آیریس ماریون یانگ: تفاوت میان نسخه‌ها

پس از این کتاب، یانگ به بسط آراء خود در حوزه‌هایی چون فلسفۀ اخلاق فمینیستی، دموکراسی گفتگومحور (هم‌اندیشانه) و مسئولیت اخلاقی در قبال بی‌عدالتی ادامه داد و تا پایان عمر  آثار متعددی در این عرصه‌ها منتشر کرد. او سرانجام در ۵۷ سالگی پس از یک دورۀ ۱۸ ماهه مبارزه با سرطان در شیکاگو درگذشت.<ref>[http://alirezabeheshti.com/article/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7/ «گستره محدود نظریه‌های عدالت توزیعی: نگاهی به نقد آیریس یانگ و پیامدهای آن برای حرکت‌های عدالت طلبانه در ایران»، وب‌سایت سیدعلی‌رضا بهشتی]</ref>

آیریس یانگ در آثار خود استدلال می‌کند که درک رایج از عدالت در دنیای غرب به‌ویژه آمریکا، بیشتر بر نابرابری در توزیع منابع متمرکز است. در مقابل، او بی‌عدالتی را در دو مفهوم بنیادین «ستم» و «سلطه» در دنیای سرمایه‌داری ریشه‌یابی می‌کند که فراتر از توزیع، به قلمرو فرهنگ، تقسیم کار و فرآیندهای تصمیم‌گیری گسترش می‌یابد. از همین رو، بسیاری از نابرابری‌های ساختاری مدرن که جنبش‌های اجتماعی به آنها اعتراض می‌کنند، در گفتمان عمومی نادیده می‌مانند.<ref>[https://ensafnews.com/622108/%db%b5-%da%86%d9%87%d8%b1%d9%87%db%8c-%d8%b3%d8%aa%d9%85%d8%af%db%8c%d8%af%da%af%db%8c/ «۵ چهره‌ی ستمدیدگی»، وب‌سایت انصاف‌نیوز.]</ref> هستۀ اصلی اندیشه او در 6 عنوان ذیل آمده است:

دیدگاه شهروندی متمایز، به‌ویژه در خوانش آیریس ماریون یانگ، پاسخی انتقادی به لیبرالیسم کلاسیک است. این نظریه استدلال می‌کند که ادعای بی‌طرفی و جهان‌شمولی لیبرالیسم در عمل، تفاوت‌های ساختاری و فرهنگی گروه‌های مختلف را نادیده می‌گیرد و به سرکوب نامرئی آنان می‌انجامد. در مقابل، شهروندی متمایز بر به رسمیت‌شناسی مثبت این تفاوت‌ها تأکید می‌ورزد. این نظریه معتقد است برابری واقعی نه از طریق نادیده‌گرفتن خصوصیات هویت‌بخش گروه‌ها، بلکه با پذیرش و تعدیل نهادینۀ این تفاوت‌ها محقق می‌شود. بدین ترتیب، هدف آن تصحیح نظام قدرت و قوانینی است که فرهنگ مسلط را به‌عنوان هنجار جهانی بازتولید می‌کنند. در این چارچوب، عدالت مستلزم آن است که گاهی حقوق خاص یا توجه متفاوت به گروه‌های محروم اعطا شود تا موقعیت نابرابر تاریخی و اجتماعی آنان جبران گردد. شهروندی متمایز در پی بنا نهادن سیاستی است که بر هستی‌شناسی تفاوت استوار بوده و فراتر از برابری صرفاً حقوقی و رسمی حرکت می‌کند.<ref>توانا، «برابری جنسیتی در نظریۀ شهروندی متمایز آیریس ماریون یانگ»،  1391ش، ص40-41.</ref>

محققان با بررسی آرای آیریس ماریون یانگ خاطرنشان می‌سازند که چارچوب نظری او، از جمله مفهوم کلیدی «عدالت به‌مثابۀ مبارزه با ستم ساختاری»، به‌طور عمده در پاسخ به مسائل و بافتار جوامع غربی و نظام سرمایه‌داری متأخر شکل گرفته است. از این منظر، تمرکز او بر شناسایی پنج چهره ستم مانند ستثمار، حاشیه‌نشینی، بی‌قدرتی، امپریالیسم فرهنگی و خشونت نظام‌مند اگرچه برای تحلیل نابرابری‌های درون جوامع مدرن غربی ابداعی قابل توجه است، اما برخی پژوهشگران دامنۀ شمول آن را محدود ارزیابی می‌کنند.<ref>افجه و دیگران، «مدل جامع عدالت سازمانی با رویکرد اسلامی»، 1393ش، ص36-39.</ref>

از دیدگاه این محققان، عدالت در منظومۀ اسلامی غایتی فراتر از تنظیم روابط مادی و حل ستم‌های ساختاری دنیوی دارد و به کمال معنوی فرد و جامعه گره خورده است. بنابراین، اگرچه تحلیل‌های یانگ از مکانیسم‌های ستم می‌تواند برای تشخیص برخی آسیب‌های اجتماعی مفید باشد، اما نظام جایگزین پیشنهادی در این سنت فکری، بر پایه‌ای کاملاً متفاوت استوار است. این نظام با تأکید بر مفاهیمی چون تکلیف‌گرایی، مسئولیت انسان در برابر خدا، پاداش و کیفر اخروی، و هدفمندی آفرینش، چارچوبی فراتر از محاسبات صرفاً دنیوی و توزیعی ارائه می‌دهد. در این چارچوب، علل و درمان نابرابری در پیوندی عمیق با معنویت و هدف غایی زندگی انسان جست‌وجو می‌شود.<ref>افجه و دیگران، «مدل جامع عدالت سازمانی با رویکرد اسلامی»، 1393ش، ص36-39.</ref>

== جوایز و افتخارات ==