پیشنویس:خانهداری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
== دیدگاههای فرهنگی و اجتماعی معاصر == | == دیدگاههای فرهنگی و اجتماعی معاصر == | ||
پس از [[جنگ جهانی دوم]]، بازتعریف نقش خانهداری با گسترش اشتغال و برجستهشدن ارزش اقتصادی کار شتاب گرفت و به تقابل میان ارزشهای اقتصادی و کارکردهای غیرمادی این نقش، مانند [[تربیت]] و ایجاد [[آرامش]]، انجامید.<ref>مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1369ش، ص225.</ref> این تقابل در نگاههای معاصر نیز ادامه دارد؛ بهگونهای که تأکید بر حق انتخاب زنان میان خانهداری، اشتغال یا ترکیب هر دو مطرح است. الگوی ترکیبی این نقش بهویژه از سوی مردان مورد توجه است.<ref>ابوالحسنی و همکاران، «فهم مردان و زنان از نقش خانهداری»، ۱۴۰۴ش.</ref> برخی معتقدند نگاه صرفاً اقتصادی به خانهداری با اشکالاتی همراه | پس از [[جنگ جهانی دوم]]، بازتعریف نقش خانهداری با گسترش اشتغال و برجستهشدن ارزش اقتصادی کار شتاب گرفت و به تقابل میان ارزشهای اقتصادی و کارکردهای غیرمادی این نقش، مانند [[تربیت]] و ایجاد [[آرامش]]، انجامید.<ref>مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1369ش، ص225.</ref> این تقابل در نگاههای معاصر نیز ادامه دارد؛ بهگونهای که تأکید بر حق انتخاب زنان میان خانهداری، اشتغال یا ترکیب هر دو مطرح است. الگوی ترکیبی این نقش بهویژه از سوی مردان مورد توجه است.<ref>ابوالحسنی و همکاران، «فهم مردان و زنان از نقش خانهداری»، ۱۴۰۴ش.</ref> برخی معتقدند نگاه صرفاً اقتصادی به خانهداری با اشکالاتی همراه است؛ زیرا ابعاد غیرقابلتقویم آن، از جمله ایجاد آرامش روانی،<ref>حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۸–۱۶۷.</ref> [[فرهنگپذیری]]، [[جامعهپذیری]] و [[سرمایه اجتماعی]]، را نادیده میگیرد و میتواند به تضعیف کارکردهای فرهنگی و اجتماعی خانواده بینجامد.<ref>حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۷.</ref> در این میان، گسترش [[کسبوکارهای خانگی]] در برخی جوامع، نشاندهنده امکان همزیستی نقشهای مراقبتی با فعالیتهای اقتصادی در فضای خانه است؛ بدون آنکه ماهیت خانوادگی این نقش دگرگون شود.<ref>مژدکانلو و سیلاخوری، «تأثیر بررسی کسب و کارهای خانگی بر رضایت زنان خانهدار»، ۱۴۰۲ش، ص۷.</ref> | ||
== خانهداری در سبک زندگی اسلامیایرانی == | == خانهداری در سبک زندگی اسلامیایرانی == | ||
در [[سبک زندگی اسلامیایرانی]]، خانهداری | در [[سبک زندگی اسلامیایرانی]]، خانهداری الگویی برای زیست خانوادگی و دارای نقش اجتماعی ارزشمند است که مادری و همسری را دربر میگیرد و بر مشارکت و توافق بنا شده است. این دیدگاه ضمن پذیرش حق مالی برای کارهای مشخص خانگی مانند اجرتالمثل، بر مدیریت مشترک خانه و الگوی همکاری تأکید دارد.<ref>احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۳۰۲–۳۰۱.</ref> مدیریت مؤثر خانهداری علاوه بر تأثیر مستقیم بر سلامت روانی و انسجام عاطفی خانواده، بهعنوان یک سرمایه اجتماعی در مقیاس کلان به حفظ هویت جمعی، کاهش آسیبهای اجتماعی و تقویت پیوندهای اجتماعی عمل میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/525797/ دولتخواه و همکاران، «رهیافتی برشغل خانهداری و تأثیرگذاری تربیتی آن در دین اسلام»، ۱۴۰۱ش، ص۱۷-۱۶.]</ref> | ||
== راهکارهای حمایت از خانهداری == | == راهکارهای حمایت از خانهداری == | ||
برخی راهکارهای پیشنهادشده برای حمایت از خانهداری عبارتند از: | برخی راهکارهای پیشنهادشده برای حمایت از خانهداری عبارتند از: | ||
# | # به رسمیت شناختن قانونی خانهداری بهعنوان یک شغل. | ||
# ایجاد نظام | # ایجاد نظام بیمۀ ویژه (بازنشستگی و درمان).<ref>سنجریمقدم، «بررسی جایگاه اشتغال زنان»، ۱۴۰۴ش، ص۷۵.</ref> | ||
# ترویج فرهنگ پرداخت اجرتالمثل. | # ترویج فرهنگ پرداخت اجرتالمثل. | ||
# افزایش حمایتهای مالیاتی و [[یارانه|یارانهای]] برای خانوادههای دارای زن خانهدار. | # افزایش حمایتهای مالیاتی و [[یارانه|یارانهای]] برای خانوادههای دارای زن خانهدار. | ||
# درج فعالیتهای خانگی در نظام آماری و محاسبه در [[تولید ناخالص داخلی]].<ref>سنجریمقدم، «بررسی جایگاه اشتغال زنان»، ص۷۶.</ref> | # درج فعالیتهای خانگی در نظام آماری و محاسبه در [[تولید ناخالص داخلی]].<ref>سنجریمقدم، «بررسی جایگاه اشتغال زنان»، ص۷۶.</ref> | ||
# گسترش آموزش با ایجاد مراکز مهارتافزایی و توانمندسازی، آموزشهای هدفمند اولیه و | # گسترش آموزش با ایجاد مراکز مهارتافزایی و توانمندسازی، آموزشهای هدفمند اولیه و ضمن خدمت.<ref>حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۵۸: | خط ۵۸: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
* آبوت، | * آبوت، پاملا و والاس، کلر، ''جامعهشناسی زنان''، ترجمه منیژه نجمعراقی، تهران، نی، ۱۳۸۳ش. | ||
* آزاد ارمکی، تقی، ''جامعهشناسی خانواده ایرانی''، تهران، سمت، ۱۳۹۰ش. | * آزاد ارمکی، تقی، ''جامعهشناسی خانواده ایرانی''، تهران، سمت، ۱۳۹۰ش. | ||
* ابوالحسنی، | * ابوالحسنی، فضه و دیگران، «فهم مردان و زنان از نقش خانهداری»، ''خانوادهپژهی''، سال ۲۱، شماره ۱، ۱۴۰۴ش. | ||
* احمدیه، مریم، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۵، ۱۳۸۳ش. | * احمدیه، مریم، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۵، ۱۳۸۳ش. | ||
* امینفر، صبورا، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانهداری»، ''دین و سیاست فرهنگی''، | * امینفر، صبورا، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانهداری»، ''دین و سیاست فرهنگی''، دوره ۱، شماره ۲، ۱۳۹۳ش. | ||
* بجنوردی، سیدحسن، ''القواعد الفقهیه''، قم، الهادی، ۱۴۱۹ق. | * بجنوردی، سیدحسن، ''القواعد الفقهیه''، قم، الهادی، ۱۴۱۹ق. | ||
* بدریمنش، | * بدریمنش، اعظم و صادقی فسایی، سهیلا، «مطالعه تفسیری نقش خانهداری»، ''فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده''، سال ۱۰، شماره ۳۱، ۱۳۹۴ش. | ||
* تانگ، روزماری، ''نقد و نظر: درآمدی جامع به نظریههای فمینیستی''، ترجمه منیژه نجمعراقی، تهران، نی، ۱۳۸۷ش. | * تانگ، روزماری، ''نقد و نظر: درآمدی جامع به نظریههای فمینیستی''، ترجمه منیژه نجمعراقی، تهران، نی، ۱۳۸۷ش. | ||
* حسینپور، | * حسینپور، فاطمه و دیگران، «فهم خانهداری بهعنوان یک شغل و چالشهای آن از منظر زنان خانهدار شهر قم»، دوره ۱۲، شماره ۴۶، ۱۴۰۰ش. | ||
* حسینی اکبرنژاد، حوریه، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، | * حسینی اکبرنژاد، حوریه، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال ۲۲، شماره ۸۸، ۱۳۹۹ش. | ||
* «خانهداری؛ هنری با مسئولیتهای بزرگ در بنای خانواده و جامعه»، وبسایت آرشیو کامل، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۴۰۴ش. | * «خانهداری؛ هنری با مسئولیتهای بزرگ در بنای خانواده و جامعه»، وبسایت آرشیو کامل، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
* دولتخواه، | * دولتخواه، لیلا و دیگران، «رهیافتی برشغل خانهداری و تأثیرگذاری تربیتی آن در دین اسلام»، خانواده درمانی کاربردی، دوره ۳، شماره ۵، ۱۴۰۱ش. | ||
* دهخدا، علیاکبر، ''لغتنامه''، | * دهخدا، علیاکبر، ''لغتنامه''، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 1 بهمن 1404ش. | ||
* ساروی، | * ساروی، فتیحهکرمان، «مقایسه کیفیت زندگی وابسته بهسلامت زنان شاغل و خانهدار»، ''پایش''، سال ۱۱، شماره ۱، ۱۳۹۰ش. | ||
* سنجریمقدم، فریبا و دیگران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، ''رهیافت انقلاب اسلامی''، دوره ۱۹، شماره ۷۰، ۱۴۰۴ش. | |||
* سنجریمقدم، | * شریفی، الهام و دیگران، «عدالتسنجی شغل خانهداری زنان خانهدار»، ''آموزههای فقه مدنی''، دوره ۹، شماره ۱۵، ۱۳۹۶ش. | ||
* شریفی، | * شیری، حامد و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربهٔ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، ''زن در توسعه و سیاست''، سال ۲۳، شماره ۱، ۱۴۰۴ش. | ||
* شیری، حامد و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربهٔ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، ''زن در توسعه و سیاست''، | * صادقی فسایی، سهیلا و میرحسینی، زهرا، «فهم خانهداری در بستر نقشهای جنسیتی: مطالعه کیفی در شهر تهران»، علوم اجتماعی، ۱۳۹۵ش. | ||
* غمامی، زهرا | * غمامی، زهرا سادات و علوی، سیدیحیی، «الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار»، مطالعات زنان و خانواده، سال ۵، شماره ۸، ۱۳۹۷ش. | ||
* فرنچ، مارلین، ''جنگ علیه زنان''، ترجمه توراندخت تمدن، تهران، علمی، ۱۳۷۴ش. | * فرنچ، مارلین، ''جنگ علیه زنان''، ترجمه توراندخت تمدن، تهران، علمی، ۱۳۷۴ش. | ||
* کریمی، | * کریمی، نسیم و میرزادارائی، حمیده، ''چند لقمه حرف حلال برای خانواده''، اصفهان، حدیث راه عشق، ۱۳۹۷ش. | ||
* گلشن فومنی، محمدرسول، ''روانشناسی اجتماعی''، تهران، وانیا، ۱۳۹۱ش. | * گلشن فومنی، محمدرسول، ''روانشناسی اجتماعی''، تهران، وانیا، ۱۳۹۱ش. | ||
* مژدکانلو، | * لگیت، مارلین، زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در غرب، تهران، نی، ۱۳۹۴ش. | ||
* «مصائب پنهان خانهداری»، | * مژدکانلو، داود و سیلاخوری، زهرا، «تأثیر بررسی کسب و کارهای خانگی بر رضایت زنان خانهدار»، هفتمین کنفرانس ملی افقهای نوین در علوم انسانی، اقتصاد، کارآفرینی، اصفهان، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۴۰۲ش. | ||
* «مصائب پنهان خانهداری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۹ش. | |||
* مطهری، مرتضی، ''نظام حقوق زن در اسلام''، تهران، صدرا، ۱۳۶۹ش. | * مطهری، مرتضی، ''نظام حقوق زن در اسلام''، تهران، صدرا، ۱۳۶۹ش. | ||
* هام، مگی، ''فرهنگ نظریههای فمنیستی''، ترجمه فیروزه مهاجر و همکاران، تهران، توسعه، ۱۳۸۲ش. | * هام، مگی، ''فرهنگ نظریههای فمنیستی''، ترجمه فیروزه مهاجر و همکاران، تهران، توسعه، ۱۳۸۲ش. | ||
نسخهٔ ۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۴۲
خانهداری؛ مجموعهای از فعالیتها برای اداره و مدیریت امور خانه و خانواده.
خانهداری به مجموعهای از فعالیتها و مسئولیتهای مرتبط با ادارهٔ خانه و زندگی خانوادگی گفته میشود که ابعاد مدیریتی، مراقبتی، عاطفی و تربیتی را دربر میگیرد. این نقش در سنتهای فرهنگی گوناگون با مادری و همسری پیوند داشته است. خانهداری در خوانشهای معاصر بهعنوان نقشی اجتماعی و مدیریتیِ مشترک میان زن و مرد نیز تعریف میشود. در مطالعات خانواده و جنسیت، الگوهای خانهداری معمولاً به سه دستهٔ محوریت زن، محوریت مرد و مشارکتی تقسیم میشوند. از دیدگاه اسلام، کار خانگی بهعنوان بخشی از خانهداری فعالیتی ارزشمند و مبتنی بر انتخاب است که میتواند برای آن دستمزد (اجرتالمثل) در نظر گرفته شود و همچنین تقسیم مسئولیتهای خانگی میان زن و مرد مورد تأکید است.
مفهومشناسی
خانهداری در لغت بهمعنای میانهروی، درستخرجی و تدبیر امور منزل است.[۱] این مفهوم در گذشته مجموعهای از وظایف مرتبط با امور خانواده[۲] و مدیریت خانه، مهارتهای ادارۀ خانه و مجموعه دانشهای مرتبط با آن مانند آشپزی و خیاطی را دربر میگرفت؛[۳] با نقشهایی مانند مادری و همسری پیوند داشت[۴] و دارای ابعاد مدیریتی، عاطفی و تربیتی بود.[۵]
در ادبیات معاصر، خانهداری بهعنوان رفتار، کردار یا وظیفهای که مرتبط با خانواده[۶] و الگوی مدیریت خانواده و نقش اجتماعی است، تعریف میشود. در این خوانش، خانهداری شامل مسئولیتهایی مرتبط با حیات خانوادگی است.[۷] در این چارچوب، خانهداری نقشی با مسئولیتهای مشترک میان زن و مرد تلقی میشود؛ بهگونهای که نقشهای مادری و همسری در بستر آن معنا مییابند.[۸] با این حال، در جوامع مختلفی از جمله ایران، سهم زنان در انجام وظایف خانهداری بیشتر گزارش شده و در فرهنگ ایرانی از زنان خانهدار با عنوان کدبانو یاد میشود. از این منظر، خانهداری بیش از آنکه شغلی با تعریف قراردادی و دستمزد رسمی باشد، یک وظیفه خانوادگی و نقش اجتماعی چندبعدی محسوب میشود.[۹]
اقسام خانهداری
الگوهای غالب در ایفای نقش خانهداری در مطالعات مرتبط با خانواده و جنسیت، به سه شکل اصلی دستهبندی میشود:
- الگو با محوریت زن: مسئولیت اصلی اداره و مدیریت امور خانه بهعنوان وظیفهای خانوادگی بر عهده زن است.
- الگو با محوریت مرد: مرد، خانهداری را بهعنوان مسئولیت و پیشۀ اصلی خود بر عهده دارد.
- الگوی مشارکتی: الگویی که در آن وظایف عملی خانه و کار خانگی و مسئولیتهای مدیریتی بین زن و مرد براساس توافق، علاقه یا وقت تقسیم میشود.[۱۰]
تحولات آماری
جهان
برآوردهای سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۱م نشان میدهد ارزش اقتصادی فعالیتهای کار خانگی بدون مزد که اغلب توسط زنان انجام میشود، حدود ۱۱ تریلیون دلار بوده است. این رقم صرفاً ناظر بر ارزش مالی فعالیتهایی چون نظافت، پختوپز و مراقبت روزمره است و تمام ابعاد مفهومی و اجتماعی خانهداری را دربر نمیگیرد.[۱۱]
ایران
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۱ش، حدود ۲۱ میلیون زن خانهدار در ایران وجود دارد که معادل ۶۲درصد از کل جمعیت زنان و حدود ۸۰درصد از زنان متأهل کشور است.[۱۲] بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ش، بیش از ۱۴ میلیون زن به عنوان خانهدار ثبت شدهاند.[۱۳] بیشترین تمرکز جمعیتی زنان خانهدار در گروه سنی ۳۰ تا ۳۴ سال گزارش شده و حدود ۶درصد از آنان ازدواج نکردهاند.[۱۴]
تحولات تاریخی و اجتماعی خانهداری
خانهداری در جوامع سنتی
در جوامع گذشته، نقش خانهداری بهعنوان بخش اصلی هویت زنان شناخته میشد.[۱۵] نبود زیرساختهای شهری و فناوری، انجام کارهای خانگی ضروری برای بقا، مانند تهیه و حمل آب، پختوپز با سوختهای سنتی و نگهداری وسایل گرمایشی را پرزحمت میکرد. با اینحال، خانهداری صرفاً به فعالیتهای فیزیکی محدود نبود و مدیریت منابع خانوار، مراقبت عاطفی و تربیت اعضای خانواده را نیز دربر میگرفت. با گسترش شهرنشینی و فناوری، بخشی از این وظایف دگرگون شد؛ اما کارکردهای مدیریتی و مراقبتی همچنان باقی ماند.[۱۶]
خانهداری در جوامع صنعتی و مدرن
انقلاب صنعتی با تفکیک کار از خانه و گسترش اشتغال، حضور زنان در عرصۀ عمومی را افزایش داد. جنبشهای فمینیستی نیز در سرعت گرفتن این فرایند مؤثر بود.[۱۷] این فرآید بخشی از کارهای خانگی را به تولید عمومی منتقل و انجام برخی وظایف را آسانتر کرد. محورهای خانهداری شامل مدیریت خانوار، نظافت، شستوشو و مراقبت روزمره و عاطفی از کودکان بر جای ماند.[۱۸] با این حال، حضور زنان در بازار کار رسمی و ایجاد پدیدۀ «بار دوگانه» باعث شده تا در برخی دیدگاهها، نیاز به تقسیم عادلانهتر کارهای خانه و اجرای سیاستهای حمایتی مانند مرخصی والدین و بیمه بیش از پیش احساس شود.[۱۹] این تجربه در برخی جوامع باعث شد تا دربارۀ ارزش این نقش بازنگری شده و تمایل به مدیریت خانواده تقویت شود. در واکنش به این موضوع، برخی کشورها با پذیرش ارزش اجتماعی و اقتصادی خانهداری، حمایتهایی مانند بیمه، تأمین اجتماعی و تسهیلات نگهداری از کودک را برای افرادی که این نقش را بر عهده دارند، فراهم کردند.[۲۰]
خانهداری در جامعه شهری
شهرنشینی با ایجاد امکاناتی مانند آب، برق، حملونقل و خدمات شهری، نقش خانهداری را به مدیریت کیفیت زندگی در شهر تغییر داده است. این تغییر، اهمیت و پیچیدگی این نقش را بیشتر کرده و نیازمند مهارتهایی مانند استفاده از خدمات شهری و برنامهریزی اقتصادی دقیق است. همچنین، امکان تعاملات شهری و استفاده از فضاهای عمومی، به غنیتر شدن ابعاد تربیتی و اجتماعی این نقش کمک کرده است.[۲۱]
خانهداری در فقه اسلامی
در فقه اسلامی، بر تعاون و محوریت محبت در زندگی خانوادگی تأکید میشود. در احکام فقهی، خانهداری وظیفه واجب شرعی زن محسوب نمیشود[۲۲] و انجام آن بر پایه توافق و همکاری میان زوجین استوار است. همچنین در مواردی مانند پختوپز یا شستوشو، امکان دریافت دستمزد وجود دارد.[۲۳] این حکم تنها شامل فعالیتهای عینی و قابل ارزیابی است و نقشهای عاطفی و تربیتی زن از جمله مادری و همسری را دربر نمیگیرد.[۲۴]
خانهداری در نظریات فمینیستی
نظریات فمینیستی از جمله نخستین دیدگاههای اجتماعی هستند که خانهداری را بهعنوان مسئلهای کلیدی در نابرابریهای جنسیتی مطرح کردهاند.[۲۵] اثر «زن خانهدار» از مطالعات اولیۀ این حوزه به شمار میرود.[۲۶] جامعهشناسان فمینیست از جمله مرلین فرنچ،[۲۷] آن اکلی،[۲۸] اسکات هیلدا و مارگارت بنستون[۲۹] با تأثیر از اندیشههای مارکسیستی، کار خانگی را در نظام سرمایهداری فاقد ارزش اقتصادی برای زن دانسته و آن را سازوکاری برای بازتولید تقسیم کار جنسی، تداوم نظام مردسالاری و خدمت به نظام سرمایه داری تفسیر کردهاند.[۳۰]
علیرغم اشتراک نظر فمینیستها در نقد ماهیت خانهداری،[۳۱] رویکردهای عملی آنها متفاوت است. برخی معتقدند تعیین دستمزد در برابر خانهداری میتواند این مسئله را حل کند. در نقطه مقابل، گروهی دیگر این دیدگاه را رد میکنند و معتقدند که دستمزدیکردن خانهداری، زنان را در انزوا نگه میدارد، نهاد خانواده هستهای را تحکیم میبخشد و مشکل بنیادین تقسیم جنسی کار را برطرف نمیکند.[۳۲]
دیدگاههای فرهنگی و اجتماعی معاصر
پس از جنگ جهانی دوم، بازتعریف نقش خانهداری با گسترش اشتغال و برجستهشدن ارزش اقتصادی کار شتاب گرفت و به تقابل میان ارزشهای اقتصادی و کارکردهای غیرمادی این نقش، مانند تربیت و ایجاد آرامش، انجامید.[۳۳] این تقابل در نگاههای معاصر نیز ادامه دارد؛ بهگونهای که تأکید بر حق انتخاب زنان میان خانهداری، اشتغال یا ترکیب هر دو مطرح است. الگوی ترکیبی این نقش بهویژه از سوی مردان مورد توجه است.[۳۴] برخی معتقدند نگاه صرفاً اقتصادی به خانهداری با اشکالاتی همراه است؛ زیرا ابعاد غیرقابلتقویم آن، از جمله ایجاد آرامش روانی،[۳۵] فرهنگپذیری، جامعهپذیری و سرمایه اجتماعی، را نادیده میگیرد و میتواند به تضعیف کارکردهای فرهنگی و اجتماعی خانواده بینجامد.[۳۶] در این میان، گسترش کسبوکارهای خانگی در برخی جوامع، نشاندهنده امکان همزیستی نقشهای مراقبتی با فعالیتهای اقتصادی در فضای خانه است؛ بدون آنکه ماهیت خانوادگی این نقش دگرگون شود.[۳۷]
خانهداری در سبک زندگی اسلامیایرانی
در سبک زندگی اسلامیایرانی، خانهداری الگویی برای زیست خانوادگی و دارای نقش اجتماعی ارزشمند است که مادری و همسری را دربر میگیرد و بر مشارکت و توافق بنا شده است. این دیدگاه ضمن پذیرش حق مالی برای کارهای مشخص خانگی مانند اجرتالمثل، بر مدیریت مشترک خانه و الگوی همکاری تأکید دارد.[۳۸] مدیریت مؤثر خانهداری علاوه بر تأثیر مستقیم بر سلامت روانی و انسجام عاطفی خانواده، بهعنوان یک سرمایه اجتماعی در مقیاس کلان به حفظ هویت جمعی، کاهش آسیبهای اجتماعی و تقویت پیوندهای اجتماعی عمل میکند.[۳۹]
راهکارهای حمایت از خانهداری
برخی راهکارهای پیشنهادشده برای حمایت از خانهداری عبارتند از:
- به رسمیت شناختن قانونی خانهداری بهعنوان یک شغل.
- ایجاد نظام بیمۀ ویژه (بازنشستگی و درمان).[۴۰]
- ترویج فرهنگ پرداخت اجرتالمثل.
- افزایش حمایتهای مالیاتی و یارانهای برای خانوادههای دارای زن خانهدار.
- درج فعالیتهای خانگی در نظام آماری و محاسبه در تولید ناخالص داخلی.[۴۱]
- گسترش آموزش با ایجاد مراکز مهارتافزایی و توانمندسازی، آموزشهای هدفمند اولیه و ضمن خدمت.[۴۲]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خانهداری، وبسایت واژهیاب.
- ↑ صادقی فسایی و میرحسینی، «فهم خانهداری در بستر نقشهای جنسیتی: مطالعه کیفی در شهر تهران»، ۱۳۹۵ش، ص۱۳.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خانهداری.
- ↑ کریمی و میرزادارائی، چند لقمه حرف حلال برای خانواده، ۱۳۹۷ش، ص۸۶.
- ↑ «مصائب پنهان خانهداری»، وبسایت ایسنا.
- ↑ امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانهداری»، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۳.
- ↑ «خانهداری؛ هنری با مسئولیتهای بزرگ در بنای خانواده و جامعه»، وبسایت آرشیو کامل.
- ↑ بدریمنش و صادقیفسایی، «مطالعه تفسیری نقش خانهداری»، ۱۳۹۴ش، ص۸۲؛ غمامی و علوی، «الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار»، ۱۳۹۷ش، ص۳۳–۳۰.
- ↑ آزاد ارمکی، جامعهشناسی خانواده ایرانی، 1390ش، ص101.
- ↑ گلشن فومنی، روانشناسی اجتماعی، 1391ش، ص49.
- ↑ حسینپور، «فهم خانهداری به عنوان یک شغل و چالشهای آن از منظر زنان خانهدار شهر قم»، ۱۴۰۰ش، ص۹۶.
- ↑ سنجریمقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷۴.
- ↑ ساروی و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی وابسته بهسلامت زنان شاغل و خانهدار»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۰.
- ↑ سنجریمقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷۴.
- ↑ غمامی و علوی، «الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار»، ۱۳۹۷ش، ص۳۰.
- ↑ امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانهداری»، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۷.
- ↑ لگیت، زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در غرب، ۱۳۹۴ش، ص۲۱۲–۲۰۹.
- ↑ امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانهداری»، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۷.
- ↑ آبوت و والاس، جامعهشناسی زنان، 1393ش، ص288؛ حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۵۱–۱۵۰.
- ↑ حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶-۱۵۷.
- ↑ امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانهداری»، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۷.
- ↑ احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.
- ↑ بجنوردی، القواعد الفقهیه، ۱۴۱۹ق، ص۱۶۷–۱۶۶؛ شریفی و همکاران، «عدالتسنجی شغل خانهداری»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۶.
- ↑ احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.
- ↑ شیری و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربهٔ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، ۱۴۰۴ش، ص۹۶.
- ↑ بدریمنش و صادقی فسایی، «مطالعه تفسیری نقش خانهداری»، ۱۳۹۴ش، ص۶۱.
- ↑ فرنچ، جنگ علیه زنان، ۱۳۷۴ش، ص۱۹.
- ↑ آبوت و والاس، جامعهشناسی زنان، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۹.
- ↑ تانگ، نقد و نظر: درآمدی جامع به نظریههای فمینیستی، ۱۳۸۷ش، ص۹۴.
- ↑ هام، فرهنگ نظریههای فمنیستی، ۱۳۸۲ش، ص۲۱۲.
- ↑ شیری و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربهٔ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، ۱۴۰۴ش، ص۹۶.
- ↑ هام، فرهنگ نظریههای فمنیستی، ۱۳۸۲ش، ص۲۱۳.
- ↑ مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1369ش، ص225.
- ↑ ابوالحسنی و همکاران، «فهم مردان و زنان از نقش خانهداری»، ۱۴۰۴ش.
- ↑ حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۸–۱۶۷.
- ↑ حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۷.
- ↑ مژدکانلو و سیلاخوری، «تأثیر بررسی کسب و کارهای خانگی بر رضایت زنان خانهدار»، ۱۴۰۲ش، ص۷.
- ↑ احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۳۰۲–۳۰۱.
- ↑ دولتخواه و همکاران، «رهیافتی برشغل خانهداری و تأثیرگذاری تربیتی آن در دین اسلام»، ۱۴۰۱ش، ص۱۷-۱۶.
- ↑ سنجریمقدم، «بررسی جایگاه اشتغال زنان»، ۱۴۰۴ش، ص۷۵.
- ↑ سنجریمقدم، «بررسی جایگاه اشتغال زنان»، ص۷۶.
- ↑ حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶.
منابع
- آبوت، پاملا و والاس، کلر، جامعهشناسی زنان، ترجمه منیژه نجمعراقی، تهران، نی، ۱۳۸۳ش.
- آزاد ارمکی، تقی، جامعهشناسی خانواده ایرانی، تهران، سمت، ۱۳۹۰ش.
- ابوالحسنی، فضه و دیگران، «فهم مردان و زنان از نقش خانهداری»، خانوادهپژهی، سال ۲۱، شماره ۱، ۱۴۰۴ش.
- احمدیه، مریم، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۵، ۱۳۸۳ش.
- امینفر، صبورا، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانهداری»، دین و سیاست فرهنگی، دوره ۱، شماره ۲، ۱۳۹۳ش.
- بجنوردی، سیدحسن، القواعد الفقهیه، قم، الهادی، ۱۴۱۹ق.
- بدریمنش، اعظم و صادقی فسایی، سهیلا، «مطالعه تفسیری نقش خانهداری»، فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، سال ۱۰، شماره ۳۱، ۱۳۹۴ش.
- تانگ، روزماری، نقد و نظر: درآمدی جامع به نظریههای فمینیستی، ترجمه منیژه نجمعراقی، تهران، نی، ۱۳۸۷ش.
- حسینپور، فاطمه و دیگران، «فهم خانهداری بهعنوان یک شغل و چالشهای آن از منظر زنان خانهدار شهر قم»، دوره ۱۲، شماره ۴۶، ۱۴۰۰ش.
- حسینی اکبرنژاد، حوریه، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال ۲۲، شماره ۸۸، ۱۳۹۹ش.
- «خانهداری؛ هنری با مسئولیتهای بزرگ در بنای خانواده و جامعه»، وبسایت آرشیو کامل، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۴۰۴ش.
- دولتخواه، لیلا و دیگران، «رهیافتی برشغل خانهداری و تأثیرگذاری تربیتی آن در دین اسلام»، خانواده درمانی کاربردی، دوره ۳، شماره ۵، ۱۴۰۱ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 1 بهمن 1404ش.
- ساروی، فتیحهکرمان، «مقایسه کیفیت زندگی وابسته بهسلامت زنان شاغل و خانهدار»، پایش، سال ۱۱، شماره ۱، ۱۳۹۰ش.
- سنجریمقدم، فریبا و دیگران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانهداری در سیاستگذاریهای جمهوری اسلامی ایران»، رهیافت انقلاب اسلامی، دوره ۱۹، شماره ۷۰، ۱۴۰۴ش.
- شریفی، الهام و دیگران، «عدالتسنجی شغل خانهداری زنان خانهدار»، آموزههای فقه مدنی، دوره ۹، شماره ۱۵، ۱۳۹۶ش.
- شیری، حامد و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربهٔ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، زن در توسعه و سیاست، سال ۲۳، شماره ۱، ۱۴۰۴ش.
- صادقی فسایی، سهیلا و میرحسینی، زهرا، «فهم خانهداری در بستر نقشهای جنسیتی: مطالعه کیفی در شهر تهران»، علوم اجتماعی، ۱۳۹۵ش.
- غمامی، زهرا سادات و علوی، سیدیحیی، «الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار»، مطالعات زنان و خانواده، سال ۵، شماره ۸، ۱۳۹۷ش.
- فرنچ، مارلین، جنگ علیه زنان، ترجمه توراندخت تمدن، تهران، علمی، ۱۳۷۴ش.
- کریمی، نسیم و میرزادارائی، حمیده، چند لقمه حرف حلال برای خانواده، اصفهان، حدیث راه عشق، ۱۳۹۷ش.
- گلشن فومنی، محمدرسول، روانشناسی اجتماعی، تهران، وانیا، ۱۳۹۱ش.
- لگیت، مارلین، زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در غرب، تهران، نی، ۱۳۹۴ش.
- مژدکانلو، داود و سیلاخوری، زهرا، «تأثیر بررسی کسب و کارهای خانگی بر رضایت زنان خانهدار»، هفتمین کنفرانس ملی افقهای نوین در علوم انسانی، اقتصاد، کارآفرینی، اصفهان، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ۱۴۰۲ش.
- «مصائب پنهان خانهداری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۹ش.
- مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۶۹ش.
- هام، مگی، فرهنگ نظریههای فمنیستی، ترجمه فیروزه مهاجر و همکاران، تهران، توسعه، ۱۳۸۲ش.