| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
با توجه به تعریف خانهداری بهعنوان یک نقش اجتماعی، آمارهای رسمی در ایران وسعت این نقش را نشان میدهند بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۱ش، حدود ۲۱ میلیون زن خانهدار در کشور وجود دارد که حدود ۶۲٪ از کل جمعیت زنان و ۸۰٪ از زنان متأهل را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_224838.html سنجریمقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷۴.]</ref> پیشتر و بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ش، بیش از ۱۴میلیون زن در گروههای سنی مختلف در وضعیت خانهداری قرار داشتند، در حالی که تنها حدود ۲.۱میلیون زن معادل ۱۱٪ از نیروی کار رسمی، شاغل محسوب میشدند.<ref>[https://payeshjournal.ir/article-1-490-fa.html ساروی و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی وابسته بهسلامت زنان شاغل و خانهدار»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۰.]</ref> تمرکز جمعیتی زنان خانهدار در گروه سنی ۳۰ تا ۳۴ سال بیشترین است و نزدیک به ۶٪ از آنان هرگز ازدواج نکردهاند.<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_224838.html سنجریمقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷۴.]</ref> | با توجه به تعریف خانهداری بهعنوان یک نقش اجتماعی، آمارهای رسمی در ایران وسعت این نقش را نشان میدهند بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۱ش، حدود ۲۱ میلیون زن خانهدار در کشور وجود دارد که حدود ۶۲٪ از کل جمعیت زنان و ۸۰٪ از زنان متأهل را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_224838.html سنجریمقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷۴.]</ref> پیشتر و بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ش، بیش از ۱۴میلیون زن در گروههای سنی مختلف در وضعیت خانهداری قرار داشتند، در حالی که تنها حدود ۲.۱میلیون زن معادل ۱۱٪ از نیروی کار رسمی، شاغل محسوب میشدند.<ref>[https://payeshjournal.ir/article-1-490-fa.html ساروی و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی وابسته بهسلامت زنان شاغل و خانهدار»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۰.]</ref> تمرکز جمعیتی زنان خانهدار در گروه سنی ۳۰ تا ۳۴ سال بیشترین است و نزدیک به ۶٪ از آنان هرگز ازدواج نکردهاند.<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_224838.html سنجریمقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷۴.]</ref> | ||
== تحولات در | == تحولات تاریخی و اجتماعی خانهداری == | ||
در گذشته، نقش | |||
=== خانهداری در جوامع سنتی === | |||
در گذشته، هویت اصلی زنان در چارچوب نقش خانهداری تعریف میشد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_86175.html غمامی و علوی، «الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار»، ۱۳۹۷ش، ص۳۰.]</ref> محتوای عینی این نقش در شرایط پیشاصنعتی، تا حد زیادی متأثر از کار خانگیِ طاقتفرسا و ضروری برای بقا بود. پیش از گسترش [[شهرنشینی|شهرنشینی و فناوری]]، نبود امکانات اولیه، انجام وظایف عملی مانند حمل [[آب]]، گرم کردن آب، آشپزی با اجاقهای هیزمی و نگهداری از وسایل گرمایشی زغالی را بسیار سخت میکرد. با این حال، نقش خانهداری منحصر به این کارهای فیزیکی نبود و شامل مدیریت منابع، مراقبت عاطفی و تربیت نیز میشد.<ref name=":0">امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانه داری»، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۷.</ref> | |||
=== خانهداری در جوامع صنعتی و مدرنیته === | |||
انقلاب صنعتی با تفکیک کار از خانه، خروج تدریجی زنان به عرصه عمومی و تشدید این روند توسط جنبشهای فمینیستی را به دنبال داشت.<ref>لگیت، زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در غرب، ۱۳۹۴ش، ص۲۱۲-۲۰۹.</ref> با این حال، اشتغال به کاهش مسئولیتهای نقش خانهداری منجر نشد و پدیده «بار دوگانه» را ایجاد کرد.<ref>آبوت و والاس، جامعهشناسی زنان، 1393ش، ص288.</ref> [[تکنولوژی]] و صنعتیشدن، منجر به توسعه محصولات و خدمات جدیدی شد که تأثیر عمیقی بر محتوا و دشواری کار خانگی داشت. بسیاری از فعالیتهای پیشین کار خانگی مانند تهیه مستقیم مواد غذایی از چرخه وظایف داخل خانه خارج و به عرصه عمومی تولید منتقل شد. از حدود سال ۱۸۷۰م، تحولاتی نظیر استفاده از اجاق چدنی، تخصصی شدن قصابی و تولید موادغذایی کنسروشده، بار کار خانگی را سبکتر کرد، اما هسته مرکزی نقش خانهداری شامل مدیریت کلی خانه، نظافت، شستوشو و بهویژه مراقبت عاطفی و روزمره از کودکان، همچنان بهعنوان وظیفهای اجتماعی بر عهده زنان باقی ماند. این تداوم، نشان میدهد که خانهداری بسیار فراتر از مجموع کارهای خانگی است.<ref name=":0" /> | |||
این تجربه در برخی جوامع، به بازنگری درباره ارزش این نقش و تقویت تمایل به مدیریت خانواده انجامید. در واکنش، برخی کشورها با به رسمیت شناختن ارزش اجتماعی و اقتصادی نقش خانهداری، حمایتهایی مانند بیمه، تأمین اجتماعی و تسهیلات مراقبت از کودک را برای ایفاکنندگان این نقش فراهم کردند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_135057.html حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶-۱۵۷.]</ref> | |||
=== شهرنشینی === | |||
شهرنشینی با دگرگونی ساخت خانواده از گسترده به هستهای و فشردگی فضای زندگی، منابع سنتی کمک درونخانوادگی را کاهش داد. این امر، بار مسئولیتهای ناشی از نقش خانهداری را متمرکزتر و ایفای آن را در انزوای نسبی قرار داد. | |||
=== آموزش === | |||
=== بازار کار === | |||
=='''اقسام خانهداری'''== | =='''اقسام خانهداری'''== | ||
الگوهای غالب در ایفای نقش خانهداری در مطالعات مرتبط با خانواده و جنسیت، به سه شکل اصلی دستهبندی میشود. | الگوهای غالب در ایفای نقش خانهداری در مطالعات مرتبط با خانواده و جنسیت، به سه شکل اصلی دستهبندی میشود. | ||
| خط ۴۶: | خط ۶۱: | ||
== خانهداری از دیدگاه فقه == | == خانهداری از دیدگاه فقه == | ||
در اندیشه اسلامی، خانواده واحد اصلی برای تحقق آرامش است.<ref>امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۰.</ref> در [[فقه|فقه اسلامی]]، کارهای مشخص خانه تکلیف واجب زن نیست، بلکه فعالیتی مبتنی بر توافق و معاضدت است. برای برخی از این فعالیتهای عملی مانند پختوپز یا شستوشو در شرایط خاص، امکان دریافت اجرتالمثل وجود دارد.<ref>بجنوردی، القواعد الفقهیه، ۱۴۱۹ق، ص۱۶۷-۱۶۶.</ref> این حکم، ناظر به خود نقشهای همسری و مادری نیست، بلکه به فعالیتهای عینی و قابل تقویم مرتبط با آنها محدود میشود و فعالیتهایی مانند آشپزی و فرزندپروری در شمار امور قابل توافق محسوب میشوند.<ref>احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.</ref> برخلاف رویکرد فمینیستی که بر محاسبه مادی تأکید دارد، اسلام ضمن به رسمیت شناختن امکان ارزشگذاری اقتصادی برای کار خانگیِ مشخص، بر انتخاب آزادانه، روحیه تعاون و مرکزیت محبت در کانون خانواده تأکید میورزد.<ref>شریفی و همکاران، «عدالتسنجی شغل خانهداری»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۶.</ref> | در اندیشه اسلامی، خانواده واحد اصلی برای تحقق آرامش است.<ref>امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۰.</ref> در [[فقه|فقه اسلامی]]، کارهای مشخص خانه تکلیف واجب زن نیست، بلکه فعالیتی مبتنی بر توافق و معاضدت است. برای برخی از این فعالیتهای عملی مانند پختوپز یا شستوشو در شرایط خاص، امکان دریافت اجرتالمثل وجود دارد.<ref>بجنوردی، القواعد الفقهیه، ۱۴۱۹ق، ص۱۶۷-۱۶۶.</ref> این حکم، ناظر به خود نقشهای همسری و مادری نیست، بلکه به فعالیتهای عینی و قابل تقویم مرتبط با آنها محدود میشود و فعالیتهایی مانند آشپزی و فرزندپروری در شمار امور قابل توافق محسوب میشوند.<ref>احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.</ref> برخلاف رویکرد فمینیستی که بر محاسبه مادی تأکید دارد، اسلام ضمن به رسمیت شناختن امکان ارزشگذاری اقتصادی برای کار خانگیِ مشخص، بر انتخاب آزادانه، روحیه تعاون و مرکزیت محبت در کانون خانواده تأکید میورزد.<ref>شریفی و همکاران، «عدالتسنجی شغل خانهداری»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۶.</ref> | ||
== خانهداری در سبک زندگی اسلامی-ایرانی == | == خانهداری در سبک زندگی اسلامی-ایرانی == | ||
