امام علی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
== جایگاه امام در قرآن و روایات == | == جایگاه امام در قرآن و روایات == | ||
در منابع تفسیری و روایی شیعه، آیات ایثار و بذل جان،<ref>{{پک|سوره بقره||ک=|ص=آیه ۲۰۷|ج=}}</ref> ولایت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۵۵|ج=}}</ref> ابلاغ رسالت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۶۷|ج=}}</ref> اتمام نعمت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۳|ج=}}</ref> تطهیر،<ref>{{پک|سوره احزاب||ک=|ص=آیه ۳۳|ج=}}</ref> مباهله،<ref>{{پک|سوره آلعمران||ک=|ص=آیه ۶۱|ج=}}</ref> مودت<ref>{{پک|سوره شوری||ک=|ص=آیه ۲۳|ج=}}</ref> و اطعام ایتام و مساکین<ref>{{پک|سوره دهر/انسان||ک=|ص=آیات ۹-۵|ج=}}</ref> از آیات نازلشده درباره امام علی یا مرتبط با فضایل او دانسته شدهاند. همچنین در روایات، پیامبر اسلام علی را داناترین،<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲ و ۴۵-۳۴|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۷۹ و ۲۹۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک| | در منابع تفسیری و روایی شیعه، آیات ایثار و بذل جان،<ref>{{پک|سوره بقره||ک=|ص=آیه ۲۰۷|ج=}}</ref> ولایت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۵۵|ج=}}</ref> ابلاغ رسالت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۶۷|ج=}}</ref> اتمام نعمت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۳|ج=}}</ref> تطهیر،<ref>{{پک|سوره احزاب||ک=|ص=آیه ۳۳|ج=}}</ref> مباهله،<ref>{{پک|سوره آلعمران||ک=|ص=آیه ۶۱|ج=}}</ref> مودت<ref>{{پک|سوره شوری||ک=|ص=آیه ۲۳|ج=}}</ref> و اطعام ایتام و مساکین<ref>{{پک|سوره دهر/انسان||ک=|ص=آیات ۹-۵|ج=}}</ref> از آیات نازلشده درباره امام علی یا مرتبط با فضایل او دانسته شدهاند. همچنین در روایات، پیامبر اسلام علی را داناترین،<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲ و ۴۵-۳۴|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۷۹ و ۲۹۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۱|ج=}}</ref> فقیهترین<ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۵|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۲-۵۳|ج=}}</ref> و زاهدترین<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۵|ج=۲}}</ref> مسلمانان صدر اسلام معرفی کرده، او را همواره همراه حق دانسته<ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۴|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۹۷|ج=۱}}</ref> و جایگاهش را نسبت به خود، همانند جایگاه هارون نسبت به موسی توصیف کرده است.<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۲|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۰|ج=}}</ref><ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۷|ج=}}</ref> | ||
در دیگر روایات، پیامبر خود را شهر علم و علی را دروازه آن معرفی کرده است،<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۹۲ و ۲۹۷|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۲|ج=}}</ref> او را برادر خود در دنیا و آخرت خوانده،<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۱|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۸۴-۱۸۵ و ۲۶۹|ج=۱}}</ref> پیوند خویش با او را با تعبیر علی از من است و من از علی هستم بیان کرده<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۳|ج=}}</ref> و در واقعه غدیر خم، علی را مولای کسانی دانسته است که خود مولای آنان است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۰۰ و ۱۰۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۶۳|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱ و ۲۶۲-۲۶۰|ج=۱}}</ref> همچنین در منابع حدیثی، علی عزیزترین<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۳۶|ج=}}</ref> و محبوبترین فرد نزد پیامبر معرفی شده است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۲|ج=۲}}</ref> | در دیگر روایات، پیامبر خود را شهر علم و علی را دروازه آن معرفی کرده است،<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۹۲ و ۲۹۷|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۲|ج=}}</ref> او را برادر خود در دنیا و آخرت خوانده،<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۱|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۸۴-۱۸۵ و ۲۶۹|ج=۱}}</ref> پیوند خویش با او را با تعبیر علی از من است و من از علی هستم بیان کرده<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۳|ج=}}</ref> و در واقعه غدیر خم، علی را مولای کسانی دانسته است که خود مولای آنان است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۰۰ و ۱۰۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۶۳|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱ و ۲۶۲-۲۶۰|ج=۱}}</ref> همچنین در منابع حدیثی، علی عزیزترین<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۳۶|ج=}}</ref> و محبوبترین فرد نزد پیامبر معرفی شده است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۲|ج=۲}}</ref> | ||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
* قرآن | ** {{یادکرد کتاب|عنوان=قرآن کریم}} | ||
* ابن | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن أبیالحدید|نام=عبدالحمید|عنوان=شرح نهجالبلاغه|سال=۱۳۷۸|مکان=قاهره|ناشر=دار إحیاء الکتب العربیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنأثیر|نام=ضیاءالدین|عنوان=الکامل فی التاریخ|سال=۱۳۹۹|مکان=بیروت|ناشر=دار صادر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن عبدالبر|نام=یوسف بن عبد الله|عنوان=الإستیعاب فی معرفه الأصحاب|سال=۱۳۲۸|مکان=بیروت|ناشر=دار إحیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=اربلی|نام=علی بن عیسی|عنوان=کشف الغمه فی معرفة الائمة|سال=۱۳۸۱|مکان=تبریز|ناشر=بنیهاشمی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=اربلی|نام=علی بن عیسی|عنوان=کشف الغمه فی معرفة الائمة|سال=۱۳۸۱|مکان=تبریز|ناشر=بنیهاشمی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آلکاظمی|نام=علی|عنوان=امام علی در قرآن|سال=۱۳۸۵|مکان=تهران|ناشر=دفتر نشر معارف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آلوسی|نام=سید محمود|عنوان=روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی|سال=۱۴۱۵|مکان=بیروت|ناشر=دارالکتب العلمیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جعفریان|نام=رسول|عنوان=تاریخ سیاسی اسلام، تاریخ خلفا|سال=۱۳۸۳|مکان=قم|ناشر=دلیل ما|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جعفریان|نام=رسول|عنوان=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|سال=۱۳۸۷|مکان=قم|ناشر=انصاریان|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از نویسندگان|نام=(به سرپرستی علیاکبر رشاد)|عنوان=دانشنامه امام علی(ع)|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از نویسندگان|نام=(به سرپرستی علیاکبر رشاد)|عنوان=دانشنامه امام علی(ع)|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سیدرضی|نام=|عنوان=نهجالبلاغه|سال=۱۳۶۸|مکان=تهران|ناشر=سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=سیدجعفر شهیدی|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=إعلام الوری بأعلام الهدی|سال=۱۳۹۰|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الإسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=إعلام الوری بأعلام الهدی|سال=۱۳۹۰|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الإسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قمی|نام=عباس|عنوان=منتهی الآمال|سال=۱۳۷۱|مکان=قم|ناشر=هجرت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قمی|نام=عباس|عنوان=منتهی الآمال|سال=۱۳۷۱|مکان=قم|ناشر=هجرت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* معروف | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=معروف حسنی|نام=هاشم|عنوان=زندگی دوازده امام|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمد مقدس|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مفید|نام=محمد بن نعمان|عنوان=الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد|سال=۱۳۶۴|مکان=تهران|ناشر=کتابفروشی اسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمدباقر ساعدی|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مفید|نام=محمد بن نعمان|عنوان=الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد|سال=۱۳۶۴|مکان=تهران|ناشر=کتابفروشی اسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمدباقر ساعدی|شابک=|دوره=}} | ||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=منتظرالقائم|نام=اصغر|عنوان=تاریخ امامت|سال=۱۳۹۶|مکان=قم|ناشر=دفتر نشر معارف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=منتظرالقائم|نام=اصغر|عنوان=تاریخ امامت|سال=۱۳۹۶|مکان=قم|ناشر=دفتر نشر معارف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نسائی|نام=احمد|عنوان=خصائص أمیرالمؤمنین علی بن أبیطالب|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=آفاق|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
{{شیعه-افقی}} | {{شیعه-افقی}} | ||
نسخهٔ ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۹
| پرونده:EmamALi.gif مرقد و بارگاه امام علی (ع) در نجف | |
پادکست مقاله | 🡇
|
امام علی؛ علی بن ابیطالب بن عبدالمطلب و نخستین امام شیعیان دوازدهامامی.
تولد و خانواده
امام علی بن ابیطالب، بنابر منابع تاریخی، در روز جمعه[۱][۲] سیزدهم رجب، سی سال پس از عام الفیل، در کعبه و در شهر مکه متولد شد.[۳] پدر او ابیطالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب[۴] و مادرش فاطمه بنت اسد بن هاشم بن عبد مناف بود.[۵] بر پایه این منابع، ازدواج ابوطالب و فاطمه بنت اسد نخستین ازدواج میان زن و مردی از بنیهاشم بهشمار میرفت و علی نخستین فردی بود که از سوی پدر و مادر هاشمی محسوب میشد.[۶]
امام علی با فاطمه زهرا، دختر پیامبر اسلام، ازدواج کرد. درباره زمان این ازدواج، گزارشهای متفاوتی نقل شده و اول ذیالحجه سال دوم هجری، ماه شوال و ۲۱ محرم از تاریخهای ذکرشده در منابع است. حاصل این ازدواج پنج فرزند به نامهای حسن، حسین، زینب، امکلثوم[۷] و محسن بود که بنابر گزارشهای شیعه، محسن پیش از تولد سقط شد.[۸][۹]
جایگاه امام در قرآن و روایات
در منابع تفسیری و روایی شیعه، آیات ایثار و بذل جان،[۱۰] ولایت،[۱۱] ابلاغ رسالت،[۱۲] اتمام نعمت،[۱۳] تطهیر،[۱۴] مباهله،[۱۵] مودت[۱۶] و اطعام ایتام و مساکین[۱۷] از آیات نازلشده درباره امام علی یا مرتبط با فضایل او دانسته شدهاند. همچنین در روایات، پیامبر اسلام علی را داناترین،[۱۸][۱۹][۲۰][۲۱] فقیهترین[۲۲][۲۳][۲۴] و زاهدترین[۲۵][۲۶] مسلمانان صدر اسلام معرفی کرده، او را همواره همراه حق دانسته[۲۷][۲۸] و جایگاهش را نسبت به خود، همانند جایگاه هارون نسبت به موسی توصیف کرده است.[۲۹][۳۰][۳۱][۳۲]
در دیگر روایات، پیامبر خود را شهر علم و علی را دروازه آن معرفی کرده است،[۳۳][۳۴][۳۵][۳۶] او را برادر خود در دنیا و آخرت خوانده،[۳۷][۳۸][۳۹] پیوند خویش با او را با تعبیر علی از من است و من از علی هستم بیان کرده[۴۰] و در واقعه غدیر خم، علی را مولای کسانی دانسته است که خود مولای آنان است.[۴۱][۴۲][۴۳] همچنین در منابع حدیثی، علی عزیزترین[۴۴] و محبوبترین فرد نزد پیامبر معرفی شده است.[۴۵]
زندگی در کنار پیامبر
امام علی بنابر منابع تاریخی، از کودکی، از دو یا ششسالگی تا حدود دهسالگی[۴۶] و به روایتی از هشت تا پانزدهسالگی،[۴۷] در خانه پیامبر اسلام پرورش یافت. بر پایه این منابع، او هنگام نزول نخستین آیات سوره علق در غار حرا[۴۸] همراه پیامبر بود[۴۹][۵۰] و پس از خدیجه، نخستین کسی بهشمار میرود که به پیامبر ایمان آورد.[۵۱][۵۲][۵۳][۵۴] علی خود نیز تصریح کرده است که نخستین فردی بود که پس از پیامبر با او نماز گزارد.[۵۵][۵۶][۵۷][۵۸] در ماجرای دعوت خویشاوندان پیامبر، تنها علی دعوت او را پذیرفت[۵۹][۶۰][۶۱] و در شب هجرت نیز برای حفظ جان پیامبر، در بستر او خوابید.[۶۲][۶۲][۶۳][۶۴][۶۵][۶۶] در منابع، از پیروی کامل علی از پیامبر، نگاه او به پیامبر بهعنوان الگو،،[۶۷][۶۸] التزام به اطاعت از وی[۶۹][۷۰] و جایگاه ویژه او در میان یاران پیامبر یاد شده است.[۷۱][۷۲]
امام علی در بیشتر غزوات پیامبر حضور داشت و تنها در غزوه تبوک، به فرمان پیامبر، در مدینه باقی ماند. او در بسیاری از نبردها، از جمله فتح مکه، پرچمدار سپاه اسلام بود و در جنگهایی مانند بدر، احد و احزاب، نقش تعیینکنندهای ایفا کرد. در روایات، پیامبر ضربت او بر عمرو بن عبدود در جنگ احزاب را برتر از عبادت جن و انس دانسته است. همچنین از نقش او در دفاع از پیامبر در میدانهای نبرد، نقل شعار لا فتی إلا علی، لا سیف إلا ذوالفقار در شأن او، معرفی وی در خیبر بهعنوان کسی که خدا و پیامبر او را دوست دارند و او نیز خدا و پیامبر را دوست دارد، نگارش صلحنامه حدیبیه، شکستن بتهای کعبه پس از فتح مکه، ابلاغ آیات آغازین سوره توبه به مشرکان به فرمان پیامبر و حضور در واقعه مباهله بهعنوان مصداق جان پیامبر یاد شده است.[۷۳]
جانشینی پیامبر
شیعیان بر این باورند که پیامبر اسلام در مناسبتهای مختلف، از جمله یومالإنذار، غزوات احد، احزاب، خیبر، حنین و تبوک، صلح حدیبیه، غدیر خم و نیز در جریان اعلام برادری میان خود و علی، با گفتار و رفتار خود بر جایگاه، وصایت و جانشینی علی پس از خویش تأکید کرده و زمینه معرفی او بهعنوان جانشین پیامبر را فراهم ساخته است.[۷۴]
دوران پس از پیامبر
دوران خلفا
پس از واقعه سقیفه و خلافت ابوبکر، امام علی مدتی برای اثبات حق خود در خلافت با برخی از صحابه به احتجاج پرداخت[۷۵][۷۶] و در آغاز، رویکردی اعتراضی در پیش گرفت.[۷۷] با این حال، بنابر منابع، در ادامه با توجه به شرایط سیاسی، تبلیغات حکومت علیه خود،[۷۸][۷۹] حفظ وحدت مسلمانان و مصالح جامعه اسلامی، سکوت و مدارا با خلفا را برگزید.[۸۰][۸۱] او در عین حفظ روابط خانوادگی و اجتماعی با خلفا و صحابه،[۸۲] مرجعیت علمی و دینی خود را از طریق تفسیر قرآن، تبیین احکام، پاسخ به مسائل فقهی و اعتقادی، رفع شبهات و تربیت شاگردان ادامه داد.[۸۳][۸۴] همچنین در امور اجتماعی، از نیازمندان حمایت میکرد، در تعیین مبدأ تاریخ اسلامی بر پایه هجرت پیامبر نقش داشت[۸۵] و در حل مسائل سیاسی، قضایی و دینی دستگاه خلافت مشارکت میکرد.[۸۶][۸۷]
بیعت با امام علی
پس از کشته شدن عثمان، جایگاه سیاسی امام علی و هوادارانش تقویت شد. منابع از حمایت قبایل عراق، مهاجران مصر، انصار، مردم مدینه و شماری از شخصیتهای قریش، از جمله طلحه و زبیر، از او گزارش کردهاند.[۸۸] در پی این رویداد، مردم برای بیعت با علی به خانه او روی آوردند.[۸۹][۹۰][۹۱][۹۲] بنابر گزارشها، امام علی در آغاز، به دلیل نابسامانیهای سیاسی و اجتماعی جامعه، از پذیرش خلافت خودداری میکرد[۹۳][۹۴] و ترجیح میداد در جایگاه مشاور تا حاکم باشد.[۹۵] با این حال، در پی اصرار مردم، خلافت را با این شرط پذیرفت که جامعه در اجرای عدالت و احیای سیره پیامبر با او همراهی کند.[۹۶] وی در نهجالبلاغه نیز به دلایل پذیرش خلافت و شرایط آن دوره اشاره کرده است.[۹۷]
حکومت امام علی
چالشها
امام علی در آغاز خلافت با مشکلاتی مانند نابرابری اقتصادی،[۹۸][۹۹] تبعیض اجتماعی،[۱۰۰][۱۰۱] انحرافهای دینی[۱۰۲][۱۰۳][۱۰۴] و گسترش فساد خصوصاْ فساد اجتماعی روبهرو بود؛[۱۰۵][۱۰۶][۱۰۷] مسائلی که با فعالیت جریان اموی به رهبری معاویه، عثمانیان در بصره و خوارج در کوفه، ابعاد گستردهتری یافت.[۱۰۸] منابع، اصلاح جامعه بر پایه قرآن و سنت پیامبر را مهمترین محور سیاستهای او دانستهاند.[۱۰۹] در این راستا، وی با تبیین آموزههای دینی، دعوت مردم به بازگشت به قرآن و سنت،[۱۱۰] هشدار نسبت به دنیاگرایی،[۱۱۱] ارائه الگوهای اخلاقی در خطبهها و نامهها،[۱۱۲][۱۱۳] اصلاحات اجتماعی و نیز رویارویی با ناکثین،[۱۱۴][۱۱۵] قاسطین[۱۱۶][۱۱۷] و خوارج،[۱۱۸][۱۱۹] درصدد اصلاح اوضاع جامعه برآمد.[۱۲۰]
ویژگیهای حکومت
در منابع، زهد و سادهزیستی،[۱۲۱][۱۲۲][۱۲۳] توجه به محرومان،[۱۲۴] نظارت بر کارگزاران و مقابله با تخلفات آنان،[۱۲۵][۱۲۶] عدالتمحوری،[۳۶] برابری در اجرای قانون و نفی تبعیض[۱۲۷] از مهمترین ویژگیهای حکومت امام علی برشمرده شده است. برخی پژوهشگران، حکومت او را الگویی از حکمرانی در حد مدینه فاضله دانستهاند و سیره عملی وی را از برجستهترین الگوهای مدیریتی و اخلاقی در تاریخ اسلام معرفی کردهاند.[۱۲۸][۱۲۹]
ویژگیهای فردی
در منابع اسلامی، زهد،[۱۳۰] نجابت، شجاعت، جوانمردی، نیرومندی،[۱۳۱] سخاوت، بخشندگی، خوشخلقی، فصاحت و عبادتپیشگی از برجستهترین ویژگیهای اخلاقی و فردی امام علی برشمرده شده است.[۱۳۲]
روایات و آثار
مهمترین میراث مکتوب برجایمانده از امام علی، نهجالبلاغه است؛ مجموعهای از خطبهها، نامهها و حکمتهای منسوب به او که در میان عالمان شیعه و اهلسنت جایگاه ویژهای یافته و شرحها و تفسیرهای فراوانی بر آن نگاشته شده است. از مشهورترین خطبههای این کتاب میتوان به خطبه شقشقیه،[۱۳۳] درباره رخدادهای پس از رحلت پیامبر و مسئله خلافت، خطبه قاصعه،[۱۳۴] درباره توحید، آفرینش و رابطه انسان با خدا، و خطبه همّام،[۱۳۵] در توصیف ویژگیهای پرهیزگاران، اشاره کرد. همچنین نامه به امام حسن،[۱۳۶] با مضامین اخلاقی و تربیتی، و نامه به مالک اشتر، مشهور به عهدنامه مالک، درباره اصول حکومتداری، عدالت و شیوه اداره جامعه، از مهمترین نامههای نهجالبلاغه بهشمار میروند.[۱۳۷]
یاران
در منابع تاریخی، افرادی مانند أَصبغ بن نباته، اویس قرنی، حُجر بن عَدی، رُشید هجری، زید بن صوحان، ابوالأسود دوئلی، عبدالله بن جعفر، عبدالله بن عباس، عثمان بن حنیف، عَدیّ بن حاتم، کمیل بن زیاد، مالک اشتر، محمد بن ابیبکر، میثم تمار و هاشم بن عتبه مرقال از برجستهترین یاران و تربیتیافتگان مکتب امام علی معرفی شدهاند.[۱۳۸]
شهادت
امام علی در نوزدهم رمضان سال ۴۰ هجری، بر اثر ضربت شمشیر ابنملجم مرادی در مسجد کوفه مجروح شد و دو روز بعد، در بیستویکم رمضان، در ۶۳ سالگی به شهادت رسید.[۱۳۹][۱۴۰][۱۴۱][۱۴۲]
پانویس
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۵ و ۸.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۷۳.
- ↑ طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی، ۱: ۱۵۳.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۵.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۲.
- ↑ جمعی از نویسندگان (به سرپرستی علیاکبر رشاد)، دانشنامه امام علی(ع)، ۸: ۶۸.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۵۱.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۵۴-۳۵۵.
- ↑ اربلی، کشف الغمه، ۲: ۶۷.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۰۷.
- ↑ سوره مائده، آیه ۵۵.
- ↑ سوره مائده، آیه ۶۷.
- ↑ سوره مائده، آیه ۳.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۳۳.
- ↑ سوره آلعمران، آیه ۶۱.
- ↑ سوره شوری، آیه ۲۳.
- ↑ سوره دهر/انسان، آیات ۹-۵.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۲ و ۴۵-۳۴.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۷۹ و ۲۹۵.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۴.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۱.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۲-۵۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۳.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۵.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۴.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۰.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۷.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۲ و ۲۹۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۲.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۹۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۱.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۸۴-۱۸۵ و ۲۶۹.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۹۳.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۱۰۰ و ۱۰۵.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۶۳.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۱ و ۲۶۲-۲۶۰.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۱۳۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۵.
- ↑ سوره علق، آیات ۵-۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه).
- ↑ ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۳: ۲۰۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۹ و ۳۵-۳۴.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۴-۱۵۵ و ۱۶۶.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه) و خطبه ۱۳۱.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۵۵ و ۵۹.
- ↑ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۲: ۵۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۱۹۹.
- ↑ سوره شعراء، آیه ۲۱۴.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۰-۱۱ و ۴۴.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۶۲-۱۶۴.
- ↑ ۶۲٫۰ ۶۲٫۱ سوره بقره، آیه ۲۰۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۴.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۴۵-۴۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۷۳-۱۷۴.
- ↑ ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۳: ۲۶۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۶۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۷.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۳۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۵۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳-۲۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۸۱-۲۸۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۴-۵۷.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۴۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۱۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۰-۶۱.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۲-۲۹۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۵۹.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۶ و ۳۵۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۷.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳ (شقشقیه).
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۲۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۸.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۹۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۹-۲۳۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۹-۲۳۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۷-۲۲۹.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه).
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۰.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۸-۶۹.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳۸ و ۱۲۳.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۴-۲۴۶.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۱-۷۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۴.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۸-۲۴۹.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۹ و ۲۵۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۱۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۳ (معروف به همّام).
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۵-۷۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۸۱-۹۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۳۶-۴۵۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۹۱-۱۰۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۵۶-۴۷۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۰۴-۱۰۷.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۷۶-۴۸۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۸ و ۲۸۲.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۱۹.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۴.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۲۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۶ و ۲۹۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۵، ۲۸۸-۲۹۰، ۲۹۲و ۲۹۵.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، نامه ۳۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، نامه ۵۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۶۵-۴۰۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۳-۱۴.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۲۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۹۳-۴۹۵.
جستارهای وابسته
منابع
- قرآن کریم.
- ابن أبیالحدید، عبدالحمید (۱۳۷۸). شرح نهجالبلاغه. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیه.
- ابنأثیر، ضیاءالدین (۱۳۹۹). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله (۱۳۲۸). الإستیعاب فی معرفه الأصحاب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- اربلی، علی بن عیسی (۱۳۸۱). کشف الغمه فی معرفة الائمة. تبریز: بنیهاشمی.
- آلکاظمی، علی (۱۳۸۵). امام علی در قرآن. تهران: دفتر نشر معارف.
- آلوسی، سید محمود (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
- جعفریان، رسول (۱۳۸۳). تاریخ سیاسی اسلام، تاریخ خلفا. قم: دلیل ما.
- جعفریان، رسول (۱۳۸۷). حیات فکری سیاسی امامان شیعه. قم: انصاریان.
- جمعی از نویسندگان، (به سرپرستی علیاکبر رشاد) (۱۳۸۰). دانشنامه امام علی(ع). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- سیدرضی (۱۳۶۸). نهجالبلاغه. ترجمهٔ سیدجعفر شهیدی. تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
- طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۹۰). إعلام الوری بأعلام الهدی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
- قمی، عباس (۱۳۷۱). منتهی الآمال. قم: هجرت.
- معروف حسنی، هاشم (۱۳۸۹). زندگی دوازده امام. ترجمهٔ محمد مقدس. تهران: امیرکبیر.
- مفید، محمد بن نعمان (۱۳۶۴). الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. ترجمهٔ محمدباقر ساعدی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
- منتظرالقائم، اصغر (۱۳۹۶). تاریخ امامت. قم: دفتر نشر معارف.
- نسائی، احمد (۱۳۸۰). خصائص أمیرالمؤمنین علی بن أبیطالب. تهران: آفاق.
| شاخهها | |
|---|---|
| باورها و آموزهها | |
| شخصیتهای محوری | |
| رویدادها و مناسبتها | |
| متون و احادیث | |
| آیینها | |
| موضوعات مرتبط | |
