حسینقلیخان بختیاری: تفاوت میان نسخهها
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات افراد | {{جعبه اطلاعات افراد | ||
| تصویر = | | تصویر = | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر = | ||
| image_alt = | | image_alt = | ||
| فایل پادکست = | | فایل پادکست = | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست = | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست = | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| نام = حسینقلی | | نام = حسینقلی | ||
| نام خانوادگی = بختیاری | | نام خانوادگی = بختیاری | ||
| زادهٔ = ۱۲۳۷ق (چهارمحال و بختیاری) | | زادهٔ = ۱۲۳۷ق (چهارمحال و بختیاری) | ||
| ناپدید شدن = | | ناپدید شدن = | ||
| درگذشت = ۲۷ رجب ۱۲۹۹ق (اصفهان) | | درگذشت = ۲۷ رجب ۱۲۹۹ق (اصفهان) | ||
| علت مرگ = مسمومیت (قهوه قجری به دستور ناصرالدین شاه) | | علت مرگ = مسمومیت (قهوه قجری به دستور ناصرالدین شاه) | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
| ملیت = ایرانی | | ملیت = ایرانی | ||
| دیگر نامها = ایلخانی بختیاری | | دیگر نامها = ایلخانی بختیاری | ||
| تحصیلات = | | تحصیلات = | ||
| محل تحصیل = | | محل تحصیل = | ||
| شناختهشده برای = مقتدرترین ایلخان و متحدکننده ایل بختیاری | | شناختهشده برای = مقتدرترین ایلخان و متحدکننده ایل بختیاری | ||
| آثار = سرودههای لری و فارسی با تخلص «سیّاره» | | آثار = سرودههای لری و فارسی با تخلص «سیّاره» | ||
| منصب = ایلخانی بختیاری | | منصب = ایلخانی بختیاری | ||
| دوره = قاجار | | دوره = قاجار | ||
| پس از = | | پس از = | ||
| پیش از = | | پیش از = | ||
| همسر = | | همسر = | ||
| فرزندان = اسفندیار خان{{سخ}}علیقلیخان سردار اسعد{{سخ}}نجفقلیخان صمصامالسلطنه{{سخ}}حاج خسرو خان{{سخ}}یوسفخان امیر مجاهد{{سخ}}امیرقلی{{سخ}}بیبی مریم بختیاری | | فرزندان = اسفندیار خان{{سخ}}علیقلیخان سردار اسعد{{سخ}}نجفقلیخان صمصامالسلطنه{{سخ}}حاج خسرو خان{{سخ}}یوسفخان امیر مجاهد{{سخ}}امیرقلی{{سخ}}بیبی مریم بختیاری | ||
| پدر = جعفرقلیخان بختیاری | | پدر = جعفرقلیخان بختیاری | ||
| مادر = بیبی شاهپسند | | مادر = بیبی شاهپسند | ||
| خویشاوندان = | | خویشاوندان = | ||
| جوایز = | | جوایز = | ||
| افتخارات = | | افتخارات = | ||
| درجه نظامی = | | درجه نظامی = | ||
| درجه علمی = | | درجه علمی = | ||
}} | }} | ||
{{درشت|'''حسینقلیخان بختیاری؛'''}} مقتدرترین ایلخان در تاریخ ایل بختیاری. | |||
'''حسینقلیخان بختیاری''' ( | '''حسینقلیخان بختیاری''' (۱۲۳۷–۱۲۹۹ق) از خوانین نامدار طایفه دورکی و مقتدرترین ایلخان در تاریخ [[ایل بختیاری]] بود که با اتحاد طوایف بختیاری، ایجاد ثبات و امنیت و نزدیکشدن به دربار [[قاجار]]، نقش مهمی در تاریخ سیاسی ایران ایفا کرد. | ||
حسینقلیخان بختیاری نقش مهمی در اتحاد و یکپارچگی [[ایل بختیاری]] داشته است. وی با نزدیک شدن به دربار قاجار بر دامنهٔ قدرت و نفوذ خود افزود، اما از این قدرت برای عدالتخواهی و ظلمستیزی بهره گرفت. اقدامات سیاسی و اجتماعی متعدد وی موجب شد که ناصرالدین شاه دستور قتل وی را صادر کند. | |||
==ازدواج== | == معرفی == | ||
حسینقلیخان بختیاری از خوانین معروف طایفه دورَکیِ هفتلنگ بختیاری بود.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/ØسÛÙâÙÙÛâخاÙ_بÙ_جعÙرÙÙÛâخاÙ_اÛÙخاÙÛ_بختÛØ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> وی در سال ۱۲۳۷ق<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.]</ref> در چهار محال و بختیاری متولد شد.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> حسینقلیخان، فرزند جعفرقلیخان بختیاری یکی از خوانین معروف بختیاری و بیبی شاهپسند بوده<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.]</ref> که پس از مرگ پدر در سال ۱۲۵۲ق به همرا برادرانش تحت سرپرستی عموی خود قرار گرفتند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%... . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> وی در سن ۲۴ سالگی با دوراندیشی، مأمور ادارهٔ مناطق دیناران، دورکی و بابادی شد.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> او همچنین خود را به معتمدالدوله ارمنی، حاکم وقت [[اصفهان]]، نزدیک کرد<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.]</ref>و از این راه، حاکمیت منطقهٔ بختیاری به عموی او، مهدیقلیخان، رسید.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> حسینقلیخان پس از دو سال، ادارهٔ طایفهٔ چهارلنگ بختیاری را بر عهده گرفت<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.]</ref> و با حمایت برادران و تدبیر و شجاعت خود، همهٔ حریفان و مخالفان را ناکام گذاشت و ابتدا بهعنوان ناظم بختیاری و سپس بهعنوان ایلخانی بختیاری تا سال ۱۲۹۹ق، نقشآفرینی کرد. حسینقلیخان علاوه بر ادارهٔ ایل بختیاری در منطقهٔ خوزستان و جنوب ایران، مسئول اخذ مالیات و سرکوب برخی آشوبها در ایلات لرستان و قشقایی و کهگیلویه بود.<ref>[http://pahlaviha.pchi.ir/show.php?page=contents&id=18286 . معتضد، «حسینقلیخان بختیاری مالی بود یا نبود!؟»، وبسایت پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران.]</ref> | |||
== ازدواج == | |||
حسینقلیخان بنا بر رسم آن روزگار، در طول حیات خود ۱۰ [[همسر]] اختیار کرد که از آنها صاحب دوازده دختر و شش پسر شد. فرزندان پسر او عبارتاندتند از: | حسینقلیخان بنا بر رسم آن روزگار، در طول حیات خود ۱۰ [[همسر]] اختیار کرد که از آنها صاحب دوازده دختر و شش پسر شد. فرزندان پسر او عبارتاندتند از: | ||
# اسفندیار خان (سردار اسعد اول)؛<ref> | # اسفندیار خان (سردار اسعد اول)؛<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> | ||
# علیقلیخان سردار اسعد (از سران نهضت مشروطه)؛ | # علیقلیخان سردار اسعد (از سران نهضت مشروطه)؛ | ||
# نجفقلیخان صمصامالسلطنه (رئیسالوزرای ایران در دو دوره در عهد قاجار)؛<ref> | # نجفقلیخان صمصامالسلطنه (رئیسالوزرای ایران در دو دوره در عهد قاجار)؛<ref>[http://mostafasatary.blogfa.com/post/125 ستاری، «حسینقلیخان ایلخانی بزرگان لر»، وبسایت مصطفی ستاری]</ref> | ||
# حاج خسرو خان (سردار ظفر)؛ | # حاج خسرو خان (سردار ظفر)؛ | ||
# یوسفخان امیر مجاهد؛ | # یوسفخان امیر مجاهد؛ | ||
# امیرقلی.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/ | # امیرقلی.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> | ||
[[بیبی مریم بختیاری]] نیز دختر شجاع و دلیر حسینقلیخان بود که نقش سازندهای در تاریخ ایران داشته است.<ref>[https://qajartime.com/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D8%AA%D8%... . مهرآبادی، «حسینقلیخان؛ نخستین کسی که بختیاری را متحد کرد»، وبسایت قجرتایم.]</ref> | |||
== | == اتحاد طوایف بختیاری == | ||
حسینقلیخان | حسینقلیخان در یکپارچگی [[ایل بختیاری]] نقش بسزایی داشت. اقدامات و فعالیتهای سیاسی -اجتماعی و نزدیکی وی به دربار حکومتی سبب امتیازهایی برای ایل بختیاری شد. در آن دوران قتل، آشوب و غارت در میان طوایف ایل بختیاری امری مرسوم بود و این امر سبب چند دستگی و ایجاد دشمنی میان طوایف و تیرههای مختلف ایل بختیاری شد. با انتصاب حسینقلیخان بهعنوان ایلخان بختیاری وی به مبارزه با ظلم و غارت و بیثباتی در ایل بختیاری پرداخت و با این کار امنیت، آرامش، صلح و اتحاد را میان طوایف بختیاری برقرار کرد. وی با تأیید امیرکبیر، ایل هفتلنگ و چهارلنگ را زیر یک پرچم متحد کرد و کنفدراسیون بختیاری را بنیان نهاد. اتحاد طوایف بختیاری، سالها بعد در جنبش مشروطیت نقش مؤثری داشت.<ref>[https://sedayehammihan.ir/political/11682/%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%... . «شتابزده درباره حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن.]</ref> | ||
== | == کنشهای سیاسی == | ||
حسینقلیخان با تکیه بر جایگاه اجتماعی خود، اقدامات سیاسی متعددی انجام داد<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%... . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> و بهمنظور عدالتخواهی و مقابله با استکبار خود را به دربار [[قاجار]] نزدیک کرد تا بتواند به دادخواهی مردم بپردازد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 75.]</ref> وی نقش تعیینکنندهای در اتحاد و همدلی طوایف بختیاری، تشکیل جنبشها و حرکتهای سیاسی و مقابله با ظلم حاکمان داشت.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%... . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> از جمله اقدامات حسینقلیخان عبارتاند از: | |||
# همکاری با معتمدالدوله، حاکم [[اصفهان]]؛ | |||
# سرکوب سران یاغی بختیاری مانند موسیخان، رئیس طوایف بابادی به اتهام دزدی و قتل و غارت؛<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> | |||
# تصدی جایگاه نایبالحکومه منطقهٔ بختیاری؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 74.]</ref> | |||
# غلبه بر خوانین ایل بختیاری و برگزیده شدن به مدت ۴۰ سال بهعنوان ایلخانی تمام منطقهٔ بختیاری؛<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%... . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> | |||
# سرکوبی شورشیان و مخالفان دولت مرکزی؛ | |||
# ایجاد امنیت و ثبات در منطقه بختیاری؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 74.]</ref> | |||
# سرکوب طایفهٔ بنیابدالخان در [[خوزستان]] که بعضی از [[شیعیان]] در [[شوشتر]] را سر بریده بودند؛ این اقدام حسینقلیخان، در پی فتوای شیخ جعفر مجتهد، عالم شوشتر بود.<ref>[https://sedayehammihan.ir/political/11682/%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%... . «شتابزده درباره حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن.]</ref> | |||
# دفع حملهٔ انگلیسیها برای اشغال خرمشهر در زمانی که هرات توسط شاه قاجار محاصره شده بود و انگلیسیها با فشار نظامی، خواستار پذیرش جدایی هرات توسط دولت ایران بودند.<ref>[https://sedayehammihan.ir/political/11682/%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%... . «شتابزده درباره حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن.]</ref> | |||
== | == قتل حسینقلیخان == | ||
عدالتخواهی و ظلمستیزی حسینقلیخان موجب شد که [[ناصرالدین شاه]]، از میزان نفوذ و تأثیر حسینقلیخان در ایل بختیاری و دربار احساس خطر کرده و اقدامات و قدرت وی را تهدیدی برای حکومت [[قاجار]] قلمداد کند و سرانجام تصمیم به نابودی او گرفت.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%... . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> مسعود میرزا ظلالسلطان، فرزند ناصرالدین شاه که حاکم وقت اصفهان بود، مأمور قتل حسینقلیخان شد. حسینقلیخان به دعوت ظلالسلطان به اصفهان رفت و پس از تماشای مشق سربازان در میدان شاه، بههمراه ظلالسلطان به عمارت دولتی دعوت شد و به شیوهٔ رایج در دربار قاجار با قهوهٔ قجری مسموم<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> در ۲۷ رجب ۱۲۹۹ق به قتل رسید. جسد حسینقلیخان در تکیه میر در قبرستان تختفولاد اصفهان به خاک سپرده شد.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%... . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> در روز خاکسپاری وی زنهای بختیاری لباسها را پارهپاره کرده و بهرسم بختیاری در مراسم سوگواری دلیرمردان، گیسوان خود را میبریدند.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/887/حسین-قلی-خان-ایلخانی-بختیاری . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> | |||
==ذوق ادبی حسینقلیخان== | == تأثیرات قتل حسینقلیخان بختیاری بر تاریخ ایران == | ||
حسینقلیخان علاوه بر | قتل حسینقلیخان سبب دشمنی بازماندگان ایلخانی با سلسلهٔ قاجاریه شد. برخی فتح تهران توسط بختیاریها و حمایت آنها از مشروطهخواهی را نوعی انتقامگیری ایل بختیاری از سلسلهٔ قاجار بهحساب آوردهاند. همچنین قتل حسینقلیخان بختیاری سبب آشفتگی و کاهش امنیت و آرامش در ایل بختیاری ساکن در منطقهٔ زاگرس بهخصوص خوزستان شد و میزان ناامنی، آشوب و جنگ قدرت میان طوایف بختیاری را افزایش داد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/179310/%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 74.]</ref> برخی فرزندان وی مانند علیقلیخان سردار اسعد و بیبی مریم نیز نقش بسزایی در تاریخ ایران و ایل بختیاری ایفا کرده و از پایهگزاران جنبش مشروطیت بودند.<ref>[http://pahlaviha.pchi.ir/show.php?page=contents&id=18286 . معتضد، «حسینقلیخان بختیاری مالی بود یا نبود!؟»، وبسایت پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران.]</ref> | ||
== ذوق ادبی حسینقلیخان == | |||
حسینقلیخان علاوه بر روحیهٔ مبارزهطلبی و سیاسی، در عرصهٔ شعر و ادب نیز مهارت داشته و اشعار و ترانههای متعددی را به فارسی و لُری با تخلص «سیّاره» سروده است؛ ابیات زیر، از جمله اشعار وی است: | |||
دونی ز چه سر نزیده اُفتُو *** یارُم نَوِریستاده از خو | دونی ز چه سر نزیده اُفتُو *** یارُم نَوِریستاده از خو | ||
ابروی کج تو در همه خلق *** دادُم مو نشان که هو مه نو | ابروی کج تو در همه خلق *** دادُم مو نشان که هو مه نو | ||
مُو با دل زار سی تو آیُم *** تو بانگ زنی | مُو با دل زار سی تو آیُم *** تو بانگ زنی که ای کره نو | ||
یارُم تو بساز کلک و کشتی *** تَسُمِت که بِگِریُمِت اُو<ref> | یارُم تو بساز کلک و کشتی *** تَسُمِت که بِگِریُمِت اُو<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%... . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
* حبیبی، میراندا، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: | == منابع == | ||
* «حسینقلیخان بن | * حبیبی، میراندا، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۴ش. | ||
* ستاری، مصطفی، «حسینقلیخان ایلخانی، بزرگان لر»، وبسایت mostafasatary، تاریخ درج مطلب: | * «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه، تاریخ بازدید: ۴ بهمن ۱۴۰۲ش. | ||
* «شتابزده | * ستاری، مصطفی، «حسینقلیخان ایلخانی، بزرگان لر»، وبسایت mostafasatary، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۳۹۴ش. | ||
* غفارپور، بختیار، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، | * «شتابزده دربارهٔ حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۸ش. | ||
* معتضد، خسرو، «حسینقلیخان بختیاری مالی بود یا نبود!؟»، وبسایت پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران، تاریخ بازدید: | * غفارپور، بختیار، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، فصلنامهٔ گنجینهٔ اسناد، شمارهٔ ۵۱ و ۵۲، ۱۳۸۲ش. | ||
* مهرآبادی، فرهاد، «حسینقلیخان؛ نخستین کسی که بختیاری را متحد کرد»، وبسایت قجرتایم، تاریخ درج مطلب: | * معتضد، خسرو، «حسینقلیخان بختیاری مالی بود یا نبود!؟»، وبسایت پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران، تاریخ بازدید: ۴ بهمن ۱۴۰۲ش. | ||
* مهرآبادی، فرهاد، «حسینقلیخان؛ نخستین کسی که بختیاری را متحد کرد»، وبسایت قجرتایم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۱ش. | |||
<!-- | <!-- | ||
==تغییر مسیرهای پیشنهادی== | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
حسینقلیخان بختیاری{{سخ}} | حسینقلیخان بختیاری{{سخ}} | ||
حسینقلی خان بختیاری{{سخ}} | حسینقلی خان بختیاری{{سخ}} | ||
| خط ۹۸: | خط ۱۰۱: | ||
ایلخانی بختیاری{{سخ}} | ایلخانی بختیاری{{سخ}} | ||
--> | --> | ||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
[[رده:خوانین بختیاری]] | [[رده:خوانین بختیاری]] | ||
[[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹ (قمری)]] | [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹ (قمری)]] | ||
[[رده:زادگان ۱۲۳۷ (قمری)]] | [[رده:زادگان ۱۲۳۷ (قمری)]] | ||
[[رده:مدفونان در تخت فولاد]] | [[رده:مدفونان در تخت فولاد]] | ||
[[رده:هندسه بحث رباتیک]] | [[رده:هندسه بحث رباتیک]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۴
| نام | حسینقلی |
|---|---|
| نام خانوادگی | بختیاری |
| علت مرگ | مسمومیت (قهوه قجری به دستور ناصرالدین شاه) |
| مدفن | تکیه میر، تختفولاد اصفهان |
| محل زندگی | خوزستان بختیاری |
| ملیت | ایرانی |
| شناختهشده برای | مقتدرترین ایلخان و متحدکننده ایل بختیاری |
| آثار | سرودههای لری و فارسی با تخلص «سیّاره» |
| منصب | ایلخانی بختیاری |
| دوره | قاجار |
| فرزندان | اسفندیار خان علیقلیخان سردار اسعد نجفقلیخان صمصامالسلطنه حاج خسرو خان یوسفخان امیر مجاهد امیرقلی بیبی مریم بختیاری |
| پدر | جعفرقلیخان بختیاری |
| مادر | بیبی شاهپسند |
حسینقلیخان بختیاری؛ مقتدرترین ایلخان در تاریخ ایل بختیاری.
حسینقلیخان بختیاری (۱۲۳۷–۱۲۹۹ق) از خوانین نامدار طایفه دورکی و مقتدرترین ایلخان در تاریخ ایل بختیاری بود که با اتحاد طوایف بختیاری، ایجاد ثبات و امنیت و نزدیکشدن به دربار قاجار، نقش مهمی در تاریخ سیاسی ایران ایفا کرد.
حسینقلیخان بختیاری نقش مهمی در اتحاد و یکپارچگی ایل بختیاری داشته است. وی با نزدیک شدن به دربار قاجار بر دامنهٔ قدرت و نفوذ خود افزود، اما از این قدرت برای عدالتخواهی و ظلمستیزی بهره گرفت. اقدامات سیاسی و اجتماعی متعدد وی موجب شد که ناصرالدین شاه دستور قتل وی را صادر کند.
معرفی
حسینقلیخان بختیاری از خوانین معروف طایفه دورَکیِ هفتلنگ بختیاری بود.[۱] وی در سال ۱۲۳۷ق[۲] در چهار محال و بختیاری متولد شد.[۳] حسینقلیخان، فرزند جعفرقلیخان بختیاری یکی از خوانین معروف بختیاری و بیبی شاهپسند بوده[۴] که پس از مرگ پدر در سال ۱۲۵۲ق به همرا برادرانش تحت سرپرستی عموی خود قرار گرفتند.[۵] وی در سن ۲۴ سالگی با دوراندیشی، مأمور ادارهٔ مناطق دیناران، دورکی و بابادی شد.[۶] او همچنین خود را به معتمدالدوله ارمنی، حاکم وقت اصفهان، نزدیک کرد[۷]و از این راه، حاکمیت منطقهٔ بختیاری به عموی او، مهدیقلیخان، رسید.[۸] حسینقلیخان پس از دو سال، ادارهٔ طایفهٔ چهارلنگ بختیاری را بر عهده گرفت[۹] و با حمایت برادران و تدبیر و شجاعت خود، همهٔ حریفان و مخالفان را ناکام گذاشت و ابتدا بهعنوان ناظم بختیاری و سپس بهعنوان ایلخانی بختیاری تا سال ۱۲۹۹ق، نقشآفرینی کرد. حسینقلیخان علاوه بر ادارهٔ ایل بختیاری در منطقهٔ خوزستان و جنوب ایران، مسئول اخذ مالیات و سرکوب برخی آشوبها در ایلات لرستان و قشقایی و کهگیلویه بود.[۱۰]
ازدواج
حسینقلیخان بنا بر رسم آن روزگار، در طول حیات خود ۱۰ همسر اختیار کرد که از آنها صاحب دوازده دختر و شش پسر شد. فرزندان پسر او عبارتاندتند از:
- اسفندیار خان (سردار اسعد اول)؛[۱۱]
- علیقلیخان سردار اسعد (از سران نهضت مشروطه)؛
- نجفقلیخان صمصامالسلطنه (رئیسالوزرای ایران در دو دوره در عهد قاجار)؛[۱۲]
- حاج خسرو خان (سردار ظفر)؛
- یوسفخان امیر مجاهد؛
- امیرقلی.[۱۳]
بیبی مریم بختیاری نیز دختر شجاع و دلیر حسینقلیخان بود که نقش سازندهای در تاریخ ایران داشته است.[۱۴]
اتحاد طوایف بختیاری
حسینقلیخان در یکپارچگی ایل بختیاری نقش بسزایی داشت. اقدامات و فعالیتهای سیاسی -اجتماعی و نزدیکی وی به دربار حکومتی سبب امتیازهایی برای ایل بختیاری شد. در آن دوران قتل، آشوب و غارت در میان طوایف ایل بختیاری امری مرسوم بود و این امر سبب چند دستگی و ایجاد دشمنی میان طوایف و تیرههای مختلف ایل بختیاری شد. با انتصاب حسینقلیخان بهعنوان ایلخان بختیاری وی به مبارزه با ظلم و غارت و بیثباتی در ایل بختیاری پرداخت و با این کار امنیت، آرامش، صلح و اتحاد را میان طوایف بختیاری برقرار کرد. وی با تأیید امیرکبیر، ایل هفتلنگ و چهارلنگ را زیر یک پرچم متحد کرد و کنفدراسیون بختیاری را بنیان نهاد. اتحاد طوایف بختیاری، سالها بعد در جنبش مشروطیت نقش مؤثری داشت.[۱۵]
کنشهای سیاسی
حسینقلیخان با تکیه بر جایگاه اجتماعی خود، اقدامات سیاسی متعددی انجام داد[۱۶] و بهمنظور عدالتخواهی و مقابله با استکبار خود را به دربار قاجار نزدیک کرد تا بتواند به دادخواهی مردم بپردازد.[۱۷] وی نقش تعیینکنندهای در اتحاد و همدلی طوایف بختیاری، تشکیل جنبشها و حرکتهای سیاسی و مقابله با ظلم حاکمان داشت.[۱۸] از جمله اقدامات حسینقلیخان عبارتاند از:
- همکاری با معتمدالدوله، حاکم اصفهان؛
- سرکوب سران یاغی بختیاری مانند موسیخان، رئیس طوایف بابادی به اتهام دزدی و قتل و غارت؛[۱۹]
- تصدی جایگاه نایبالحکومه منطقهٔ بختیاری؛[۲۰]
- غلبه بر خوانین ایل بختیاری و برگزیده شدن به مدت ۴۰ سال بهعنوان ایلخانی تمام منطقهٔ بختیاری؛[۲۱]
- سرکوبی شورشیان و مخالفان دولت مرکزی؛
- ایجاد امنیت و ثبات در منطقه بختیاری؛[۲۲]
- سرکوب طایفهٔ بنیابدالخان در خوزستان که بعضی از شیعیان در شوشتر را سر بریده بودند؛ این اقدام حسینقلیخان، در پی فتوای شیخ جعفر مجتهد، عالم شوشتر بود.[۲۳]
- دفع حملهٔ انگلیسیها برای اشغال خرمشهر در زمانی که هرات توسط شاه قاجار محاصره شده بود و انگلیسیها با فشار نظامی، خواستار پذیرش جدایی هرات توسط دولت ایران بودند.[۲۴]
قتل حسینقلیخان
عدالتخواهی و ظلمستیزی حسینقلیخان موجب شد که ناصرالدین شاه، از میزان نفوذ و تأثیر حسینقلیخان در ایل بختیاری و دربار احساس خطر کرده و اقدامات و قدرت وی را تهدیدی برای حکومت قاجار قلمداد کند و سرانجام تصمیم به نابودی او گرفت.[۲۵] مسعود میرزا ظلالسلطان، فرزند ناصرالدین شاه که حاکم وقت اصفهان بود، مأمور قتل حسینقلیخان شد. حسینقلیخان به دعوت ظلالسلطان به اصفهان رفت و پس از تماشای مشق سربازان در میدان شاه، بههمراه ظلالسلطان به عمارت دولتی دعوت شد و به شیوهٔ رایج در دربار قاجار با قهوهٔ قجری مسموم[۲۶] در ۲۷ رجب ۱۲۹۹ق به قتل رسید. جسد حسینقلیخان در تکیه میر در قبرستان تختفولاد اصفهان به خاک سپرده شد.[۲۷] در روز خاکسپاری وی زنهای بختیاری لباسها را پارهپاره کرده و بهرسم بختیاری در مراسم سوگواری دلیرمردان، گیسوان خود را میبریدند.[۲۸]
تأثیرات قتل حسینقلیخان بختیاری بر تاریخ ایران
قتل حسینقلیخان سبب دشمنی بازماندگان ایلخانی با سلسلهٔ قاجاریه شد. برخی فتح تهران توسط بختیاریها و حمایت آنها از مشروطهخواهی را نوعی انتقامگیری ایل بختیاری از سلسلهٔ قاجار بهحساب آوردهاند. همچنین قتل حسینقلیخان بختیاری سبب آشفتگی و کاهش امنیت و آرامش در ایل بختیاری ساکن در منطقهٔ زاگرس بهخصوص خوزستان شد و میزان ناامنی، آشوب و جنگ قدرت میان طوایف بختیاری را افزایش داد.[۲۹] برخی فرزندان وی مانند علیقلیخان سردار اسعد و بیبی مریم نیز نقش بسزایی در تاریخ ایران و ایل بختیاری ایفا کرده و از پایهگزاران جنبش مشروطیت بودند.[۳۰]
ذوق ادبی حسینقلیخان
حسینقلیخان علاوه بر روحیهٔ مبارزهطلبی و سیاسی، در عرصهٔ شعر و ادب نیز مهارت داشته و اشعار و ترانههای متعددی را به فارسی و لُری با تخلص «سیّاره» سروده است؛ ابیات زیر، از جمله اشعار وی است: دونی ز چه سر نزیده اُفتُو *** یارُم نَوِریستاده از خو ابروی کج تو در همه خلق *** دادُم مو نشان که هو مه نو مُو با دل زار سی تو آیُم *** تو بانگ زنی که ای کره نو یارُم تو بساز کلک و کشتی *** تَسُمِت که بِگِریُمِت اُو[۳۱]
پانویس
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص74.
- ↑ . معتضد، «حسینقلیخان بختیاری مالی بود یا نبود!؟»، وبسایت پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران.
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ ستاری، «حسینقلیخان ایلخانی بزرگان لر»، وبسایت مصطفی ستاری
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ . مهرآبادی، «حسینقلیخان؛ نخستین کسی که بختیاری را متحد کرد»، وبسایت قجرتایم.
- ↑ . «شتابزده درباره حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن.
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 75.
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 74.
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 74.
- ↑ . «شتابزده درباره حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن.
- ↑ . «شتابزده درباره حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن.
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
- ↑ . حبیبی، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر.
- ↑ . غفارپور، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، 1382ش، ص-73 74.
- ↑ . معتضد، «حسینقلیخان بختیاری مالی بود یا نبود!؟»، وبسایت پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران.
- ↑ . «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه.
منابع
- حبیبی، میراندا، «حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.
- «حسینقلیخان بن جعفرقلیخان ایلخانی بختیاری»، ویکیفقه، تاریخ بازدید: ۴ بهمن ۱۴۰۲ش.
- ستاری، مصطفی، «حسینقلیخان ایلخانی، بزرگان لر»، وبسایت mostafasatary، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۳۹۴ش.
- «شتابزده دربارهٔ حسینقلیخان ایلخانی بختیاری»، وبسایت صدای هممیهن، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۸ش.
- غفارپور، بختیار، «قتل حسینقلیخان، ایلخانی بختیاری و نقش معتمدالدوله حاکم فارس در آن»، فصلنامهٔ گنجینهٔ اسناد، شمارهٔ ۵۱ و ۵۲، ۱۳۸۲ش.
- معتضد، خسرو، «حسینقلیخان بختیاری مالی بود یا نبود!؟»، وبسایت پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران، تاریخ بازدید: ۴ بهمن ۱۴۰۲ش.
- مهرآبادی، فرهاد، «حسینقلیخان؛ نخستین کسی که بختیاری را متحد کرد»، وبسایت قجرتایم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۱ش.