پیش‌نویس:فلسطین

فلسطین؛ کشوری در جنوب‌غربی آسیا در کرانهٔ شرقی دریای مدیترانه.

جغرافیا و اقلیم

بحرالمیت (دریای مرده)

بحرالمیت (دریای مرده)

فلسطین کشوری با مساحت ۶,۰۲۰ کیلومتر مربع است که در نیمکره شمالی و شرقی، در جنوب غربی قاره آسیا در خاورمیانه واقع شده است. این کشور از نظر وسعت رتبه ۱۶۳ را در دنیا دارد و بیت‌المقدس پایتخت آن است. فلسطین از شمال و شرق با اسرائیل، از شرق در کرانهٔ باختری با اردن، از جنوب غرب در نوار غزه با مصر، و از غرب با دریای مدیترانه مرز مشترک دارد.

بلندترین قلهٔ فلسطین، کوه جرموق است که ارتفاع آن به ۱٬۲۰۴ متر می‌رسد. مهم‌ترین رود این سرزمین، رود اردن است که از به‌هم‌پیوستن سه شاخه‌رود در دامنه‌های کوه حرمون در مرز سوریه و لبنان سرچشمه گرفته و با طولی حدود ۲۵۱ کیلومتر، به دریای مرده می‌ریزد. از دیگر رودهای این منطقه می‌توان به رود یرموک، رود العوجه و رود المقطع یا نهر حِیفا اشاره کرد. دریاچه‌های مهم فلسطین نیز شامل دریاچهٔ طبریا، دریای مرده و دریاچهٔ حوله است که در شمال این سرزمین واقع شده بوده است. فلسطین در اقلیم معتدل مدیترانه‌ای قرار دارد، اما به دلیل تنوع جغرافیایی، آب‌وهوای یکسانی در همهٔ نقاط آن حاکم نیست و اقلیم‌های نیمه‌خشک و خشک را نیز در بر می‌گیرد.

نام‌گذاری

فلسطین از دوران پارینه سنگی محل سکونت بشریت بوده است. قدیمی‌ترین نام شناخته شده فلسطین، سرزمین کنعان است که از کنعانیان نخستین گروه ساکن در فلسطین، گرفته شده است. این گروه در هزاره‌های سوم و چهارم پیش از میلاد، فلسطین را برای سکونت انتخاب کردند. تحول نام این سرزمین به فلسطین به مهاجرت اقوام پلست در حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد که نام خود را بر این منطقه نهادند و آن را در تاریخ تثبیت کردند.

تاریخ

در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷م، سازمان ملل طرح تقسیم فلسطین به دو کشور را تصویب و بیت‌المقدس را تحت اداره بین‌المللی قرار داد. طبق طرح تقسیم، ۵۶/۴٪ سرزمین به یهودی‌ها که حدود ۳۰٪ جمعیت را تشکیل می‌دادند و ۴۲/۸٪ به عرب و کشورهای عربی اعطا شد. اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸م اعلام استقلال کرد و روز بعد کشورهای عربی همزمان به آن حمله نمودند که با شکست عرب‌ها، به گسترش خشونت در فلسطین منجر شد. متعاقباً جنگ‌های ۱۹۵۶، ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳م رخ داد. در ۱۹۶۷م به دنبال جنگ شش روزه اسرائیل با چهار کشور عربی اردن، سوریه، عراق، مصر و شکست اعراب، مناطق مختلفی مانند بخش شرقی بیت‌المقدس، نوار غزه، صحرای سینا، ساحل غربی رود اردن، شهر قًنَیْطَره و بلندی‌های جَوْلان در سوریه توسط اسرائیل تصرف شد. تشکیلات خودگردان فلسطین، سازمان ملل و نهادهای بین‌المللی، بیت‌المقدس شرقی را بخشی از کرانه باختری می‌دانند، هرچند اسرائیل اقتدار خود را بر آن اعمال می‌کند که بر اساس کنوانسیون چهارم ژنو، غیرقانونی تلقی می‌شود.

از زمان اشغال فلسطین و به ویژه اشغال قدس در سال ۱۹۶۷م، مردم فلسطین بارها در قالب قیام‌های مردمی و مبارزات مسلحانه علیه اسرائیل دست به اعتراض زدند که از آن جمله می‌توان به خیزش قدس، قیام روز زمین در سال ۱۹۷۶م و خیزش تونل در سال ۱۹۹۶م اشاره کرد. به دنبال تداوم اعتراضات و مبارزات، سه موج بزرگ اعتراضی تحت عنوان انتفاضه در فلسطین شکل گرفت. نخستین انتفاضه که به انتفاضه سنگ معروف است، در سال ۱۹۸۷م آغاز شد و با امضای توافقنامه اسلو در سال ۱۹۹۳م به پایان رسید. دومین انتفاضه با نام انتفاضة الاقصی از سپتامبر سال ۲۰۰۰م شروع شد و در سال ۲۰۰۵م با خروج نیروهای اسرائیلی از شهرک‌های نوار غزه پایان یافت. سومین انتفاضه با عنوان انتفاضه قدس در اول اکتبر سال ۲۰۱۵م آغاز شد که تا کنون ادامه دارد.

در نوامبر ۲۰۱۲م، مجمع عمومی سازمان ملل با قطعنامه ۶۷/۱۹، حق فلسطین برای تعیین سرنوشت را تأیید و به آن جایگاه دولت ناظر غیرعضو اعطا کرد. یک ماه بعد، یادداشت قانونی سازمان ملل، نام دولت فلسطین را به رسمیت شناخت. سازمان بین‌المللی استانداردسازی نیز در ۲۰۱۳م این تغییر نام را اعمال کرد. با این حال، شورای امنیت همچنان با فلسطین به‌عنوان نهاد غیرحاکم رفتار کرده و از عضویت کامل آن جلوگیری می‌کند. کابینه اسرائیل این منطقه را درگیر اختلاف سرزمینی می‌داند، در حالیکه تشکیلات خودگردان بر خط سبز، مرزهای ۱۹۶۷م به‌عنوان مبنای مذاکرات تأکید دارد. از ۱۹۸۸م، دولت فلسطین توسط بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته شده، اما اسرائیل و بیشتر کشورهای غربی از جمله ایالات متحده آمریکا آن را به رسمیت نمی‌شناسند. در ۲۰۱۴م، فتح و حماس توافق اتحاد کردند، اما این دولت پس از نبرد ۲۰۱۴م غزه و انحلال در ژوئن ۲۰۱۵م دوام نیاورد. براساس گزارش‌ها، در مجامع بین‌المللی تا سال ۲۰۲۳م کمتر از ۱۵٪ از این سرزمین شامل نوار غزه و بخش‌های پراکنده‌ای از منطقه کرانه باختری در اختیار فلسطینی‌ها است و سایر مناطق توسط رژیم صهیونیستی اشغال شده است. همچنین دادگاه بین‌المللی دادگستری در لاهه، در سال ۲۰۲۴م، تصرف سرزمین‌های فلسطین از سوی اسرائیل را برخلاف قوانین بین‌المللی اعلام کرد و از اسرائیل خواست تا به اشغال و شهرک‌سازی غیرقانونی‌اش در فلسطین پایان دهد.

جمعیت‌

بر اساس جدیدترین داده‌های منتشرشده از سوی سازمان ملل متحد، جمعیت کنونی دولت فلسطین در سال ۲۰۲۶م بالغ بر ۵,۶۸۷,۳۲۸ نفر برآورد شده است. این جمعیت، معادل ۰/۰۶۹ درصد از کل جمعیت جهان را تشکیل داده و رتبه ۱۱۹ را از نظر تعداد جمعیت در میان کشورهای جهان به خود اختصاص داده است. از نظر ساختار جمعیتی، ۸۴/۹۸٪ از ساکنان معادل ۴,۸۳۷,۸۳۵ نفر در مناطق شهری سکونت داشته و میانگین سنی جمعیت این کشور تنها ۲۰/۳ سال است که معرف جامعه‌ای بسیار جوان و در حال رشد است.

زبان و دین رسمی

زبان رسمی و اداری فلسطین، زبان عربی است و مردم این سرزمین به گویش عربی فلسطینی که یکی از گویش‌های عربی شامی به شمار می‌رود، سخن می‌گویند. زبان‌های غیربومی رایج در فلسطین شامل عبری، انگلیسی و فرانسوی است که به‌ویژه در میان گروه‌های تحصیل‌کرده و جوامع مهاجر رواج دارد.

دین اسلام در سدهٔ نخست هجری و در زمان خلافت عمر بن خطاب، با فتح بیت‌المقدس توسط مسلمانان، وارد فلسطین شد. امروزه اکثریت قریب‌به‌اتفاق فلسطینی‌ها بین ۹۳٪ تا ۹۹٪ مسلمان هستند. از میان مذاهب اسلامی موجود در فلسطین، اکثریت مسلمانان پیرو مذهب تسنن هستند. شیعیان و پیروان فرقهٔ احمدیه، اقلیت‌های بسیار کوچکی را در فلسطین تشکیل می‌دهند.

مسیحیان فلسطینی دارای پیشینه‌ای کهن در این سرزمین هستند که به دوران روم و بیزانس بازمی‌گردد. با این حال، از سال ۱۹۴۸م، جمعیت آنها به شدت کاهش یافته و امروزه حدود ۱ تا ۲٪ از جمعیت فلسطین را تشکیل می‌دهند. بیشتر مسیحیان فلسطینی پیرو کلیسای ارتدکس یونانی هستند و اقلیت‌هایی از کاتولیک‌های رومی، کاتولیک‌های یونانی ملکیت، ارتدکس‌های سریانی، ارتدکس‌های ارمنی و پروتستان‌ها نیز در این کشور سکونت دارند. همچنین اقلیت‌های کوچکی از سامری‌ها حدود ۴۰۰ نفر در نزدیکی شهر نابلس در کرانهٔ باختری زندگی می‌کنند.

اهمیت و جایگاه فلسطین

1. فلسطین سرزمین انبیای بزرگ و محل ظهور و گسترش ادیان الهی، همواره کانون توجه و احترام پیروان ادیان و مذاهب بزرگ دنیا و همهٔ ملل جهان بوده است.
2. فلسطین در بین سه دین از ادیان بزرگ معاصر یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت اهمیت فراوانی دارد و مقدس شمرده می‌شود.

   مسجد الاقصی

   مسجد الاقصی

   کشور فلسطین به‌دلیل وجود مسجد الاقصی (نخستین قبلهٔ مسلمانان) در این سرزمین، موقعیت ویژه‌ای برای همهٔ مسلمانان جهان دارد.
3. در منابع دینی از جمله در قرآن کریم، سرزمین فلسطین با عنوان «ارض مقدسة» و «ارض مبارکة» یاد شده است و برخی از مفسّران، این عناوین را فلسطین یا شام دانسته‌اند.
4. به نظر پژوهشگران دینی، مقدس و مبارک‌بودن فلسطین به‌دلیل تأثیر شگرف آن در تاریخ بشر و اهتمام موسی پیامبر برای ورود به این سرزمین بوده است.
5. قدس که بخشی از سرزمین فلسطین و نقطهٔ درخشان آن محسوب می‌شود، به نظر مفسران پنج بار در قرآن توصیف شده است و گروهی از مفسران نیز مصداق «وَٱلتِّینِ وَٱلزَّیْتُونِ * وَطُورِ سِینِینَ * وَهَـذَا ٱلْبَلَدِ ٱلأَمِینِ» را پایتخت فلسطین، بیت‌المقدس دانسته‌اند.
6. فلسطین محل دفن تعدادی از انبیاء و بزرگان دینی است. به‌عنوان نمونه یحیی در شهر سامریه و ابراهیم در شهر الخلیل و مادر عیسی مسیح، مریم در شهر ناصره، دفن هستند. بیت‌المقدس پایتخت فلسطین نیز محل ظهور ادیان یهودیت و مسیحیت بوده است. مقبرهٔ داوود نبی، مقام موسی پیامبر، مسجدالاقصی و مسجد صخره در این شهر قرار دارند.
7. فلسطین از نظر استراتژیک، موقعیت بسیار حساس و مهمی دارد. این کشور به‌مثابه پلی است که آسیا را به آفریقا متصل می‌کند و راه ارتباط جزیرةالعرب به دریای مدیترانه را هموار می‌کند. موقعیت استراتژیکی این سرزمین موجب شده است تا استعمارگران نقشهٔ جدایی بین دو بخش عمدهٔ جهان اسلام را طرح و اجرا کنند.
8. فلسطین قطعه‌ای از خاک اسلامی است و همهٔ مذاهب اسلامی معتقدند که اگر قطعه‌ای از خاک اسلامی به‌وسیله دشمن جدا و تصرف شود، همه باید بکوشند تا حاکمیت اسلام به آن سرزمین برگردد.
9. روح تمدن غرب با محوریت بریتانیا و آمریکا از آن رو که تحمل هیچ رقیب فکری را ندارند، به هدف جنگ با اسلام و نابودی آن با کشف ظرفیت یهود در ایجاد صهیونیسم، تصمیم گرفتند تا در کنار تلاش‌های فرهنگی و سیاسی، یک پادگان پیشرفتهٔ نظامی به نام «اسرائیل» را در عمق جامعه و جغرافیای اسلامی (فلسطین) ایجاد کنند.
10. به گفتهٔ سید علی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، مسئلهٔ فلسطین فقط مسئلهٔ جغرافیا و تنها مسئلهٔ تاکتیکی یا یک استراتژی سیاسی نیست؛ بلکه مسئله انسانیت، عقیده، دل و مسئلهٔ ایمان است.
11. سرزمین فلسطین نقطهٔ استراتژیک و ژیوپولیتیکی جهان است که در مقاطع مختلف تاریخی تمام قدرت‌های جهان درصدد رسیدن به این منطقه بوده‌اند. به نظر تحلیل‌گران هر قدرتی که بر آن سیطره پیدا کند، محوریت جهان را به دست آورده و از تمدن و نفت کشورهای خاورمیانه برخوردار می‌شود.

پانویس

منابع

• قرآن کریم.
• آغا، نبیل خالد، مدائن فلسطین، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، ۱۹۹۳م.
• «چرا فلسطین برای ما مسلمان‌ها مهم است؟»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
• حقجو، مصطفی، «فلسطین نقطه استراتژیک و ژیوپولیتیکی جهان»، وب‌سایت شبکهٔ اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۳۹۷ش.
• دل‌آرا نعمتی، پیرعلی، «ارض مقدس و مختصات آن در قرآن کریم و تورات»، مجلهٔ مطالعات قرآنی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۲، ۱۳۸۹ش.
• زعیتر، اکرم (۱۳۶۲). سرگذشت فلسطین یا کارنامه سیاه استعمار. ترجمهٔ علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
• شیرودی، مرتضی، «مسائل جهان اسلام از دیدگاه مقام معظم رهبری»، مجلهٔ حصون، شمارهٔ ۷، بهار ۱۳۸۵ش.
• «آمریکا با عضویت کامل فلسطین در سازمان ملل مخالفت کرد». وب‌سایت ایران اینترنشنال. ۳۰ فروردین ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵.
• «اطلاعات ضروری کشور فلسطین ۲۰۲۶». وب‌سایت گو تو تی آر. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵.
• جنگجوی مهرانگیز، حمیدرضا (۱۹ مهر ۱۳۸۵). «نگاهی به نقش و جایگاه منابع آبی در اقتصاد و امنیت تلآویو / آب، پاشنه آشیل امنیت ملی اسراییل». وب‌سایت مگ ایران - روزنامه سرمایه. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵.
• جودکی، حسین؛ فلاحی سیف‌الدین، علی (۱۳۹۷). «تشریح محورهای منازعه بین فلسطین و اسرائیل». پژوهش ملل. چهارم (سی و نهم): ۳۹-۵۴.
• دهقانی، حمیدرضا (۱۳۸۸). «قطعنامه تقسیم فلسطین مبنای «راه حل دو دولت» و ملاکی برای «راه حل همه‌پرسی»». سیاست خارجی. بیست و سوم (چهارم): ۱۰۱۵-۱۰۳۲.
• «دیوان بین‌المللی دادگستری اشغال اراضی فلسطینی توسط اسرائیل را «غیرقانونی» خواند». وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی. ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۴۰۵.
• زیدآبادی، احمد (۱۳۸۱). دین و دولت در اسرائیل. تهران: روزنگار.
• شیرودی، مرتضی (۱۳۸۲). فلسطین و صهیونیسم. تهران: تحسین.
• صالح، محسن محمد (۲۰۰۲). فلسطین. کوالا لامپور: بی‌نا.
• صفاتاج، مجید (۱۳۸۱). دفتر نشر فرهنگ اسلامی. تهران: ماجرای فلسطین و اسرائیل.
• طبری، محمد بن جریر (۱۴۱۲). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة.
• «کشور فلسطینی؛ چه کشورهایی به رسمیت شناخته‌اند و چرا مهم است؟». وب‌سایت دویچه وله. ۱ مهر ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۴۰۵.
• فوزبورغ، یوحنا، وصف الأراضی المقدسة فی فلسطین، ترجمه سعید البیشاوی، عمان، دارالشروق، ۱۹۹۷م.
• «ماجرای فلسطین و استراتژی جمهوری اسلامی ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۴۰۲ش.
• محجوب، محمود؛ یاوری، فرامرز (بی‌تا). گیتاشناسی کشورها: جغرافیای طبیعی سیاسی اقتصادی و تاریخی. قم: موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی.
• «محمود عباس: به مذاکرات برای تشکیل دو کشور بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ پایبندیم». وب‌سایت ایران اینترنشنال. ۲۱ بهمن ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵.
• «مروری بر تاریخ مبارزات مردمی فلسطین از ۱۹۶۷ تا ۲۰۲۲». وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ۹ بهمن ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵.
• «نقشه فلسطین و مساحت غزه». وب‌سایت شبکه العالم. ۲۰ مهر ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۴۰۵.
• «مسئله فلسطین / مسئله قدس»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۳۸۸ش.
• "Facts about Palestinian Christians". website Embassy of the State of Palestine (به انگلیسی). 2 September 2025. Retrieved 22 July 2026.
• "In Gaza, senior UN envoy pledges support as Palestinian unity government takes shape". website UN News (به انگلیسی). 8 June 2014. Retrieved 21 July 2026.
• "International Religious Freedom Reports – Custom Report Excerpt: Israel, West Bank, and Gaza". website U.S. Department of State (به انگلیسی). 5 January 2019. Retrieved 22 July 2026.
• "ISO 3166-1 Newsletter VI-14 (2013-02-06) Name change for State of Palestine and other minor corrections" (PDF). News Agency ISO 3166-1 Newsletter (به انگلیسی). 6 February 2013. Retrieved 22 July 2026.
• Korman, Sharon (1996). The Right of Conquest: The Acquisition of Territory by Force in International Law and Practice (به انگلیسی). Oxford: Great Clarendon Street - Clarendon Press. ISBN 978-0-19-158380-3.
• "Non-Member-States". website United Nations (به انگلیسی). 29 November 2012. Retrieved 21 July 2026.
• "Palestine". website Minority Rights Group (به انگلیسی). Retrieved 22 July 2026.
• "Palestine's Total Size & Land Area: size rank & territory types". website Georank (به انگلیسی). 8 July 2026. Retrieved 22 July 2026.
• "Palestinians weigh fate of consensus government". website Al Jazeera (به انگلیسی). 17 June 2015. Retrieved 21 July 2026.
• "State of Palestine Population (2026)". website Worldometer (به انگلیسی). 21 July 2026. Retrieved 21 July 2026.
• "Status of Palestine in the UN/non-member observer State status – GA resolution". website Question of Palestine (به انگلیسی). 29 November 2012. Retrieved 22 July 2026.