پرش به محتوا

آموزش کودک: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲۹: خط ۲۹:
{{درشت|'''آموزش کودک'''}}؛ شیوه‌های آموزش مهارت‌ها و مسائل مختلف به کودکان.
{{درشت|'''آموزش کودک'''}}؛ شیوه‌های آموزش مهارت‌ها و مسائل مختلف به کودکان.


دنیای امروز، با حجم بالای تغییراتی که با آن مواجه است، نیاز شدیدی به تغییر در شیوه‌های سنتی آموزش و تربیت [[کودک|کودکان]] پیدا کرده است. بیشتر شیوه‌های قدیمی، کارایی خود را از دست داده و شیوه‌های استاندارد و نوین جایگزین آنها شده‌اند. علاوه بر آن، کشف استعداد [[کودک|کودکان]] و پرورش آنها، یکی از دغدغه‌های اصلی والدین در دنیای امروزی است که از طریق آموزش‌های صحیح به [[کودک]]، این استعدادها کشف شده و پرورش می‌یابند.
هر کودک سبک یادگیری خود را دارد؛ پس والدین نباید روش خود را به او تحمیل کنند، هرچند مشارکت‌شان در یادگیری به پیشرفت [[کودک]] کمک می‌کند. برخی کودکان به‌صورت جنبشی، برخی بصری و برخی با شنوایی یاد می‌گیرند. همچنین یادگیری با [[بازی با کودک|بازی]]، آموزش آرام در [[خانه]]، تفهیم هدف مطالعه، پاداش، فضای مثبت، ابزار مناسب و مکان جداگانه مؤثر است. آموزش [[خلاقیت کودک|خلاقیت]] از حدود پنج سالگی، زبان دوم پس از تسلط بر زبان مادری، [[موسیقی]]، [[ورزش کودکان|ورزش]]، نظم از یک سالگی، [[مهارت‌های زندگی|مهارت‌های اجتماعی]]، [[تاب‌آوری|مقاومت]] در برابر مشکلات، همدلی، نه گفتن، مدیریت پول از چهار سالگی و پرورش [[اعتمادبه‌نفس|اعتماد به نفس]] با احترام، استقلال، عدم مقایسه و توجه به توانمندی‌ها توصیه می‌شود.


== روش‌های مؤثر در آموزش به کودکان ==
== روش‌ها ==
کارشناسان متخصص در حوزهٔ کودک، روش‌های زیر را برای یادگیری بهتر کودکان پیشنهاد می‌دهند:
بسیاری از والدین دوست دارند روش درس‌خواندن خود را به فرزندشان یاد بدهند، اما کارشناسان این کار را درست نمی‌دانند؛ چون هر کودک سبک یادگیری خود را دارد و باید بتواند آن را پیدا کند. البته کودکانی که والدین‌شان در یادگیری کمک می‌کنند، عملکرد تحصیلی بهتری دارند. متخصصان حوزهٔ کودک، روش‌های گوناگونی را برای یادگیری بهتر کودکان پیشنهاد می‌دهند:


=== یادگیری به کمک بازی ===
* یادگیری جنبشی یا حرکتی: کودک از راه حرکت و تجربه یاد می‌گیرد. به اثبات و واقعیت نیاز دارد و مفاهیمی را که برایش اثبات نشود، به‌سختی می‌فهمد.
این روش، برای آموزش دروسی که سخت‌تر هستند، مانند ریاضیات یا گرامر زبان می‌تواند مؤثر باشد.
* یادگیری تصویری یا بصری: استفاده از تصویر برای تقویت حافظه بسیار مؤثر است. حدود ۴۰ درصد کودکان سبک یادگیری بینایی دارند.
* یادگیری شنوایی: کودک از راه گوش‌دادن یاد می‌گیرد و صدا و موسیقی را بهتر به خاطر می‌سپارد.
* یادگیری با [[بازی]]: برای درس‌های سخت‌تر مانند ریاضی یا گرامر زبان مفید است.
* آموزش در خانه: کودک نباید مجبور به انجام سریع تکالیف شود؛ آموزش آرام و مداوم مؤثرتر است.
* تفهیم هدف مطالعه: هدف اصلی مطالعه، یادگیری است، نه فقط انجام تکلیف و حفظ کردن.
* پاداش‌دادن: تشویق و تأیید، کودک را به مطالعه با تمرکز بیشتر هدایت می‌کند. پاداش می‌تواند ساده باشد؛ مثل غذای مورد علاقه، رفتن به [[رستوران]] یا تماشای فیلم.


=== آموزش در خانه ===
* نشانه‌های مثبت: استفاده از تابلو یا جمله‌های دلگرم‌کننده در محل مطالعه کودک؛ مانند «من می‌توانم» و «یادگیری ساده و آسان است».
کارشناسان، معتقدند که والدین نباید در آموزش به [[کودک]]، عجله داشته و کودک را مجبور به انجام سریع تکالیف کنند. آموزش آرام و مداوم، تأثیر به مراتب بیشتری را بر کودک می‌گذارد.
* ابزار مناسب: [[کتاب]]، ماژیک، خودکار و وسایل [[مدرسه]] باید در خانه و اتاق مطالعه کودک در دسترس باشد تا تمرکز او مختل نشود.
* مکان مناسب: محیطی جداگانه و مخصوص مطالعه، کودک را از حواس‌پرتی دور می‌کند.<ref>[https://namnak.com/آموزش-دادن-به-کودکان.p68545 «بهترین روش‌ها برای یادگیری و آموزش دادن به کودکان»، وب‌سایت نمناک.]</ref>


=== تفهیم هدف مطالعه ===
== آموزش‌ها ==
مطالعه، تنها به‌معنای انجام صحیح تکالیف، حفظ و پیروی کردن از یک برنامهٔ مشخص نیست؛ بلکه یادگیری مهم‌ترین هدف مطالعه است. در حقیقت، تلاش کودک برای مطالعه باید به یادگیری ختم شود.
آموزش [[خلاقیت کودک|خلاقیت]] را می‌توان از حدود ۵ سالگی آغاز کرد؛ زیرا کودک در این سن تخیل خوبی دارد. والدین می‌توانند با تشویق کودک به [[بازی]] و [[نقاشی]] به شیوه‌های متفاوت، تفکر خلاق را در او پرورش دهند. آموزش '''زبان دوم''' نیز بهتر است پس از تسلط کودک بر زبان مادری و حدود ۵ سالگی شروع شود؛ این کار به خلاقیت، استدلال و توانایی ذهنی کودک کمک می‌کند. آموزش [[موسیقی]] هم تخیل، تمرکز، حافظه و هوش کودک را تقویت می‌کند و او را در درس‌هایی مانند ریاضی موفق‌تر می‌سازد. [[ورزش کودکان|ورزش]] نیز با افزایش جریان خون به مغز، به سلامت مغز و دستگاه عصبی کمک می‌کند.<ref>[https://kodakonojavan.com/آموزش-کودک-نوجوان/ «آموزش کودک و نوجوان»، وب‌سایت کودکانه.]</ref>


=== پاداش دادن به کودک ===
آموزش '''نظم و ترتیب''' از حدود یک‌سالگی و با روش‌های غیرمستقیم شروع می‌شود؛ پس از ۴ سالگی، کودک قوانین را بهتر درک می‌کند و والدین می‌توانند با تشویق، ارتباط عاطفی، الگو بودن و ایجاد نشاط، نظم را به او بیاموزند.<ref>[https://aryaland.ir/mag/how-to-discipline-children?u=how-to-discipline-children%2F هادی‌زاده، «بهترین زمان آموزش نظم و ترتیب به کودکان چه سنی است؟»، وب‌سایت آریالند.]</ref> '''مهارت‌های اجتماعی''' به‌طور خودبه‌خود شکل نمی‌گیرند و نیاز به آموزش و تمرین دارند؛ کودکانی که این مهارت‌ها را بهتر یاد بگیرند، در مدرسه پیشرفت بیشتری دارند. آموزش [[تاب‌آوری|مقاومت]] در برابر مشکلات نیز مهم است؛ حمایت افراطی والدین کودک را آسیب‌پذیر می‌کند، اما مواجهه تدریجی با مشکلات به او تاب‌آوری می‌آموزد. '''همدلی''' برای رشد هیجانی کودک ضروری است و آموزش '''نه گفتن''' به کودک کمک می‌کند بدون پرخاشگری از حق خود دفاع کند.<ref>[https://honarehzendegi.com/fa/Teaching-children طباطبایی، «آموزش به کودکان»، وب‌سایت حامی هنر زندگی.]</ref>
همهٔ انسان‌ها، در زندگی خود، به تشویق و تأیید نیاز دارند. تصدیق و تشویق کودک، می‌تواند او را به مطالعه با تمرکز کامل و اثربخشی بیشتر هدایت کند. این تشویق می‌تواند با مواردی ساده مانند پختن غذای مورد علاقهٔ کودک، رفتن به رستوران یا تماشای یک فیلم صورت بگیرد.


=== مکان مطالعه ===
'''مدیریت پول''' را می‌توان از حدود ۴ سالگی آغاز کرد؛ با ورود به مدرسه و یادگیری اعداد، کودک بهتر می‌تواند درباره پول تصمیم بگیرد و دادن پول هفتگی یا ماهانه به او، مدیریت خرج را می‌آموزد.<ref>[https://newmiind.com/ninimind/2567/educate-children/ «آموزش به کودکان»، وب‌سایت نی‌نی‌مایند.]</ref> برای پرورش [[اعتماد به نفس]] نیز راهکارهایی مانند افتخار کردن به‌موقع، کمک به‌هنگام، الگو بودن والدین، دادن استقلال، توجه به علائق کودک، فراهم کردن محیط باثبات، رفتار ملایم و منطقی، احترام به نظر کودک، مقایسه نکردن او با دیگران، مسئولیت دادن در حد توان، توجه به توانمندی‌ها، ابراز علاقه، برآورده کردن توقعات معقول، پرهیز از لقب‌های نامناسب و پرورش استعدادهای بالقوه توصیه می‌شود.<ref>هاشمی، «راهکارهای عملی افزایش اعتماد به نفس در کودکان»، 1398ش، ص150-170.</ref>
# داشتن نشانه‌های مثبت در مکان مطالعه؛ کارشناسان، والدین را به گذاشتن تابلویی با کلمات مثبت و دلگرم‌کننده، در مکان مطالعهٔ کودک تشویق می‌کنند. این کلمات و تابلوها، ناخودآگاه کودک را تحریک کرده و توانایی یادگیری او را افزایش می‌دهند. جملاتی مانند «من می‌توانم»، «یادگیری ساده و آسان است» و «من شایستهٔ بهترین نتیجه هستم» از آن جمله هستند.
# ابزارهای مناسب مطالعه؛ تمامی وسایلی که کودک در مدرسه از آنها استفاده می‌کند، در خانه و اتاق مطالعهٔ او نیز باید در دسترس کودک باشند. عدم دسترسی به کتاب، ماژیک، خودکار و امثال آن می‌تواند در تمرکز کودک اختلال ایجاد کند.
# مکان مناسب برای مطالعه؛ داشتن محیطی جداگانه و مخصوص مطالعه، کودک را از حواس‌پرتی‌های احتمالی در زمان مطالعه دور می‌کند.


=== سبک درس خواندن ===
== آموزش کودک در فرهنگ اسلامی ==
والدین، در بیشتر مواقع، دوست دارند سبک درس خواندن خود را به کودکان خود نیز آموزش دهند که این کار از نظر کارشناسان، اشتباه است؛ زیرا آنها بر این باورند که هر شخصی، سبک یادگیری خود را داشته و کودک باید توانایی یافتن این سبک را در خود پیدا کند.
در [[فرهنگ اسلامی]]، دانش‌آموزی ارزش و [[کرامت انسان]] را بالا می‌برد؛ [[قرآن]] به دانش‌جویان وعده درجات بزرگ داده<ref>سوره مجادله، آیه 11.</ref> و جایگاه عالِم برتر از شهید دانسته شده است. [[امام علی]] کمال دین را در گرو یادگیری دانش و عمل به آن می‌داند.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/1/30/اعلموا کلینی، الکافی، 1407ق، ج۱، ص۳۰، (باب فرض العلم) ح۴.]</ref> کودکی و نوجوانی بهترین زمان برای آموختن شمرده شده<ref>[http://lib.eshia.ir/26580/1/268/الْحَدَثِ شریف‌الرضی، نهج البلاغه، 1379ش، ص۲۶۸، بخشی از نامه۳۱.]</ref> که نتیجه‌اش عزت و سربلندی در بزرگ‌سالی است.<ref>[http://lib.eshia.ir/15335/20/267/صغارا ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، 1393ش، ج۲۰، ص۲۷۶، کلمه قصار ۹۸.]</ref> در روایات، آموزش کودک از مهم‌ترین وظایف والدین، به‌ویژه [[پدر]]، است و برخی آموزش‌ها حق کودک و برخی توصیه‌ای‌اند؛ حتی برای آموزش فرزندان پاداشی بزرگ وعده داده شده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11015/4/246/وذلك محدث نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج۴، ص۲۴۶، باب۶ من ابواب قراءة القرآن، ح۱.]</ref> آموزش کودک به سه دوره تقسیم شده که در برخی روایات برای هر دوره هفت سال در نظر گرفته شده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/6/47/الغلام کلینی، الکافی، 1407ق، ج۶، ص۴۷، (باب تأدیب الولد)، ح۳.]</ref> [[پیامبر اسلام|پیامبر]] [[پیامبر اسلام|اسلام]] آموزش خواندن و نوشتن را از حقوق فرزند بر پدر دانسته<ref>[https://lib.eshia.ir/11024/15/200 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج15، ص200.]</ref> و امام علی به طلب علم تشویق کرده است؛<ref>متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1419ق، ج16، ص548.</ref> [[امام حسن مجتبی|امام حسن]] نیز کودکان را بزرگان آینده جامعه نامیده است.<ref>علامه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج2، ص152.</ref> در کنار دانش، آموختن [[مهارت‌های زندگی]] مانند تیراندازی، شنا و تعالیم قرآن سفارش شده<ref>[https://lib.eshia.ir/11024/15/194 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج15، ص194.]</ref><ref>متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1419ق، ج16، ص443-444.</ref> و اولویت‌دادن به مهارت‌هایی که در بزرگ‌سالی به کار می‌آیند مورد توجه بوده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/15335/20/333/أولى <nowiki>ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، [بی‌تا]، ج۲۰، ص۳۳۳، الحکم المنسوبة الی امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) شماره ۸۱۷.</nowiki>]</ref> همچنین [[اهل‌بیت]] به آداب خوردن و آشامیدن توجه داشتند؛ پیامبر سفارش کرد پدر در آغاز غذا [[خدا]] را یاد کند و در پایان شکر گوید<ref>[https://lib.eshia.ir/11024/16/484/ما_من_رجل_یجمع_عیاله حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج16، ص484.]</ref> و امام علی به فرزندش توصیه کرد پیش از گرسنگی غذا نخورد، غذا را خوب بجود، پیش از سیری دست از غذا بکشد<ref>ورام، مجموعه ورام آداب و اخلاق در اسلام، 1369ش، ص73.</ref> و پس از مسواک، آب را سه بار در دهان بگرداند و بیرون بریزد.<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، 1370ش، ص 153.</ref>
# یادگیری جنبشی؛ این مفهوم به‌معنای یادگیری از طریق حرکت است. کودکانی که یادگیرندگان جنبشی هستند، توسط حقایق و اثبات شدن، مطالب یادمی‌گیرند و قادر به درک مفاهیمی که برای آنها اثبات نشود، نیستند. این گروه از کودکان، در هنر پیشرفت بسیاری داشته و در بیشتر مواقع، به‌خصوص در مدرسه، با شیوه‌های سنتی آموزش مبارزه می‌کنند.
# یادگیری تصویری؛ استفاده از تصاویر در یادگیری یا یادگیری بصری، برای تقویت حافظهٔ کودکان بسیار مؤثر است. بر اساس آمار ارائه شده، در حدود ۴۰ درصد از کودکان یادگیری بینایی دارند.
# یادگیری شنوایی؛ این نوع از یادگیری از طریق گوش صورت می‌گیرد. برخی از کودکان، صدا و موسیقی را بهتر به خاطر سپرده و برعکس، از خوانش مطالب لذت نمی‌برند.
 
=== نقش والدین در آموزش به کودک ===
# مشارکت والدین؛ آمارها حکایت از عملکرد تحصیلی بهتر در کودکانی که والدین نیز در روند یادگیری مطالب به آنها کمک می‌کنند، دارند.
# نحوهٔ مشارکت؛ هر روز باید با کودک صحبت کرده، از تلاش‌های او حتی در زمان کسب نمرهٔ پایین تقدیر شود، تفهیم اهمیت و ارزش تحصیل به کودک، توجه کافی به تمامی مسائل مرتبط با آموزش کودک و ارتباط مؤثر با معلمان و والدین دوستان کودک می‌تواند این مشارکت تحصیلی را مؤثر کند.<ref>[https://namnak.com/آموزش-دادن-به-کودکان.p68545 «بهترین روش‌ها برای یادگیری و آموزش دادن به کودکان»، وب‌سایت نمناک.]</ref>
 
== آموزش‌های مناسب کودک ==
=== آموزش خلاقیت ===
از جمله چالش‌های امروزی والدین، [[خلاقیت کودک|پرورش خلاقیت]] و هوش کودکان است. متخصصان حوزهٔ کودک بر این باورند که [[خلاقیت کودک|آموزش خلاقیت]] در کودکان می‌تواند از سن ۵ سالگی شروع شود؛ زیرا در این سن، کودک از قوهٔ تخیل خوبی برخودار است. برخی از والدین در این سن، به کودکان خود یاد می‌دهند که با اسباب‌بازی‌های خود تنها به یک شیوه بازی نکرده و نقاشی‌های خود را نیز به شیوه‌های مختلفی رنگ‌آمیزی کنند؛ برای مثال، آسمان را همیشه آبی رنگ نکنند. این کار، منجر به ترغیب کودک به تفکر می‌شود. علاوه بر آن، والدین می‌توانند [[خلاقیت کودک]] را شناسایی و از آن حمایت کنند. تفکر خلاق، در انسان، در ابعاد رفتاری، هیجانی و تصمیمات فردی او بروز کرده و فرد خلاق، تصمیمات بهتری را در زندگی خواهد گرفت و با شیوه‌های بهتری، به حل مشکلات پیش آمده، خواهد پرداخت.
 
=== آموزش زبان دوم ===
از دیگر دغدغه‌های امروزی والدین، یادگیری زبان دوم توسط فرزندان آنها است. متخصصان حوزهٔ کودک، هنوز از سن دقیقی برای شروع یادگیری زبان دوم سخن نگفته‌اند. بیشتر کارشناسان، بر این باورند که پس از یادگیری زبان اول (زبان مادری) به‌صورت کامل و بدون هیچ مشکلی توسط کودک، او می‌تواند به یادگیری زبان دوم بپردازد. گروهی از کارشناسان، شروع پنج سالگی را سن مناسبی برای این کار می‌دانند؛ زیرا حنجرهٔ کودک به توانایی لازم برای ادای زبان مادری و زبان دوم رسیده است. بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌دهند که کودکانی که زبان دوم می‌آموزند، در حل مسائل پیچیده، از خلاقیت و تبحر بیشتری برخودار بوده و قوهٔ استدلال، درک و توانایی‌های ذهنی آنها نیز نسبت به همسالان آنها، از پیشرفت بیشتری برخودار است.
 
=== آموزش موسیقی ===
موسیقی، قدرت تخیل و تمرکز کودک را تحریک کرده و اثر مثبتی بر آن می‌گذارد. روانشناسان کودک معتقدند که آموزش موسیقی در سنین پیش از مدرسه، در بالا بردن سطح هوش و توانایی‌های ذهنی، تقویت در پاسخ‌دهی شنوایی و نیز حافظهٔ کودک مؤثر است. این کودکان، در یادگیری دروسی همچون ریاضیات نیز نسبت به سایر کودکان موفق‌تر عمل می‌کنند.
 
=== آموزش ورزش ===
تحرک، به اندازه‌ای که منجر به عرق کردن شود، برای سلامتی سیستم مغز بسیار مفید است. ورزش، تأثیری مستقیم بر راهیابی هر چه بیشتر خون به مغز انسان و کارکرد بهتر دستگاه عصبی فرد دارد.<ref>[https://kodakonojavan.com/آموزش-کودک-نوجوان/ «آموزش کودک و نوجوان»، وب‌سایت کودکانه.]</ref>
 
=== آموزش نظم و ترتیب ===
سن مناسب برای آموزش‌های مربوط به منظم شدن کودکان، از همان خردسالی و از حدود یک سالگی شروع می‌شود. در این سن، والدین و مراقبان کودک می‌توانند با صبر و حوصله و از طریق روش‌های غیرمستقیم، قواعد نظم و ترتیب را به کودک آموزش دهند؛ برای مثال، زمانی‌که کودک به پرتاب کردن وسایل به این طرف و آن طرف خانه مشغول است، والدین باید حواس کودک را پرت کرده و او را به شیوهٔ دیگری سرگرم کنند. با این روش، کودک که هنوز درک درستی از کار درست و غلط ندارد، به‌صورت غیرمستقیم این مفهوم را آموزش می‌بیند. پس از سن ۴ سالگی، کودک به توانایی کامل درک این قوانین پی می‌برد. پس از سه یا چهار سالگی، والدین از طریق برقراری ارتباط مناسب عاطفی و احساسی با کودک، استفاده از تشویق و پاداش برای آموزش نظم به کودک، ایجاد نشاط و شادی در زمان تمیزکاری، جمع کردن وسایل بازی قبل پیش از شروع بازی جدید، الگو بودن والدین برای آموزش نظم به فرزند و استفاده از اسباب‌بازی‌های مناسب برای این آموزش، اقدام کنند.<ref>[https://aryaland.ir/mag/how-to-discipline-children?u=how-to-discipline-children%2F هادی‌زاده، مرجان، «بهترین زمان آموزش نظم و ترتیب به کودکان چه سنی است؟»، وب‌سایت آریالند.]</ref>
 
=== آموزش مهارت‌های اجتماعی به کودک ===
مهارت‌های اجتماعی به‌صورت خود به خود پرورش نمی‌یابد و والدین باید در راستای آموزش و تمرین به کودکان در این زمینه تلاش کنند. کودکانی که دارای مهارت‌های اجتماعی بهتری هستند، در دوران مدرسه نیز با پیشرفت‌های بیشتری روبه‌رو خواهند بود. این آموزش در کودکانی که درون‌گرا هستند، به صبر و بردباری بیشتری نیاز دارد.
 
=== آموزش مقاومت در برابر مشکلات ===
انسان‌ها در زندگی، همواره با پاره‌ای از مشکلات و سختی‌ها مواجه می‌شوند. برای عبور از این مشکلات، وجود سطح مناسبی از مقاومت روانی و مهارت برخورد مثبت با مشکلات، می‌تواند به کودک کمک‌کننده باشد. بسیاری از والدین، از سر دلسوزی، به شکلی افراطی، از فرزندان خود مراقبت کرده و به آنها اجازهٔ مواجه شدن با مشکلات به تنهایی را نمی‌دهند. این محافظت و مراقبت افراطی، کودک را آسیب‌پذیر کرده و در آینده، نسبت به کوچک‌ترین مشکلات، حساسیت نشان می‌دهند.
 
=== آموزش همدلی ===
رشد مهارت همدلی، علاوه بر تأثیر مثبت در جامعه، برای پرورش رشد هیجانی کودک نیز بسیار ضروری است.
 
=== آموزش نه گفتن ===
کودکی که توانایی نه گفتن داشته باشد، می‌تواند بدون پرخاشگری، از حق خود دفاع کند.<ref>[https://honarehzendegi.com/fa/Teaching-children طباطبایی، فرزاد، «آموزش به کودکان»، وب‌سایت حامی هنر زندگی.]</ref>
 
=== آموزش مدیریت پول ===
کودکان، از سن چهار سالگی، توانایی درک رابطهٔ پول با وسایلی که خریداری می‌شوند را پیدا می‌کنند. با ورود به مدرسه و یادگیری اعداد و روابط بین آنها، کودکان در محاسباتی که به پول مربوط می‌شود نیز توانمند می‌شوند. کارشناسان، معتقدند که با دادن پول به صورت هفتگی یا ماهانه، می‌توان به کودک توانایی مدیریت خرج و مخارج را آموخت.<ref>[https://newmiind.com/ninimind/2567/educate-children/ «آموزش به کودکان»، وب‌سایت نی نی مایند.]</ref>
 
=== آموزش اعتماد به نفس ===
کارشناسان، راهکارهایی را در زمینهٔ آموزش و ایجاد اعتماد به نفس در کودکان ارائه داده‌اند:
# افتخار کردن به‌موقع و به‌جا؛
# کمک کردن به‌موقع به کودک؛
# الگو بودن برای کودک با دوست داشتن خود؛ والدین باید ابتدا خود را دوست داشته باشند تا این توانایی را به کودک خود نیز انتقال دهند.
# آموزش وِفق دادن کودک با تغییر شرایط؛
# دادن حق استقلال و ماجراجویی به کودکان؛
# اهمیت دادن به علائق کودک؛
# فراهم کردن محیطی با ثبات برای رشد صحیح کودک؛
# ایجاد رابطهٔ صحیح با کودک؛
# رفتار ملایم و منطقی با کودک؛
# اجازهٔ ابراز وجود به کودک و احترام به نظر و دیدگاه او؛
# عدم مقایسهٔ کودک با کودکان دیگر؛
# تحمیل نکردن نظر خود به کودک؛
# مسئولیت دادن به کودک در حد توانایی‌های او؛
# مد نظر قرار دادن توانمندی‌های کودک به جای ناتوانی‌های او؛
# احترام به کودک و ابراز علاقه به او؛
# برآورده کردن توقعات کودک در حد معقول؛
# صدا نکردن کودک با القاب نامناسب و مسخره‌آمیز؛
# پرورش استعدادهای بالقوه در کودک.<ref>هاشمی، «راهکارهای عملی افزایش اعتماد به نفس در کودکان»، 1398ش، ص150-170.</ref>
 
== آموزش کودک در اسلام ==
در آموزه‌های اسلام، فراگیری دانش موجب فضیلت و [[کرامت انسانی|کرامت انسان]] دانسته شده و در [[قرآن]] به کسانی که جویای دانش هستند وعده درجات عظیم داده شده است.<ref>سوره مجادله، آیه 11.</ref> در فرهنگ اسلامی، جایگاه عالِم برتر از شهید، معرفی شده<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/آموزش_علوم_به_کودک «آموزش علوم به کودک» ویکی فقه.]</ref> و [[امام علی]] درستی و کمال [[دین]] را در گرو فراگیری دانش و عمل به آن دانسته است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/1/30/اعلموا کلینی، الکافی، 1407ق، ج۱، ص۳۰، (باب فرض العلم) ح۴.]</ref> در همین چارچوب، آموزه‌های اسلام، دوران کودکی و نوجوانی را بهترین دوره دانش‌آموزی معرفی کرده<ref>[http://lib.eshia.ir/26580/1/268/الْحَدَثِ شریف‌الرضی، نهج البلاغه، 1379ش، ص۲۶۸، بخشی از نامه۳۱.]</ref> که نتیجهٔ آن عزت و سروری در بزرگ‌سالی است.<ref>[http://lib.eshia.ir/15335/20/267/صغارا ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، 1393ش، ج۲۰، ص۲۷۶، کلمه قصار ۹۸.]</ref> امروزه نقش چشمگیر آموزش در شکل‌گیری شخصیت افراد، در [[روان‌شناسی|دانش روان‌شناسی]] نیز تأیید شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/197834/ هاشمی، «زمینه تربیت فرزند قبل از تولد»، پایگاه اینترنتی راسخون، تاریخ بازدید: 19 اردیبهشت 1401ش.]</ref>
 
در روایات اسلامی، آموزش به کودکان از مهم‌ترین وظایف والدین خصوصاً [[پدر]] دانسته شده و لزوم برخی از آموزش‌ها به‌عنوان حق کودکان مطرح شده و برخی از آن‌ها نیز به‌صورت ارشادی توصیه شده است. در روایتی از [[امام حسن عسکری]] چنین آمده است که خداوند در قیامت، پاداشی شگفت‌انگیز به انسان‌هایی می‌دهد که در آموزش فرزندان خود، کوشا بوده‌اند.<ref>[http://lib.eshia.ir/11015/4/246/وذلك محدث نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج۴، ص۲۴۶، باب۶ من ابواب قراءة القرآن، ح۱.]</ref>
 
فرایند آموزش کودکان در آموزه‌های اسلامی به سه دوره مختلف تقسیم شده که در هر کدام، آموزش‌های خاصی به کودک داده می‌شود. در برخی روایات، برای هر کدام از این دوره‌ها یک بازه زمانی هفت‌ساله تعریف شده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11005/6/47/الغلام کلینی، الکافی، 1407ق، ج۶، ص۴۷، (باب تأدیب الولد)، ح۳.]</ref>
 
[[حضرت محمد]]، یکی از حقوق فرزند بر [[پدر]] را آموزش خواندن و نوشتن دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11024/15/200 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج15، ص200.]</ref> [[امام علی]] نیز به ترغیب فرزندان برای طلب علم، سفارش کرده است.<ref>متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1419ق، ج16، ص548.</ref> همچنین [[امام حسن مجتبی]]، کودکان امروز را بزرگان جامعه فردا نامیده که برای نقش‌آفرینی درست در جامعهٔ فردا می‌بایست دانش بیاموزند.<ref>علامه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج2، ص152.</ref>
 
در کنار فراگیری دانش، آموزه‌های اسلام بر آموختن مهارت‌های لازم در زندگی روزمره نیز تأکید بسیاری کرده است. از مهم‌ترین مهارت‌های مورد توجه در روایات، مهارت تیراندازی و شنا کردن است که آموزش آنها به فرزندان، سفارش شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11024/15/194 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج15، ص194.]</ref> پیشوایان مسلمان در گزینش و اولوبت‌دهی به فراگیری مهارت‌ها، به نقش آن‌ها در تأمین مصالح فردی و اجتماعی، توجه داشته‌اند<ref>متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1419ق، ج16، ص443.</ref> و اموری را در اولویت قرار می‌دادند که کودکان در بزرگ‌سالی به آن‌ها احتیاج خواهند داشت.<ref>[http://lib.eshia.ir/15335/20/333/أولى <nowiki>ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، [بی‌تا]، ج۲۰، ص۳۳۳، الحکم المنسوبة الی امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) شماره ۸۱۷.</nowiki>]</ref>
 
[[حضرت محمد|رسول خدا]] در کنار تیراندازی و شنا، فراگیری و آشنایی با تعالیم قرآن را از حقوق فرزند بر [[پدر]] دانسته است.<ref>متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1419ق، ج16، ص444.</ref>
 
سیرهٔ اهل‌بیت سرشار از توصیه‌های مرتبط با آداب خوردن و آشامیدن است که نسبت به آموزش آن در [[خانواده]] نیز سفارش شده است. [[حضرت محمد]] با توجه به نقش [[پدر]] در آموزش آداب خوردن در [[خانواده]]، سفارش کرده است که هرگاه اعضای [[خانواده]] بر گِرد سفره، جمع می‌شوند [[پدر]] در ابتدای طعام، [[خدا]] را یاد کند تا آنان نیز خدا را یاد کنند، و در پایان نیز خدای را سپاس گویند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11024/16/484/ما_من_رجل_یجمع_عیاله حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج16، ص484.]</ref> [[امام علی]] نیز به‌منظور آموزش آداب خوردن، به فرزندش سفارش کرده است که پیش از گرسنگی، غذا مخور؛ غذا را خوب بجو و پیش از سیری، دست از غذا بکش.<ref>ورام، مجموعه ورام آداب و اخلاق در اسلام، 1369ش، ص73.</ref> او همچنین به فرزندانش سفارش می‌کرد هنگامی که مسواک کردند آب ننوشند مگر این‌که سه بار آب را در دهان بگردانند و بیرون بریزند.<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، 1370ش، ص 153.</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۱۳۵: خط ۶۳:
* قرآن کریم
* قرآن کریم
* «آموزش به کودکان»، وب‌سایت نی‌نی مایند، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
* «آموزش به کودکان»، وب‌سایت نی‌نی مایند، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
* «آموزش علوم به کودک» ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۱.
* «آموزش کودک و نوجوان»، وب‌سایت کودکانه، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
* «آموزش کودک و نوجوان»، وب‌سایت کودکانه، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
* ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج‌البلاغة، قم، مکتبة آیةالله العظمی المرعشی‌النجفی (ره)، ۱۳۹۳ش.
* ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج‌البلاغة، قم، مکتبة آیةالله العظمی المرعشی‌النجفی (ره)، ۱۳۹۳ش.
خط ۱۶۵: خط ۹۲:


[[رده:آموزش]]
[[رده:آموزش]]
[[رده:اصلاح رباتیک+عکس]]
[[رده:اصلاح رباتیک+عکس+]]
[[رده:روان‌شناسی تربیتی]]
[[رده:روان‌شناسی تربیتی]]
[[رده:کودکان]]
[[رده:کودکان]]
[[رده:مصورسازی]]
[[رده:مصورسازی]]

نسخهٔ ۱ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۰

آموزش کودک
کودکان در حال یادگیری کار با ابزارهای دستی زیر نظر مربی
کودکان در حال یادگیری کار با ابزارهای دستی زیر نظر مربی


مشخصات مفهوم
شاخه علمیروان‌شناسی
نوع مفهوممهارت پرورشی و آموزشی
حوزه کاربردتربیت فرزند، آموزش و پرورش
اهمیت و ارتباط
اهمیتکشف و پرورش استعداد کودکان
مرتبط باخانواده، استعداد

آموزش کودک؛ شیوه‌های آموزش مهارت‌ها و مسائل مختلف به کودکان.

هر کودک سبک یادگیری خود را دارد؛ پس والدین نباید روش خود را به او تحمیل کنند، هرچند مشارکت‌شان در یادگیری به پیشرفت کودک کمک می‌کند. برخی کودکان به‌صورت جنبشی، برخی بصری و برخی با شنوایی یاد می‌گیرند. همچنین یادگیری با بازی، آموزش آرام در خانه، تفهیم هدف مطالعه، پاداش، فضای مثبت، ابزار مناسب و مکان جداگانه مؤثر است. آموزش خلاقیت از حدود پنج سالگی، زبان دوم پس از تسلط بر زبان مادری، موسیقی، ورزش، نظم از یک سالگی، مهارت‌های اجتماعی، مقاومت در برابر مشکلات، همدلی، نه گفتن، مدیریت پول از چهار سالگی و پرورش اعتماد به نفس با احترام، استقلال، عدم مقایسه و توجه به توانمندی‌ها توصیه می‌شود.

روش‌ها

بسیاری از والدین دوست دارند روش درس‌خواندن خود را به فرزندشان یاد بدهند، اما کارشناسان این کار را درست نمی‌دانند؛ چون هر کودک سبک یادگیری خود را دارد و باید بتواند آن را پیدا کند. البته کودکانی که والدین‌شان در یادگیری کمک می‌کنند، عملکرد تحصیلی بهتری دارند. متخصصان حوزهٔ کودک، روش‌های گوناگونی را برای یادگیری بهتر کودکان پیشنهاد می‌دهند:

  • یادگیری جنبشی یا حرکتی: کودک از راه حرکت و تجربه یاد می‌گیرد. به اثبات و واقعیت نیاز دارد و مفاهیمی را که برایش اثبات نشود، به‌سختی می‌فهمد.
  • یادگیری تصویری یا بصری: استفاده از تصویر برای تقویت حافظه بسیار مؤثر است. حدود ۴۰ درصد کودکان سبک یادگیری بینایی دارند.
  • یادگیری شنوایی: کودک از راه گوش‌دادن یاد می‌گیرد و صدا و موسیقی را بهتر به خاطر می‌سپارد.
  • یادگیری با بازی: برای درس‌های سخت‌تر مانند ریاضی یا گرامر زبان مفید است.
  • آموزش در خانه: کودک نباید مجبور به انجام سریع تکالیف شود؛ آموزش آرام و مداوم مؤثرتر است.
  • تفهیم هدف مطالعه: هدف اصلی مطالعه، یادگیری است، نه فقط انجام تکلیف و حفظ کردن.
  • پاداش‌دادن: تشویق و تأیید، کودک را به مطالعه با تمرکز بیشتر هدایت می‌کند. پاداش می‌تواند ساده باشد؛ مثل غذای مورد علاقه، رفتن به رستوران یا تماشای فیلم.
  • نشانه‌های مثبت: استفاده از تابلو یا جمله‌های دلگرم‌کننده در محل مطالعه کودک؛ مانند «من می‌توانم» و «یادگیری ساده و آسان است».
  • ابزار مناسب: کتاب، ماژیک، خودکار و وسایل مدرسه باید در خانه و اتاق مطالعه کودک در دسترس باشد تا تمرکز او مختل نشود.
  • مکان مناسب: محیطی جداگانه و مخصوص مطالعه، کودک را از حواس‌پرتی دور می‌کند.[۱]

آموزش‌ها

آموزش خلاقیت را می‌توان از حدود ۵ سالگی آغاز کرد؛ زیرا کودک در این سن تخیل خوبی دارد. والدین می‌توانند با تشویق کودک به بازی و نقاشی به شیوه‌های متفاوت، تفکر خلاق را در او پرورش دهند. آموزش زبان دوم نیز بهتر است پس از تسلط کودک بر زبان مادری و حدود ۵ سالگی شروع شود؛ این کار به خلاقیت، استدلال و توانایی ذهنی کودک کمک می‌کند. آموزش موسیقی هم تخیل، تمرکز، حافظه و هوش کودک را تقویت می‌کند و او را در درس‌هایی مانند ریاضی موفق‌تر می‌سازد. ورزش نیز با افزایش جریان خون به مغز، به سلامت مغز و دستگاه عصبی کمک می‌کند.[۲]

آموزش نظم و ترتیب از حدود یک‌سالگی و با روش‌های غیرمستقیم شروع می‌شود؛ پس از ۴ سالگی، کودک قوانین را بهتر درک می‌کند و والدین می‌توانند با تشویق، ارتباط عاطفی، الگو بودن و ایجاد نشاط، نظم را به او بیاموزند.[۳] مهارت‌های اجتماعی به‌طور خودبه‌خود شکل نمی‌گیرند و نیاز به آموزش و تمرین دارند؛ کودکانی که این مهارت‌ها را بهتر یاد بگیرند، در مدرسه پیشرفت بیشتری دارند. آموزش مقاومت در برابر مشکلات نیز مهم است؛ حمایت افراطی والدین کودک را آسیب‌پذیر می‌کند، اما مواجهه تدریجی با مشکلات به او تاب‌آوری می‌آموزد. همدلی برای رشد هیجانی کودک ضروری است و آموزش نه گفتن به کودک کمک می‌کند بدون پرخاشگری از حق خود دفاع کند.[۴]

مدیریت پول را می‌توان از حدود ۴ سالگی آغاز کرد؛ با ورود به مدرسه و یادگیری اعداد، کودک بهتر می‌تواند درباره پول تصمیم بگیرد و دادن پول هفتگی یا ماهانه به او، مدیریت خرج را می‌آموزد.[۵] برای پرورش اعتماد به نفس نیز راهکارهایی مانند افتخار کردن به‌موقع، کمک به‌هنگام، الگو بودن والدین، دادن استقلال، توجه به علائق کودک، فراهم کردن محیط باثبات، رفتار ملایم و منطقی، احترام به نظر کودک، مقایسه نکردن او با دیگران، مسئولیت دادن در حد توان، توجه به توانمندی‌ها، ابراز علاقه، برآورده کردن توقعات معقول، پرهیز از لقب‌های نامناسب و پرورش استعدادهای بالقوه توصیه می‌شود.[۶]

آموزش کودک در فرهنگ اسلامی

در فرهنگ اسلامی، دانش‌آموزی ارزش و کرامت انسان را بالا می‌برد؛ قرآن به دانش‌جویان وعده درجات بزرگ داده[۷] و جایگاه عالِم برتر از شهید دانسته شده است. امام علی کمال دین را در گرو یادگیری دانش و عمل به آن می‌داند.[۸] کودکی و نوجوانی بهترین زمان برای آموختن شمرده شده[۹] که نتیجه‌اش عزت و سربلندی در بزرگ‌سالی است.[۱۰] در روایات، آموزش کودک از مهم‌ترین وظایف والدین، به‌ویژه پدر، است و برخی آموزش‌ها حق کودک و برخی توصیه‌ای‌اند؛ حتی برای آموزش فرزندان پاداشی بزرگ وعده داده شده است.[۱۱] آموزش کودک به سه دوره تقسیم شده که در برخی روایات برای هر دوره هفت سال در نظر گرفته شده است.[۱۲] پیامبر اسلام آموزش خواندن و نوشتن را از حقوق فرزند بر پدر دانسته[۱۳] و امام علی به طلب علم تشویق کرده است؛[۱۴] امام حسن نیز کودکان را بزرگان آینده جامعه نامیده است.[۱۵] در کنار دانش، آموختن مهارت‌های زندگی مانند تیراندازی، شنا و تعالیم قرآن سفارش شده[۱۶][۱۷] و اولویت‌دادن به مهارت‌هایی که در بزرگ‌سالی به کار می‌آیند مورد توجه بوده است.[۱۸] همچنین اهل‌بیت به آداب خوردن و آشامیدن توجه داشتند؛ پیامبر سفارش کرد پدر در آغاز غذا خدا را یاد کند و در پایان شکر گوید[۱۹] و امام علی به فرزندش توصیه کرد پیش از گرسنگی غذا نخورد، غذا را خوب بجود، پیش از سیری دست از غذا بکشد[۲۰] و پس از مسواک، آب را سه بار در دهان بگرداند و بیرون بریزد.[۲۱]

پانویس

  1. ↑ «بهترین روش‌ها برای یادگیری و آموزش دادن به کودکان»، وب‌سایت نمناک.
  2. ↑ «آموزش کودک و نوجوان»، وب‌سایت کودکانه.
  3. ↑ هادی‌زاده، «بهترین زمان آموزش نظم و ترتیب به کودکان چه سنی است؟»، وب‌سایت آریالند.
  4. ↑ طباطبایی، «آموزش به کودکان»، وب‌سایت حامی هنر زندگی.
  5. ↑ «آموزش به کودکان»، وب‌سایت نی‌نی‌مایند.
  6. ↑ هاشمی، «راهکارهای عملی افزایش اعتماد به نفس در کودکان»، 1398ش، ص150-170.
  7. ↑ سوره مجادله، آیه 11.
  8. ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج۱، ص۳۰، (باب فرض العلم) ح۴.
  9. ↑ شریف‌الرضی، نهج البلاغه، 1379ش، ص۲۶۸، بخشی از نامه۳۱.
  10. ↑ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، 1393ش، ج۲۰، ص۲۷۶، کلمه قصار ۹۸.
  11. ↑ محدث نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج۴، ص۲۴۶، باب۶ من ابواب قراءة القرآن، ح۱.
  12. ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج۶، ص۴۷، (باب تأدیب الولد)، ح۳.
  13. ↑ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج15، ص200.
  14. ↑ متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1419ق، ج16، ص548.
  15. ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج2، ص152.
  16. ↑ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج15، ص194.
  17. ↑ متقی هندی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1419ق، ج16، ص443-444.
  18. ↑ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، [بی‌تا]، ج۲۰، ص۳۳۳، الحکم المنسوبة الی امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) شماره ۸۱۷.
  19. ↑ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج16، ص484.
  20. ↑ ورام، مجموعه ورام آداب و اخلاق در اسلام، 1369ش، ص73.
  21. ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، 1370ش، ص 153.

منابع

  • قرآن کریم
  • «آموزش به کودکان»، وب‌سایت نی‌نی مایند، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «آموزش کودک و نوجوان»، وب‌سایت کودکانه، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
  • ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج‌البلاغة، قم، مکتبة آیةالله العظمی المرعشی‌النجفی (ره)، ۱۳۹۳ش.
  • «بهترین روش‌ها برای یادگیری و آموزش دادن به کودکان»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
  • حر عاملی، محمد بن حسن‏، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت (ع)‏، ۱۴۰۹ق.
  • شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم، مشهور، ۱۳۷۹ش.
  • طباطبایی، فرزاد، «آموزش به کودکان»، وب‌سایت حامی هنر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
  • طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی، ۱۳۷۰ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • متقی هندی، علی بن حسام‌الدین، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق.
  • محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بیروت، ۱۴۰۸ق.
  • ورام، مسعود بن عیسی، ترجمه محمدرضا عطایی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۹ش.
  • هادی‌زاده، مرجان، «بهترین زمان آموزش نظم و ترتیب به کودکان چه سنی است؟»، وب‌سایت آریالند، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
  • هاشمی، آمنه و بهارلو، فیروزه، «راهکارهای عملی افزایش اعتماد به نفس در کودکان»، پژوهشنامهٔ اورمزد، شمارهٔ ۴۷، ۱۳۹۸ش.
  • هاشمی، علی، «زمینه تربیت فرزند قبل از تولد»، پایگاه اینترنتی راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۰.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=آموزش_کودک&oldid=92089»