پرش به محتوا

زنان افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
افزودن محتوا
افزودن محتوا
خط ۲۵: خط ۲۵:
تنوع قومیتی در افغانستان، تنوع زیادی در سبک پوشش زنان پدید آورده است.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> لباس زنانه به‌طور کلی از «فراق پرتوک» (پیراهن دامن‌دارو شلوار) تشکیل شده و چادر نیز از ضروریات پوشش محسوب می‌شود.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌‌سایت کمد‌سارک.]</ref> شلوار زنانه که از پارچه‌ای لطیف دوخته می‌شود، دارای پاچه‌هایی با چین‌های بیضوی تا قوزک پا است. این نوع شلوار همچنان در برخی نقاط، از جمله میان هزاره‌ها، کوچی‌ها و ساکنان ولایت‌های وردک و پکتیا رایج است.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/109 محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.]</ref>
تنوع قومیتی در افغانستان، تنوع زیادی در سبک پوشش زنان پدید آورده است.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> لباس زنانه به‌طور کلی از «فراق پرتوک» (پیراهن دامن‌دارو شلوار) تشکیل شده و چادر نیز از ضروریات پوشش محسوب می‌شود.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌‌سایت کمد‌سارک.]</ref> شلوار زنانه که از پارچه‌ای لطیف دوخته می‌شود، دارای پاچه‌هایی با چین‌های بیضوی تا قوزک پا است. این نوع شلوار همچنان در برخی نقاط، از جمله میان هزاره‌ها، کوچی‌ها و ساکنان ولایت‌های وردک و پکتیا رایج است.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/109 محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.]</ref>


=== چادری ===
==== چادری ====
پوشش سنتی زنان در افغانستان، لباس دامن‌دار همراه با شال یا چادری (برقع) است.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.]</ref> چادری پوششی کامل است که سراسر بدن و حتی صورت را می‌پوشاند و از یک کلاه متصل به چادر و همرنگ تشکیل شده است که توسط خیاطان حرفه‌ای با مهارت ویژه دوخته می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/345695/%D9%BE%D8%B1%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86 «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.]</ref> تاریخچهٔ چادری به دویست سال پیش بازمی‌گردد<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> و امروزه نیز در میان زنان افغانستان مقبولیت دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/345695/%D9%BE%D8%B1%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86 «پرطرفدارت رین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در دورهٔ نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶–۲۰۰۱م)، به‌دلیل اجبار این گروه برای پوشش زنان، برقع به نمادی جهانی تبدیل شد.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> در سال‌های اخیر، زنان کمتر از چادری استفاده می‌کنند. جوان‌ترها بیشتر از مانتو، مقنعه، روسری، شال، ساری هندی و گاهی چادر ایرانی بهره می‌برند.<ref>[https://www.hi-hijab.com/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب.]</ref> در این لباس‌های جدید نیز از هنر [[خامک‌دوزی]] بر روی مانتوها و روسری‌ها استفاده می‌شود.<ref>[https://khamakshop.com/%D8%AE%D8%A7%D9%85%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.]</ref>
پوشش سنتی زنان در افغانستان، لباس دامن‌دار همراه با شال یا چادری (برقع) است.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.]</ref> چادری پوششی کامل است که سراسر بدن و حتی صورت را می‌پوشاند و از یک کلاه متصل به چادر و همرنگ تشکیل شده است که توسط خیاطان حرفه‌ای با مهارت ویژه دوخته می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/345695/%D9%BE%D8%B1%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86 «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.]</ref> تاریخچهٔ چادری به دویست سال پیش بازمی‌گردد<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> و امروزه نیز در میان زنان افغانستان مقبولیت دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/345695/%D9%BE%D8%B1%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86 «پرطرفدارت رین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در دورهٔ نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶–۲۰۰۱م)، به‌دلیل اجبار این گروه برای پوشش زنان، برقع به نمادی جهانی تبدیل شد.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> در سال‌های اخیر، زنان کمتر از چادری استفاده می‌کنند. جوان‌ترها بیشتر از مانتو، مقنعه، روسری، شال، ساری هندی و گاهی چادر ایرانی بهره می‌برند.<ref>[https://www.hi-hijab.com/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب.]</ref> در این لباس‌های جدید نیز از هنر [[خامک‌دوزی]] بر روی مانتوها و روسری‌ها استفاده می‌شود.<ref>[https://khamakshop.com/%D8%AE%D8%A7%D9%85%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.]</ref>


=== گندافغانی ===
==== گندافغانی ====
«گندافغانی» یکی از لباس‌های شاخص زنانه است که شامل پیراهن دامن‌دار، شلوار و چادر می‌شود. لبه‌های آستین، دامن، یقه و پاچه‌های شلوار آن با مهره‌دوزی و [[سوزن‌دوزی]] (دستی یا ماشینی) تزیین می‌شود. دوخت سنتی آن حدود یک ماه زمان می‌برد و در ولایات مختلف، به‌ویژه [[غزنی]]، توسط زنان انجام می‌شود. به‌دلیل آب‌وهوای سرد افغانستان، از پارچه‌های ضخیم مانند مخمل، قناویز و کتان برای این لباس استفاده می‌شود و گاهی طول دامن آن به دوازده متر می‌رسد.<ref>[https://khamakshop.com/Products-cat/afghan-clothes/afghan-women-dress/afghan-gand/ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.]</ref> در تولید این لباس از هنرهای خنجردوزی و گراف‌دوزی استفاده می‌شود و چادر آن به‌صورت روسری مربع یا شال است که در یک لبه تزیینات هنری دارد.<ref>[https://khamakshop.com/Products-cat/afghan-clothes/afghan-women-dress/afghan-gand/ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.]</ref>
«گندافغانی» یکی از لباس‌های شاخص زنانه است که شامل پیراهن دامن‌دار، شلوار و چادر می‌شود. لبه‌های آستین، دامن، یقه و پاچه‌های شلوار آن با مهره‌دوزی و [[سوزن‌دوزی]] (دستی یا ماشینی) تزیین می‌شود. دوخت سنتی آن حدود یک ماه زمان می‌برد و در ولایات مختلف، به‌ویژه [[غزنی]]، توسط زنان انجام می‌شود. به‌دلیل آب‌وهوای سرد افغانستان، از پارچه‌های ضخیم مانند مخمل، قناویز و کتان برای این لباس استفاده می‌شود و گاهی طول دامن آن به دوازده متر می‌رسد.<ref>[https://khamakshop.com/Products-cat/afghan-clothes/afghan-women-dress/afghan-gand/ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.]</ref> در تولید این لباس از هنرهای خنجردوزی و گراف‌دوزی استفاده می‌شود و چادر آن به‌صورت روسری مربع یا شال است که در یک لبه تزیینات هنری دارد.<ref>[https://khamakshop.com/Products-cat/afghan-clothes/afghan-women-dress/afghan-gand/ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.]</ref>


=== خامک‌دوزی ===
==== خامک‌دوزی ====
''نوشتار اصلی:'' [[خامه‌دوزی|خامک‌دوزی]]
''نوشتار اصلی:'' [[خامه‌دوزی|خامک‌دوزی]]


خط ۴۳: خط ۴۳:
== آموزش ==
== آموزش ==


پیشینۀ آموزش زنان در افغانستان به مکتب‌خانه‌های سنتی بازمی‌گردد<ref>خواند میر، تاريخ حبيب السير، 1380ش، ج3، ص176.</ref> که در آنها خواندن و نوشتن، قرآن و متون ادبی مانند [[دیوان حافظ]] و [[گلستان (کتاب)|گلستان سعدی]] آموزش داده می‌شد.<ref>[https://8am.media/fa/the-course-of-womens-education-in-afghanistan/ پوپل، «سیر آموزش]۲۰۱۹م [https://8am.media/fa/the-course-of-womens-education-in-afghanistan/ در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> این نظام بیشتر داوطلبانه و محدود به اقشار مرفه شهری بود<ref>[https://8am.media/fa/the-course-of-womens-education-in-afghanistan/ پوپل، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref><ref>خواند میر، تاريخ حبيب السير، 1380ش، ج3، ص176.</ref> و با وجود محدودیت‌ها، نسلی از زنان باسواد را پرورش داد.<ref>[https://8am.media/fa/the-course-of-womens-education-in-afghanistan/ پوپل، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref>
دورۀ تحول اساسی در آموزش زنان با پادشاهی امان‌الله آغاز شد<ref>صابری و ابراهیمی، «بررسی شکل‌گیری نظام نوین آموزشی افغانستان در دوره امان‌الله خان (با نگاه ویژه به زنان)»، 1401ش، ص51-60.</ref> و نخستین مکتب دخترانه در ۱۲۹۹ش تأسیس گردید.<ref>مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص248.</ref> پس از آن، آموزش زنان در دوره‌های مختلف فراز و نشیب‌هایی داشت.<ref>مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص251.</ref> در ۱۳۱۰ش دوره آموزش قابلگی در شفاخانه مستورات برای دختران و لیسه نسوان در کابل تأسیس شد. دارالمعلمات نیز در ۱۳۲۷ش برپا شد.<ref>کامگار، تاریخ معارف افغانستان، 1387ش، ص26.</ref> در دوره محمدظاهر شاه (۱۳۱۲-۱۳۵۲ش) در همه ولایات، مکتب نسوان تأسیس شد. علاه‌بر آن، در ۱۳۱۵ش، دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت در رشته‌های زبان، بهداشت، مخابرات و فنون برای زنان راه‌اندازی شد.<ref>مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص255.</ref> در حکومت محمدداوودخان (۱۳۵۲-۱۳۵۷ش) زنان به‌عنوان محصل، معلم و مربی، در مراکز آموزشی و دانشگاهی حضور داشتند.<ref>مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص256.</ref>
آموزش زنان در دورۀ حاکمیت حزب خلق و پرچم (۱۳۵۷-۱۳۷۳ش) رو به افول گذاشت.<ref>مظفری تخاری، زسن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص258.</ref> از ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۶ش به‌دلیل شدت یافتن جنگ‌های داخلی، مراکز آموزشی آسیب دید و محدویت‌هایی در آموزش زنان به‌وجود آمد.<ref>مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص259.</ref> در دورۀ اول طالبان (۱۳۷۵-۱۳۸۰ش) دختران از تحصیل منع شدند؛<ref>حقانی، حفیظ‌الله، طالبان، 1377ش،  ص135.</ref><ref>[https://8am.media/the-last-line-of-prohibition-banning-womens-education-is-an-example-of-a-crime-against-humanity/ کاوه، «خط آخر ممنوعیت؛ منع تحصیل زنان، مصداق جنایت علیه بشریت است»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref><ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-181294 ساعین، «به دنبال بسته‌شدن دانشگاه‌ها مرکزهای آموزشی نیز به روی دختران بسته شدند»، وب‌سایت طلوع نیوز.]</ref> اما نظام جمهوری اسلامی (۱۳۸۰-۱۴۰۰ش) آموزش دختران را رونق بخشید، اما با تسلط دوبارۀ طالبان در ۱۴۰۰ش، دختران از صنف ششم به بالا<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1715928/%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%B3%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF «ممنوعیت تحصیل زنان؛ طالبان از زنان می‌ترسد؛ می‌گویند زن باید چشمش را هم بپوشاند، از زنان معترض اعترافات اجباری می‌گیرند»، خبر آنلاین.]</ref><ref>[https://www.baharnews.ir/news/394581/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D8%AF «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز.]</ref> و تحصیلات عالی منع شدند.<ref>[https://8am.media/the-course-of-womens-education-in-afghanistan/ پوپل، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> طالبان دلایلی مانند کمبود بودجه، نامناسب‌بودن سرفصل‌های درسی،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1715928/%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%B3%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF «ممنوعیت تحصیل زنان؛ طالبان از زنان می‌ترسد؛ می‌گویند زن باید چشمش را هم بپوشاند، از زنان معترض اعترافات اجباری می‌گیرند»، خبر آنلاین.]</ref> رعایت‌نکردن حجاب و مخالفت با اختلاط را مطرح کرده‌اند،<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/10/02/2825544/%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «طالبان دلایل ممنوعیت تحصیل دختران دانشجو در افغانستان را اعلام کرد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref><ref>[https://8am.media/taliban-tightening-cover-the-closure-of-girls-schools-entered-its-eighth-month/ «سخت‌گیری طالبان در مورد پوشش؛ بسته ماندن مکاتب دخترانه وارد هشتمین ماه شد»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> اما کارشناسان عوامل عمیق‌تری مانند نگاه قبیله‌ای به زنان،<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010325000408/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 «کلاس‌هایی که خالی ماند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌ روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس.]</ref><ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2017215/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.]</ref> تقلید از نظام آموزشی دیوبندیه<ref>[https://8am.media/prohibition-of-womens-education-is-it-an-islamic-matter-or-a-tribal-norm/ موسوی، «منع تحصیل زنان؛ امری اسلامی یا هنجاری قبیله‌ای؟»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> و تلقی متفاوت از علم را مؤثر می‌دانند.<ref>[https://8am.media/taliban-and-anti-science-conflict-between-tradition-and-modernity/ امین، «طالبان و علم‌ستیزی؛ جدال سنت و مدرنیته»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref><ref>[https://www.baharnews.ir/news/394581/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D8%AF «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز.]</ref>
ممنوعیت آموزش زنان در افغانستان، با واکنش‌های گسترده‌ای در داخل و خارج مواجه شده است. تظاهرات زنان و دانش‌آموزان،<ref>[https://8am.media/protests-against-the-suspension-of-girls-education-protesters-were-repressed-and-businessmen-were-warned/ «اعتراض‌ها به تعلیق تحصیل دختران؛ معترضان سرکوب شدند و کسبه‌کاران هشدار دریافت کردند»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> محکومیت سیاستمداران<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010930000621/%DA%A9%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B9-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%E2%80%8C%D9%87%E2%80%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF «کرزی: منع تحصیل زنان در دانشگا‌ه‌، افغانستان را محتاج بیگانگان خواهد کرد»، خبرگزاری فارس.]</ref> و عالمان دینی<ref>[https://8am.media/protests-against-the-suspension-of-girls-education-protesters-were-repressed-and-businessmen-were-warned/ «اعتراض‌ها به تعلیق تحصیل دختران؛ معترضان سرکوب شدند و کسبه‌کاران هشدار دریافت کردند»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> و استادان دانشگاه،<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/865992-%D9%87%D9%85%D9%87-%DB%8C%D8%A7-%D9%87%DB%8C%DA%86-%DA%A9%D8%B3 «همه یا هیچ‌کس»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref> واکنش دانشگاه الازهر مصر،<ref>[https://www.irna.ir/news/84978810/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «محدودیت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مقامات کشورها،<ref>[https://www.irna.ir/news/84978810/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «محدویت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref><ref>[https://www.farsnews.ir/news/14000631000342/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%B1%D8%A8%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «عمران خان: محرومیت دختران افغان از آموزش ربطی به دین اسلام ندارد»، خبرگزاری فارس.]</ref> سازمان‌های بین‌المللی<ref>[https://8am.media/the-last-line-of-prohibition-banning-womens-education-is-an-example-of-a-crime-against-humanity/ کاوه، «خط آخر ممنوعیت؛ منع تحصیل زنان، مصداق جنایت علیه بشریت است»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref><ref>[https://www.irna.ir/news/84978810/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «محدویت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref><ref>[https://parstoday.ir/dari/news/uncategorised-i181466 «مشروط شدن کمک‌های جهانی به افغانستان به بازگشایی مدارس دخترانه»، خبرگزاری پارس تودی.]</ref><ref>[https://www.irna.ir/news/85004574/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%B5%D9%85%DB%8C%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 «معاونان و دستیاران سازمان ملل در تلاش برای تغییر تصمیم طالبان دربارۀ زنان افغانستان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و اتحادیه اروپا<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/12/29/2870120/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-70-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بیانیۀ ۷۰ کشور جهان: محروم ماندن دختران افغان از تحصیل قابل دفاع نیست»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و حتی مخالفت برخی از رهبران میانه‌رو طالبان<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/14010318000384/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%D8%AF-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 «کلاس‌هایی که خالی ماندند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> از جمله این واکنش‌ها است. هرچند طالبان در برابر فشارها مقاومت کرده و این سیاست را ادامه داده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010325000408/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 «کلاس‌هایی که خالی ماند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌ روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس.]</ref><ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/865992-%D9%87%D9%85%D9%87-%DB%8C%D8%A7-%D9%87%DB%8C%DA%86-%DA%A9%D8%B3 «همه یا هیچ‌کس»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref> پیامدهای این ممنوعیت، شامل افزایش مشکلات روانی و خودکشی،<ref>[https://nimrokhmedia.com/2023/01/24/intl-day-education/ سایه، «دختران محروم از آموزش از ترس نکاح اجباری با طالبان، ازدواج می‌کنند»، وب‌سایت نیم‌رخ.]</ref> ترویج ازدواج اجباری، کاهش شاخص‌های توسعه و تهدیدات امنیتی برای منطقه، بسیار جدی است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/613835 «پیامدهای ممنوعیت از تحصیل دختران در افغانستان؛ کاهش سن ازدواج و افزایش کودک همسری / یک پژوهشگر حوزه مطالعات اجتماعی در گفت‌وگو با شفقنا»، خبرگزاری شفقنا.]</ref><ref>[https://8am.media/closing-the-university-to-girls-damages-and-consequences/ عثمانی، «بستن دانشگاه به روی دختران؛ آسیب‌ها و پیامدها»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> همچنین این سیاست، نظام آموزشی را به سمت آموزش‌های دینی محدود و نابرابری جنسیتی را تشدید کرده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/10/01/3010357/%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «طالبان: محدودیت سنی برای آموزش دختران در مدارس دینی افغانستان وجود ندارد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref><ref>[https://afghandiaspora.org/fa/2024/09/03/%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86/ «در مدرسه‌های دینی دخترانۀ افغانستان چی میگذرد؟»، وب‌سایت شبکۀ دیاسپورای افغانستان.]</ref>
با وجود چالش‌های عمیق تاریخی و فرهنگی،<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/news/29932/ «محدودیت‌های تحصیلی برای زنان در افغانستان؛ عوامل و راهکارها»، خبرگزاری جمهور.]</ref><ref>[http://www.dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=156820 «خلاصه گزارش سیگر؛ زنان افغانستان در 20 سال‌گذشته دستاوردهای قابل توجهی داشته‌اند»، وب‌رونامۀ افغانستان ما.]</ref><ref>[https://aelso.org/da/article/two-decades-of-womens-dynamism-in-education-in-afghanistan/ «دو دهه پویایی زنان در عرصه‌ی تحصیلی در افغانستان»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان.]</ref> تلاش‌هایی برای حمایت از دختران بازمانده از تحصیل صورت گرفته است؛ از جمله ایجاد مدارس آنلاین،<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/865987-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.]</ref><ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/865987-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.]</ref> <ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/865987-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.]</ref> اعطای بورسیه‌های تحصیلی توسط دانشگاه‌های ایران<ref>[https://chekad.tv/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF/ «ایران در کنار مردم افغانستان؛ سه دانشگاه برای دختران محروم از تحصیل بورسیه می‌دهند»، وب‌سایت تلویزیون چکاد.]</ref><ref>[https://www.avapress.com/fa/news/262814/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%89-%D9%BE%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%D9%89-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «اعلام آمادگی ايران براى پذيرش دختران دانشجوى بازمانده از تحصيل در افغانستان»، خبرگزاری آوا.]</ref> و کشورهای دیگر<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/865987-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.]</ref><ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/865987-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.]</ref><ref>[https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC/2785087 «حمایت آلمان از تحصیل دختران افغانستان در خارج»، خبرگزاری aa.]</ref><ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/09/19/3215949/%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D8%A8%D9%87-100-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «کمک به ۱۰۰ هزار کودک بازمانده از تحصیل در افغانستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و تأسیس دانشگاه‌های آنلاین توسط استادان افغانستانی.<ref>[https://www.khaama.com/persian/archives/110149 رضایی، «راه‌اندازی دانشگاه آنلاین زن برای دختران بازمانده از تحصیل»، خبرگزاری خامه پرس.]</ref>


== اشتغال ==
== اشتغال ==
اشتغال، به فعالیت‌های اقتصادی هدفمند برای کسب درآمد از طریق تولید کالا یا ارائه خدمات گفته می‌شود.<ref>[https://snn.ir/fa/news/349381/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C «تعریف اشتغال و بی‌کاری»، خبرگزاری دانشجو]</ref>
اشتغال زنان در افغانستان با فراز و فرودهای متعددی همراه بوده است. در عصر امان‌الله خان (۱۲۹۷-۱۳۰۷ش)، با اصلاحات مدرنیزاسیون، زنان به‌عنوان شهروندانی با حقوق برابر با مردان شناخته شدند. در دوران ظاهرشاه و داوودخان، فضای اجتماعی به‌تدریج بازتر شد و زنان به مشاغلی چون معلمی روی آوردند. در دورهٔ کمونیست‌ها حضور زنان در سازمان‌های دولتی افزایش یافت، اما در دورهٔ مجاهدین و طالبان اول (۱۳۷۵-۱۳۸۰ش)، زنان به‌کلی از عرصهٔ عمومی حذف شدند. نظام جمهوری اسلامی (۱۳۸۰-۱۴۰۰ش) با تصویب قانون اساسی، حضور زنان در عرصه‌های عمومی را ممکن ساخت، اما با قدرت‌یابی مجدد طالبان در ۱۴۰۰ش، زنان با محدودیت‌های شدید در اشتغال مواجه شدند.<ref>[https://8am.media/fa/part-2-cultural-barriers-to-womens-employment/ «قسمت دوم: موانع فرهنگی اشتغال زنان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>
اشتغال زنان در افغانستان دارای اهمیت بسیار است؛<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/547101 «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسف­بار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> از نظر اقتصادی، به کاهش فقر خانوار،<ref>[https://www.magiran.com/article/1287192 «وضعیت اشتغال زنان در افغانستان:فرصت‌های شغلی در افغانستان در اختیار مردان است»، وب‌سایت رزونامۀ سرمایه.]</ref> افزایش تولید ناخالص داخلی و تنوع اقتصادی کمک می‌کند؛<ref>[http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=155957 «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان.]</ref> از نظر اجتماعی، توانمندسازی فردی،<ref>[http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=155957 «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.]</ref> بهبود سلامت و آموزش<ref>[http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=155957 «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.]</ref> و الگوسازی را به همراه دارد؛<ref>[http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=155957 «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان.]</ref> همچنین برای دستیابی به توسعهٔ پایدار<ref>[https://iraf.ir/36453/economy/%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA/ «اشتغال زنان افغان؛ عامل رشد و توسعه افغانستان، وب‌سایت ایراف، تاریخ.]</ref> و پاسخگویی اجتماعی در بخش‌های سلامت و آموزش ضروری است.<ref>[http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=155957 «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.]</ref><ref>[http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=155957 «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.]</ref> به همین دلیل، در قوانین اساسی افغانستان (۱۳۰۲، ۱۳۴۳، ۱۳۵۵ و ۱۳۸۲ش)، بر حق انتخاب شغل، برابری جنسیتی و استخدام بر اساس اهلیت تأکید شده است. همچنین قانون منع خشونت علیه زنان (۱۳۸۸ش)، ممانعت از اشتغال زن را جرم دانسته است؛ اما قوانین اساسی ۱۳۱۰ و ۱۳۷۲ش، تحت تأثیر رویکردهای محافظه‌کارانه، این حقوق را محدود کرده‌اند.<ref>[https://www.etilaatroz.com/192915/%D8%AD%D9%82-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86/ «حق اشتغال زنان در قانون‌های‌اساسی افغانستان (۱۳۰۰-۱۴۰۰ خورشیدی)»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات روز.]</ref>
تفاوت‌های اشتغال زنان در افغانستان تابعی از عوامل جغرافیایی، قومیتی، مذهبی و طبقاتی است. در مناطق شهری، نرخ مشارکت در بخش‌های رسمی بالاتر است، در حالی که در مناطق روستایی، فعالیت در اقتصاد غیررسمی متمرکز است.<ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2017215/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.]</ref> از نظر قومیتی، هنجارهای فرهنگی پشتون‌ها<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/547101 «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسف­بار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> محدودکننده‌تر از هزاره‌ها و تاجیک‌ها است.<ref>[https://8am.media/fa/hazara-female-teacher-in-kabul-save-me-before-its-too-late/ «آموزگار زن هزاره در کابل: نجاتم دهید پیش از آن‌که دیر شود»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref><ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2017215/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی]</ref> در حوزهٔ مذهبی، قرائت‌های محافظه‌کارانه از فقه حنفی<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/213341/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-(1)/ «بررسی تطبیقی نظرات شیعه و اهل سنت در مورد اشتغال بانوان (1)»، وب‌سایت راسخون.]</ref> در مقابل رویکرد نسبتاً بازتر فقه جعفری<ref>[https://fa.abna24.com/news/1729803/%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C «علمای شیعه افغانستان: اشتغال زنان با رعایت موازین شرعی اشکالی ندارد»، خبرگزاری ابنا.]</ref> و تفسیر رادیکال طالبان، تفاوت‌های چشمگیری ایجاد کرده است.<ref>[https://www.iess.ir/fa/analysis/3728/ «دورنمای جایگاه زنان افغانستان بر مبنای اصول فکری قاضی‌القضات طالبان»، وب‌سایت موسسۀ مطالعات راهبردی شرق.]</ref> طبقات اجتماعی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند؛ نخبگان شهری دسترسی بیشتری به فرصت‌های شغلی دارند.<ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2017215/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.]</ref>
عرصه‌های اشتغال زنان شامل بخش تولید (صنایع دستی،<ref>موسوی، هزاره‌های افغانستان، 1379ش، ص145.</ref><ref>[http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=148574 محمدی، «سنگینی توسعۀ اقتصادی بر دوش زنان افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.]</ref> کشاورزی و دامداری)<ref>[https://farsi.alarabiya.net/afghanistan/2018/04/19/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B5%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 نقش تجارتی زنان در رشد اقتصاد افغانستان»، وب‌سایت العربیه فارسی.]</ref><ref>[http://www.dailyafghanistan.com/national_detail.php?post_id=147356 بهزاد، «مشارکت اقتصادی زنان؛ کلید انکشاف اقتصادی»، وبسایت روزنامۀ افغانستان ما.]</ref> و بخش خدمات<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/%d9%88%d8%b6%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d8%ad%d9%88%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%a8-2/ طالبی، «وضعیت زنان افغانستان»، وبسایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.]</ref> (آموزش،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/190537/78-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «78درصد معلمان مدارس افغانستان زنان هستند»، خبرگزاری میزان.]</ref><ref>[https://research.kateb.edu.af/dari/wp-content/uploads/sites/2/2020/12/3.pdf نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص64-65.]</ref> سلامت و نهادهای مدنی) است.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/afghanistan/2018/04/19/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B5%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 نقش تجارتی زنان در رشد اقتصاد افغانستان»، وب‌سایت العربیه فارسی.]</ref> در نظام جمهوری اسلامی، حمایت جریان‌های سیاسی،<ref>[https://research.kateb.edu.af/dari/wp-content/uploads/sites/2/2020/12/3.pdf نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص56-57].</ref> تصریح قانون اساسی بر برابری،<ref>قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان، 1382ش.</ref> تصویب قوانین حمایتی<ref>[https://research.kateb.edu.af/dari/wp-content/uploads/sites/2/2020/12/3.pdf نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص48.]</ref> مانند قانون کار،<ref>قانون کار جمهوری اسلامی افغانستان، 1385ش، فقرهٔ 2 مادهٔ 3.</ref> قانون کارکنان خدمات ملکی<ref>قانون خدمات ملکی جمهوری اسلامی افغانستان، 1387ش، فقرهٔ 2 مادهٔ 2.</ref> و قانون منع خشونت علیه زنان<ref>قانون محو خشونت علیه‌زنان، 2007م، مادهٔ 5.</ref> و ایجاد وزارت امور زنان،<ref>[https://research.kateb.edu.af/dari/wp-content/uploads/sites/2/2020/12/3.pdf نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص61-64.]</ref> زمینه‌های اشتغال زنان را فراهم کرد.<ref>[https://research.kateb.edu.af/dari/wp-content/uploads/sites/2/2020/12/3.pdf نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص62.]</ref> با وجود این، انگاره‌های شناختی در جامعه افغانستان، اشتغال زنان در بیرون از خانه را نیازمند همراهی مردان محرم و تفکیک جنسیتی می‌داند.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/547101 «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسف­بار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> همچنین بیشتر زنان از فراگیری مهارت‌های تخصصی و دسترسی به منابع مالی، محروم هستند.<ref>[https://www.magiran.com/article/1287192 «وضعیت اشتغال زنان در افغانستان:فرصت‌های شغلی در افغانستان در اختیار مردان است»، وب‌سایت رزونامۀ سرمایه.]</ref>
در حاکمیت طالبان، محدودیت‌های شدید بر اشتغال زنان اعمال شده است. بر اساس گزارش UNDP در ۲۰۲۴م، تنها ۷درصد زنان در خارج از خانه کار می‌کنند و این محدودیت‌ها تا ۲۰۲۶م می‌تواند ۹۲۰ میلیون دلار به اقتصاد کشور زیان وارد کند.<ref>[https://iraf.ir/62538/social/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7/ «نگرانی سازمان ملل از وضعیت اقتصادی زنان افغانستان: تنها ۷ درصد زنان شاغل هستند»، وب‌سایت ایراف.]</ref> همچنین، احساس امنیت زنان از ۷۲درصد در ۲۰۲۲م به ۵۶درصد در ۲۰۲۴م کاهش یافته<ref>[https://iraf.ir/62538/social/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7/ «نگرانی سازمان ملل از وضعیت اقتصادی زنان افغانستان: تنها ۷ درصد زنان شاغل هستند»، وب‌سایت ایراف.]</ref> و ۹۷درصد خانوارهای زن‌سرپرست در معرض شوک‌های اقتصادی قرار گرفته‌اند.<ref>[https://iraf.ir/62538/social/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7/ «نگرانی سازمان ملل از وضعیت اقتصادی زنان افغانستان: تنها ۷ درصد زنان شاغل هستند»، وب‌سایت ایراف.]</ref>


== امنیت اجتماعی ==
== امنیت اجتماعی ==
خط ۸۹: خط ۱۰۹:
* قربانی، مهرنوش، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب‌سایت دیجی کالا، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1400ش.
* قربانی، مهرنوش، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب‌سایت دیجی کالا، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1400ش.
* کاوه، علی‌‌احمد، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، 1399ش.
* کاوه، علی‌‌احمد، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، 1399ش.
* اخلاصی، احمدبخش، «بررسی تاریخی معارف زنان از دوره ظاهرشاه تا حاکمیت طالبان»، مجلۀ راه شکوفایی، شمارۀ 18، 1398ش، ص129.
* «اعتراض‌ها به‌تعلیق تحصیل دختران؛ معترضان سرکوب شدند و کسبه‌کاران هشدار دریافت کردند»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 4 دی 1401ش.
* «اعلام آمادگی ايران براى پذيرش دختران دانشجوى بازمانده از تحصيل در افغانستان»، خبرگزاری آوا، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۱ش.
* امین، میرویس، «طالبان و علم‌ستیزی؛ جدال سنت و مدرنیته»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مهر ۱۴۰۱ش.
* «ایران در کنار مردم افغانستان؛ سه دانشگاه برای دختران محروم از تحصیل بورسیه می‌دهند»، وب‌سایت تلویزیون چکاد، تاریخ درج مطلب: 2 ژانویه 2023م.
* باقری، اسماعیل، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «بیانیه ۷۰ کشور جهان: محروم ماندن دختران افغان از تحصیل قابل دفاع نیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1401ش.
* پوپل، کریم، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1401ش.
* «پیشینه تاریخی تحصیل زنان در افغانستان»، وب‌سایت رسانۀ گوهرشاد، تاریخ بازدید: 16 اردیبهشت 1404ش.
* «پیامدهای ممنوعیت از تحصیل دختران در افغانستان؛ کاهش سن ازدواج و افزایش کودک همسری / یک پژوهشگر حوزه مطالعات اجتماعی در گفت‌وگو با شفقنا»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1403ش.
* «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق، تاریخ درج مطلب: 11 دی 1401ش.
* «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز، تاریخ درج مطلب: 8 فروردین 1402ش.
* «حمایت آلمان از تحصیل دختران افغانستان در خارج»، خبرگزاری aa، تاریخ درج مطلب: 11 فوریه 2023م.
* حقانی، حفیظ‌الله، طالبان، ترجمة رحیم‌الله صافی، کابل، بنیاد نشرات حقیقت، 1377ش.
* حیدری، محمدعلی، «حق تحصیل و آموزش زنان در اسلام، اسناد بین‌المللی حقوق بشر و قوانین افغانستان»، فصلنامۀ علمی اندیشۀ خاتم، شمارۀ 1، 1393ش.
* «خلاصه گزارش سیگر؛ زنان افغانستان در 20 سال‌گذشته دستاوردهای قابل توجهی داشته‌اند»، وب‌رونامۀ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب:  ۲۶ خرداد ۱۴۰۰ش.
* خواند مير، غياث‌الدين بن همام‌الدين، تاريخ حبيب السير، تهران، خيام‏، چاپ چهارم، 1380ش.
* «دو دهه پویایی زنان در عرصه‌ی تحصیلی در افغانستان»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان، تاریخ درج مطلب: 7 ژوئیه 2022م.
* «در مدرسه‌های دینی دخترانۀ افغانستان چی میگذرد؟»، وب‌سایت شبکۀ دیاسپورای افغانستان، تاریخ درج مطلب: 3 سپتامبر 2024م.
* رضایی، محمدمهدی، «راه‌اندازی دانشگاه آنلاین زن برای دختران بازمانده از تحصیل»، خبرگزاری خامه‌پرس، تاریخ درج مطلب: 6 فوریه 2023م.
* رضایی، مهری، «محرومیت اطفال از حق آموزش در افغانستان»، در فصلنامه اندیشه معاصر، شماره 11، 1397ش.
* ساعین، اسما، «به دنبال بسته‌شدن دانشگاه‌ها مرکزهای آموزشی نیز به روی دختران بسته شدند»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1401ش.
* سایه، «دختران محروم از آموزش از ترس نکاح اجباری با طالبان، ازدواج می‌کنند»، وب‌سایت نیمرخ، 4دلو 1401ش.
* «سخت‌گیری طالبان در مورد پوشش؛ بسته ماندن مکاتب دخترانه وارد هشتمین ماه شد»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: ۹ ثور ۱۴۰۱ش.
* صابری، حمیده و ابراهیمی، فاطمه‌سادات، «بررسی شکل‌گیری نظام نوین آموزشی افغانستان در دوره امان‌الله خان (با نگاه ویژه به زنان)»، مجلۀ مطالعات پژوهشی زنان با رویکرد اسلامی، شمارۀ 16، 1401ش.
* «طالبان دلایل ممنوعیت تحصیل دختران دانشجو در افغانستان را اعلام کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 2 دی ۱۴۰۱ش.
* «طالبان رسما دروس صنف ششم به بالا را برای دختران ممنوع کرد»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب:  ۰۲ دی ۱۴۰۱ش.
* «طالبان: محدودیت سنی برای آموزش دختران در مدارس دینی افغانستان وجود ندارد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1402ش.
* عثمانی، مجیبالرحمان، «بستن دانشگاه به روی دختران؛ آسیب‌ها و پیامدها»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1401ش.
* علی‌زاده، احمدعلی، «مکتب‌خانه؛ پیدایش، سیر تحول، قوت‌ها و ضعف‌ها»، در فصلنامه اندیشه معاصر، شماره یازدهم، سال سوم، بهار 1397ش.
* «عمران خان: محرومیت دختران افغان از آموزش ربطی به دین اسلام ندارد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 31 شهریور 1400ش.
* قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان مصوب 1382، کابل، میوند، 1383ش.
* کامگار، جمیل‌الرحمان، تاریخ معارف افغانستان، کابل، میوند، 1387ش.
* کاوه، امین، «خط آخر ممنوعیت؛ منع تحصیل زنان، مصداق جنایت علیه بشریت است»، تاریخ درج مطلب: ۳۰ قوس ۱۴۰۱ش.
* «کرزی: منع تحصیل زنان در دانشگا‌ه‌، افغانستان را محتاج بیگانگان خواهد کرد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 30 آذر 1401ش.
* «کلاس‌هایی که خالی ماند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌ روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 25 خرداد 1401ش.
* «کمک به ۱۰۰ هزار کودک بازمانده از تحصیل در افغانستان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 19 آذر 1403ش
* «محدویت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۱ش.
* «محدودیت‌های تحصیلی برای زنان در افغانستان؛ عوامل و راهکارها»، خبرگزاری جمهور، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
* محمودی، زهرا و رضایی آهوانویی، زهرا، «بررسی حق تحصيل زنان در حقوق افغانستان»، مجلۀ پژوهشنامۀ اسلامی حقوق، شمارۀ 7، 1402ش،
* «مشروط شدن کمک‌های جهانی به افغانستان به بازگشایی مدارس دخترانه»، خبرگزاری پارس تودی، تاریخ درج مطلب: 27 تیر 1401ش.
* مظفری تخاری، عبدالغفار، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، کابل، الازهر، 1389ش.
* «معاونان و دستیاران سازمان ملل در تلاش برای تغییر تصمیم طالبان دربارۀ زنان افغانستان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «ممنوعیت تحصیل زنان؛ طالبان از زنان می‌ترسد؛ می‌گویند زن باید چشمش را هم بپوشاند، از زنان معترض اعترافات اجباری می‌گیرند»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1401ش.
* «منع دانشجویان دختر از تحصیل و پیامدهای آن»، وب‌سایت مرکز مطالعات استراتژیک و منطقوی، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1401ش.
* موسوی، سیدمحمد، «منع تحصیل زنان؛ امری اسلامی یا هنجاری قبیله‌ای؟»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، 14 دی 1401ش.
* وفایی‌زاده، محمدقاسم، «مشکل صدسالۀ تحصیل دختران در افغانستان»، وب‌سایت نیم‌رخ، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۱ش.
* وزارت معارف، پالیسی تعلیم و تربیه دختران، مسوده، 1397ش.
* وزارت معارف، «قانون معارف افغانستان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ بازدید 17 شهریور 1401ش.
* وزارت معارف، چارچوب اصلاحات سیستم معارف افغانستان، 1400ش.
* «همه یا هیچ‌کس»، وب‌سایت شبکۀ شرق، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۱ش.
* «آموزگار زن هزاره در کابل: نجاتم دهید پیش از آن‌که دیر شود»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۴ش.
* احمدی، فاطمه، «بررسی وضعیت مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان در کشور افغانستان»، فصل‌نامهٔ پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال سوم، شمارهٔ چهارم، بهار و تابستان 1399ش.
* «اشتغال زنان افغان؛ عامل رشد و توسعه افغانستان، وب‌سایت ایراف، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مهر ۱۴۰۳ش.
* امامی، زهرا و دیگران، «الگوی اشتغال بانوان در گفتمان انقلاب اسلامی: بررسی و ترسیم هسته‌های گفتمانی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای»، در مجله نشریه راهبرد، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۴۰۰ش.
* امان‌الله، «تاریخچهٔ اشتغال زنان از گذشته تا امروز»، وبلاگ سمینارهای اقتصادی برای دانشجویان، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
* باقری، اسماعیل، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعهٔ افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: 2 بهمن 1401ش.
* «بررسی تطبیقی نظرات شیعه و اهل سنت در مورد اشتغال بانوان (1)»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۱ش.
* بهزاد، امین، «مشارکت اقتصادی زنان؛ کلید انکشاف اقتصادی»، وبسایت روزنامهٔ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: 4 فروردین 1398.
* «تعریف اشتغال و بیکاری»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 25 مرداد 1393ش.
* حسین‌خانی، نورالله، سرمایه‌های فکری، معنوی و انسانی در اندیشه‌های دفاعی امام خامنه‌ای، تهران، یاران شاهد، ۱۳۹۲ش.
* «حق اشتغال زنان در قانون‌های‌اساسی افغانستان (۱۳۰۰–۱۴۰۰ خورشیدی)»، وب‌سایت روزنامهٔ اطلاعات روز، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۴۰۲ش.
* «دورنمای جایگاه زنان افغانستان بر مبنای اصول فکری قاضی‌القضات طالبان»، وب‌سایت موسسهٔ مطالعات راهبردی شرق، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
* دهخدا، علی‌اکبر لغت‌نامه، وب‌سایت مؤسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی، بازدید: 20 اردیبهشت 1402.
* «روز جهانی زنان روستایی؛ «زنان روستایی افغانستان در اقتصاد خانواده‌ها چه نقشی دارند؟» / گزارش شفقنا افغانستان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: مهر ۱۴۰۴ش.
* زعفرانچی، لیلاسادات، اشتغال زنان، مجموعه مقالات و گفت‌وگوها، تهران، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، 1388ش.
* «زنان روستایی و زنان پروژه‌ای؛ دو جهان از هم جدا»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۳ش.
* سعیدی، گل‌ناز، «وضعیت زنان افغانستان در تحولات سیاسی – بخش نخست»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی صلح، تاریخ درج مطلب: 25 ستامبر 2021م.
* «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانواده‌های افغان»، وب‌سایت خبرگزاری پیام آفتاب، 20 خرداد 1391ش.
* «طالبان: زنان حق کار در سازمان‌های غیر دولتی را ندارند»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب:۱۳ دی ۱۴۰۳ش.
* طالبی، معصومه، «وضعیت امنیتی افغانستان پس از سال 2014»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، تاریخ درج مطلب: 24 اپریل 2013م.
* عارفی، محمداکرم و حمیدی، روبینه، نقش فرهنگ سیاسی در مشارکت سیاسی افغانستان (1380-1395ش)، فصل‌نامهٔ کاتب علمی و پژوهشی، سال پنجم، شمارهٔ 11، زمستان 1397ش.
* «علمای شیعه افغانستان: اشتغال زنان با رعایت موازین شرعی اشکالی ندارد»، خبرگزاری ابنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
* فرهنگ، میرمحمدصدیق، افغانستان در پنج قرن اخیر، ویرجینیا، امریکن سپیدی، قوس (آذر) 1367ش.
* قانون‌اساسی جمهوری اسلامی افغانستان، 1382ش.
* قانون کار جمهوری اسلامی افغانستان، 1385ش.
* قانون کارکنان خدمات ملکی جمهوری اسلامی افغانستان، 1384ش.
* قانون محو خشونت علیه زنان جمهوری اسلامی افغانستان، 2007م.
* «قسمت دوم: موانع فرهنگی اشتغال زنان»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۹ش.
* کاظم، عبدالله، زنان افغانستان زیر فشار عنعنه و تجدد، کالفرنیا، میوند، نوامبر 2004م.
* گنیش و دیگران، توانمندسازی اقتصادی زنان افغانستان 2002 – 2012م، (گزارش تحقیقی، ادارهٔ سازمان‌ملل‌متحد برای تساوی جنسیت و توانمندسازی زنان دفتر افغانستان)، آبان 1392ش.
* محمدی، محمدداوود، «سنگینی توسعهٔ اقتصادی بر دوش زنان افغانستان»، وب‌سایت روزنامهٔ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1398ش.
* موسوی، عسکر، هزاره‌های افغانستان، ترجمهٔ اسدالله شفایی، تهران، مؤسسهٔ فرهنگی هنری نقش سیمرغ، 1379ش.
* میری، زینب، «زنان افغانستان و اقتصاد کارآفرینی»، وبسایت روزنامهٔ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: 28دی 1398ش.
* نجفی، خدیجه و اسلامی، روح‌الله، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، فصل‌نامهٔ کاتب، علمی و پژوهشی، سال ششم، شمارهٔ 15، زمستان 1389ش.
* «نقش تجارتی زنان در رشد اقتصاد افغانستان»، وب‌سایت العربیه فارسی، تاریخ درج مطلب: 19 آوریل 2019م.
* «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامهٔ افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۰ش.
* «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسفبار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱ دی ۱۴۰۱ش.
* «وضعیت اشتغال زنان در افغانستان: فرصت‌های شغلی در افغانستان در اختیار مردان است»، وب‌سایت رزونامهٔ سرمایه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آذر ۱۳۸۵ش.
* یزدانی، عنایت‌الله، «مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان؛ ضرورت‌ها و راه‌بردها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: اسفند 1375ش.
* «78 درصد معلمان مدارس افغانستان زنان هستند»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1395ش.

نسخهٔ ۱۵ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۲

زنان افغانستان؛

نقش‌های زنانه

زن در جامعۀ مردسالار افغانستان معمولاً تابع پدر یا شوهر است.[۱] اثرگذاری زن، تابع ارزش‌گزاری‌ها و پسند‌هایی است که معیار و سلیقۀ مردان تعیین می‌کند.[۲] زنانگی‌کردن در جامعه افغانستان، دشوار بوده و ملاحظات بسیاری را می‌طلبد.[۳]

مادری

نقش اصلی مادر، مراقبت از خانواده است؛ از نگهداری کودکان و سالمندان تا نظم‌دهی به خانه و رسیدگی به سلامت و تغذیه اعضای خانواده.[۴] افزون‌بر آن، مادران در کنار پدران کار می‌کنند؛ زنان روستایی در کشاورزی و دامداری و زنان شهری با تولید صنایع دستی به اقتصاد خانواده کمک می‌کنند.[۵] آنان دیرتر می‌خوابند و زودتر بیدار می‌شوند و نقش اصلی را در مدیریت مصرف خانواده دارند.[۶] مادر همچنین نقش مهمی در همبستگی خانواده دارد؛ جایگاه معنوی او باعث می‌شود اعضای خانواده از نظم او پیروی کنند و نوعروسان نیز با او همکاری کنند.[۷][۸] بر اساس فرهنگ اسلامی و شرقی، احترام به مادر از الزامات اصلی خانواده است[۹] و او را مظهر مهر و عاطفهٔ خانواده و رکن پایداری آن می‌دانند. این احترام به‌ویژه در میان‌سالی و پیری مادر، افزایش می‌یابد و تکریم او وظیفه‌ای دینی تلقی می‌شود.[۱۰]

مادر با وجود نقش‌های پرمسئولیت، در تصمیم‌گیری‌های کلان خانواده مانند تحصیل، ازدواج و شغل فرزندان، نقش مستقیمی ندارد و تصمیم نهایی با پدر است.[۱۱][۱۲] با این حال، مادران از راه‌های غیررسمی برای نفوذ در این تصمیم‌ها استفاده می‌کنند.[۱۳] مادران در جامعهٔ افغانستان از حقوق اقتصادی محروم‌اند. آنان اموال قابل تصرفی ندارند و در بسیاری موارد، ارثیهٔ خود را دریافت نمی‌کنند.[۱۴] قلمرو صلاحیت مادر به مواردی مانند حضانت فرزندان کوچک یا سرپرستی در نبود پدر محدود می‌شود.[۱۵]

در سال‌های اخیر، جنگ، مهاجرت و تغییرات اقتصادی، ساختار سنتی خانواده را دگرگون کرده است.[۱۶] احترام به مادر تحت تأثیر فرهنگ‌های مختلف، کم‌رنگ‌تر شده و منزلت او دستخوش تغییر شده است.[۱۷] از سوی دیگر، افزایش سواد، تحصیلات و اشتغال مادران، آنان را با حقوق خود آشنا کرده و زمینه‌های حضور مؤثرتر آنان را در امور خانواده فراهم آورده است.[۱۸]

دختری

دختر در جامعهٔ افغانستان، از حقوق بنیادینی مانند مالکیت، کار و تحصیل محروم‌ است و منزلتی هم‌شأن پسر برای او به‌رسمیت شناخته نشده است.[۱۹] دختر، موجودی آسیب‌پذیر و نیازمند مراقبت پنداشته می‌شود که در روابط پرتنش اجتماعی، هزینه‌هایی بر خانواده و جامعه تحمیل می‌کند.[۲۰] در فرهنگ مردسالار افغانستان،[۲۱] دختر همچون کالایی برای معامله، حل دعاوی قبیله‌ای و حتی ادای بدهی استفاده می‌شود و خود زنان نیز این نگاه را پذیرفته‌اند. احترام به دختر تنها در چارچوب عاطفهٔ فرزندی معنا می‌یابد و او موجودی ضعیف و قابل‌ترحم پنداشته می‌شود.[۲۲] هزینه برای آموزش و توانمندسازی دختران، بی‌جهت شمرده می‌شود و دختر را «مال مردم» می‌نامند.[۲۳] این جایگاه در ترانۀ هزاره‌گی ذیل به روشنی نشان داده شده است:

گل بولو گل بولویه دختردوسال خانه پدر میمویه(مهمانه) دختر
دوسال خانه پدر میمو چه باشدآخر کار سنگ پلخویه(پلخمان) دختر

با این حال، دختران نقش مؤثری در ساماندهی امور خانه و مراقبت از اعضای خانواده دارند و در غیاب مادر، جانشین او می‌شوند.[۲۴] آنان در روستاها در کشاورزی و در شهرها با صنایع دستی، در تأمین معیشت خانواده سهیم هستند.[۲۵] انگاره فرودست‌بودن دختر، در ذهن خود دختران نیز تثبیت شده و آنها معمولاً دیدگاه مثبتی درباره خود ندارند[۲۶] و فرصت‌های رشد و به‌کارگیری توانایی‌های خود را از دست می‌دهند.[۲۷] امروزه اما تحولات ناشی از گسترش آموزش و مهاجرت، تا حدودی جایگاه حقوقی و اجتماعی دختران را بهبود بخشیده و آنان سلطهٔ سنتی مردان را به چالش‌ می‌کشند.[۲۸]

پوشش

میراث تاریخی افغانستان گویای پوشیدگی کامل زنان در عهد باستان است. بر اساس نشانه‌های به‌جای‌مانده از آثار باستانی، لباس زنان شامل پیراهن، شلوار، کفش و کمربند بوده و رنگ‌های سرخ (قرمز) و ارغوانی از محبوب‌ترین رنگ‌ها میان آنان به‌شمار می‌رفته است.[۲۹] از بدو ورود اسلام تا دوران عبدالرحمان‌خان، زنان پوشش مناسبی داشتند که پوشش سر با پارچهٔ بزرگ کتان نیز جزئی از آن بود. پس از آن، «دولاق» و کمی بعد چادری به نام «چهل‌دری» یا «چهل‌درزی» رواج یافت.[۳۰] تا اواخر سده چهاردهم هجری، زنان با همان چادر بزرگ در کنار مردان خود در مزرعه کار می‌کردند.[۳۱]

تنوع قومیتی در افغانستان، تنوع زیادی در سبک پوشش زنان پدید آورده است.[۳۲] لباس زنانه به‌طور کلی از «فراق پرتوک» (پیراهن دامن‌دارو شلوار) تشکیل شده و چادر نیز از ضروریات پوشش محسوب می‌شود.[۳۳] شلوار زنانه که از پارچه‌ای لطیف دوخته می‌شود، دارای پاچه‌هایی با چین‌های بیضوی تا قوزک پا است. این نوع شلوار همچنان در برخی نقاط، از جمله میان هزاره‌ها، کوچی‌ها و ساکنان ولایت‌های وردک و پکتیا رایج است.[۳۴]

چادری

پوشش سنتی زنان در افغانستان، لباس دامن‌دار همراه با شال یا چادری (برقع) است.[۳۵] چادری پوششی کامل است که سراسر بدن و حتی صورت را می‌پوشاند و از یک کلاه متصل به چادر و همرنگ تشکیل شده است که توسط خیاطان حرفه‌ای با مهارت ویژه دوخته می‌شود.[۳۶] تاریخچهٔ چادری به دویست سال پیش بازمی‌گردد[۳۷] و امروزه نیز در میان زنان افغانستان مقبولیت دارد.[۳۸] در دورهٔ نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶–۲۰۰۱م)، به‌دلیل اجبار این گروه برای پوشش زنان، برقع به نمادی جهانی تبدیل شد.[۳۹] در سال‌های اخیر، زنان کمتر از چادری استفاده می‌کنند. جوان‌ترها بیشتر از مانتو، مقنعه، روسری، شال، ساری هندی و گاهی چادر ایرانی بهره می‌برند.[۴۰] در این لباس‌های جدید نیز از هنر خامک‌دوزی بر روی مانتوها و روسری‌ها استفاده می‌شود.[۴۱]

گندافغانی

«گندافغانی» یکی از لباس‌های شاخص زنانه است که شامل پیراهن دامن‌دار، شلوار و چادر می‌شود. لبه‌های آستین، دامن، یقه و پاچه‌های شلوار آن با مهره‌دوزی و سوزن‌دوزی (دستی یا ماشینی) تزیین می‌شود. دوخت سنتی آن حدود یک ماه زمان می‌برد و در ولایات مختلف، به‌ویژه غزنی، توسط زنان انجام می‌شود. به‌دلیل آب‌وهوای سرد افغانستان، از پارچه‌های ضخیم مانند مخمل، قناویز و کتان برای این لباس استفاده می‌شود و گاهی طول دامن آن به دوازده متر می‌رسد.[۴۲] در تولید این لباس از هنرهای خنجردوزی و گراف‌دوزی استفاده می‌شود و چادر آن به‌صورت روسری مربع یا شال است که در یک لبه تزیینات هنری دارد.[۴۳]

خامک‌دوزی

نوشتار اصلی: خامک‌دوزی

«خامک» یکی از دوخت‌های هنری است که با نخ ابریشم و با دقت و زمان زیاد[۴۴] بر روی پارچه‌های ابریشم یا کتان انجام می‌شود و یقه، آستین، پاچهٔ شلوار، شال و چادر را تزیین می‌کند. زنان افغانستان هنر خامک‌دوزی را نسل‌به‌نسل منتقل کرده‌اند.[۴۵]

محبوبیت پوشاک سنتی

صنایع دستی مرتبط با پوشش زنان، دارای قدمت و تنوع زیادی است و در تزیین لباس اهمیتی ویژه دارد.[۴۶] از مهم‌ترین هنرهای دوخت در لباس‌های سنتی زنان می‌توان به چکن‌دوزی، خنجردوزی، سکه‌دوزی، گراف‌دوزی، پخته‌دوزی و شیشه‌دوزی اشاره کرد.[۴۷] لباس‌های سنتی نماد ارزش‌های قومی، متانت و فرهنگ اسلامی افغانستان هستند[۴۸] و چادری (برقع) نیز نشانه احترام، وقار و موقعیت اجتماعی زنان محسوب می‌شود.[۴۹]

در سال‌های اخیر، فروش لباس‌های سنتی افزایش یافته و حتی برخی از افغانستانی‌های خارج از کشور برای خرید آن به افغانستان می‌آیند.[۵۰] همچنین به‌دلیل استقبال بالا، این لباس‌ها در کشورهای دیگر مانند ایران و پاکستان نیز تولید می‌شود.[۵۱] تعدادی از تولیدکنندگان افغانستانی برای کاهش وابستگی به واردات، از پارچه‌های تولید داخل برای دوخت لباس استفاده می‌کنند.[۵۲] غنای طراحی پوشش زنان افغانستان، توجه طراحان کشورهای غربی را نیز جلب کرده و برخی از برندهای معروف از طرح‌های افغانستانی الهام گرفته‌اند.[۵۳] در سال‌های اخیر، استفاده از لباس‌های سنتی و زیورآلات در میان مهاجران، به‌ویژه زنان هزاره در کشورهای غربی و استرالیا نیز رونق یافته است.[۵۴]

آموزش

پیشینۀ آموزش زنان در افغانستان به مکتب‌خانه‌های سنتی بازمی‌گردد[۵۵] که در آنها خواندن و نوشتن، قرآن و متون ادبی مانند دیوان حافظ و گلستان سعدی آموزش داده می‌شد.[۵۶] این نظام بیشتر داوطلبانه و محدود به اقشار مرفه شهری بود[۵۷][۵۸] و با وجود محدودیت‌ها، نسلی از زنان باسواد را پرورش داد.[۵۹]

دورۀ تحول اساسی در آموزش زنان با پادشاهی امان‌الله آغاز شد[۶۰] و نخستین مکتب دخترانه در ۱۲۹۹ش تأسیس گردید.[۶۱] پس از آن، آموزش زنان در دوره‌های مختلف فراز و نشیب‌هایی داشت.[۶۲] در ۱۳۱۰ش دوره آموزش قابلگی در شفاخانه مستورات برای دختران و لیسه نسوان در کابل تأسیس شد. دارالمعلمات نیز در ۱۳۲۷ش برپا شد.[۶۳] در دوره محمدظاهر شاه (۱۳۱۲-۱۳۵۲ش) در همه ولایات، مکتب نسوان تأسیس شد. علاه‌بر آن، در ۱۳۱۵ش، دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت در رشته‌های زبان، بهداشت، مخابرات و فنون برای زنان راه‌اندازی شد.[۶۴] در حکومت محمدداوودخان (۱۳۵۲-۱۳۵۷ش) زنان به‌عنوان محصل، معلم و مربی، در مراکز آموزشی و دانشگاهی حضور داشتند.[۶۵]

آموزش زنان در دورۀ حاکمیت حزب خلق و پرچم (۱۳۵۷-۱۳۷۳ش) رو به افول گذاشت.[۶۶] از ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۶ش به‌دلیل شدت یافتن جنگ‌های داخلی، مراکز آموزشی آسیب دید و محدویت‌هایی در آموزش زنان به‌وجود آمد.[۶۷] در دورۀ اول طالبان (۱۳۷۵-۱۳۸۰ش) دختران از تحصیل منع شدند؛[۶۸][۶۹][۷۰] اما نظام جمهوری اسلامی (۱۳۸۰-۱۴۰۰ش) آموزش دختران را رونق بخشید، اما با تسلط دوبارۀ طالبان در ۱۴۰۰ش، دختران از صنف ششم به بالا[۷۱][۷۲] و تحصیلات عالی منع شدند.[۷۳] طالبان دلایلی مانند کمبود بودجه، نامناسب‌بودن سرفصل‌های درسی،[۷۴] رعایت‌نکردن حجاب و مخالفت با اختلاط را مطرح کرده‌اند،[۷۵][۷۶] اما کارشناسان عوامل عمیق‌تری مانند نگاه قبیله‌ای به زنان،[۷۷][۷۸] تقلید از نظام آموزشی دیوبندیه[۷۹] و تلقی متفاوت از علم را مؤثر می‌دانند.[۸۰][۸۱]

ممنوعیت آموزش زنان در افغانستان، با واکنش‌های گسترده‌ای در داخل و خارج مواجه شده است. تظاهرات زنان و دانش‌آموزان،[۸۲] محکومیت سیاستمداران[۸۳] و عالمان دینی[۸۴] و استادان دانشگاه،[۸۵] واکنش دانشگاه الازهر مصر،[۸۶] مقامات کشورها،[۸۷][۸۸] سازمان‌های بین‌المللی[۸۹][۹۰][۹۱][۹۲] و اتحادیه اروپا[۹۳] و حتی مخالفت برخی از رهبران میانه‌رو طالبان[۹۴] از جمله این واکنش‌ها است. هرچند طالبان در برابر فشارها مقاومت کرده و این سیاست را ادامه داده است.[۹۵][۹۶] پیامدهای این ممنوعیت، شامل افزایش مشکلات روانی و خودکشی،[۹۷] ترویج ازدواج اجباری، کاهش شاخص‌های توسعه و تهدیدات امنیتی برای منطقه، بسیار جدی است.[۹۸][۹۹] همچنین این سیاست، نظام آموزشی را به سمت آموزش‌های دینی محدود و نابرابری جنسیتی را تشدید کرده است.[۱۰۰][۱۰۱]

با وجود چالش‌های عمیق تاریخی و فرهنگی،[۱۰۲][۱۰۳][۱۰۴] تلاش‌هایی برای حمایت از دختران بازمانده از تحصیل صورت گرفته است؛ از جمله ایجاد مدارس آنلاین،[۱۰۵][۱۰۶] [۱۰۷] اعطای بورسیه‌های تحصیلی توسط دانشگاه‌های ایران[۱۰۸][۱۰۹] و کشورهای دیگر[۱۱۰][۱۱۱][۱۱۲][۱۱۳] و تأسیس دانشگاه‌های آنلاین توسط استادان افغانستانی.[۱۱۴]

اشتغال

اشتغال، به فعالیت‌های اقتصادی هدفمند برای کسب درآمد از طریق تولید کالا یا ارائه خدمات گفته می‌شود.[۱۱۵]

اشتغال زنان در افغانستان با فراز و فرودهای متعددی همراه بوده است. در عصر امان‌الله خان (۱۲۹۷-۱۳۰۷ش)، با اصلاحات مدرنیزاسیون، زنان به‌عنوان شهروندانی با حقوق برابر با مردان شناخته شدند. در دوران ظاهرشاه و داوودخان، فضای اجتماعی به‌تدریج بازتر شد و زنان به مشاغلی چون معلمی روی آوردند. در دورهٔ کمونیست‌ها حضور زنان در سازمان‌های دولتی افزایش یافت، اما در دورهٔ مجاهدین و طالبان اول (۱۳۷۵-۱۳۸۰ش)، زنان به‌کلی از عرصهٔ عمومی حذف شدند. نظام جمهوری اسلامی (۱۳۸۰-۱۴۰۰ش) با تصویب قانون اساسی، حضور زنان در عرصه‌های عمومی را ممکن ساخت، اما با قدرت‌یابی مجدد طالبان در ۱۴۰۰ش، زنان با محدودیت‌های شدید در اشتغال مواجه شدند.[۱۱۶]

اشتغال زنان در افغانستان دارای اهمیت بسیار است؛[۱۱۷] از نظر اقتصادی، به کاهش فقر خانوار،[۱۱۸] افزایش تولید ناخالص داخلی و تنوع اقتصادی کمک می‌کند؛[۱۱۹] از نظر اجتماعی، توانمندسازی فردی،[۱۲۰] بهبود سلامت و آموزش[۱۲۱] و الگوسازی را به همراه دارد؛[۱۲۲] همچنین برای دستیابی به توسعهٔ پایدار[۱۲۳] و پاسخگویی اجتماعی در بخش‌های سلامت و آموزش ضروری است.[۱۲۴][۱۲۵] به همین دلیل، در قوانین اساسی افغانستان (۱۳۰۲، ۱۳۴۳، ۱۳۵۵ و ۱۳۸۲ش)، بر حق انتخاب شغل، برابری جنسیتی و استخدام بر اساس اهلیت تأکید شده است. همچنین قانون منع خشونت علیه زنان (۱۳۸۸ش)، ممانعت از اشتغال زن را جرم دانسته است؛ اما قوانین اساسی ۱۳۱۰ و ۱۳۷۲ش، تحت تأثیر رویکردهای محافظه‌کارانه، این حقوق را محدود کرده‌اند.[۱۲۶]

تفاوت‌های اشتغال زنان در افغانستان تابعی از عوامل جغرافیایی، قومیتی، مذهبی و طبقاتی است. در مناطق شهری، نرخ مشارکت در بخش‌های رسمی بالاتر است، در حالی که در مناطق روستایی، فعالیت در اقتصاد غیررسمی متمرکز است.[۱۲۷] از نظر قومیتی، هنجارهای فرهنگی پشتون‌ها[۱۲۸] محدودکننده‌تر از هزاره‌ها و تاجیک‌ها است.[۱۲۹][۱۳۰] در حوزهٔ مذهبی، قرائت‌های محافظه‌کارانه از فقه حنفی[۱۳۱] در مقابل رویکرد نسبتاً بازتر فقه جعفری[۱۳۲] و تفسیر رادیکال طالبان، تفاوت‌های چشمگیری ایجاد کرده است.[۱۳۳] طبقات اجتماعی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند؛ نخبگان شهری دسترسی بیشتری به فرصت‌های شغلی دارند.[۱۳۴]

عرصه‌های اشتغال زنان شامل بخش تولید (صنایع دستی،[۱۳۵][۱۳۶] کشاورزی و دامداری)[۱۳۷][۱۳۸] و بخش خدمات[۱۳۹] (آموزش،[۱۴۰][۱۴۱] سلامت و نهادهای مدنی) است.[۱۴۲] در نظام جمهوری اسلامی، حمایت جریان‌های سیاسی،[۱۴۳] تصریح قانون اساسی بر برابری،[۱۴۴] تصویب قوانین حمایتی[۱۴۵] مانند قانون کار،[۱۴۶] قانون کارکنان خدمات ملکی[۱۴۷] و قانون منع خشونت علیه زنان[۱۴۸] و ایجاد وزارت امور زنان،[۱۴۹] زمینه‌های اشتغال زنان را فراهم کرد.[۱۵۰] با وجود این، انگاره‌های شناختی در جامعه افغانستان، اشتغال زنان در بیرون از خانه را نیازمند همراهی مردان محرم و تفکیک جنسیتی می‌داند.[۱۵۱] همچنین بیشتر زنان از فراگیری مهارت‌های تخصصی و دسترسی به منابع مالی، محروم هستند.[۱۵۲]

در حاکمیت طالبان، محدودیت‌های شدید بر اشتغال زنان اعمال شده است. بر اساس گزارش UNDP در ۲۰۲۴م، تنها ۷درصد زنان در خارج از خانه کار می‌کنند و این محدودیت‌ها تا ۲۰۲۶م می‌تواند ۹۲۰ میلیون دلار به اقتصاد کشور زیان وارد کند.[۱۵۳] همچنین، احساس امنیت زنان از ۷۲درصد در ۲۰۲۲م به ۵۶درصد در ۲۰۲۴م کاهش یافته[۱۵۴] و ۹۷درصد خانوارهای زن‌سرپرست در معرض شوک‌های اقتصادی قرار گرفته‌اند.[۱۵۵]

امنیت اجتماعی

مشارکت سیاسی

زنان موفق

پانویس

  1. ↑ همتا، « خانواده‌های مادرسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعه‌ی مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.
  2. ↑ واعظی، « نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وب‌سایت شفقتنا.
  3. ↑ «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح .
  4. ↑ علی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص67-69.
  5. ↑ عی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص67-69.
  6. ↑ علی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص227.
  7. ↑ «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح.
  8. ↑ مهدی زینعلی،« بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وب‌سایت سَند.
  9. ↑ سورۀ اسراء، آیه 23.
  10. ↑ امینی، «مادرمظهر عاطفه»، دیلی افغانستان ما.
  11. ↑ ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، 1387ش، ص14.
  12. ↑ «خانواده‌های مرد سالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.
  13. ↑ ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، 1387ش، ص14-16.
  14. ↑ بارکزی، «بررسی نقش زنان در خانواده‌ها»، خبرگزاری زنان افغان.
  15. ↑ اشرفی، «روزمادر و رنج ناتمام مادران افغانستان»، وب‌سایت طلوع نیوز.
  16. ↑ مهدی زینعلی،« بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وب‌سایت سَند.
  17. ↑ برومندزاده، مروری بر نظریات جدید مطرح شده در حوزۀ مهاجرت، 1393ش، ص79.
  18. ↑ بارکزی، نیلوفر،«بررسی نقش زنان در خانواده ها»، خبرگزاری زنان افغان.
  19. ↑ «جايگاه زنان در افغانستان؛ زنان افغان با چالش‌هاي فراواني روبرو هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  20. ↑ کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص55.
  21. ↑ کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص16.
  22. ↑ باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی.
  23. ↑ باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی.
  24. ↑ بخشی، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور.
  25. ↑ علی‌زادۀ مالستانی، نامۀ اعمال؛ زندگی‌نامۀ خود نوشت، 1400ش، ص67-69.
  26. ↑ قربانی، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب سایت دیجی کالا.
  27. ↑ بخشی، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور.
  28. ↑ کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص1145-1143.
  29. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  30. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  31. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  32. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  33. ↑ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌‌سایت کمد‌سارک.
  34. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  35. ↑ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.
  36. ↑ «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.
  37. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  38. ↑ «پرطرفدارت رین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.
  39. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  40. ↑ «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب.
  41. ↑ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.
  42. ↑ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.
  43. ↑ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.
  44. ↑ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.
  45. ↑ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.
  46. ↑ «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.
  47. ↑ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.
  48. ↑ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.
  49. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  50. ↑ «لباس‌های محلی؛ هویت فرهنگی جامعۀ افغانستان»، وب‌سایت تی آر تی.
  51. ↑ حسن ‌زاده، «فروش لباس افغانستانی در ایران»، وب‌سایت خامک.
  52. ↑ «کارگیری از پارچه‌های داخلی در ساخت لباس‌های افغانی با طراحی مدرن»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.
  53. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  54. ↑ «ترویج استفاده از زیور آلات قدیمی و لباس سنتی هزارگی در کشورهای غربی»، خبرگزاری شفقنا.
  55. ↑ خواند میر، تاريخ حبيب السير، 1380ش، ج3، ص176.
  56. ↑ پوپل، «سیر آموزش۲۰۱۹م در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  57. ↑ پوپل، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  58. ↑ خواند میر، تاريخ حبيب السير، 1380ش، ج3، ص176.
  59. ↑ پوپل، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  60. ↑ صابری و ابراهیمی، «بررسی شکل‌گیری نظام نوین آموزشی افغانستان در دوره امان‌الله خان (با نگاه ویژه به زنان)»، 1401ش، ص51-60.
  61. ↑ مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص248.
  62. ↑ مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص251.
  63. ↑ کامگار، تاریخ معارف افغانستان، 1387ش، ص26.
  64. ↑ مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص255.
  65. ↑ مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص256.
  66. ↑ مظفری تخاری، زسن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص258.
  67. ↑ مظفری تخاری، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، 1389ش، ص259.
  68. ↑ حقانی، حفیظ‌الله، طالبان، 1377ش، ص135.
  69. ↑ کاوه، «خط آخر ممنوعیت؛ منع تحصیل زنان، مصداق جنایت علیه بشریت است»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  70. ↑ ساعین، «به دنبال بسته‌شدن دانشگاه‌ها مرکزهای آموزشی نیز به روی دختران بسته شدند»، وب‌سایت طلوع نیوز.
  71. ↑ «ممنوعیت تحصیل زنان؛ طالبان از زنان می‌ترسد؛ می‌گویند زن باید چشمش را هم بپوشاند، از زنان معترض اعترافات اجباری می‌گیرند»، خبر آنلاین.
  72. ↑ «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز.
  73. ↑ پوپل، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  74. ↑ «ممنوعیت تحصیل زنان؛ طالبان از زنان می‌ترسد؛ می‌گویند زن باید چشمش را هم بپوشاند، از زنان معترض اعترافات اجباری می‌گیرند»، خبر آنلاین.
  75. ↑ «طالبان دلایل ممنوعیت تحصیل دختران دانشجو در افغانستان را اعلام کرد»، خبرگزاری تسنیم.
  76. ↑ «سخت‌گیری طالبان در مورد پوشش؛ بسته ماندن مکاتب دخترانه وارد هشتمین ماه شد»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  77. ↑ «کلاس‌هایی که خالی ماند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌ روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس.
  78. ↑ باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.
  79. ↑ موسوی، «منع تحصیل زنان؛ امری اسلامی یا هنجاری قبیله‌ای؟»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  80. ↑ امین، «طالبان و علم‌ستیزی؛ جدال سنت و مدرنیته»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  81. ↑ «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز.
  82. ↑ «اعتراض‌ها به تعلیق تحصیل دختران؛ معترضان سرکوب شدند و کسبه‌کاران هشدار دریافت کردند»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  83. ↑ «کرزی: منع تحصیل زنان در دانشگا‌ه‌، افغانستان را محتاج بیگانگان خواهد کرد»، خبرگزاری فارس.
  84. ↑ «اعتراض‌ها به تعلیق تحصیل دختران؛ معترضان سرکوب شدند و کسبه‌کاران هشدار دریافت کردند»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  85. ↑ «همه یا هیچ‌کس»، وب‌سایت شبکۀ شرق.
  86. ↑ «محدودیت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا.
  87. ↑ «محدویت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا.
  88. ↑ «عمران خان: محرومیت دختران افغان از آموزش ربطی به دین اسلام ندارد»، خبرگزاری فارس.
  89. ↑ کاوه، «خط آخر ممنوعیت؛ منع تحصیل زنان، مصداق جنایت علیه بشریت است»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  90. ↑ «محدویت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا.
  91. ↑ «مشروط شدن کمک‌های جهانی به افغانستان به بازگشایی مدارس دخترانه»، خبرگزاری پارس تودی.
  92. ↑ «معاونان و دستیاران سازمان ملل در تلاش برای تغییر تصمیم طالبان دربارۀ زنان افغانستان»، خبرگزاری ایرنا.
  93. ↑ «بیانیۀ ۷۰ کشور جهان: محروم ماندن دختران افغان از تحصیل قابل دفاع نیست»، خبرگزاری تسنیم.
  94. ↑ «کلاس‌هایی که خالی ماندند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس.
  95. ↑ «کلاس‌هایی که خالی ماند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌ روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس.
  96. ↑ «همه یا هیچ‌کس»، وب‌سایت شبکۀ شرق.
  97. ↑ سایه، «دختران محروم از آموزش از ترس نکاح اجباری با طالبان، ازدواج می‌کنند»، وب‌سایت نیم‌رخ.
  98. ↑ «پیامدهای ممنوعیت از تحصیل دختران در افغانستان؛ کاهش سن ازدواج و افزایش کودک همسری / یک پژوهشگر حوزه مطالعات اجتماعی در گفت‌وگو با شفقنا»، خبرگزاری شفقنا.
  99. ↑ عثمانی، «بستن دانشگاه به روی دختران؛ آسیب‌ها و پیامدها»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.
  100. ↑ «طالبان: محدودیت سنی برای آموزش دختران در مدارس دینی افغانستان وجود ندارد»، خبرگزاری تسنیم.
  101. ↑ «در مدرسه‌های دینی دخترانۀ افغانستان چی میگذرد؟»، وب‌سایت شبکۀ دیاسپورای افغانستان.
  102. ↑ «محدودیت‌های تحصیلی برای زنان در افغانستان؛ عوامل و راهکارها»، خبرگزاری جمهور.
  103. ↑ «خلاصه گزارش سیگر؛ زنان افغانستان در 20 سال‌گذشته دستاوردهای قابل توجهی داشته‌اند»، وب‌رونامۀ افغانستان ما.
  104. ↑ «دو دهه پویایی زنان در عرصه‌ی تحصیلی در افغانستان»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان.
  105. ↑ «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.
  106. ↑ «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.
  107. ↑ «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.
  108. ↑ «ایران در کنار مردم افغانستان؛ سه دانشگاه برای دختران محروم از تحصیل بورسیه می‌دهند»، وب‌سایت تلویزیون چکاد.
  109. ↑ «اعلام آمادگی ايران براى پذيرش دختران دانشجوى بازمانده از تحصيل در افغانستان»، خبرگزاری آوا.
  110. ↑ «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.
  111. ↑ «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق.
  112. ↑ «حمایت آلمان از تحصیل دختران افغانستان در خارج»، خبرگزاری aa.
  113. ↑ «کمک به ۱۰۰ هزار کودک بازمانده از تحصیل در افغانستان»، خبرگزاری تسنیم.
  114. ↑ رضایی، «راه‌اندازی دانشگاه آنلاین زن برای دختران بازمانده از تحصیل»، خبرگزاری خامه پرس.
  115. ↑ «تعریف اشتغال و بی‌کاری»، خبرگزاری دانشجو
  116. ↑ «قسمت دوم: موانع فرهنگی اشتغال زنان»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.
  117. ↑ «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسف­بار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا.
  118. ↑ «وضعیت اشتغال زنان در افغانستان:فرصت‌های شغلی در افغانستان در اختیار مردان است»، وب‌سایت رزونامۀ سرمایه.
  119. ↑ «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان.
  120. ↑ «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.
  121. ↑ «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.
  122. ↑ «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان.
  123. ↑ «اشتغال زنان افغان؛ عامل رشد و توسعه افغانستان، وب‌سایت ایراف، تاریخ.
  124. ↑ «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.
  125. ↑ «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.
  126. ↑ «حق اشتغال زنان در قانون‌های‌اساسی افغانستان (۱۳۰۰-۱۴۰۰ خورشیدی)»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات روز.
  127. ↑ «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.
  128. ↑ «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسف­بار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا.
  129. ↑ «آموزگار زن هزاره در کابل: نجاتم دهید پیش از آن‌که دیر شود»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.
  130. ↑ «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی
  131. ↑ «بررسی تطبیقی نظرات شیعه و اهل سنت در مورد اشتغال بانوان (1)»، وب‌سایت راسخون.
  132. ↑ «علمای شیعه افغانستان: اشتغال زنان با رعایت موازین شرعی اشکالی ندارد»، خبرگزاری ابنا.
  133. ↑ «دورنمای جایگاه زنان افغانستان بر مبنای اصول فکری قاضی‌القضات طالبان»، وب‌سایت موسسۀ مطالعات راهبردی شرق.
  134. ↑ «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.
  135. ↑ موسوی، هزاره‌های افغانستان، 1379ش، ص145.
  136. ↑ محمدی، «سنگینی توسعۀ اقتصادی بر دوش زنان افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ افغانستان ما.
  137. ↑ نقش تجارتی زنان در رشد اقتصاد افغانستان»، وب‌سایت العربیه فارسی.
  138. ↑ بهزاد، «مشارکت اقتصادی زنان؛ کلید انکشاف اقتصادی»، وبسایت روزنامۀ افغانستان ما.
  139. ↑ طالبی، «وضعیت زنان افغانستان»، وبسایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.
  140. ↑ «78درصد معلمان مدارس افغانستان زنان هستند»، خبرگزاری میزان.
  141. ↑ نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص64-65.
  142. ↑ نقش تجارتی زنان در رشد اقتصاد افغانستان»، وب‌سایت العربیه فارسی.
  143. ↑ نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص56-57.
  144. ↑ قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان، 1382ش.
  145. ↑ نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص48.
  146. ↑ قانون کار جمهوری اسلامی افغانستان، 1385ش، فقرهٔ 2 مادهٔ 3.
  147. ↑ قانون خدمات ملکی جمهوری اسلامی افغانستان، 1387ش، فقرهٔ 2 مادهٔ 2.
  148. ↑ قانون محو خشونت علیه‌زنان، 2007م، مادهٔ 5.
  149. ↑ نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص61-64.
  150. ↑ نجفی و اسلامی، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، 1389ش، ص62.
  151. ↑ «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسف­بار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا.
  152. ↑ «وضعیت اشتغال زنان در افغانستان:فرصت‌های شغلی در افغانستان در اختیار مردان است»، وب‌سایت رزونامۀ سرمایه.
  153. ↑ «نگرانی سازمان ملل از وضعیت اقتصادی زنان افغانستان: تنها ۷ درصد زنان شاغل هستند»، وب‌سایت ایراف.
  154. ↑ «نگرانی سازمان ملل از وضعیت اقتصادی زنان افغانستان: تنها ۷ درصد زنان شاغل هستند»، وب‌سایت ایراف.
  155. ↑ «نگرانی سازمان ملل از وضعیت اقتصادی زنان افغانستان: تنها ۷ درصد زنان شاغل هستند»، وب‌سایت ایراف.

منابع

  • «ترویج استفاده از زیور آلات قدیمی و لباس سنتی هزارگی در کشورهای غربی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 12 فبروری 2017م.
  • «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 27 شهریور 1392ش.
  • «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب، تاریخ درج مطلب: 13 فروردین 1399ش.
  • حسن‌‌زاده، «فروش لباس افغانستانی در ایران»، وب‌سایت خامک، تاریخ بازدید: 6 خرداد 1402ش.
  • صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1401ش.
  • قادری، بهار، «همه‌چیز در باره انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
  • «کارگیری از پارچه‌های داخلی در ساخت لباس‌های افغانی با طراحی مدرن»، وب‌سایت طلوع‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 9 جوزا (خرداد) 1397ش.
  • «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
  • «لباس‌های محلی؛ هویت فرهنگی جامعۀ اففانستان»، وب‌سایت TRT، تاریخ درج مطلب: 21 دسامبر 2018م.
  • محمود، شاه‌محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1392ش.
  • «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌سایت کمد‌سادک، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
  • وهاب‌زاده، شایان، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌سایت کمد‌سارک، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
  • اشرفی، نبیلا، «روز مادر و رنج ناتمام مادران افغانستان»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب:24 خرداد 1379ش.
  • امینی، امین‌الله، «مادرمظهر عاطفه»، دیلی افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • بارکزی، نیلوفر، «بررسی نقش زنان در خانواده‌ها»، خبرگزاری زنان افغان، تاریخ درج مطلب: 24 فوریه 2021م.
  • «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1394ش.
  • «خانواده‌های مردسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1401ش.
  • ديبرا، ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش.
  • علی‌زاده مالستانی، عزیزالله، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، کابل، بنیاد اندیشه، 1400ش.
  • قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
  • واعظی، همزه، «نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وب‌سایت شفقتنا، تاریخ درج مطلب: 12 دسامبر 2018م.
  • همتا، هما، « خانواده‌های مادرسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 8 سپتامبر 2019م.
  • باقری، اسماعیل، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعۀ افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • بخشی، نبیله، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور، تاریخ درج مطلب: ۱۸ حوت ۱۳۹۴ش.
  • «جايگاه زنان در افغانستان؛ زنان افغان با چالش‌هاي فراواني روبرو هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1392ش.
  • علی‌زادۀ مالستانی، عزیزالله، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خود نوشت، کابل، بنیاد اندیشه، 1400ش.
  • قربانی، مهرنوش، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب‌سایت دیجی کالا، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1400ش.
  • کاوه، علی‌‌احمد، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، 1399ش.
  • اخلاصی، احمدبخش، «بررسی تاریخی معارف زنان از دوره ظاهرشاه تا حاکمیت طالبان»، مجلۀ راه شکوفایی، شمارۀ 18، 1398ش، ص129.
  • «اعتراض‌ها به‌تعلیق تحصیل دختران؛ معترضان سرکوب شدند و کسبه‌کاران هشدار دریافت کردند»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 4 دی 1401ش.
  • «اعلام آمادگی ايران براى پذيرش دختران دانشجوى بازمانده از تحصيل در افغانستان»، خبرگزاری آوا، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۱ش.
  • امین، میرویس، «طالبان و علم‌ستیزی؛ جدال سنت و مدرنیته»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مهر ۱۴۰۱ش.
  • «ایران در کنار مردم افغانستان؛ سه دانشگاه برای دختران محروم از تحصیل بورسیه می‌دهند»، وب‌سایت تلویزیون چکاد، تاریخ درج مطلب: 2 ژانویه 2023م.
  • باقری، اسماعیل، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • «بیانیه ۷۰ کشور جهان: محروم ماندن دختران افغان از تحصیل قابل دفاع نیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1401ش.
  • پوپل، کریم، «سیر آموزش زنان در افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1401ش.
  • «پیشینه تاریخی تحصیل زنان در افغانستان»، وب‌سایت رسانۀ گوهرشاد، تاریخ بازدید: 16 اردیبهشت 1404ش.
  • «پیامدهای ممنوعیت از تحصیل دختران در افغانستان؛ کاهش سن ازدواج و افزایش کودک همسری / یک پژوهشگر حوزه مطالعات اجتماعی در گفت‌وگو با شفقنا»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1403ش.
  • «تلاش جهانی برای ایجاد امکان آموزش دختران افغانستانی»، وب‌سایت روزنامۀ شرق، تاریخ درج مطلب: 11 دی 1401ش.
  • «چرا طالبان به دختران اجازه آموزش نمی‌دهد؟»، وب‌سایت بهار نیوز، تاریخ درج مطلب: 8 فروردین 1402ش.
  • «حمایت آلمان از تحصیل دختران افغانستان در خارج»، خبرگزاری aa، تاریخ درج مطلب: 11 فوریه 2023م.
  • حقانی، حفیظ‌الله، طالبان، ترجمة رحیم‌الله صافی، کابل، بنیاد نشرات حقیقت، 1377ش.
  • حیدری، محمدعلی، «حق تحصیل و آموزش زنان در اسلام، اسناد بین‌المللی حقوق بشر و قوانین افغانستان»، فصلنامۀ علمی اندیشۀ خاتم، شمارۀ 1، 1393ش.
  • «خلاصه گزارش سیگر؛ زنان افغانستان در 20 سال‌گذشته دستاوردهای قابل توجهی داشته‌اند»، وب‌رونامۀ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۰ش.
  • خواند مير، غياث‌الدين بن همام‌الدين، تاريخ حبيب السير، تهران، خيام‏، چاپ چهارم، 1380ش.
  • «دو دهه پویایی زنان در عرصه‌ی تحصیلی در افغانستان»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات اقتصادی و حقوقی افغانستان، تاریخ درج مطلب: 7 ژوئیه 2022م.
  • «در مدرسه‌های دینی دخترانۀ افغانستان چی میگذرد؟»، وب‌سایت شبکۀ دیاسپورای افغانستان، تاریخ درج مطلب: 3 سپتامبر 2024م.
  • رضایی، محمدمهدی، «راه‌اندازی دانشگاه آنلاین زن برای دختران بازمانده از تحصیل»، خبرگزاری خامه‌پرس، تاریخ درج مطلب: 6 فوریه 2023م.
  • رضایی، مهری، «محرومیت اطفال از حق آموزش در افغانستان»، در فصلنامه اندیشه معاصر، شماره 11، 1397ش.
  • ساعین، اسما، «به دنبال بسته‌شدن دانشگاه‌ها مرکزهای آموزشی نیز به روی دختران بسته شدند»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1401ش.
  • سایه، «دختران محروم از آموزش از ترس نکاح اجباری با طالبان، ازدواج می‌کنند»، وب‌سایت نیمرخ، 4دلو 1401ش.
  • «سخت‌گیری طالبان در مورد پوشش؛ بسته ماندن مکاتب دخترانه وارد هشتمین ماه شد»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: ۹ ثور ۱۴۰۱ش.
  • صابری، حمیده و ابراهیمی، فاطمه‌سادات، «بررسی شکل‌گیری نظام نوین آموزشی افغانستان در دوره امان‌الله خان (با نگاه ویژه به زنان)»، مجلۀ مطالعات پژوهشی زنان با رویکرد اسلامی، شمارۀ 16، 1401ش.
  • «طالبان دلایل ممنوعیت تحصیل دختران دانشجو در افغانستان را اعلام کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 2 دی ۱۴۰۱ش.
  • «طالبان رسما دروس صنف ششم به بالا را برای دختران ممنوع کرد»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۰۲ دی ۱۴۰۱ش.
  • «طالبان: محدودیت سنی برای آموزش دختران در مدارس دینی افغانستان وجود ندارد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1402ش.
  • عثمانی، مجیبالرحمان، «بستن دانشگاه به روی دختران؛ آسیب‌ها و پیامدها»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1401ش.
  • علی‌زاده، احمدعلی، «مکتب‌خانه؛ پیدایش، سیر تحول، قوت‌ها و ضعف‌ها»، در فصلنامه اندیشه معاصر، شماره یازدهم، سال سوم، بهار 1397ش.
  • «عمران خان: محرومیت دختران افغان از آموزش ربطی به دین اسلام ندارد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 31 شهریور 1400ش.
  • قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان مصوب 1382، کابل، میوند، 1383ش.
  • کامگار، جمیل‌الرحمان، تاریخ معارف افغانستان، کابل، میوند، 1387ش.
  • کاوه، امین، «خط آخر ممنوعیت؛ منع تحصیل زنان، مصداق جنایت علیه بشریت است»، تاریخ درج مطلب: ۳۰ قوس ۱۴۰۱ش.
  • «کرزی: منع تحصیل زنان در دانشگا‌ه‌، افغانستان را محتاج بیگانگان خواهد کرد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 30 آذر 1401ش.
  • «کلاس‌هایی که خالی ماند؛ چرا درهای مدارس در افغانستان به‌ روی دختران بسته است؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 25 خرداد 1401ش.
  • «کمک به ۱۰۰ هزار کودک بازمانده از تحصیل در افغانستان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 19 آذر 1403ش
  • «محدویت تازۀ طالبان علیه دختران و سیل واکنش‌ از سراسر جهان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۱ش.
  • «محدودیت‌های تحصیلی برای زنان در افغانستان؛ عوامل و راهکارها»، خبرگزاری جمهور، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
  • محمودی، زهرا و رضایی آهوانویی، زهرا، «بررسی حق تحصيل زنان در حقوق افغانستان»، مجلۀ پژوهشنامۀ اسلامی حقوق، شمارۀ 7، 1402ش،
  • «مشروط شدن کمک‌های جهانی به افغانستان به بازگشایی مدارس دخترانه»، خبرگزاری پارس تودی، تاریخ درج مطلب: 27 تیر 1401ش.
  • مظفری تخاری، عبدالغفار، زن در میزان اسلام، تاریخ و افغانستان، کابل، الازهر، 1389ش.
  • «معاونان و دستیاران سازمان ملل در تلاش برای تغییر تصمیم طالبان دربارۀ زنان افغانستان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • «ممنوعیت تحصیل زنان؛ طالبان از زنان می‌ترسد؛ می‌گویند زن باید چشمش را هم بپوشاند، از زنان معترض اعترافات اجباری می‌گیرند»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1401ش.
  • «منع دانشجویان دختر از تحصیل و پیامدهای آن»، وب‌سایت مرکز مطالعات استراتژیک و منطقوی، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1401ش.
  • موسوی، سیدمحمد، «منع تحصیل زنان؛ امری اسلامی یا هنجاری قبیله‌ای؟»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، 14 دی 1401ش.
  • وفایی‌زاده، محمدقاسم، «مشکل صدسالۀ تحصیل دختران در افغانستان»، وب‌سایت نیم‌رخ، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۱ش.
  • وزارت معارف، پالیسی تعلیم و تربیه دختران، مسوده، 1397ش.
  • وزارت معارف، «قانون معارف افغانستان»، شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان، تاریخ بازدید 17 شهریور 1401ش.
  • وزارت معارف، چارچوب اصلاحات سیستم معارف افغانستان، 1400ش.
  • «همه یا هیچ‌کس»، وب‌سایت شبکۀ شرق، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۱ش.
  • «آموزگار زن هزاره در کابل: نجاتم دهید پیش از آن‌که دیر شود»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۴ش.
  • احمدی، فاطمه، «بررسی وضعیت مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان در کشور افغانستان»، فصل‌نامهٔ پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال سوم، شمارهٔ چهارم، بهار و تابستان 1399ش.
  • «اشتغال زنان افغان؛ عامل رشد و توسعه افغانستان، وب‌سایت ایراف، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مهر ۱۴۰۳ش.
  • امامی، زهرا و دیگران، «الگوی اشتغال بانوان در گفتمان انقلاب اسلامی: بررسی و ترسیم هسته‌های گفتمانی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای»، در مجله نشریه راهبرد، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۴۰۰ش.
  • امان‌الله، «تاریخچهٔ اشتغال زنان از گذشته تا امروز»، وبلاگ سمینارهای اقتصادی برای دانشجویان، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
  • باقری، اسماعیل، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعهٔ افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: 2 بهمن 1401ش.
  • «بررسی تطبیقی نظرات شیعه و اهل سنت در مورد اشتغال بانوان (1)»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۱ش.
  • بهزاد، امین، «مشارکت اقتصادی زنان؛ کلید انکشاف اقتصادی»، وبسایت روزنامهٔ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: 4 فروردین 1398.
  • «تعریف اشتغال و بیکاری»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 25 مرداد 1393ش.
  • حسین‌خانی، نورالله، سرمایه‌های فکری، معنوی و انسانی در اندیشه‌های دفاعی امام خامنه‌ای، تهران، یاران شاهد، ۱۳۹۲ش.
  • «حق اشتغال زنان در قانون‌های‌اساسی افغانستان (۱۳۰۰–۱۴۰۰ خورشیدی)»، وب‌سایت روزنامهٔ اطلاعات روز، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۴۰۲ش.
  • «دورنمای جایگاه زنان افغانستان بر مبنای اصول فکری قاضی‌القضات طالبان»، وب‌سایت موسسهٔ مطالعات راهبردی شرق، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر لغت‌نامه، وب‌سایت مؤسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی، بازدید: 20 اردیبهشت 1402.
  • «روز جهانی زنان روستایی؛ «زنان روستایی افغانستان در اقتصاد خانواده‌ها چه نقشی دارند؟» / گزارش شفقنا افغانستان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: مهر ۱۴۰۴ش.
  • زعفرانچی، لیلاسادات، اشتغال زنان، مجموعه مقالات و گفت‌وگوها، تهران، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، 1388ش.
  • «زنان روستایی و زنان پروژه‌ای؛ دو جهان از هم جدا»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۳ش.
  • سعیدی، گل‌ناز، «وضعیت زنان افغانستان در تحولات سیاسی – بخش نخست»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی صلح، تاریخ درج مطلب: 25 ستامبر 2021م.
  • «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانواده‌های افغان»، وب‌سایت خبرگزاری پیام آفتاب، 20 خرداد 1391ش.
  • «طالبان: زنان حق کار در سازمان‌های غیر دولتی را ندارند»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب:۱۳ دی ۱۴۰۳ش.
  • طالبی، معصومه، «وضعیت امنیتی افغانستان پس از سال 2014»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، تاریخ درج مطلب: 24 اپریل 2013م.
  • عارفی، محمداکرم و حمیدی، روبینه، نقش فرهنگ سیاسی در مشارکت سیاسی افغانستان (1380-1395ش)، فصل‌نامهٔ کاتب علمی و پژوهشی، سال پنجم، شمارهٔ 11، زمستان 1397ش.
  • «علمای شیعه افغانستان: اشتغال زنان با رعایت موازین شرعی اشکالی ندارد»، خبرگزاری ابنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • فرهنگ، میرمحمدصدیق، افغانستان در پنج قرن اخیر، ویرجینیا، امریکن سپیدی، قوس (آذر) 1367ش.
  • قانون‌اساسی جمهوری اسلامی افغانستان، 1382ش.
  • قانون کار جمهوری اسلامی افغانستان، 1385ش.
  • قانون کارکنان خدمات ملکی جمهوری اسلامی افغانستان، 1384ش.
  • قانون محو خشونت علیه زنان جمهوری اسلامی افغانستان، 2007م.
  • «قسمت دوم: موانع فرهنگی اشتغال زنان»، وب‌سایت روزنامهٔ ۸ صبح، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۹ش.
  • کاظم، عبدالله، زنان افغانستان زیر فشار عنعنه و تجدد، کالفرنیا، میوند، نوامبر 2004م.
  • گنیش و دیگران، توانمندسازی اقتصادی زنان افغانستان 2002 – 2012م، (گزارش تحقیقی، ادارهٔ سازمان‌ملل‌متحد برای تساوی جنسیت و توانمندسازی زنان دفتر افغانستان)، آبان 1392ش.
  • محمدی، محمدداوود، «سنگینی توسعهٔ اقتصادی بر دوش زنان افغانستان»، وب‌سایت روزنامهٔ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1398ش.
  • موسوی، عسکر، هزاره‌های افغانستان، ترجمهٔ اسدالله شفایی، تهران، مؤسسهٔ فرهنگی هنری نقش سیمرغ، 1379ش.
  • میری، زینب، «زنان افغانستان و اقتصاد کارآفرینی»، وبسایت روزنامهٔ افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: 28دی 1398ش.
  • نجفی، خدیجه و اسلامی، روح‌الله، «چرخه و مبانی سیستمی سیاست‌گذاری امور زنان در افغانستان 2001-2019م»، فصل‌نامهٔ کاتب، علمی و پژوهشی، سال ششم، شمارهٔ 15، زمستان 1389ش.
  • «نقش تجارتی زنان در رشد اقتصاد افغانستان»، وب‌سایت العربیه فارسی، تاریخ درج مطلب: 19 آوریل 2019م.
  • «نقش زنان در شکوفایی اقتصاد»، وب‌سایت روزنامهٔ افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۰ش.
  • «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • «نگاه طالبانی به زنان، منظر اسلامی یا فرهنگ پشتون‌والی؟ / وضعیت اسفبار و محرومیت زنان در دوره دوم امارت طالبان»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱ دی ۱۴۰۱ش.
  • «وضعیت اشتغال زنان در افغانستان: فرصت‌های شغلی در افغانستان در اختیار مردان است»، وب‌سایت رزونامهٔ سرمایه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آذر ۱۳۸۵ش.
  • یزدانی، عنایت‌الله، «مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان؛ ضرورت‌ها و راه‌بردها»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: اسفند 1375ش.
  • «78 درصد معلمان مدارس افغانستان زنان هستند»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1395ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=زنان_افغانستان&oldid=73780»