ایران‌پدیا

حضرت معصومه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۴۹: خط ۴۹:


== جایگاه حضرت معصومه نزد ایرانیان ==
== جایگاه حضرت معصومه نزد ایرانیان ==
سالروز ورود فاطمه معصومه به شهر قم، که با عنوان «[[روز قم]]» در فهرست مناسبت‌های ملی ایران ثبت شده است، هر ساله با برگزاری مراسم و آیین‌هایی از سوی مردم، گرامی داشته می‌شود. از جمله این برنامه‌ها به آیین‌های استقبال از کاروان نمادین ورود حضرت معصومه به قم و مراسم خطبه‌خوانی در رسانه‌ها آمده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/07/06/3166303/استقبال-باشکوه-از-کاروان-نمادین-ورود-Ø­Ø «استقبال باشکوه از کاوران نمادین ورود حضرت معصومه به قم»، خبرگذاری تسنیم]</ref> از دیگر [[آداب]] قمی‌ها و بلکه ایرانیان، پناه بردن به حرم فاطمه معصومه در شرایط خاص اجتماعی بوده است که از آن با نام [[بست‌نشینی]] یاد می‌شود. بست‌نشینی در آستان فاطمه معصومه از قرن هفتم و هشتم هجری و پیش از [[دوره صفویه|دورۀ صفویه]]، معمول بوده است.<ref>فقیهی، تاریخ مذهبی قم، 1378ش، ص226.</ref>
سالروز ورود فاطمه معصومه به شهر قم، که با عنوان «[[روز قم]]» در فهرست مناسبت‌های ملی ایران ثبت شده است، هر ساله با برگزاری مراسم و آیین‌هایی از سوی مردم، گرامی داشته می‌شود. از جمله این برنامه‌ها به آیین‌های استقبال از کاروان نمادین ورود حضرت معصومه به قم و مراسم خطبه‌خوانی در رسانه‌ها آمده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/07/06/3166303/استقبال-باشکوه-از-کاروان-نمادین-ورود-Ø­Ø «استقبال باشکوه از کاوران نمادین ورود حضرت معصومه به قم»، خبرگزاری تسنیم]</ref> از دیگر [[آداب]] قمی‌ها و بلکه ایرانیان، پناه بردن به حرم فاطمه معصومه در شرایط خاص اجتماعی بوده است که از آن با نام [[بست‌نشینی]] یاد می‌شود. بست‌نشینی در آستان فاطمه معصومه از قرن هفتم و هشتم هجری و پیش از [[دوره صفویه|دورۀ صفویه]]، معمول بوده است.<ref>فقیهی، تاریخ مذهبی قم، 1378ش، ص226.</ref>


در سال ۱۳۸۵ش، [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]]، بنا بر پیشنهاد [[فرهنگسرای دختران]]، روز تولد فاطمه معصومه را به‌عنوان «ر[[وز ملی دختران]]» تصویب کرد. در روز دختر، برنامه‌های فرهنگی متنوعی با محوریت موضوعات مرتبط با دختران در نقاط مختلف ایران برگزار می‌شود و این مناسبت بازتابی در رسانه‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی دارد. همچنین در میان برخی [[خانواده‌ ایرانی|خانواده‌های ایرانی]]، این روز به‌عنوان فرصتی برای توجه به فرزندان دختر و برگزاری برنامه‌های خانوادگی، از جمله اهدای [[هدیه]]، مورد توجه قرار می‌گیرد.<ref>[http://«در%20مورد%20روز%20دختر%20در%20ویکی%20تابناک%20بیشتر%20بخوانید»،%20خبرگذاری%20تابناکhttps://www.tabnak.ir/fa/tags/7997/1/روز-دختر «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، خبرگذاری تابناک]</ref> شاعران نیز در آثار خود به توصیف شخصیت فاطمهٔ معصومه پرداخته‌اند و سروده‌هایی در این زمینه نقل شده است؛ از جمله:
در سال ۱۳۸۵ش، [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]]، بنا بر پیشنهاد [[فرهنگسرای دختران]]، روز تولد فاطمه معصومه را به‌عنوان «ر[[وز ملی دختران]]» تصویب کرد. در روز دختر، برنامه‌های فرهنگی متنوعی با محوریت موضوعات مرتبط با دختران در نقاط مختلف ایران برگزار می‌شود و این مناسبت بازتابی در رسانه‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی دارد. همچنین در میان برخی [[خانواده‌ ایرانی|خانواده‌های ایرانی]]، این روز به‌عنوان فرصتی برای توجه به فرزندان دختر و برگزاری برنامه‌های خانوادگی، از جمله اهدای [[هدیه]]، مورد توجه قرار می‌گیرد.<ref>[http://«در%20مورد%20روز%20دختر%20در%20ویکی%20تابناک%20بیشتر%20بخوانید»،%20خبرگذاری%20تابناکhttps://www.tabnak.ir/fa/tags/7997/1/روز-دختر «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، خبرگزاری تابناک]</ref> شاعران نیز در آثار خود به توصیف شخصیت فاطمهٔ معصومه پرداخته‌اند و سروده‌هایی در این زمینه نقل شده است؛ از جمله:
{{شعر جدید
{{شعر جدید
| متن =
| متن =
خط ۶۲: خط ۶۲:
در منابع حدیثی شیعه، [[زیارت‌نامه فاطمه معصومه]] از امام رضا، گزارش کرده است.<ref>مجلسی، زاد المعاد، ۱۴۲۳ق، ص۵۴۸–۵۴۷؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۹، ص۲۶۷–۲۶۵؛ مجلسی، تحفه الزائر، ۱۳۸۶ش، ص۶۶۴.</ref> در روایتی از امام صادق ثواب بهشت برای زائر ایشان بیان شده است و در فرازی از زیارت، از مقام شفاعت ایشان استمداد می‌شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۷، ص۲۲۸.</ref> فقها و عالمان شیعه، خواندن این زیارتنامه را به‌عنوان عملی مستحب و مقبول، تحت قاعده تسامح در ادلّه سنن پذیرفته‌اند.<ref>[https://alefbalib.com/Metadata/146189/پژوهشى-در-زیارتنامه-فاطمه-معصومه(س) مقیسه، «پژوهشی در زیارتنامه فاطمه معصومه (ع)»، ص۵۶.]</ref> همچنین، توسط برخی از علما در منابع روایی، زیارت‌نامه‌های دیگری نیز برای حضرت معصومه نقل شده است.<ref>مهدی‌پور، زندگانی کریمه اهل‌بیت (ع)، ۱۳۹۲ش، ص۱۶۱.</ref>
در منابع حدیثی شیعه، [[زیارت‌نامه فاطمه معصومه]] از امام رضا، گزارش کرده است.<ref>مجلسی، زاد المعاد، ۱۴۲۳ق، ص۵۴۸–۵۴۷؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۹، ص۲۶۷–۲۶۵؛ مجلسی، تحفه الزائر، ۱۳۸۶ش، ص۶۶۴.</ref> در روایتی از امام صادق ثواب بهشت برای زائر ایشان بیان شده است و در فرازی از زیارت، از مقام شفاعت ایشان استمداد می‌شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۷، ص۲۲۸.</ref> فقها و عالمان شیعه، خواندن این زیارتنامه را به‌عنوان عملی مستحب و مقبول، تحت قاعده تسامح در ادلّه سنن پذیرفته‌اند.<ref>[https://alefbalib.com/Metadata/146189/پژوهشى-در-زیارتنامه-فاطمه-معصومه(س) مقیسه، «پژوهشی در زیارتنامه فاطمه معصومه (ع)»، ص۵۶.]</ref> همچنین، توسط برخی از علما در منابع روایی، زیارت‌نامه‌های دیگری نیز برای حضرت معصومه نقل شده است.<ref>مهدی‌پور، زندگانی کریمه اهل‌بیت (ع)، ۱۳۹۲ش، ص۱۶۱.</ref>


== حرم حضرت معصومه <ref group="دیدگاه">این یک مدخل جداگانه است و کار شده است. لذا این قسمت خلاصه شود</ref> ==
== حرم حضرت معصومه ==
پس از وفات فاطمه معصومه، پیکر او در باغ بابلان به خاک سپرده شد و نخستین قبه نیز در نیمه دوم قرن سوم هجری توسط بانویی علوی به نام زینب ساخته شد.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۳۲.</ref> پس از آن، شاه‌بیگم صفوی بقعه را به صورت بنایی هشت‌ضلعی با گنبدی جدید بازسازی، صحن عتیق را بنا نهاد و ایوان طلا را احداث کرد.<ref>برقعی، راهنمای قم، ۱۳۱۷ش، ص۳۳.</ref>  
پس از وفات فاطمه معصومه، پیکر او در باغ بابلان به خاک سپرده شد و نخستین قبه نیز در نیمه دوم قرن سوم هجری توسط بانویی علوی به نام زینب ساخته شد.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۳۲.</ref> پس از آن، شاه‌بیگم صفوی بقعه را به صورت بنایی هشت‌ضلعی با گنبدی جدید بازسازی، صحن عتیق را بنا نهاد و ایوان طلا را احداث کرد.<ref>برقعی، راهنمای قم، ۱۳۱۷ش، ص۳۳.</ref>نخستین ضریح مرقد نیز در این دوره به فرمان شاه‌طهماسب اول ساخته شد.<ref>برقعی، راهنمای قم، ۱۳۱۷ش، ص۳۵.</ref> در عصر قاجار، فتحعلی‌شاه فرش کردن حرم با سنگ مرمر، آغاز آیینه‌کاری، ساخت مدرسه‌ای بزگ یا همان مدرسه فیضیه کنونی و دارالشفایی برای آستانه مقدسه انجام شد.<ref>مدرسی طباطبایی، «مدارس قم در دوره صفویه»، ۱۳۵۰ش، ص۱۲۵۰.</ref> ساختار فعلی حرم شامل دو صحن اصلی، گنبد طلایی، شش گلدسته، و رواق‌های متعدد است. تزیینات ایوان‌ها و رواق‌ها با هنر اسلامی، از جمله کاشی‌کاری، طلاکاری و آینه‌کاری، جلوه‌ای خاص به این آستان مقدس بخشیده است.<ref>[https://jias.kashanu.ac.ir/article_111830.html رضایی‌ندوشن و همکاران، «سیر تحول حرم حضرت معصومه(س) با تأکید بر سلسله‌مراتب ورود (تشرف) از دوره صفوی تا دوره قاجار»، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۰.]</ref>
 
دوره صفویه شاهد گسترش اساسی حرم بود و در آن دوره بنای بقعه بازسازی، صحن عتیق بنا نهاده و نخستین ضریح مرقد ساخته شد. در عصر قاجار نیز توسعه‌های مهمی از جمله فرش کردن حرم با سنگ مرمر، آینه‌کاری، و ساخت مدرسه فیضیه و دارالشفایی انجام شد.
 
ساختار فعلی حرم شامل دو صحن اصلی، گنبد طلایی، شش گلدسته، و رواق‌های متعدد است. تزیینات ایوان‌ها و رواق‌ها با هنر اسلامی، از جمله کاشی‌کاری، طلاکاری و آینه‌کاری، جلوه‌ای خاص به این آستان مقدس بخشیده است.
 
حرم فاطمه معصومه علاوه بر جایگاه زیارتی، شامل نهادهای علمی و فرهنگی مهمی نظیر مدارس، مساجد، کتابخانه و موزه است. پشتوانه مالی و اداری این مجموعه، موقوفات و تولیت است. این آستان مقدس پس از حرم امام رضا، به عنوان مهم‌ترین زیارتگاه ایران شناخته می‌شود.
 
 
 
 
نخستین ضریح مرقد نیز در این دوره به فرمان شاه‌طهماسب اول ساخته شد.<ref>برقعی، راهنمای قم، ۱۳۱۷ش، ص۳۵.</ref> در عصر قاجار، فتحعلی‌شاه فرش کردن حرم با سنگ مرمر، آغاز آیینه‌کاری، ساخت مدرسه‌ای بزگ یا همان مدرسه فیضیه کنونی و دارالشفایی برای آستانه مقدسه انجام شد.<ref>مدرسی طباطبایی، «مدارس قم در دوره صفویه»، ۱۳۵۰ش، ص۱۲۵۰.</ref> علی‌اصغرخان اتابک نیز صحن جدید و ایوان آینه را احداث کرده است.<ref>ناصرالدین شاه قاجار، سفرهای ناصرالدین شاه به قم، ۱۳۸۱ش، ص۱۱۴.</ref> ساختار فعلی حرم شامل دو صحن اصلی عتیق و جدید، گنبد طلایی، شش گلدسته، و رواق‌های متعدد از جمله رواق شرقی، رواق غربی، رواق و گنبد شاه‌صفی، رواق و گنبد شاه‌عباس دوم، رواق و گنبد شاه‌سلیمان و رواق و گنبد طباطبائی است. تزیینات ایوان‌ها و رواق‌ها با کاشی‌کاری معرق، طلاکاری، نقره‌کاری، آینه‌کاری، کتیبه‌های نفیس، قندیل‌ها، فرش‌ها، پرده‌ها و پارچه‌ها از جلوه‌های هنر اسلامی در این آستان مقدس است.<ref>[https://jias.kashanu.ac.ir/article_111830.html رضایی‌ندوشن و همکاران، «سیر تحول حرم حضرت معصومه(س) با تأکید بر سلسله‌مراتب ورود (تشرف) از دوره صفوی تا دوره قاجار»، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۰.]</ref>


این آستان شامل نهادهای علمی و فرهنگی مهمی مانند مدارس و مساجد، کتابخانه و موزه است.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_17445.html?lang=en کیانی، «مجموعه حرم حضرت معصومه(س)»، ۱۳۷۸، ص۶۷-۶۶.]</ref> پشتوانه مالی و اداری این مجموعه عظیم، بر دو رکن موقوفات و تولیت استوار است.<ref>سجادی، «آستانه حضرت معصومه»، ۱۳۸۸ش، دانشنامه بزرگ اسلامی.</ref> این آستان مقدس پس از حرم امام رضا، به‌عنوان مهم‌ترین زیارتگاه ایران و کانون مذهبی و علمی شهر قم شناخته می‌شود.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_21445.html عظیمی هاشمی و همکاران، «مؤلفه‌های اجتماعی - فرهنگی شهر زیارتی پایدار مورد مطالعه: شهر مشهد»، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۴.]</ref>
این آستان شامل نهادهای علمی و فرهنگی مهمی مانند مدارس و مساجد، کتابخانه و موزه است.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_17445.html?lang=en کیانی، «مجموعه حرم حضرت معصومه(س)»، ۱۳۷۸، ص۶۷-۶۶.]</ref> پشتوانه مالی و اداری این مجموعه عظیم، بر دو رکن موقوفات و تولیت استوار است.<ref>سجادی، «آستانه حضرت معصومه»، ۱۳۸۸ش، دانشنامه بزرگ اسلامی.</ref> این آستان مقدس پس از حرم امام رضا، به‌عنوان مهم‌ترین زیارتگاه ایران و کانون مذهبی و علمی شهر قم شناخته می‌شود.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_21445.html عظیمی هاشمی و همکاران، «مؤلفه‌های اجتماعی - فرهنگی شهر زیارتی پایدار مورد مطالعه: شهر مشهد»، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۴.]</ref>
خط ۹۷: خط ۸۶:
* حسینی، سیدجواد، «راز عدم ازدواج حضرت معصومه (ع)»، فرهنگ کوثر، سال۱۰، شماره۶۹، ۱۳۸۶ش.
* حسینی، سیدجواد، «راز عدم ازدواج حضرت معصومه (ع)»، فرهنگ کوثر، سال۱۰، شماره۶۹، ۱۳۸۶ش.
* حسنی، حسین، «عنایت حضرت معصومه (س) را در تولید «اخت الرضا» لمس کردم»، وب‌سایت خبری آستان مقدس حضرت معصومه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* حسنی، حسین، «عنایت حضرت معصومه (س) را در تولید «اخت الرضا» لمس کردم»، وب‌سایت خبری آستان مقدس حضرت معصومه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* حمیدیان،<ref group="دیدگاه">اسم نویسنده؟</ref> «کرامات حضرت فاطمه معصومه»، وب‌سایت فلاح، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۱۴۰۴ش.
* حمیدیان، محمدهادی، «کرامات حضرت فاطمه معصومه»، وب‌سایت فلاح، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۱۴۰۴ش.
* «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، خبرگذاری تابناک، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۱۴۰۴ش.
* «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۱۴۰۴ش.
* ربانی خلخالی، علی، چهره درخشان کریمه اهل‌بیت حضرت فاطمه معصومه (س)، قم، مکتب الحسین، ۱۳۸۸ش.
* ربانی خلخالی، علی، چهره درخشان کریمه اهل‌بیت حضرت فاطمه معصومه (س)، قم، مکتب الحسین، ۱۳۸۸ش.
* رضایی‌ندوشن، محمد؛ دانشپور، سیدعبدالهادی؛ بهزادفر، مصطفی، «سیر تحول حرم حضرت معصومه (س) با تأکید بر سلسله‌مراتب ورود (تشرف) از دوره صفوی تا دوره قاجار»، مطالعات معماری ایران، سال۸، شماره۱۶، ۱۳۹۸ش.
* رضایی‌ندوشن، محمد؛ دانشپور، سیدعبدالهادی؛ بهزادفر، مصطفی، «سیر تحول حرم حضرت معصومه (س) با تأکید بر سلسله‌مراتب ورود (تشرف) از دوره صفوی تا دوره قاجار»، مطالعات معماری ایران، سال۸، شماره۱۶، ۱۳۹۸ش.
خط ۱۱۴: خط ۱۰۳:
* قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، قم، مؤسسه هجرت، ۱۳۸۶ش.
* قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، قم، مؤسسه هجرت، ۱۳۸۶ش.
* کچوئی‌قمی، محمدعلی، انوار المشعشعیین، تحقیق محمدرضا انصاری قمی، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۳۸۱ش.
* کچوئی‌قمی، محمدعلی، انوار المشعشعیین، تحقیق محمدرضا انصاری قمی، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۳۸۱ش.
* کیانی، یوسف، «مجموعه حرم حضرت معصومه (س)»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی<ref group="دیدگاه">مجله ای به اسم دانشکده ادبیات و علوم انسانی وجود دارد؟</ref>، سال۱۵۱، شماره۱۴۴۸، ۱۳۷۸ش.
* کیانی، یوسف، «مجموعه حرم حضرت معصومه (س)»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، سال۱۵۱، شماره۱۴۴۸، ۱۳۷۸ش.
* محلاتی، ذبیح‌الله، ریاحین الشریعه در ترجمه دانشمندان بانوان شیعه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۲۹ش.
* محلاتی، ذبیح‌الله، ریاحین الشریعه در ترجمه دانشمندان بانوان شیعه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۲۹ش.
* مجلسی، محمدباقر، تحفه الزائر، قم، پیام امام هادی (ع)، ۱۳۸۶ش.
* مجلسی، محمدباقر، تحفه الزائر، قم، پیام امام هادی (ع)، ۱۳۸۶ش.
خط ۱۲۳: خط ۱۱۲:
* مقیسه، حسین، «پژوهشی در زیارتنامه فاطمه معصومه (ع)»، فرهنگ کوثر، شماره۲۵، ۱۳۷۸ش.
* مقیسه، حسین، «پژوهشی در زیارتنامه فاطمه معصومه (ع)»، فرهنگ کوثر، شماره۲۵، ۱۳۷۸ش.
* ملک‌الکتاب شیرازی، محمد بن محمدرفیع، ریاض الانساب و مجمع الاعقاب، بمبئی، داودی، ۱۳۳۵ق.
* ملک‌الکتاب شیرازی، محمد بن محمدرفیع، ریاض الانساب و مجمع الاعقاب، بمبئی، داودی، ۱۳۳۵ق.
* منصوری، مهدی، حیاهالسّت<ref group="دیدگاه">چک شود</ref> (زندگانی حضرت معصومه و تاریخ قم)، قم، صحفی، ۱۳۳۹ش.
* مهدی‌پور، علی‌اکبر، کریمه اهل‌بیت (س)، قم<ref group="دیدگاه">ناشر؟</ref>، ۱۳۸۶ش.
* مهدی‌پور، علی‌اکبر، زندگانی کریمه اهل‌بیت (ع)، قم، حاذق، ۱۳۹۲ش.
* مهدی‌پور، علی‌اکبر، زندگانی کریمه اهل‌بیت (ع)، قم، حاذق، ۱۳۹۲ش.
* ناصرالدین شاه قاجار،<ref group="دیدگاه">شاه قاجار جزو نام است؟</ref> سفرهای ناصرالدین شاه به قم، تدوین فاطمه قاضی‌ها<ref group="دیدگاه">به نظرم مولف فاطمه .. باشد</ref>، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، پژوهشکده اسناد، ۱۳۸۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/حضرت_معصومه»