شیر مادر: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''شیر مادر'''}}؛ مایع حیاتی و تامین‌کنندهٔ نیازهای نوزاد انسان در دو سال اول زندگی.

شیر مادر نخستین و کامل‌ترین منبع تغذیه نوزاد است که بخش عمده نیازهای غذایی و ایمنی او را، به‌ویژه در ماه‌های نخست زندگی، تأمین می‌کند. این مایع زیستی با ترکیبی پویا از مواد مغذی، پادتن‌ها، آنزیم‌ها و هورمون‌ها، در رشد جسمی، ایمنی و شناختی کودک نقش دارد و از دیدگاه پزشکی، بهداشتی و تغذیه‌ای ایده‌آل‌ترین شیوه تغذیه در دوره شیرخوارگی به‌شمار می‌رود. اهمیت شیر مادر تنها به کارکرد زیستی آن محدود نیست، بلکه در سیاست‌های سلامت عمومی، توصیه‌های سازمان‌های بین‌المللی و نیز آموزه‌های دینی و فرهنگی جایگاهی برجسته دارد و به‌عنوان عاملی مؤثر در پیوند عاطفی مادر و کودک، کاهش بیماری‌ها و حمایت از سلامت نسل آینده شناخته می‌شود.

شیر مادر با بهبود رشد شناختی، ضریب هوشی (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد افزایش می‌دهد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهی‌دوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»،  1393ش، ص181.]</ref> بر اساس یافته‌های علمی، تغذیه انحصاری کودک از شیر مادر تا شش‌ماهگی و تداوم آن تا یک سالگی، سبب کاهش مرگ نوزادان می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> شیر مادر به سلامت روانی کودک نیز کمک می‌کند<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و سبب تأمین احتیاجات عاطفی کودک می‌شود.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> شیر مادر همیشه در دسترس بوده و بدون نیاز به استفاده از ظروف و وسیلهٔ خاصی قابل استفاده است<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref> و نقش مهمی در [[اقتصاد خانواده]] دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> با تغذیه از شیر مادر حتی در مکان‌های بسیار گرم‌وخشک نیازی به آب اضافی برای کودک نیست.<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص274-277.</ref>  

شیر مادر از تغذیه، حالت‌های روحی و روانی مادر و همچنین از بعضی رفتارهای شیردهی از جنبهٔ کمی و کیفی اثر می‌پذیرد. غذاهایی مانند گوشت، لبنیات، [[برنج]]، [[آش جو]] و سوپ ارزن شیر مادر را زیاد کرده و [[سیب‌زمینی]] و ترشی شیر مادر را کم می‌کند.<ref>جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، 1390ش، ص143.</ref> متخصصان مکیده‌شدن مکرر پستان مادر را موجب تداوم و فزونی شیر او دانسته و جداسازی کودکان پس از زایمان، استفاده از شیر خشک و استفاده از وسایلی مانند پستانک و شیشه شیر را موجب کاهش شیر بیان کرده‌اند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص94.</ref> حالت‌های روانی منفی مانند [[استرس]]، هیجانات و تنش‌های روحی یا خستگی بیش از حد باعث کاهش شیر مادر شده<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران می‌شود»،  خبرگزاری مهر.]</ref> و شیردهی در چنین شرایطی موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بی‌ضرر جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم‌شناختی، 1390ش، ص143.]</ref>

شیر مادر، نقشی بنیادین در رشد جسمانی و شکل‌گیری ساختار روحی و اخلاقی انسان ایفا می‌کند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.]</ref><ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/خون-ما-حلال-تر-از-شیر-مادر-است «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> [[سازمان بهداشت جهانی]] و [[یونیسف]] طی بیانیه‌ای در سال ۱۹۹۰م بر اهمیت تغذیه انحصاری با شیر مادر در ۶ ماه نخست تأکید کرده و اول ماه [[آگوست]] را [[روز جهانی شیر مادر]] نامیده‌اند.<ref>[https://bankmaghaleh.ir/مقاله-شیر-مادر/ «شیر مادر»، وب‌سایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1401051108884/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-سرمایه-گذاری-در-زمینه-سلامت-جامعه-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایه‌گذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> در آموزه‌های اسلام نیز شیر مادر، بهترین منبع غذایی معرفی شده و بر مصرف آن تا دو سال کامل تأکید شده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/100/323/لیس_للصبی_لبن_خیر_من_لبن_امه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص323.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref>  

فرهنگ اسلامی، شیر مادر را عاملی اثرگذار در [[عاقبت‌به‌خیری]] انسان معرفی نموده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.]</ref> حالات، افکار و نوع تغذیه مادر بر روحیات فرزند اثر می‌گذارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در فرهنگ اسلامی، به آداب معنوی مانند داشتن [[وضو]] هنگام [[شیردهی مادر|شیردهی]]، سفارش و به نقش شیر ناپاک در انحراف اخلاقی توجه شده‌ است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.]</ref>