اعتماد متقابل میان آن‌ها شکل گرفت.<ref>[https://revayataf.com/140090-2/ سادات، «نقش سردار قاسم سلیمانی در کمک به جبهه مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود»، پایگاه خبری تحلیلی روایت.] </ref>


معسود در یک ساعت مراکز اداری دولتی را بدون تلفات و خونریزی فتح کرد؛ از [[کابل]] خبر رسید که کودتاگران سرکوب و نیروهای ضربتی دولت برای درهم شکستن افراد مسعود وارد منطقه شده‌اند. مسعود مقابله با این نیروها را به‌مصلحت ندید و فرمان عقب‌نشینی صادر کرد. او به زادگاه خود، جنگلک پنجشیر برگشت و مدتی به‌طور پنهانی زندکی کرد و سپس عازم پاکستان شد.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/364624/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9 «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت].</ref>
==دیدگاه‌ها==
احمدشاه مسعود، استقلال کشور، حفظ مرزها، اجرای قوانین اسلامی و برگزاری انتخابات عمومی را از اصول اساسی حکومت می‌دانست.<ref>فرزان، غیاثی، مردی استوار و امیدوار به‌ افق‌های دور، ص301.</ref> او بر این باور بود که زندگی بدون [[آزادی]] و [[عدالت]] بی‌ارزش است و قوم‌گرایی را امری مذموم می‌شمرد و آن را ساختهٔ دست روشنفکرنماها می‌دانست.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص340.</ref> از دیدگاه وی، قوانین اسلام بهترین نوع دموکراسی را ارائه می‌دهد و مسلمانان نیازی به دموکراسی غربی ندارند. او با هرگونه افراط‌گرایی دینی مخالف بود و بر ضرورت تعامل افغانستان با جهان بر اساس ارزش‌های اسلامی تأکید داشت.<ref>[https://paigah-news.com/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88/ سیغانی، «احمد شاه مسعود، اعتدال‌ در دینداری ‌و باورمندی به ارزش‌های جهانی»،وب‌سایت پایگاه نیوز.] </ref>  


===مبارزه علیه ارتش سرخ و حکومت جمهوری دموکراتیک افغانستان===
مسعود به [[شعر فارسی|شعر]] و ادب فارسی، به‌ویژه اشعار [[حافظ]]، [[سعدی]] و [[مولانا|مولوی]]، عشق می‌ورزید. در سخنرانی‌ها و نوشته‌هایش از اشعار آنان برای بیان احساسات و انتقال پیام‌های سیاسی و اجتماعی بهره می‌برد. گفته شده که در شب عملیات، در پاسخ به یکی از همرزمانش که گفته بود زمان عملیات است نه ادبیات، پاسخ داده بود که تمام عملیات برای ادبیات است.<ref>[https://paigah-news.com/12333-2/ عمری، «عملیات برای ادبیات؛ چرا در انبوه القاب احمدشاه مسعود، چنین عنوانی را به کتاب برگزیدند؟»، وب‌سایت پایگاه نیوز.]</ref> احمد مسعود، فرزند او، بهترین خاطره‌اش از پدر را خواندن اشعار حافظ و سعدی توصیف کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1553604/%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A «شعرخوانی زیبای فارسی احمدشاه مسعود قهرمان ملی افغانستان»، وب‌سایت راسخون.] </ref><ref> [https://www.aparat.com/v/5A2d8 مسعود، «بهترین خاطرۀ احمد مسعود از پدرش احمد شاه مسعود»، وب‌سایت آپارات.] </ref>


احمدشاه مسعود در تابستان 1357ش با 30 تن از همرزمان خود وارد درۀ پنجشیر شد و با جذب نیروهای داوطلب، عملیات مسلحانه را علیه دولت حزب دموکراتیک خلق و پرچم آغاز کرد. وی در زمانی اندک سه مرکز دولتی را در پنجشیر به ‌تصرف خود درآورد و سپس به‌قطع راه‌های ارتباطی شمال و جنوب افغانستان که از ارتفاعات سالنگ می‌گذشت، اقدام کرد.<ref>«[https://rasekhoon.net/article/show/140770/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-2-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%88 احمدشاه مسعود، آغاز مبارزه تا پایان کار شوروی»، وب‌سایت راسخون].</ref>
برخی از همرزمان مسعود، رفتار او را نقد کرده‌اند. از نظر آنان، قیام علیه داودخان به نهضت اسلامی آسیب زد و برخی اعضا را به ابزار دست پاکستان تبدیل کرد. آنان همچنین بی‌توجهی مسعود به روابط خارجی در دوران دولت مجاهدین، آموزش نظامی مهاجران تاجیک که تهدیدی برای آسیای میانه تلقی می‌شد، کینه‌ورزی نسبت به گلبدین حکمتیار، جنگ با حزب وحدت اسلامی و فاجعهٔ افشار را از اشتباهات راهبردی او می‌دانند.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص267.</ref>


سالنگ در دوران جنگ، شاهرگ حیاتی دولت‌های حاکم در کابل به‌شمار می‌رفت. او موفق شد راه شمال به جنوب را به‌مدت شش هفته مسدود کند. در این مدت درگیری بین نیروهای دولت وابسته به اتحاد جماهیر شوری سابق و [[مجاهدین]] ادامه داشت. سرانجام نیروهای دولتی حملات شدیدی را علیه مسعود و افراد او آغاز کردند و مسعود با دادن تلفات در نهایت به درۀ پنجشیر عقب‌نشینی کرد.<ref>«[https://rasekhoon.net/article/show/140770/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-2-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%88 احمدشاه مسعود، آغاز مبارزه تا پایان کار شوروی»، وب‌سایت راسخون].</ref>
==درگذشت==
احمدشاه مسعود در [[۱۸ شهریور]] ۱۳۸۰ش در خواجه‌بهاءالدین، ولایت [[تخار]]، به‌دست دو عرب مراکشی عضو [[القاعده]]، که خود را خبرنگار معرفی کرده بودند، در یک عملیات انتحاری به‌شدت مجروح شد. او در بیمارستانی در [[تاجیکستان]] درگذشت و پیکرش در زادگاهش، [[پنجشیر]]، به خاک سپرده شد.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص30-36.</ref>  


===تشکیل و رهبری شورای نظار===
لویه‌جرگهٔ اضطراری افغانستان، پس از سقوط طالبان، به او لقب «قهرمان ملی» اعطا کرد و روز ۱۸ شهریور به‌عنوان «روز شهید» در تقویم رسمی کشور به تعطیلی عمومی تبدیل شد.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=53140 مجیدی، «احمدشاه مسعود: لقب قهرمان ملی، مختص به شهید احمدشاه مسعود است» وب‌سایت روزنامۀ ماندگار].</ref> در [[۷ فروردین]] ۱۴۰۰ش، لوح یادبودی در [[پاریس]] به نام او نصب گردید که با حضور حامد کرزی، عبدالله عبدالله و احمد مسعود برگزار شد. همچنین کتاب‌ها و مقالات متعددی دربارهٔ زندگی و مبارزات او نوشته شده است، ازجمله: احمدشاه مسعود شهید راه صلح و آزادی، احمدشاه مسعود و فرمانده مسعود.<ref>[https://afghanpaper.com/nbody.php?id=166692 «لوح یادبود از احمدشاه مسعود در پاریس نصب شد»، وب‌سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان].</ref>
 
شورای نَظار ائتلافی از گروه‌های نظامی مجاهدین افغانستان به‌شمار می‌رفت که احمدشاه مسعود در پانزدهم آذر/قوس ۱۳۶۲ش در جلسه‌ای متشکل از فرماندهان [[حزب جمعیت اسلامی افغانستان]] بنیان‌گذاشت که «شورای نظار» نام گرفت. این شورا بیشتر شامل نیروهای حزب جمعیت اسلامی افغانستان می‌شد؛ اما افرادی از دیگر گروه‌های جهادی نیز در آن عضویت داشتند که هدف‌شان ایجاد هماهنگی برای مبارزه علیه نیروهای شوروی در افغانستان  و حکومت جمهوری دمکراتیک افغانستان بود.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=60183 آیا شورای نظّار یک حزب بود؟  وب‌سایت روزنامۀ ماندگار].</ref>
 
===عهده داری وزارت دفاع دولت اسلامی مجاهدین===
 
احمدشاه مسعود با روی‌کار آمدن دولت اسلامی مجاهدین به‌عنوان وزیر دفاع، منصوب و مؤظف به تأمین امنیت و ثبات پایتخت شد؛ اما بر اثر اختلاف با سایر جریان‌ها و احزاب سیاسی مانند حزب اسلامی به‌رهبری [[گلبدین حکمتیار|گل‌بدین حکمتیار]] و حزب وحدت اسلامی افغانستان به‌رهبری [[عبدالعلی مزاری]] و حزب جنبش ملی اسلامی به‌رهبری عبدالرشید دوستم وارد درگیری‌های خانمان‌سوز شد. از این میان، فاجعۀ افشار یکی از دردناک‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود که به‌دست نیروی‌های زیر فرمان احمدشاه مسعود و شورای نظار رقم خورد.<ref>[https://jade-abresham.com/reports/3503/ احمدی، «قتل‌عام افشار؛ فجیع‌ترین جنایت یک دولت اسلامی»، وب‌سایت جادۀ ابریشم].</ref>
 
===رهبری جبهۀ مقاومت شمال===
طالبان به رهبری [[ملا عمر]] در [[زمستان]] 1373ش حملات گسترده‌ای را برای تصرف کابل آغاز کردند و احمدشاه مسعود از ۲۱ حوت ۱۳۷۳ تا ۵ میزان ۱۳۷۵ش نیروهای طالبان را پشت دروازه‌های پایتخت نگه‌داشت و خونین‌ترین حملات آنها را برای تصرف کابل دفع کرد. مسعود برای جلوگیری از سقوط [[هرات]] و ولایات غربی کشور صدها تن از نیروی‌های خود را به آن مناطق فرستاد و تا میزان/مهر ۱۳۷۴ش مانع سقوط آنها به‌دست طالبان شد؛ اما طالبان پس از تصرف هرات و ولایات غربی با کمک نظامی آی‌اس‌آی پاکستان، حمایت‌های مالی کشورهای حوزۀ [[خلیج فارس]] و نیز حضور صدها جنگجوی مدارس پاکستان و دیگر داوطلبان خارجی در میزان ۱۳۷۵ش شهر کابل را به‌تصرف خود در آوردند.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=173960 «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان].</ref>
 
احمدشاه مسعود نیروهای خود را به درۀ پنجشیر برد و با بستن درۀ پنجشیر به‌صورت موقت به ‌سازماندهی دوبارۀ نیروهای خود پرداخت و دو هفته بعد در یک حملۀ سریع و ناگهانی جنگجویان طالب را از دهانۀ درۀ پنجشیر و سالنگ عقب راند و ده‌ها جنگجوی خارجی را، که بیشتر پاکستانی و عرب بودند، به ‌اسارت گرفت.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=173960 «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان].</ref>
 
مسعود پس از پیروزی‌های نِسبی در برابر طالبان در ۱۹ میزان ۱۳۷۵ش با [[محمدکریم خلیلی]] دبیرکل حزب وحدت اسلامی افغانستان ([[قوم هزاره|قوم هزاره)]] و عبدالرشید دوستم رهبر جنبش ملی افغانستان ([[قوم ازبک]]) در شمال سالنگ معاهدۀ تشکیل ائتلاف نظامی به‌نام «شورای عالی دفاع از وطن» را امضا کرد. این معاهده تا حدودی رویکرد کشورهای همسایه و دیگر کشورها را نسبت‌ به‌ آیندۀ سیاسی افغانستان تغییر داد.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=173960 «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان].</ref>
 
===سفر به مقر پارلمان اروپا===
یکی از فعالیت‌های مهم احمدشاه مسعود، سفر وی به مقر پارلمان اروپا در فرانسه و مذاکرات رسمي او در دوران مقاومت عليه طالبان، پاکستان و [[القاعده]] محسوب شده است. رئیس جمهور دولت سازندگی جمهوری اسلامی ایران نیز در خاطرات خود آن را ذکر کرده است. مسعود در 18 خرداد 1379ش به‌صورت رسمی از سوی پارلمان اروپا دعوت و در سيزدهم فروردین 1380ش به شهر استراسبورگ فرانسه سفر کرد. وی در این سفر از سوی اعضای پارلمان اروپا به گرمی استقبال شد و صدای مظلومیت مردم افغانستان را به‌گوش جهانیان رساندو تعدای از شخصیت‌های سیاسی [[شیعیان افغانستان]] نیز وی را در این سفر همراهی می‌کردند.<ref> [https://revayataf.com/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%9B-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7/ ثاقب، «سفر تاریخی قهرمان به اروپا؛ چرا احمدشاه مسعود در اروپا استقبال شد؟»، پایگاه خبری تحلیلی روایت.]</ref>
 
==احمدشاه مسعود و  قاسم سلیمانی==
شهید [[قاسم سلیمانی]] در نیمه دوم دهۀ هفتاد هجری شمسی به دعوت برهان‌الدین ربانی رئیس جمهور وقت دولت اسلامی افغانستان به حمایت احمدشاه مسعود و مردم مبارز افغانستان شتافت. وی تا زمان پیروزی جبهۀ مقاومت شمال به حمایت خود از مردم مسلمان افغانستان ادامه داد.<ref>[https://www.jahannews.com/news/739199/%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C% «دوستی حاج قاسم با قهرمان ملی افغانستان»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref>
 
سردار سلیمانی در متحد ساختن نیروهای مخالف طالبان تحت عنوان جبهۀ مقاومت شمال نقش اساسی داشته است. علارغم شک و تردیدهای اولیه مسعود، نسبت به حضور سردار سلیمانی در جبهات شمال، ولی به‌تدریج رابطۀ صمیمانه و مبتنی بر اعتماد متقابل میان آندو شکل گرفته بود. چون هدف سردار سلیمانی دخالت در مسایل افغانستان نبوده، بلکه بدنبال کمک به نیروهای جبهۀ شمال بوده است.<ref>[https://revayataf.com/140090-2/ سادات، «نقش سردار قاسم سلیمانی در کمک به جبهه مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود»، پایگاه خبری تحلیلی روایت.] </ref>
 
==دیدگاه‌های احمدشاه مسعود==
مسعود استقلال کشور، حفظ مرزهای جغرافیایی و تمامیت ارضی، اجرای [[قوانین اسلامی]] و  برگزاری انتخابات عمومی در کشور را از اصول مهم حاکمیت می‌دانست.<ref>فرزان، غیاثی، مردی استوار و امیدوار به‌ افق‌های دور، ص301.</ref> <br>او بر این باور بود که اگر آزادی و وحدت ملی زیر سوال برود و غرور ملی مردم افغانستان درهم شکسته و استقلال افغانستان نابود شود، زندگی کوچک‌ترین لذت و ارزشی نخواهد داشت. از نظر وی، قوانین و قواعد [[اسلام]]، بهترین دموکراسی را به ارمغان می‌آورد و مسلمانان نیازی به [[دموکراسی غربی]] ندارند.
 
مسعود زندگی بدون [[آزادی]] و [[عدالت]] را بی‌ارزش می‌دانست و [[قوم‌گرایی]] را امری مذموم می‌شمرد. به ‌باور وی، قوم‌گرایی در بین عوام و تودۀ مردم افغانستان جایگاهی ندارد و عده‌ای روشنفکرنما به این مسئله دامن می‌زنند. از نظر او درمان بیماری‌های اجتماعی در صورتی ممکن است که قدرت سیاسی و روح [[معنویت|معنوی]] و اعتقادی با هم متحد شوند و اصلاح سیاسی نیز با [[تربیت دینی]] و [[زیست اخلاقی]] آغاز می‌شود.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص340.</ref>
 
احمد‌شاه مسعود با هر نوع افراط و تفریط [[دین|دینی]] و مذهبی مخالف بود و همواره می‌گفت در کشور باید اسلامی حاکم شود که تمام شهروندان بتوانند در سایۀ آن به شکل [[آبرو|آبرومندانه]]، با عزت و [[کرامت انسانی]] و با رعایت [[مدارا|مدارا،]]، [[همیاری]] و هم‌پذیری اجتماعی، به‌صورت مسالمت‌آمیز [[زندگی]] نمایند. در عین حال افغانستان با کشورهای همسایه، منطقه و فرامنطقه براساس ارزش‌های دینی و انسانی تعامل داشته و حافظ منافع ملی و اسلامی باشد. به باور او، مردم افغانستان تنها با پیروی از اسلام به‌عنوان دین معتدل و میانه رو می‌تواند با جهان تعامل نماید.<ref>[https://paigah-news.com/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88/ سیغانی، «احمد شاه مسعود، اعتدال‌ در دینداری ‌و باورمندی به ارزش‌های جهانی»،وب‌سایت پایگاه نیوز.] </ref>
 
==احمدشاه مسعود و ادبیات فارسی==
احمدشاه مسعود، به [[زبان فارسی|زبان]] و [[شعر فارسی]] به‌ویژه اشعار شاعران بزرگی مانند [[حافظ]]، [[سعدی شیرازی|سعدی]] و [[مولانا|مولوی]]، ارادت خاصی داشت و در سخنرانی‌ها و نوشته‌هایش از اشعار این شاعران استفاده می‌کرد. او از اشعار شاعران نه تنها برای بیان احساسات خود، بلکه برای انتقال پیام‌های سیاسی و اجتماعی نیز استفاده می‌کرد. گفته شده است که احمدشاه مسعود حتی در شب عملیات نظامی در مورد ادبیات صحبت می‌کرده است. وقتی که از سوی یکی از همرزمانش اعتراض می‌شود که حال وقت عملیات است نه ادبیات. او در جواب می‌گوید تمام عملیات برای ادبیات است. کتابی نیز تحت همین عنوان نگارش شده است.<ref>[https://paigah-news.com/12333-2/ عمری، «عملیات برای ادبیات؛ چرا در انبوه القاب احمدشاه مسعود، چنین عنوانی را به کتاب برگزیدند؟»، وب‌سایت پایگاه نیوز.]</ref>
 
مسعود در نشست‌های دوستانه با همکارانش شعر می‌خواند و براساس آن شرایط دشوار خودش را تبیین و تحلیل می‌کرد و به همکارانش انگیزه و امید می‌داد.<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1553604/%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A «شعرخوانی زیبای فارسی احمدشاه مسعود قهرمان ملی افغانستان»، وب‌سایت راسخون.] </ref> احمد مسعود، فرزند احمدشاه مسعود، تصریح کرده که بهترین خاطره‌‌اش از پدر، خواندن اشعار حافظ و سعدی است.<ref> [https://www.aparat.com/v/5A2d8 مسعود، «بهترین خاطرۀ احمد مسعود از پدرش احمد شاه مسعود»، وب‌سایت آپارات.] </ref>
 
==دیدگاه‌ها در مورد احمدشاه مسعود==
همرزمان احمدشاه مسعود در بررسی رفتار و رویکرد وی، قیام علیه استبداد دولت داودخان را اقدامی آسیب‌زا به نهضت اسلامی ارزیابی کرده‌اند که تعدادی از اعضای نهضت را به ‌ابزار دست پاکستان تبدیل کرد و دولت افغانستان را نیز بیش از پیش به شوروی متکی ساخت. آنها همچنین بی‌توجهی احمدشاه مسعود به اهمیت روابط خارجی در دورۀ حکومت مجاهدین در کابل، آموزش نظامی مهاجران کشور تاجیکستان که دولت مجاهدین را تهدیدی برای آسیای میانه نشان می‌داد، بی‌توجهی به کشورهای همسایه و توجه بیشتر به کشورهای قدرتمند جهان، کینه‌ورزی نسبت به گلبدین حکمتیار و ترجیح طالبان بر او، جنگ با حزب وحدت اسلامی و خلق فاجعۀ افشار را از اشتباهات راهبردی احمدشاه مسعود دانسته‌اند.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص267.</ref>
 
==درگذشت احمدشاه مسعود==
احمدشاه در ۱۸ شهریور ۱۳۸۰ش به‌دست دو عرب مراكشی و دارای تابعیت بلژيکی و از اعضای القاعده در یک [[عمليات انتحاری]] در خواجه بهاء‌الدین ولایت [[تخار]] افغانستان شهید شد. آنها به‌عنوان خبرنگار به دیدار مسعود آمده بودند و حین مصاحبه، وی را ترور کردند. مسعود که به شدت مجروح شده بود، در بیمارستانی در [[تاجیکستان]] درگذشت و در زادگاهش پنجشیر دفن شد.<ref>رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص30-36.</ref>
 
==یادبودها==
 
===اعطای لقب قهرمان ملی به احمدشاه مسعود===
پس از سقوط حکومت اول طالبان، لویه‌جرگۀ اضطراری افغانستان، در پایان دولت موقت افغانستان، به ‌احمدشاه مسعود لقب «قهرمان ملی» اعطا کرد و روز ۱۸ شهریور/ سنبله، سالروز ترور او «روز شهید» نام‌گذاری و در [[تقویم هجری شمسی|تقویم]] به‌عنوان تعطیل رسمی درج شده بود و هر ساله از آن به‌صورت رسمی و مردمی تجلیل می‌شد.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=53140 مجیدی، «احمدشاه مسعود: لقب قهرمان ملی، مختص به شهید احمدشاه مسعود است» وب‌سایت روزنامۀ ماندگار].</ref>  
 
===نصب لوح یادبود در پاریس===
به‌منظور زنده نگهداشتن یاد احمدشاه مسعود، در تاریخ 1400/1/7ش در بخشی از شهر پاریس لوح یادبود نصب شد. شماری از چهره‌های سرشناس افغانستان به‌شمول حامد کرزی، عبدالله عبدالله و احمد مسعود، پسر احمدشاه مسعود نیز حضور داشتند. همچنین یک شرکت اماراتی عطری را به اسم «فرمانده مسعود» تولید و به بازار عرضه کرده‌است.<ref>[https://afghanpaper.com/nbody.php?id=166692 «لوح یادبود از احمدشاه مسعود در پاریس نصب شد»، وب‌سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان].</ref>
 
===آثار تولید شده در مورد احمدشاه مسعود===
دربارۀ احمدشاه مسعود، کتاب‌هایی نگارش شده است، ازجمله: احمدشاه مسعود شهید راه صلح و آزادی، احمدشاه مسعود و فرمانده مسعود. علاوه بر آن مقالات بسیاری نیز نگارش شده است.


==پانویس==
==پانویس==

نسخهٔ ۷ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۳۰

احمدشاه مسعود؛ سیاستمدار، فرمانده نظامی و وزیر دفاع دولت مجاهدین افغانستان.

احمدشاه مسعود که اطرافیانش وی را آمر صاحب می‌خواندند از فرماندهان جهادی افغانستان بود که سال‌ها علیه نیروهای اشغال‌گر شوروی و دولت کمونیستی و گروه طالبان مبارزه کرد. وی با فروپاشی دولت کمونیستی کابل و تأسیس حکومت انتقالی مجاهدین به ریاست صبغت‌الله مجددی به‌عنوان وزیر دفاع منصوب شد و در عین حال، رهبری شاخۀ نظامی جمعیت اسلامی را بر عهده داشت. او با سلطۀ طالبان بر افغانستان، نخست نیروهای تاجیک‌‌تبار مخالف طالبان را رهبری می‌کرد و سپس فرمانده عمومی جبهۀ مقاومت شمال شد. پس از شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی در افغانستان، به ‌او لقب قهرمان ملی داده شد.

خانواده

احمدشاه مسعود، فرزند دَگروال (سرهنگ) دوست‌محمدخان، در ۱۱ شهریور ۱۳۳۲ش در درهٔ پنجشیر زاده شد. پدر و مادرش مسلمان حنفی‌مذهب و از قوم تاجیک بودند و به زبان فارسی دری سخن می‌گفتند.[۱] او کودکی را در پنجشیر گذراند و در پنج‌سالگی به همراه خانواده به کابل رفت. مدتی را نیز در هرات سپری کرد؛ زیرا پدرش به‌عنوان قوماندان ژاندارم به آن ولایت مأمور شده بود. پس از بازگشت به کابل، دوران متوسطه را در آنجا به پایان رساند و در ۱۳۵۲ش وارد دانشکدهٔ مهندسی دانشگاه پلی‌تخنیک شد.[۲]

مسعود در ۱۳۶۷ش ازدواج کرد و صاحب شش فرزند شد؛ نخستین فرزندش پسری به نام احمد و بقیه دختر هستند. خانوادهٔ او پس از ترورش، نخست به تاجیکستان و سپس به ایران مهاجرت کردند. احمد مسعود، فرزند بزرگ او، تحصیلات راهنمایی و دبیرستان را در مشهد گذراند و سپس برای تحصیلات عالی به انگلستان رفت و پس از بازگشت به افغانستان، ریاست بنیاد شهید احمدشاه مسعود را بر عهده گرفت. او از سال ۱۴۰۰ش رهبری جبههٔ مقاومت ملی را در افغانستان بر عهده دارد.[۳]

احمدشاه مسعود در خانهٔ قدیمی پدری زندگی می‌کرد و زندگی ساده‌ای داشت؛ چنانکه پس از ترورش، جز چند دست لباس و چند جلد کتاب، میراثی از خود به جای نگذاشت.[۴]

خاستگاه فکری

در سال‌های دانشجویی احمدشاه مسعود، دانشگاه پلی‌تخنیک محل تلاقی جریان‌های چپ‌گرا و اسلام‌گرا بود.[۵] او پیش از آن نیز با افکار اخوان‌المسلمین و امام خمینی آشنایی داشت، اما در دانشگاه با اخوانی‌ها و دیدگاه‌هایشان بیشتر آشنا شد و تحت تأثیر آنان و نیز حبیب‌الرحمن، از رهبران نهضت اسلامی افغانستان، قرار گرفت.[۶] همین آشنایی، نقطهٔ عطفی در زندگی سیاسی او شد؛ به‌گونه‌ای که در طرح کودتا علیه محمدداودخان با حبیب‌الرحمن همکاری کرد و زمینهٔ دیدار او با تعدادی از خلبانان دولت داودخان را فراهم آورد؛ اما این طرح افشا شد.[۷]

فعالیت‌ها

پس از افشای کودتا، مسعود مدتی در پنجشیر مخفیانه زندگی کرد و سپس در ۱۳۵۳ش عازم پاکستان شد. در آنجا، دولت ذوالفقار علی بوتو که از سیاست‌های داودخان علیه پاکستان به ستوه آمده بود، از مبارزان افغانستانی استقبال کرد. مسعود از ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۸ش میان افغانستان و پاکستان در رفت‌وآمد بود و در مرداد ۱۳۵۴ش در طرحی برای تصرف مراکز دولتی در درهٔ پنجشیر شرکت داشت. او توانست در یک ساعت، مراکز اداری آن منطقه را بدون خونریزی به تصرف درآورد، اما با شنیدن خبر سرکوب کودتاگران در کابل و ورود نیروهای دولتی، به‌مصلحت ندید که مقاومت کند و به زادگاهش جنگلک بازگشت و سپس عازم پاکستان شد.[۸][۹]

با آغاز تابستان ۱۳۵۷ش، مسعود همراه با سی تن از همرزمانش به درهٔ پنجشیر بازگشت و با جذب نیروهای داوطلب، عملیات مسلحانه را علیه دولت حزب دموکراتیک خلق آغاز کرد. او در مدت کوتاهی سه مرکز دولتی را در پنجشیر تصرف کرد و راه‌های ارتباطی شمال و جنوب، به‌ویژه سالنگ، را مسدود ساخت.[۱۰] این انسداد به مدت شش هفته ادامه یافت و شاهرگ حیاتی دولت کابل را قطع کرد؛ اما سرانجام حملات شدید نیروهای دولتی او را به عقب‌نشینی به درهٔ پنجشیر واداشت.[۱۱]

در پانزدهم آذر ۱۳۶۲ش، مسعود شورای نَظار را بنیان نهاد؛ ائتلافی از گروه‌های نظامی مجاهدین که بیشتر از اعضای حزب جمعیت اسلامی تشکیل شده بود، اما افراد دیگری از گروه‌های جهادی نیز در آن عضویت داشتند. هدف این شورا، ایجاد هماهنگی برای مبارزه با نیروهای شوروی و دولت جمهوری دموکراتیک افغانستان بود.[۱۲] پس از سقوط دولت کمونیستی و روی کار آمدن دولت اسلامی مجاهدین، مسعود به‌عنوان وزیر دفاع منصوب شد و مأمور تأمین امنیت کابل گردید، اما اختلافات با سایر احزاب، از جمله حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار، حزب وحدت اسلامی به رهبری عبدالعلی مزاری و جنبش ملی به رهبری عبدالرشید دوستم، به درگیری‌های خونین انجامید که فاجعهٔ افشار در میان آن‌ها از همه دردناک‌تر بود.[۱۳]

با ظهور طالبان و آغاز حملات آنان در زمستان ۱۳۷۳ش، مسعود از ۲۱ حوت ۱۳۷۳ تا ۵ میزان ۱۳۷۵ش از پایتخت دفاع کرد و خونین‌ترین حملات طالبان را دفع نمود. او برای جلوگیری از سقوط هرات و ولایات غربی، نیروهای خود را به آن مناطق اعزام کرد و تا میزان ۱۳۷۴ش مانع سقوط آن‌ها شد، اما سرانجام طالبان با کمک نظامی آی‌اس‌آی پاکستان، حمایت مالی کشورهای حوزهٔ خلیج فارس و حضور صدها جنگجوی خارجی، در میزان ۱۳۷۵ش کابل را تصرف کردند.[۱۴] مسعود نیروهای خود را به درهٔ پنجشیر برد و دو هفته بعد، در یک حملهٔ سریع، جنگجویان طالب را از دهانهٔ دره و سالنگ عقب راند و ده‌ها اسیر از جمله پاکستانی‌ها و اعراب گرفت.[۱۵] در ۱۹ میزان ۱۳۷۵ش، او با محمدکریم خلیلی و عبدالرشید دوستم از قوم ازبک، پیمان ائتلاف نظامی «شورای عالی دفاع از وطن» را امضا کرد که رویکرد کشورهای همسایه را نسبت به آیندهٔ سیاسی افغانستان تا حدودی تغییر داد.[۱۶]

در فروردین ۱۳۸۰ش، مسعود به دعوت پارلمان اروپا به استراسبورگ سفر کرد و در سخنرانی خود، صدای مظلومیت مردم افغانستان را به جهانیان رساند. در این سفر، تعدادی از شخصیت‌های سیاسی شیعیان افغانستان نیز او را همراهی می‌کردند.[۱۷] در همین سال‌ها، قاسم سلیمانی به دعوت برهان‌الدین ربانی، رئیس‌جمهور وقت دولت اسلامی، برای حمایت از مسعود و مردم افغانستان به این کشور آمد و تا زمان پیروزی جبههٔ مقاومت شمال، به حمایت خود ادامه داد.[۱۸] او نقش مهمی در متحد ساختن نیروهای مخالف طالبان ایفا کرد. مسعود ابتدا درباره حضور سلیمانی تردید داشت، اما به‌تدریج رابطه‌ای صمیمانه و مبتنی بر اعتماد متقابل میان آن‌ها شکل گرفت.[۱۹]

دیدگاه‌ها

احمدشاه مسعود، استقلال کشور، حفظ مرزها، اجرای قوانین اسلامی و برگزاری انتخابات عمومی را از اصول اساسی حکومت می‌دانست.[۲۰] او بر این باور بود که زندگی بدون آزادی و عدالت بی‌ارزش است و قوم‌گرایی را امری مذموم می‌شمرد و آن را ساختهٔ دست روشنفکرنماها می‌دانست.[۲۱] از دیدگاه وی، قوانین اسلام بهترین نوع دموکراسی را ارائه می‌دهد و مسلمانان نیازی به دموکراسی غربی ندارند. او با هرگونه افراط‌گرایی دینی مخالف بود و بر ضرورت تعامل افغانستان با جهان بر اساس ارزش‌های اسلامی تأکید داشت.[۲۲]

مسعود به شعر و ادب فارسی، به‌ویژه اشعار حافظ، سعدی و مولوی، عشق می‌ورزید. در سخنرانی‌ها و نوشته‌هایش از اشعار آنان برای بیان احساسات و انتقال پیام‌های سیاسی و اجتماعی بهره می‌برد. گفته شده که در شب عملیات، در پاسخ به یکی از همرزمانش که گفته بود زمان عملیات است نه ادبیات، پاسخ داده بود که تمام عملیات برای ادبیات است.[۲۳] احمد مسعود، فرزند او، بهترین خاطره‌اش از پدر را خواندن اشعار حافظ و سعدی توصیف کرده است.[۲۴][۲۵]

برخی از همرزمان مسعود، رفتار او را نقد کرده‌اند. از نظر آنان، قیام علیه داودخان به نهضت اسلامی آسیب زد و برخی اعضا را به ابزار دست پاکستان تبدیل کرد. آنان همچنین بی‌توجهی مسعود به روابط خارجی در دوران دولت مجاهدین، آموزش نظامی مهاجران تاجیک که تهدیدی برای آسیای میانه تلقی می‌شد، کینه‌ورزی نسبت به گلبدین حکمتیار، جنگ با حزب وحدت اسلامی و فاجعهٔ افشار را از اشتباهات راهبردی او می‌دانند.[۲۶]

درگذشت

احمدشاه مسعود در ۱۸ شهریور ۱۳۸۰ش در خواجه‌بهاءالدین، ولایت تخار، به‌دست دو عرب مراکشی عضو القاعده، که خود را خبرنگار معرفی کرده بودند، در یک عملیات انتحاری به‌شدت مجروح شد. او در بیمارستانی در تاجیکستان درگذشت و پیکرش در زادگاهش، پنجشیر، به خاک سپرده شد.[۲۷]

لویه‌جرگهٔ اضطراری افغانستان، پس از سقوط طالبان، به او لقب «قهرمان ملی» اعطا کرد و روز ۱۸ شهریور به‌عنوان «روز شهید» در تقویم رسمی کشور به تعطیلی عمومی تبدیل شد.[۲۸] در ۷ فروردین ۱۴۰۰ش، لوح یادبودی در پاریس به نام او نصب گردید که با حضور حامد کرزی، عبدالله عبدالله و احمد مسعود برگزار شد. همچنین کتاب‌ها و مقالات متعددی دربارهٔ زندگی و مبارزات او نوشته شده است، ازجمله: احمدشاه مسعود شهید راه صلح و آزادی، احمدشاه مسعود و فرمانده مسعود.[۲۹]

پانویس

  1. ↑ روحی‌صفت، «نسبت ایران با احمدشاه معسود»، وب‌سایت آخرین خبر.
  2. ↑ رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص38-39.
  3. ↑ «زندگینامه احمد مسعود رهبر جبهه مقاومت ملی»، وب‌سایت شبکۀ اینترنیتی روشنان.
  4. ↑ رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص30-36.
  5. ↑ روحی‌صفت، «نسبت ایران با احمدشاه معسود»، وب‌سایت آخرین خبر.
  6. ↑ «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت
  7. ↑ «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت.
  8. ↑ «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت.
  9. ↑ «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت.
  10. ↑ «احمدشاه مسعود، آغاز مبارزه تا پایان کار شوروی»، وب‌سایت راسخون.
  11. ↑ «احمدشاه مسعود، آغاز مبارزه تا پایان کار شوروی»، وب‌سایت راسخون.
  12. ↑ آیا شورای نظّار یک حزب بود؟ وب‌سایت روزنامۀ ماندگار.
  13. ↑ احمدی، «قتل‌عام افشار؛ فجیع‌ترین جنایت یک دولت اسلامی»، وب‌سایت جادۀ ابریشم.
  14. ↑ «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان.
  15. ↑ «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان.
  16. ↑ «مسعود از ابتدا تا اکنون.....»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان.
  17. ↑ ثاقب، «سفر تاریخی قهرمان به اروپا؛ چرا احمدشاه مسعود در اروپا استقبال شد؟»، پایگاه خبری تحلیلی روایت.
  18. ↑ «دوستی حاج قاسم با قهرمان ملی افغانستان»، وب‌سایت جهان امروز.
  19. ↑ سادات، «نقش سردار قاسم سلیمانی در کمک به جبهه مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود»، پایگاه خبری تحلیلی روایت.
  20. ↑ فرزان، غیاثی، مردی استوار و امیدوار به‌ افق‌های دور، ص301.
  21. ↑ رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص340.
  22. ↑ سیغانی، «احمد شاه مسعود، اعتدال‌ در دینداری ‌و باورمندی به ارزش‌های جهانی»،وب‌سایت پایگاه نیوز.
  23. ↑ عمری، «عملیات برای ادبیات؛ چرا در انبوه القاب احمدشاه مسعود، چنین عنوانی را به کتاب برگزیدند؟»، وب‌سایت پایگاه نیوز.
  24. ↑ «شعرخوانی زیبای فارسی احمدشاه مسعود قهرمان ملی افغانستان»، وب‌سایت راسخون.
  25. ↑ مسعود، «بهترین خاطرۀ احمد مسعود از پدرش احمد شاه مسعود»، وب‌سایت آپارات.
  26. ↑ رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص267.
  27. ↑ رحیمی، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، 1398ش، ج1، ص30-36.
  28. ↑ مجیدی، «احمدشاه مسعود: لقب قهرمان ملی، مختص به شهید احمدشاه مسعود است» وب‌سایت روزنامۀ ماندگار.
  29. ↑ «لوح یادبود از احمدشاه مسعود در پاریس نصب شد»، وب‌سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان.

منابع

  • «آیا شورای نظّار یک حزب بود؟» وب‌سایت روزنامۀ ماندگار، تاریخ درج مطلب: 20 سرطان 1396ش.
  • «احمدشاه مسعود؛ آغاز مبارزه تا پایان کار شوروی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 20مرداد 1388ش.
  • احمدی، محمد، «قتل‌عام افشار؛ فجیع‌ترین جنایت یک دولت اسلامی»، وب‌سایت جادۀ ابریشم، تاریخ درج مطلب: 29 دلو 1399ش.
  • ثاقب، عبدالشهید، «سفر تاریخی قهرمان به اروپا؛ چرا احمدشاه مسعود در اروپا استقبال شد؟»، پایگاه خبری تحلیلی روایت، تاریخ درج مطلب: 18 فروردین1403ش.
  • رحیمی، مجیب‌الرحمان، احمدشاه مسعود، شهید راه صلح و آزادی، کابل، عازم، 1398ش.
  • روحی‌صفت، محسن، «نسبت ایران با احمدشاه مسعود»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: 18شهریور 1399ش.
  • «زندگی‌نامۀ كامل احمدشاه مسعود به‌روايت ماهنامۀ شاهد ياران»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگ ایثار و شهادت، تاریخ درج مطلب: 19 شهریور 1392ش.
  • «زندگینامه احمد مسعود رهبر جبهه مقاومت ملی»، وب‌سایت پایگاه اینترنتی روشنا، تاریخ درج مطلب: 24 مارس 2022م.
  • «دوستی حاج قاسم با قهرمان ملی افغانتسان»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: 19 شهریور 1399ش.
  • سادات، غلامرضا، «نقش سردار قاسم سلیمانی در کمک به جبهه مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود»، پایگاه خبری تحلیلی روایت، تاریخ درج مطلب: 11 آبان 1402ش.
  • سیغانی، احمد، «احمد شاه مسعود، اعتدال‌ در دینداری ‌و باورمندی به ارزش‌های جهانی»، وب‌سایت پایگاه نیوز، تاریخ بارگزاری: 19 شهریور 1403ش.
  • «شعرخوانی زیبای فارسی احمدشاه مسعود قهرمان ملی افغانستان»، وب‌سایت راسخون، تاریخ باگزاری: 4 آذر 1399ش.
  • صدیقه مسعود، احمدشاه مسعود به روایت صدیقه مسعود، ترجمه افسر افشاری، تهران، مرکز، 1388ش.
  • عمری، فرید، «عملیات برای ادبیات؛ چرا در انبوه القاب احمدشاه مسعود، چنین عنوانی را به کتاب برگزیدند؟»، وب‌سایت پایگاه نیوز، تاریخ درج مطلب: 28 اردبهشت1403ش.
  • «فاجعۀ افشار»، وب‌سایت ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: 24 سپتامبر 2021م.
  • فرزان، احمدشاه، غیاثی، توریالی، مردی استوار و امیدوار به‌افق‌های دور، تهران، چاپ مشهد، 1368ش.
  • «لوح یادبود از احمدشاه مسعود در پاریس نصب شد»، وب‌سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: 7 فروردین 1400ش.
  • مجیدی، هارون، «احمدشاه مسعود: لقب قهرمان ملی، مختص به شهید احمدشاه مسعود است» وب‌سایت روزنامۀ ماندگار، تاریخ درج مطلب: 12 جدی 1395ش.
  • «مسعود از ابتدا تا اکنون»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: 19 شهریور 1402ش.
  • مسعود، احمد، «بهترنی خاطرۀ احمد مسعود از پدرش احمدشاه مسعود (حافظ و سعدی خوانی)»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 15 اسفند 1403ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=احمدشاه_مسعود&oldid=70163»