بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''جشن سیرسور'''</big>؛ آیینی کهن ایرانی در چهاردهم دی و همزمان با روز گوش، با محوریت سیر و باورهای مرتبط با تندرستی.<br> | <big>'''جشن سیرسور'''</big>؛ آیینی کهن ایرانی در چهاردهم دی و همزمان با روز گوش، با محوریت سیر و باورهای مرتبط با تندرستی.<br>جشن سیرسور از آیینهای کهن ایرانی است که در روایتهای تاریخی با روز گوش در دیماه همزمان است. این جشن با خوراکهای دارای سیر و باورهای مربوط به تندرستی و دوری از بیماری شناخته شده و گزارشهایی از آن در منابع دورۀ اسلامی برجای مانده است. | ||
==معرفی== | |||
نام سیرسور در منابع لغوی به جشنی مربوط به روز گوش اشاره دارد. این نام از دو جزء سیر، بهمعنای ثوم و سور، بهمعنای جشن، تشکیل شده است.<ref>{{پک/بن|سیر1|ک=وبسایت منظومۀ ایرانیان|ف=سیرسور}}</ref> جشن سیرسور یا جشن سیر، از آیینهای کهن ایرانی است که در چهاردهم دی، همزمان با روز گوش، برگزار میشده است. در منابع لغوی، گوش نام چهاردهمین روز هر ماه دانسته شده است؛ با این حال، گزارشهای ثبت شده نشان میدهد که جشن سیرسور بهطور مشخص با چهاردهم دی ارتباط داشته است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> | |||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
قدیمیترین گزارشهای شناختهشده دربارۀ سیرسور در آثار ابوریحان بیرونی دیده میشود. او در آثارالباقیه، این جشن را مربوط به روز چهاردهم دی و روز گوش دانسته و قدمت آن را به زمان جمشید نسبت داده است. بر اساس این گزارش، مردم در این روز سیر و شراب و خوراکهایی از سبزی و گوشت مصرف میکردند. بیرونی در قانون مسعودی نیز به سیرسور اشاره کرده است. گردیزی در زینالاخبار نیز سیرسور را از آیینهای این روز دانسته است. پرهیز از خوردن چربی در این گزارش از رسوم سیرسور شمرده شده است.<br> | قدیمیترین گزارشهای شناختهشده دربارۀ سیرسور در آثار ابوریحان بیرونی دیده میشود. او در آثارالباقیه، این جشن را مربوط به روز چهاردهم دی و روز گوش دانسته و قدمت آن را به زمان جمشید نسبت داده است. بر اساس این گزارش، مردم در این روز سیر و شراب و خوراکهایی از سبزی و گوشت مصرف میکردند. بیرونی در قانون مسعودی نیز به سیرسور اشاره کرده است. گردیزی در زینالاخبار نیز سیرسور را از آیینهای این روز دانسته است. پرهیز از خوردن چربی در این گزارش از رسوم سیرسور شمرده شده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref><br>در برهان قاطع، ابنخلف تبریزی سیرسور را با روز گوش مرتبط دانسته و آن را چهاردهم هر ماه خورشیدی معرفی کرده است. این در حالی است که محمد معین در حاشیۀ این اثر، با استناد به گزارش بیرونی، این برداشت را اصلاح کرده و سیرسور را جشنی ویژۀ چهاردهم دی معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref><br>کوشیار نیز از روز پانزدهم دی، برابر با دی به مهر، بهعنوان روز جشن و زمان خوردن سیر و سعتر یاد کرده است. این گزارش با آیینهای مربوط به چهاردهم دی تفاوت داشته و نشان میدهد که در منابع مربوط به جشنهای دی ماه، آیینهای مرتبط با سیر در بیش از یک روز گزارش شدهاند.<ref>{{پک/بن|سیر4|ک=وبسایت مردان پارسی|ف=جشن سیرسور}}</ref> | ||
در برهان قاطع، ابنخلف تبریزی سیرسور را با روز گوش مرتبط دانسته و آن را چهاردهم هر ماه خورشیدی معرفی کرده است. این در حالی است که محمد معین در حاشیۀ این اثر، با استناد به گزارش بیرونی، این برداشت را اصلاح کرده و سیرسور را جشنی ویژۀ چهاردهم دی | |||
کوشیار نیز از روز پانزدهم دی، برابر با دی به مهر، بهعنوان روز جشن و زمان خوردن سیر و سعتر یاد کرده است. این گزارش با آیینهای مربوط به چهاردهم دی تفاوت داشته و نشان میدهد که در منابع مربوط به جشنهای دی ماه، آیینهای مرتبط با سیر در بیش از یک روز گزارش شدهاند. | |||
==آیین و خوراک== | ==آیین و خوراک== | ||
سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.<br> | سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.<ref>{{پک/بن|سیر5|ک=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز|ف=14 دی روز جشن گیاه خواری در ایران باستان}}</ref><br>در گزارشهای موجود، خوردن گوشت در سیرسور منع نشده است. این نکته اهمیت دارد زیرا در برخی منابع جدید، این جشن بهعنوان جشنی گیاهخواری معرفی شده است؛ در حالیکه گزارشهای تاریخی موجود از مصرف گوشت در خوراکهای این روز خبر میدهند.<ref>{{پک|یوسفنژاد|1394|ک=وبسایت کجارو|ف=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان}}</ref><br>بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او دربارۀ سیرسور نشان میدهد که این جشن با مصرف گوشت و سبزی همراه بوده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref><br>در برخی گزارشهای متأخر، برای روز پس از سیرسور نیز آیینی ذکر شده است. بر اساس این روایت، در پانزدهم دی صورتی از خمیر یا گل سرخ میساختند و آن را بالای درگاه خانه قرار میدادند.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref> | ||
در گزارشهای موجود، خوردن گوشت در سیرسور منع نشده است. این نکته اهمیت دارد زیرا در برخی منابع جدید، این جشن بهعنوان جشنی گیاهخواری معرفی شده است؛ در حالیکه گزارشهای تاریخی موجود از مصرف گوشت در خوراکهای این روز خبر میدهند.<br> | |||
بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او دربارۀ سیرسور نشان میدهد که این جشن با مصرف گوشت و سبزی همراه بوده است.<br> | |||
در برخی گزارشهای متأخر، برای روز پس از سیرسور نیز آیینی ذکر شده است. بر اساس این روایت، در پانزدهم دی صورتی از خمیر یا گل سرخ میساختند و آن را بالای درگاه خانه قرار میدادند. | |||
===خوراک آیینی سیروسدو=== | ===خوراک آیینی سیروسدو=== | ||
سیروسدو از خوراکهای آیینی مرتبط با سنت زرتشتی است که در برخی منابع دربارۀ آن گزارش شده است. این خوراک از سیر، سداب، روغن کنجد، سرکه، پیاز و نان تهیه میشده و در گاهنبار و برخی مراسمهای مربوط به درگذشتگان تهیه میشده است میرفته است. این خوراک با آیین سیرسور ارتباط موضوعی دارد اما گزارشهای موجود دربارۀ سیروسدو آن را بهعنوان خوراکی آیینی در سنت زرتشتی معرفی میکنند و نه فقط خوراک ویژۀ جشن سیرسور. | سیروسدو از خوراکهای آیینی مرتبط با سنت زرتشتی است که در برخی منابع دربارۀ آن گزارش شده است. این خوراک از سیر، سداب، روغن کنجد، سرکه، پیاز و نان تهیه میشده و در گاهنبار و برخی مراسمهای مربوط به درگذشتگان تهیه میشده است میرفته است. این خوراک با آیین سیرسور ارتباط موضوعی دارد اما گزارشهای موجود دربارۀ سیروسدو آن را بهعنوان خوراکی آیینی در سنت زرتشتی معرفی میکنند و نه فقط خوراک ویژۀ جشن سیرسور.<ref>{{پک|یوسفنژاد|1394|ک=وبسایت کجارو|ف=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان}}</ref> | ||
==باورهای مرتبط== | ==باورهای مرتبط== | ||
سیرسور با باور به دفع بیماری و زیان دیوان مرتبط است. در گزارش بیرونی، خوردن سیر و خوراکهای همراه آن برای دور شدن اندوه و بیماری و دستیابی به شفا بیان شده است. گردیزی نیز خوراکهای این روز را در ارتباط با دفع زیان دیوان معرفی کرده است. | سیرسور با باور به دفع بیماری و زیان دیوان مرتبط است. در گزارش بیرونی، خوردن سیر و خوراکهای همراه آن برای دور شدن اندوه و بیماری و دستیابی به شفا بیان شده است. گردیزی نیز خوراکهای این روز را در ارتباط با دفع زیان دیوان معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> در برهان قاطع نیز خوردن گوشت و سیر در این روز برای در امان ماندن از جن و آسیب آن سودمند دانسته شده است. همچنین چهاردهم دی روزی نیک برای سپردن فرزند به مکتب و آموختن پیشه و صنعت شمرده شده است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref><br>در برخی روایتها، سیرسور با کشته شدن جمشید و غلبۀ دیوان بر انسانها ارتباط دارد. بر اساس این روایت، مردم پس از این رویداد برای دفع شر دیوان به خوردن سیر روی آوردند و این رسم در چهاردهم دی ادامه یافت.<ref>{{پک|یوسفنژاد|1394|ک=وبسایت کجارو|ف=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان}}</ref> این روایت در برخی گزارشهای جدید نیز تکرار شده و در ارتباط با روایتهای مربوط به جمشید در شاهنامه قرار گرفته است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref> | ||
در برخی روایتها، سیرسور با کشته شدن جمشید و غلبۀ دیوان بر انسانها ارتباط دارد. بر اساس این روایت، مردم پس از این رویداد برای دفع شر دیوان به خوردن سیر روی آوردند و این رسم در چهاردهم دی ادامه یافت. | |||
== منابع == | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=14 دی روز جشن گیاه خواری در ایران باستان|نشانی=https://syahsefid.blogsky.com/1401/10/15/post-14/14-%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر5}}|وبگاه=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)|نشانی=https://asemooni.com/mag/sir-soor|تاریخ=17 اردیبهشت 1404|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر2}}|وبگاه=وبسایت آسمونی}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=جشن سیرسور|نشانی=https://persian-man.ir/celebrations-parsian/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B1/|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر4}}|وبگاه=وبسایت مردان پارسی}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=جشنی که در آن سیر میخوردند|نشانی=https://www.isna.ir/news/94101005169/%D8%AC%D8%B4%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|تاریخ=10 دی 1394|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر6}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور|نشانی=https://www.manzoumeh.ir/dehkhoda/entry/188080/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%B1|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر1}}|وبگاه=وبسایت منظومۀ ایرانیان}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر|نشانی=https://www.imna.ir/news/466704/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%B1-%DB%8C%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5-%D8%B3%DB%8C%D8%B1|تاریخ=16 دی 1399|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر3}}|وبگاه=خبرگزاری ایمنا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان|نشانی=https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع|تاریخ=15 دی 1394|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|کد زبان=|وبگاه=وبسایت کجارو|نام خانوادگی۱=یوسفنژاد|نام۱=آزاده}} | |||
