پرش به محتوا

مادر: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۳۲: خط ۳۲:


'''مادران اسطوره‌ای:''' در اسطوره‌ها، تصویر مادر یکسان نیست. در اساطیر یونانی، افزون بر مادران فداکار، نمونه‌هایی از مادران بی‌رحم دیده می‌شود که برای انتقام از همسران خود، فرزندانشان را کشته‌اند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص18.]</ref> در مقابل، مادران در اساطیر ایرانی غالباً با صفاتی چون خردمندی، فداکاری و صلح‌جویی توصیف شده‌اند و در روایت‌هایی مانند داستان‌های سیاوش، اسفندیار و گشتاسب، در کاهش یا جلوگیری از منازعات خانوادگی نقش دارند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.]</ref> در این نظام، زیبایی، زایندگی و [[خانه‌داری]] از ویژگی‌های اصلی زن مطلوب شمرده می‌شوند.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0032\u0039\u0032\u0033\u0037\u0031,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false معتکف، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، 1385ش.]</ref> در اساطیر ایرانی؛ مادران، اغلب با ویژگی‌های مثبت اسطوره‌سازی شده‌اند<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1399466 آموزگار، «آیت‌های مهربانی در اساطیر ایران»، وب‌سایت راسخون.]</ref> اما گاه زنان بدسرشت چون سودانه نیز به تصویر کشیده شده‌اند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.]</ref>
'''مادران اسطوره‌ای:''' در اسطوره‌ها، تصویر مادر یکسان نیست. در اساطیر یونانی، افزون بر مادران فداکار، نمونه‌هایی از مادران بی‌رحم دیده می‌شود که برای انتقام از همسران خود، فرزندانشان را کشته‌اند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص18.]</ref> در مقابل، مادران در اساطیر ایرانی غالباً با صفاتی چون خردمندی، فداکاری و صلح‌جویی توصیف شده‌اند و در روایت‌هایی مانند داستان‌های سیاوش، اسفندیار و گشتاسب، در کاهش یا جلوگیری از منازعات خانوادگی نقش دارند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.]</ref> در این نظام، زیبایی، زایندگی و [[خانه‌داری]] از ویژگی‌های اصلی زن مطلوب شمرده می‌شوند.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0032\u0039\u0032\u0033\u0037\u0031,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false معتکف، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، 1385ش.]</ref> در اساطیر ایرانی؛ مادران، اغلب با ویژگی‌های مثبت اسطوره‌سازی شده‌اند<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1399466 آموزگار، «آیت‌های مهربانی در اساطیر ایران»، وب‌سایت راسخون.]</ref> اما گاه زنان بدسرشت چون سودانه نیز به تصویر کشیده شده‌اند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.]</ref>
==نقش‌های مادر== 
* '''نقش [[بارداری]]:''' بر اساس آموزه‌های دینی، مادر در دوره بارداری تنها واسطه منفعل در شکل‌گیری فرزند نیست؛ بلکه حالات اخلاقی مادر در سرشت فـرزند مؤثر است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n119321/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1_%D9%88_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C عفتی، قدرت الله، «مادر و مادری در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت پرتال جامع امام خمینی.]</ref> نوع تغذیه مادر در هویت جنسیی فرزندان نقش داشته، شقاوت و سعادت فرزند در شکم مادر پايه‌گذاری می‌شود.<ref>وجدانى فخر، الجواهر الفخرية، 1426ق، ج‌3، ص223. </ref> طبق این منابع، تولد پاکیزه و برخورداری مادر از عفت و طهارت فکر از عوامل خوشبختی فرزند است.<ref>صدوق، علل‌الشرائع، 1386ش، ج‏2، ص 565. </ref> بر پایه برخی منابع، مصرف كندر توسط زنان باردار، جنین پسر را پاكدل، دانشمند و دلير و جنین دختر را خوش‌اخلاق و زيبا می‌سازد.<ref>طبرسی، مكارم الأخلاق، 1370ش، ص194.</ref> 
* '''نقش [[شیردهی مادر|شیردهی]]:''' مادران در دوران شیردهی نیز صرفا واسطه انتقال شیر به کودک نیستند، بلکه به‌عنوان کانون محبت، نقش بنیادین در تربیت وی ایفا می‌کنند. مرتضی مطهری بروجود تفاوت میان شیر مادر با شیر خشک، شیر گاو و یا شیر زن دیگر، تأکید دارد.<ref> [http://www.imam-khomeini.ir/fa/n119321/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1_%D9%88_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C عفتی، قدرت الله، «مادر و مادری در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت پرتال جامع امام خمینی.]</ref> در منابع روایی تصریح شده است که هیچ شيري براي کودک با برکت‌تر از شير مادر نيست.<ref>حر عاملى، وسائل‏الشيعه، ‌1409ق‌، ج21، ص453. </ref>
در منابع اسلامی، وضعیت جسمی، اخلاقی و شیوه زندگی مادر در دوران بارداری در شکل‌گیری شخصیت فرزند مؤثر دانسته شده است.[۳۶][۳۷][۳۸] همچنین در برخی روایات، آثاری برای مصرف برخی خوراکی‌ها از جمله کندر در دوران بارداری ذکر شده است.[۳۹]
شیردهی نیز در آموزه‌های اسلامی افزون بر تأمین تغذیه نوزاد، در ایجاد پیوند عاطفی و تربیت کودک مؤثر دانسته شده است.[۴۰] روایات اسلامی، شیر مادر را بهترین تغذیه برای نوزاد معرفی کرده‌اند.[۴۱]


==بازنمایی مادر در شعر فارسی==
==بازنمایی مادر در شعر فارسی==
مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، ایثار، صبر و فداکاری پیوند دارد. سنایی و عطار، مادر را نماد محبت اصیل و دایه را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانسته‌اند. پروین اعتصامی به نقش مادر در خانواده و تربیت نسل آینده پرداخته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> فروغ فرخزاد در برخی سروده‌های خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref>  
مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، ایثار، صبر و فداکاری پیوند دارد. سنایی و عطار، مادر را نماد محبت اصیل و دایه را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانسته‌اند. پروین اعتصامی به نقش مادر در خانواده و تربیت نسل آینده پرداخته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> فروغ فرخزاد در برخی سروده‌های خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref>  


== روز مادر؟؟؟ ==
== روز مادر ==
 
{{اصلی|روز مادر}}
 
روز مادر مناسبتی برای بزرگداشت مادران و نقش آنان در خانواده و جامعه است که در بیشتر کشورهای جهان برگزار می‌شود؛ هرچند تاریخ آن در کشورها یکسان نیست. شکل امروزی این مناسبت از اوایل سده بیستم در ایالات متحده رواج یافت و امروزه در بسیاری از کشورها در دومین یکشنبه ماه مه برگزار می‌شود، در حالی که برخی کشورها آن را بر اساس سنت‌های دینی، فرهنگی یا ملی در تاریخ‌های دیگری گرامی می‌دارند. در ایران، پیش از انقلاب ۱۳۵۷ش، ۲۵ آذر روز مادر بود و پس از آن، سالروز ولادت حضرت فاطمه به‌عنوان روز زن و روز مادر تعیین شده است.<ref>[https://www.imna.ir/news/629569/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8 «روز مادر ۱۴۰۱ کی است + تاریخ روز زن، و ولادت حضرت فاطمه زهرا»، خبرگزاری ایمنا.]</ref><ref>[https://namnak.com/mother-world-day.p80099 «روز جهانی مادر و زن»، وب‌سایت نمناک.]</ref>
* طباطبایی، محمدحسین، زن در قرآن، قم، واژه‌پردازاندیشه، چ۱، ۱۴۰۲ش.
*


==پانویس==
==پانویس==

نسخهٔ ۱۰ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۴۳

مادر؛ زن دارای پیوند زیستی یا اجتماعی با کودک و متصدی جایگاه مادری.

مادر در عربی به‌معنای «ام» است؛ مفهومی که فراتر از معنای زیستی زایندگی صرف را در بر می‌گیرد و انواع گوناگونی چون مادر زیستی، جانشین، رضاعی، ناتنی و معنوی را شامل می‌شود. مادر در فرهنگ‌‌ها و ادیان مختلف از منزلت والایی برخوردار است. نقش مادر در دوران بارداری و شیردهی و نیز جایگاه محوری او در نهاد خانواده، از موضوعات مهم در مطالعات جنسیت و خانواده به‌شمار می‌رود. بازتاب منزلت مادر در فرهنگ‌های باستانی و آیین‌های اعتقادی (از جمله اسلام، مسیحیت، یهویدیت و بودیسم) و آثار ادبی و هنری نشاندهندهٔ جایگاه نمادین او به‌عنوان مایهٔ آرامش، باروری و تداوم حیات است. در نظام حقوقی اسلام، حق مادر سنگین‌ترین حقوق دانسته شده و مادر از چنان جایگاهی برخوردار است که نیکی کردن به او در ردیف پرستش خداوند قرار گرفته است؛ قرآن نیز از زنانی چون مادر مریم، خود مریم و فاطمه زهرا به‌عنوان مادران نمونه یاد و ستایش کرده است.

تعریف

مادر در فارسی به زنی گفته می‌شود که فرزندی به دنیا آورده باشد و معادل عربی آن اُمّ است.[۱] این واژه در منابع لغوی به معانی والده، مام و زنِ فرزنددار آمده است.[۲] در زبان فارسی، مادر علاوه بر معنای زیستی، در معانی استعاری مانند اصل، منشأ، زمین[۳] و مادر وطن نیز به‌کار می‌رود.[۴] در گویش‌ها و زبان‌های ایران فرهنگی نیز واژه‌هایی مانند مامان در فارسی گفتاری، آنا در ترکی،[۵] دا در لری،[۶] مار یا مائار در گیلکی[۷] و آبه در هزارگی برای اشاره به مادر رواج دارد.[۸] اصطلاحاتی مانند مادرخوانده، مادر رضاعی، نامادری و مادربزرگ نیز در ارتباط با مفهوم مادر در فرهنگ فارسی‌ رایج‌اند.[۹]

در اصطلاح، مادر به زنی گفته می‌شود که بارداری، زایمان و مراقبت‌های دوران کودکی فرزند[۱۰] ازجمله شیردهی را بر عهده دارد.[۱۱] در فقه اسلامی، مادر زنی است که فرزند از رحم او متولد شده باشد و به‌همین سبب صاحب منزلت مادری است.[۱۲] در جامعه‌شناسی نیز میان مادری به‌عنوان نقش اجتماعی و مادر به‌عنوان جایگاه زیستی تمایز گذاشته می‌شود.[۱۳][۱۴] پژوهشگران میان مادر بودن و مادر شدن تمایز قائل شده‌اند؛ مادر بودن را ظرفیتی زیستی و مادر شدن را فرایندی مبتنی بر آگاهی و انتخاب دانسته‌اند.[۱۵]

انواع مادر

در پژوهش‌های حقوقی، فقهی و اجتماعی، مادر بر اساس معیارهای زیستی و حقوقی به گونه‌های مختلف به‌کار رفته است:

مادر زیستی: زنی است که کودک را از طریق بارداری و زایمان به دنیا می‌آورد.[۱۶] مطالعات ژنتیکی نشان می‌دهد هر انسان دارای ۲۳ جفت کروموزوم است که جفت بیست‌وسوم تعیین‌کننده جنسیت است. برخی پژوهشگران با استناد به نقش کروموزوم X در فرایند تولیدمثل، زن را جنس پایه و مرد را جنس فرعی نامیده‌اند.[۱۷]

مادر جانشین: زنی است که در فرایند باروری کمکی، جنین متعلق به زوج دیگری را در رحم خود حمل کرده و پس از تولد، نوزاد را به آنان تحویل می‌دهد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد این فرایند، با وجود نبود پیوند ژنتیکی، می‌تواند موجب شکل‌گیری وابستگی عاطفی میان زن باردار و نوزاد شود.[۱۸] درباره جایگاه فقهی مادر جانشین اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی فقیهان، زن حامل را مادر شرعی دانسته‌اند؛ در مقابل، گروهی دیگر زن صاحب تخمک را مادر حقیقی[۱۹] و مادر جانشین را در حکمی نزدیک به مادر رضاعی تلقی کرده‌اند.[۲۰]

مادر رضاعی: زنی است که با تحقق شرایط رضاع، میان او و کودک رابطه خویشاوندی شرعی برقرار می‌شود. این رابطه از نظر جایز نبودن ازدواج، همانند قرابت نسبی (خونی) است، اما موجب ارث بردن نمی‌شود.[۲۱] در منابع اسلامی، تکریم حلیمه سعدیه، مادر رضاعی پیامبر اسلام، به‌عنوان نمونه‌ای از احترام به مادر رضاعی گزارش شده است.[۲۲]

نامادری: زنی است که با پدر کودک ازدواج کرده و در تربیت او نقش دارد. اگرچه تصویر نامادری در بسیاری از فرهنگ‌ها غالباً منفی است،[۲۳] در منابع اسلامی بر احترام به وی تأکید شده و روایاتی در این باره نقل شده است.[۲۴]

مادر معنوی: به‌معنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.[۲۵] در قرآن، همسران پیامبر اسلام با عنوان امهات المؤمنین معرفی شده‌اند که بیانگر جایگاه معنوی آنان در جامعه اسلامی است.[۲۶] برخی پژوهشگران نیز لقب ام‌ابیها برای حضرت فاطمه را افزون بر معنای خانوادگی، ناظر به جایگاه معنوی وی برای امت اسلامی دانسته‌اند.[۲۷]

جایگاه مادر در فرهنگ‌ها و ادیان

پژوهش‌های تاریخی نشان می‌دهد مادر در بسیاری از تمدن‌های باستانی از جایگاه اجتماعی و فرهنگی برجسته‌ای برخوردار بوده است.[۲۸] در ایران باستان، گزارش‌هایی از رواج نظام مادرشاهی در دوره‌هایی از تاریخ وجود دارد که نسب افراد از طریق مادر تعیین می‌شده است.[۲۹] در مصر باستان، انتساب به مادر و ثبت تصویر او در آرامگاه‌ها نشانه احترام به جایگاه مادر بود.[۳۰] در آتن[۳۱][۳۲] و عربستان پیش از اسلام زنان قبل از مادر شدن مورد توجه نبودند اما منزلت اجتماعی زنان پس از مادر شدن افزایش می‌یافت.[۳۳] در چین باستان نیز احترام به مادر در متون افسانه‌ای بازتاب یافته است.[۳۴]

در ادیان مختلف نیز احترام به مادر مورد تأکید قرار گرفته است. در آیین بودایی، نیکی به مادر از مهم‌ترین وظایف فرزند شمرده می‌شود.[۳۵] در هندوئیسم، جایگاه مادر از معلم و حتی پدر برتر دانسته شده است.[۳۶] در آیین کنفوسیوس، احترام به والدین از اصول بنیادین اخلاقی است.[۳۷] در آیین زرتشتی نیز آیین‌هایی برای بزرگداشت زنان و مادران وجود داشته است.[۳۸][۳۹] در یهودیت، انتساب فرد به آیین یهود از طریق مادر انجام می‌شود.[۴۰] در مسیحیت، جایگاه مریم و بازنمایی گسترده او در هنر دینی، از مظاهر منزلت مادر به‌شمار می‌رود.[۴۱] در اسلام، مادران دارای مقام رفیع و مستحق پاداش‌‌های عظیم معنوی دانسته می‌شوند،[۴۲] نیکی به مادر در کنار پرستش خداوند مورد تأکید قرآن قرار گرفته[۴۳] و روایات، حق مادر را به سبب رنج‌های بارداری، زایمان و شیردهی برتر از حق پدر دانسته‌اند.[۴۴][۴۵]

بازنمایی مادر در اسطوره‌های ملل

مادر در اسطوره‌های ملل گوناگون به دو صورت بازنمایی شده است:

ایزدبانوان: در برخی پژوهش‌ها، پرستش ایزدبانوان با ساختارهای مادرسالاری در جوامع کهن مرتبط دانسته شده است.[۴۶] در تمدن‌های باستانی، ایزدبانوانی چون ایزیس در مصر،[۴۷] هرا و دمتر در یونان[۴۸] و آناهیتا در ایران، نماد باروری، زایش و حمایت از زندگی به‌شمار می‌رفتند.[۴۹] در برخی سنت‌های چین باستان نیز زمین به‌صورت مادر زمین منشأ باروری و تداوم حیات تلقی می‌شد.[۵۰]

مادران اسطوره‌ای: در اسطوره‌ها، تصویر مادر یکسان نیست. در اساطیر یونانی، افزون بر مادران فداکار، نمونه‌هایی از مادران بی‌رحم دیده می‌شود که برای انتقام از همسران خود، فرزندانشان را کشته‌اند.[۵۱] در مقابل، مادران در اساطیر ایرانی غالباً با صفاتی چون خردمندی، فداکاری و صلح‌جویی توصیف شده‌اند و در روایت‌هایی مانند داستان‌های سیاوش، اسفندیار و گشتاسب، در کاهش یا جلوگیری از منازعات خانوادگی نقش دارند.[۵۲] در این نظام، زیبایی، زایندگی و خانه‌داری از ویژگی‌های اصلی زن مطلوب شمرده می‌شوند.[۵۳] در اساطیر ایرانی؛ مادران، اغلب با ویژگی‌های مثبت اسطوره‌سازی شده‌اند[۵۴] اما گاه زنان بدسرشت چون سودانه نیز به تصویر کشیده شده‌اند.[۵۵]

بازنمایی مادر در شعر فارسی

مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، ایثار، صبر و فداکاری پیوند دارد. سنایی و عطار، مادر را نماد محبت اصیل و دایه را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانسته‌اند. پروین اعتصامی به نقش مادر در خانواده و تربیت نسل آینده پرداخته است.[۵۶] فروغ فرخزاد در برخی سروده‌های خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.[۵۷]

روز مادر

نوشتار اصلی: روز مادر

روز مادر مناسبتی برای بزرگداشت مادران و نقش آنان در خانواده و جامعه است که در بیشتر کشورهای جهان برگزار می‌شود؛ هرچند تاریخ آن در کشورها یکسان نیست. شکل امروزی این مناسبت از اوایل سده بیستم در ایالات متحده رواج یافت و امروزه در بسیاری از کشورها در دومین یکشنبه ماه مه برگزار می‌شود، در حالی که برخی کشورها آن را بر اساس سنت‌های دینی، فرهنگی یا ملی در تاریخ‌های دیگری گرامی می‌دارند. در ایران، پیش از انقلاب ۱۳۵۷ش، ۲۵ آذر روز مادر بود و پس از آن، سالروز ولادت حضرت فاطمه به‌عنوان روز زن و روز مادر تعیین شده است.[۵۸][۵۹]

پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.
  2. ↑ موسویان اصل، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه 60 و دهه 90»، 1400ش، ص38.
  3. ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.
  4. ↑ «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  5. ↑ «مادر ترکی»، وب‌سایت آبادیس.
  6. ↑ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وب‌سایت آبادیس.
  7. ↑ «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وب‌سایت آموزش زبان گیلکی.
  8. ↑ خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وب‌سایت ادبیات وطن ادب.
  9. ↑ امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعه‌ای شناختی»، 1403ش، ص34.
  10. ↑ موسویان اصل، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه 60 و دهه 90»، 1400ش، ص38.
  11. ↑ طباطبایی، زن در قرآن، 1402ش، ص237.
  12. ↑ ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص549.
  13. ↑ مالیار، «تقسیم کار جنسیتی»، 1394ش، ص132.
  14. ↑ قاسم‌پور، «مقایسه تطبیقی نقش‌های جنسیتی در رویکرداسلامی و جامعه‌شناختی»، 1397ش، ص77.
  15. ↑ وثوقی و فرشادی، «معناي مادر شده در دارالخلافه‌ی ناصري، عصر قاجار از منظر جامعه شناسي با رويكرد تفسيري»، 1397ش، ص98.
  16. ↑ حسینی، «تفاوت‌های بیولوژیک زن و مرد (بدن، روان و هوش)»، 1379ش.
  17. ↑ محمدي، «تحليل تفاوت‌هاي جنسيتي زن و مرد در علوم تجربي و آموزه‌هاي ديني»، 1392ش، ص73.
  18. ↑ ملک احمدي و دیگران، «پديدارشناسي تجربيات مادران جايگزين در زمينة اجارة رحم»، 1392ش،ص106-155.
  19. ↑ رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص31-30.
  20. ↑ رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص36.
  21. ↑ رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص35.
  22. ↑ «احترام و نیکی پیامبر(ص) به والدین رضاعی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، 1389ش.
  23. ↑ قادرزاده و محمدی، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، 1404ش، ص148.
  24. ↑ «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وب‌سایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، 1400ش.
  25. ↑ طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.
  26. ↑ طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.
  27. ↑ انصاریان، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حسین انصاریان، 1405ش.
  28. ↑ احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه
  29. ↑ «عصر مادر شاهی»، وب‌سایت راسخون.
  30. ↑ جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.
  31. ↑ «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.
  32. ↑ «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وب‌سایت صاحب خبران.
  33. ↑ پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیت و بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..
  34. ↑ «اخلاق چینی»، وب‌سایت تاریخ ما.
  35. ↑ جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.
  36. ↑ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وب‌سایت ادیان‌نیوز.
  37. ↑ «تعالیم کنفوسیوس»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.
  38. ↑ قائم‌مقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.
  39. ↑ یدالله‌پور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وب‌سایت ویستا.
  40. ↑ عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص74.
  41. ↑ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی(اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی.
  42. ↑ نوری، «نقش مادری در آموزه‌های قرآنی»، 1393ش، ص7.
  43. ↑ سوره نساء، آیه 36.
  44. ↑ ابراهیمی‌پور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.
  45. ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.
  46. ↑ عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص4.
  47. ↑ ﺟﻮاﻫﺮي، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید ﺑﺮ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎﺳﺎنة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص104-102.
  48. ↑ «لیست کاملی از خدایان و الهه‌های یونانی»، وب‌سایت راسخون.
  49. ↑ زمانی، «پوشش زن در ایران باستان»، 1391ش، ص59.
  50. ↑ «عقاید و باورهای ابتدایی چینیان باستان»، وب‌سایت طهور.
  51. ↑ عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص18.
  52. ↑ عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.
  53. ↑ معتکف، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، 1385ش.
  54. ↑ آموزگار، «آیت‌های مهربانی در اساطیر ایران»، وب‌سایت راسخون.
  55. ↑ عزیزی‌فر و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.
  56. ↑ «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، 1401ش.
  57. ↑ «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.
  58. ↑ «روز مادر ۱۴۰۱ کی است + تاریخ روز زن، و ولادت حضرت فاطمه زهرا»، خبرگزاری ایمنا.
  59. ↑ «روز جهانی مادر و زن»، وب‌سایت نمناک.

منابع

  • قرآن کریم
  • ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
  • ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
  • ابن‌بابويه، محمّد، من لايحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
  • «احترام و نیکی پیامبر(ص) به والدین رضاعی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 14 تیر 1389ش.
  • احسانی، محمد، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش.
  • «اخلاق چینی»، وب‌سایت تاریخ ما، تاریخ درج مطلب: ۹ آبان ۱۳۹۷ش.
  • «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وب‌سایت آموزش زبان گیلکی، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • آموزگار، ژاله، «آیت‌های مهربانی در اساطیر ایران»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 18 آبان 1397ش.
  • امینی، فریده، «خوشهٔ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعه‌ای شناختی»، نشریهٔ مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، شمارهٔ ۳۰، تابستان ۱۴۰۳ش.
  • انصاریان، حسین، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حسین انصاریان، تاریخ بازدید مطلب: 25 تیر 1405ش.
  • «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • پیرمرادیان، مصطفی، اصلاحی، متین‌السادات و اصلاحی، مهشیدالسادات، «مقایسه وضعیت زن در دوره جاهلیت و بعد از اسلام»، فصلنامه تاریخ نو، شمارهیازدهم، تابستان ۱۳۹۴ش.
  • «تعالیم کنفوسیوس»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۳۹۱ش.
  • توکلی، نسرین، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، در پرتال امام خمینی، تاریخ درج: ۵ خرداد ۱۳۹۷ش.
  • «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وب‌سایت ادیان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۳۹۷ش.
  • «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۳۹۹ش.
  • جعفری، حسین‌علی و دادفر، سحر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، سال چهارم، شماره ۴، تابستان ۱۳۹۲ش.
  • ﺟﻮاﻫﺮي، ﺑﻬﺎره، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید ﺑﺮ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎﺳﺎنة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، زن در ﻓﺮﻫنگ و ﻫﻨﺮ، دورة 3، ﺷﻤﺎرة 2، زﻣﺴﺘﺎن 1390ش.
  • جواهری، بهاره، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستان‌شناسانه دوره امپراطوی جدید (۱۰۰۰–۱۵۰۰ق. م)»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۳، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۰ش.
  • حرعاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعة،‌ قم، مؤسسه آل‌البيت، ‌1409ق‌.
  • حسینی، سید غلامحسین، « تفاوت‌های بیولوژیک زن و مرد (بدن، روان و هوش)»، در کتاب نقد، شماره 17، 1379ش.
  • خاوری، محمدجواد، «هزارگی؛ گویش/ لهجه»، وب‌سایت وطن ادب، تاریخ بازدید: ۲۵ مردادماه ۱۴۰۴ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
  • رجالی، محسن و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، دوره 13، شماره پیاپی 36، پاییز 1391ش.
  • زمانی، مهدی، «پوشش زن در ایران باستان»، خردنامه، شماره 8، بهار 1391ش.
  • «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب:27 مرداد 1401ش.
  • صدوق، محمّد‌، علل الشرائع، قم، كتابفروشى داورى، 1386ق.
  • طبرسی، رضى‌الدين، مكارم الأخلاق‏، قم، رضى‏،1370ش.
  • طیبی، ناهید و علیپور، فاطمه، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، سال دهم، شماره نوزدهم، پاییز و زمستان 1402ش.
  • عزیزی خادم، معصومه و حسینی، علی‌یار، «بررسی نقش زن در یهودیت»، در فصلنامه علمی‌پژوهشی زن و فرهنگ، سال پنجم، شماره ۲۲، زمستان ۱۳۹۳ش.
  • عزیزی‌فر، امیرعباس و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌های ایرانی و یونانی و رومی (برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم)»، متن‌شناسی ادب فارسی، سال چهاردهم، شمارة1، بهار 1401ش.
  • «عصر مادر شاهی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ دریافت مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ش.
  • عفتی، قدرت الله، «مادر و مادری در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت پرتال جامع امام خمینی، تاریخ بازدید مطلب: 14 تیر 1405ش.
  • «عقاید و باورهای ابتدایی چینیان باستان»، وب‌سایت طهور، تاریخ بازدید مطلب: 9 اردیبهشت 1404ش.
  • «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وب‌سایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1400ش.
  • قادرزاده، امید و محمدی، دنیا، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، پژوهش‌نامه زنان، سال 16، شماره 2، تابستان 1404ش.
  • قاسم‌پور، فاطمه، «مقایسه تطبیقی نقش‌های جنسیتی در رویکرد اسلامی و جامعه‌شناختی، در پژوهش‌های اجتماعی اسلامی»، سال 24، شمار 118، پاییز و زمستان 1397ش.
  • قائم‌مقام فراهانی، ناهیدالسادات، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، در دو فصلنامه هفت آسمان، دوره پانزدهم، شماره شصت، اسفند ۱۳۹۲ش.
  • «لیست کاملی از خدایان و الهه‌های یونانی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید مطلب: 24 فروردین 1404ش.
  • «مادر ترکی»، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، تاریخ بازدید مطلب: 25 تیر 1405ش.
  • مالیار، ناصر، «تقسیم کار جنسیتی»، در فصلنامه پوهنتون خصوصی غالب، کابل، شماره 2، 1394ش.
  • محمدي، مسلم، «تحليل تفاوت‌هاي جنسيتي زن و مرد در علوم تجربي و آموزه‌هاي ديني»، در دوفصلنامه انسان‌پژوهي ديني، سال دهم، شماره 29، بهار و تابستان 1392ش.
  • معتکف، فریده، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، شماره 38، سال 1385ش.
  • معین، محمد، فرهنگ فارسی؛ تهران: امیرکبیر، چ21، 1383ش.
  • ملک احمدي، حليمه و دیگران، «پديدارشناسي تجربيات مادران جايگزين در زمينة اجارة رحم»، مطالعات زن و خانواده،دوره 1، شماره 2، مهر 1392ش.، صفحه 135-153
  • موسویان اصل، مریم، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه 60 و دهه 90»، فصلنامه علمی ـ تخصصی فرهنگ پژوهش،شماره 46 ، تابستان 1400ش.
  • «نقش و جایگاه مادر در ادبیات ایران»، وب‌سایت جام‌جم‌آنلاین، تاریخ درج مطلب: 11اردیبهشت 1392ش.
  • نوری، اعظم، «نقش مادری در آموزه‌های قرآنی»، نشریهٔ پژوهش‌نامهٔ اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳ش.
  • نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
  • هاشمی، خدیجه، «مقایسه تطبیقی «منزلت زن» در الهیات فمینیستی ودکترین مهدویت»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های تخصصی امام مهدی (عج)، تاریخ بازدید مطلب: 14 تیر 1405ش.
  • وثوقی، منصور و فرشادی، فرزانه، «معناي مادر شده در دارالخلافه‌ی ناصري، عصر قاجار از منظر جامعه شناسي با رويكرد تفسيري»، نامه انسان‌شناسی، سال پانزدهم، شماره27، پاییز و زمستان1397ش.
  • وجدانى‌فخر، قدرت‌الله، الجواهر الفخرية في شرح الروضة البهيه، قم، سماء قلم، 1426ق.
  • «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۶ش.
  • یدالله‌پور، معصومه، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وب‌سایت ویستا، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۳ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=مادر&oldid=70709»