پیش‌نویس:خانه‌داری: تفاوت میان نسخه‌ها

خانه‌داری در لغت به‌معنای میانه‌روی، درست‌خرجی و تدبیر امور منزل است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87+%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C+%D8%AF%D9%87%D8%AE%D8%AF%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانه‌داری.]</ref> این مفهوم در گذشته مجموعه‌ای از وظایف مرتبط با امور [[خانواده]]<ref>[https://journals.atu.ac.ir/article_7204_8ec4d8480e67acf9f1320708a52b1bf9.pdf صادقی فسایی و میرحسینی، «فهم خانه‌داری در بستر نقش‌های جنسیتی: مطالعه کیفی در شهر تهران»، ۱۳۹۵ش، ص۱۳.]</ref> و [[مدیریت خانه]]، مهارت‌های ادارۀ خانه و مجموعه دانش‌های مرتبط با آن مانند [[آشپزی]] و [[خیاطی]] را دربر می‌گرفت؛<ref>[https://vajehyab.com/?q=%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87+%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C+%D8%AF%D9%87%D8%AE%D8%AF%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانه‌داری.]</ref> با نقش‌هایی مانند مادری و همسری پیوند داشت<ref>کریمی و میرزادارائی، چند لقمه حرف حلال برای خانواده، ۱۳۹۷ش، ص۸۶.</ref> و دارای ابعاد مدیریتی، عاطفی و تربیتی بود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99081308575/مصائب-پنهان-خانه-داری «مصائب پنهان خانه‌داری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

* '''الگو با محوریت مرد:''' مرد، خانه‌داری را به‌عنوان مسئولیت و پیشۀ اصلی خود بر عهده دارد.

انقلاب صنعتی با تفکیک کار از خانه و گسترش اشتغال، حضور زنان در عرصۀ عمومی را افزایش داد. جنبش‌های فمینیستی نیز در سرعت گرفتن این فرایند مؤثر بود.<ref>لگیت، زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در غرب، ۱۳۹۴ش، ص۲۱۲–۲۰۹.</ref> این فرآید بخشی از کارهای خانگی را به تولید عمومی منتقل و انجام برخی وظایف را آسان‌تر کرد. محورهای خانه‌داری شامل مدیریت خانوار، نظافت، شست‌وشو و مراقبت روزمره و عاطفی از کودکان بر جای ماند.<ref>[https://www.jrcp.ir/article_13024_fa2274da762c785b62434386a4e80f6d.pdf امین‌فر، «بررسی نگرش زنان جوان پیرامون منزلت نقش خانه‌داری»، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۷.]</ref> با این حال، حضور زنان در بازار کار رسمی و ایجاد پدیدۀ «بار دوگانه» باعث شده تا در برخی دیدگاه‌ها، نیاز به تقسیم عادلانه‌تر کارهای خانه و اجرای سیاست‌های حمایتی مانند مرخصی والدین و بیمه بیش از پیش احساس شود.<ref name=":1">آبوت و والاس، جامعه‌شناسی زنان، 1393ش، ص288؛ [https://www.jwss.ir/article_135057_792ef4c08957a932892acd3767cf9dc0.pdf حسینی اکبرنژاد، «ارزش‌گذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بین‌المللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۵۱–۱۵۰.]</ref> این تجربه در برخی جوامع باعث شد تا دربارۀ ارزش این نقش بازنگری شده و تمایل به مدیریت خانواده تقویت شود. در واکنش به این موضوع، برخی کشورها با پذیرش ارزش اجتماعی و اقتصادی خانه‌داری، حمایت‌هایی مانند [[بیمه]]، [[تأمین اجتماعی]] و تسهیلات نگهداری از کودک را برای افرادی که این نقش را بر عهده دارند، فراهم کردند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_135057.html حسینی اکبرنژاد، «ارزش‌گذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بین‌المللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶-۱۵۷.]</ref>

در [[فقه|فقه اسلامی]]، بر تعاون و محوریت محبت در زندگی خانوادگی تأکید می‌شود. در احکام فقهی، خانه‌داری وظیفه واجب شرعی زن محسوب نمی‌شود<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107221/%D8%AD%D9%82-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C#:~:text=%D9%85%D8%B7%D8%A7%D8%A8%D9%82%20%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%20%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84%20%D9%88,%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%20%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA%20%D8%B4%D9%88%D8%AF. احمدیه، «حق اجرت‌المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.]</ref> و انجام آن بر پایه توافق و همکاری میان زوجین استوار است. همچنین در مواردی مانند پخت‌وپز یا شست‌وشو، امکان دریافت دستمزد وجود دارد.<ref>بجنوردی، القواعد الفقهیه، ۱۴۱۹ق، ص۱۶۷–۱۶۶؛ ش[https://www.magiran.com/paper/1768502/%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%B4%D8%BA%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1 ریفی و همکاران، «عدالت‌سنجی شغل خانه‌داری»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۶.]</ref> این حکم تنها شامل فعالیت‌های عینی و قابل ارزیابی است و نقش‌های عاطفی و تربیتی زن از جمله مادری و همسری را دربر نمی‌گیرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107221/%D8%AD%D9%82-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C#:~:text=%D9%85%D8%B7%D8%A7%D8%A8%D9%82%20%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%20%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84%20%D9%88,%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%20%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA%20%D8%B4%D9%88%D8%AF. احمدیه، «حق اجرت‌المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.]</ref>

نظریات فمینیستی از جمله نخستین دیدگاه‌های اجتماعی هستند که خانه‌داری را به‌عنوان مسئله‌ای کلیدی در نابرابری‌های جنسیتی مطرح کرده‌اند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_100862_637d7be7d12a666981e09ff599b6cc94.pdf شیری و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربهٔ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، ۱۴۰۴ش، ص۹۶.]</ref> اثر «زن خانه‌دار» از مطالعات اولیۀ این حوزه به‌ شمار می‌رود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160216101612-9999-52.pdf بدری‌منش و صادقی فسایی، «مطالعه تفسیری نقش خانه‌داری»، ۱۳۹۴ش، ص۶۱.]</ref> جامعه‌شناسان فمینیست از جمله مرلین فرنچ،<ref>فرنچ، جنگ علیه زنان، ۱۳۷۴ش، ص۱۹.</ref> [[آن اکلی]]،<ref>آبوت و والاس، جامعه‌شناسی زنان، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۹.</ref> [[اسکات هیلدا]] و [[مارگارت بنستون]]<ref>تانگ، نقد و نظر: درآمدی جامع به نظریه‌های فمینیستی، ۱۳۸۷ش، ص۹۴.</ref> با تأثیر از اندیشه‌های مارکسیستی، کار خانگی را در نظام سرمایه‌داری فاقد ارزش اقتصادی برای زن دانسته و آن را سازوکاری برای بازتولید [[تقسیم کار جنسی]]، تداوم نظام [[مردسالاری]] و خدمت به نظام سرمایه داری تفسیر کرده‌اند.<ref>هام، فرهنگ نظریه‌های فمنیستی، ۱۳۸۲ش، ص۲۱۲.</ref>

در [[سبک زندگی اسلامی‌ایرانی]]، خانه‌داری الگویی برای زیست خانوادگی و دارای نقش اجتماعی ارزشمند است که مادری و همسری را دربر می‌گیرد و بر مشارکت و توافق بنا شده است. این دیدگاه ضمن پذیرش حق مالی برای کارهای مشخص خانگی مانند اجرت‌المثل، بر مدیریت مشترک خانه و الگوی همکاری تأکید دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107221/%D8%AD%D9%82-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C#:~:text=%D9%85%D8%B7%D8%A7%D8%A8%D9%82%20%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%20%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84%20%D9%88,%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%20%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA%20%D8%B4%D9%88%D8%AF. احمدیه، «حق اجرت‌المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۳۰۲–۳۰۱.]</ref> مدیریت مؤثر خانه‌داری علاوه بر تأثیر مستقیم بر سلامت روانی و انسجام عاطفی خانواده، به‌عنوان یک سرمایه اجتماعی در مقیاس کلان به حفظ هویت جمعی، کاهش آسیب‌های اجتماعی و تقویت پیوندهای اجتماعی عمل می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/525797/ دولت‌خواه و همکاران، «رهیافتی برشغل خانه‌داری و تأثیرگذاری تربیتی آن در دین اسلام»، ۱۴۰۱ش، ص۱۷-۱۶.]</ref>

# ایجاد نظام بیمۀ ویژه (بازنشستگی و درمان).<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_224838.html سنجری‌مقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانه‏داری در سیاستگذاری‏‌های جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷۵.]</ref>

# افزایش حمایت‌های مالیاتی و [[یارانه‌|یارانه‌ای]] برای خانواده‌های دارای زن خانه‌دار.

# درج فعالیت‌های خانگی در نظام آماری و محاسبه در [[تولید ناخالص داخلی]].<ref>[https://www.rahyaftjournal.ir/article_224838.html سنجری‌مقدم و همکاران، «بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانه‏داری در سیاستگذاری‏‌های جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۴ش، ص۷6.]</ref>

# گسترش آموزش با ایجاد مراکز مهارت‌افزایی و توانمندسازی، آموزش‌های هدفمند اولیه و ضمن‌ خدمت.<ref>[https://www.jwss.ir/article_135057.html حسینی اکبرنژاد، «ارزش‌گذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بین‌المللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶.]</ref>

* دهخدا، علی‌اکبر، ''لغت‌نامه''، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 1 بهمن 1404ش.