آموزش کودک

آموزش کودک

کودکان در حال یادگیری کار با ابزارهای دستی زیر نظر مربی
پادکست مقاله | 🡇 noicon
مشخصات مفهوم
شاخه علمی	روان‌شناسی
نوع مفهوم	مهارت پرورشی و آموزشی
حوزه کاربرد	تربیت فرزند، آموزش و پرورش
اهمیت و ارتباط
اهمیت	کشف و پرورش استعداد کودکان
مرتبط با	خانواده، استعداد

آموزش کودک؛ شیوه‌های آموزش مهارت‌ها و مسائل مختلف به کودکان.

هر کودک سبک یادگیری خود را دارد؛ پس والدین نباید روش خود را به او تحمیل کنند، هرچند مشارکت‌شان در یادگیری به پیشرفت کودک کمک می‌کند. برخی کودکان به‌صورت جنبشی، برخی بصری و برخی با شنوایی یادمی‌گیرند. همچنین یادگیری با بازی، آموزش آرام در خانه، تفهیم هدف مطالعه، پاداش، فضای مثبت، ابزار مناسب و مکان جداگانه مؤثر است. آموزش خلاقیت از حدود پنج سالگی، زبان دوم پس از تسلط بر زبان مادری، موسیقی، ورزش، نظم از یک سالگی، مهارت‌های اجتماعی، مقاومت در برابر مشکلات، همدلی، نه گفتن، مدیریت پول از چهار سالگی و پرورش اعتماد به نفس با احترام، استقلال، عدم مقایسه و توجه به توانمندی‌ها توصیه می‌شود.

روش‌ها

بسیاری از والدین دوست دارند روش درس‌خواندن خود را به فرزندشان یاد بدهند، اما کارشناسان این کار را درست نمی‌دانند؛ چون هر کودک سبک یادگیری خود را دارد و باید بتواند آن را پیدا کند. البته کودکانی که والدین‌شان در یادگیری کمک می‌کنند، عملکرد تحصیلی بهتری دارند. متخصصان حوزهٔ کودک، روش‌های گوناگونی را برای یادگیری بهتر کودکان پیشنهاد می‌دهند:

• یادگیری جنبشی یا حرکتی: کودک از راه حرکت و تجربه یادمی‌گیرد. به اثبات و واقعیت نیاز دارد و مفاهیمی را که برایش اثبات نشود، به‌سختی می‌فهمد.
• یادگیری تصویری یا بصری: استفاده از تصویر برای تقویت حافظه بسیار مؤثر است. حدود ۴۰ درصد کودکان سبک یادگیری بینایی دارند.
• یادگیری شنوایی: کودک از راه گوش‌دادن یادمی‌گیرد و صدا و موسیقی را بهتر به خاطر می‌سپارد.
• یادگیری با بازی: برای درس‌های سخت‌تر مانند ریاضی یا گرامر زبان مفید است.
• آموزش در خانه: کودک نباید مجبور به انجام سریع تکالیف شود؛ آموزش آرام و مداوم مؤثرتر است.
• تفهیم هدف مطالعه: هدف اصلی مطالعه، یادگیری است، نه فقط انجام تکلیف و حفظ کردن.
• پاداش‌دادن: تشویق و تأیید، کودک را به مطالعه با تمرکز بیشتر هدایت می‌کند. پاداش می‌تواند ساده باشد؛ مثل غذای مورد علاقه، رفتن به رستوران یا تماشای فیلم.
• نشانه‌های مثبت: استفاده از تابلو یا جمله‌های دلگرم‌کننده در محل مطالعه کودک؛ مانند «من می‌توانم» و «یادگیری ساده و آسان است».
• ابزار مناسب: کتاب، ماژیک، خودکار و وسایل مدرسه باید در خانه و اتاق مطالعه کودک در دسترس باشد تا تمرکز او مختل نشود.
• مکان مناسب: محیطی جداگانه و مخصوص مطالعه، کودک را از حواس‌پرتی دور می‌کند.

آموزش‌ها

آموزش خلاقیت را می‌توان از حدود ۵ سالگی آغاز کرد؛ زیرا کودک در این سن تخیل خوبی دارد. والدین می‌توانند با تشویق کودک به بازی و نقاشی به شیوه‌های متفاوت، تفکر خلاق را در او پرورش دهند. آموزش زبان دوم نیز بهتر است پس از تسلط کودک بر زبان مادری و حدود ۵ سالگی شروع شود؛ این کار به خلاقیت، استدلال و توانایی ذهنی کودک کمک می‌کند. آموزش موسیقی هم تخیل، تمرکز، حافظه و هوش کودک را تقویت می‌کند و او را در درس‌هایی مانند ریاضی موفق‌تر می‌سازد. ورزش نیز با افزایش جریان خون به مغز، به سلامت مغز و دستگاه عصبی کمک می‌کند.

آموزش نظم و ترتیب از حدود یک‌سالگی و با روش‌های غیرمستقیم شروع می‌شود؛ پس از ۴ سالگی، کودک قوانین را بهتر درک می‌کند و والدین می‌توانند با تشویق، ارتباط عاطفی، الگو بودن و ایجاد نشاط، نظم را به او بیاموزند. مهارت‌های اجتماعی به‌طور خودبه‌خود شکل نمی‌گیرند و نیاز به آموزش و تمرین دارند؛ کودکانی که این مهارت‌ها را بهتر یاد بگیرند، در مدرسه پیشرفت بیشتری دارند. آموزش مقاومت در برابر مشکلات نیز مهم است؛ حمایت افراطی والدین کودک را آسیب‌پذیر می‌کند، اما مواجهه تدریجی با مشکلات به او تاب‌آوری می‌آموزد. همدلی برای رشد هیجانی کودک ضروری است و آموزش نه گفتن به کودک کمک می‌کند بدون پرخاشگری از حق خود دفاع کند.

مدیریت پول را می‌توان از حدود ۴ سالگی آغاز کرد؛ با ورود به مدرسه و یادگیری اعداد، کودک بهتر می‌تواند دربارهٔ پول تصمیم بگیرد و دادن پول هفتگی یا ماهانه به او، مدیریت خرج را می‌آموزد. برای پرورش اعتماد به نفس نیز راهکارهایی مانند افتخار کردن به‌موقع، کمک به‌هنگام، الگو بودن والدین، دادن استقلال، توجه به علائق کودک، فراهم کردن محیط باثبات، رفتار ملایم و منطقی، احترام به نظر کودک، مقایسه نکردن او با دیگران، مسئولیت دادن در حد توان، توجه به توانمندی‌ها، ابراز علاقه، برآورده کردن توقعات معقول، پرهیز از لقب‌های نامناسب و پرورش استعدادهای بالقوه توصیه می‌شود.

آموزش کودک در فرهنگ اسلامی

در فرهنگ اسلامی، دانش‌آموزی ارزش و کرامت انسان را بالا می‌برد؛ قرآن به دانش‌جویان وعده درجات بزرگ داده و جایگاه عالِم برتر از شهید دانسته شده است. امام علی کمال دین را در گرو یادگیری دانش و عمل به آن می‌داند. کودکی و نوجوانی بهترین زمان برای آموختن شمرده شده که نتیجه‌اش عزت و سربلندی در بزرگ‌سالی است. در روایات، آموزش کودک از مهم‌ترین وظایف والدین، به‌ویژه پدر، است و برخی آموزش‌ها حق کودک و برخی توصیه‌ای‌اند؛ حتی برای آموزش فرزندان پاداشی بزرگ وعده داده شده است. آموزش کودک به سه دوره تقسیم شده که در برخی روایات برای هر دوره هفت سال در نظر گرفته شده است. پیامبر اسلام آموزش خواندن و نوشتن را از حقوق فرزند بر پدر دانسته و امام علی به طلب علم تشویق کرده است؛ امام حسن نیز کودکان را بزرگان آینده جامعه نامیده است. در کنار دانش، آموختن مهارت‌های زندگی مانند تیراندازی، شنا و تعالیم قرآن سفارش شده و اولویت‌دادن به مهارت‌هایی که در بزرگ‌سالی به کار می‌آیند مورد توجه بوده است. همچنین اهل‌بیت به آداب خوردن و آشامیدن توجه داشتند؛ پیامبر سفارش کرد پدر در آغاز غذا خدا را یاد کند و در پایان شکر گوید و امام علی به فرزندش توصیه کرد پیش از گرسنگی غذا نخورد، غذا را خوب بجود، پیش از سیری دست از غذا بکشد و پس از مسواک، آب را سه بار در دهان بگرداند و بیرون بریزد.

منابع

• قرآن کریم
• «آموزش به کودکان»، وب‌سایت نی‌نی مایند، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
• «آموزش کودک و نوجوان»، وب‌سایت کودکانه، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
• ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج‌البلاغة، قم، مکتبة آیةالله العظمی المرعشی‌النجفی (ره)، ۱۳۹۳ش.
• «بهترین روش‌ها برای یادگیری و آموزش دادن به کودکان»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
• حر عاملی، محمد بن حسن‏، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت (ع)‏، ۱۴۰۹ق.
• شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم، مشهور، ۱۳۷۹ش.
• طباطبایی، فرزاد، «آموزش به کودکان»، وب‌سایت حامی هنر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
• طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی، ۱۳۷۰ش.
• مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
• کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
• متقی هندی، علی بن حسام‌الدین، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق.
• محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بیروت، ۱۴۰۸ق.
• ورام، مسعود بن عیسی، ترجمه محمدرضا عطایی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۹ش.
• هادی‌زاده، مرجان، «بهترین زمان آموزش نظم و ترتیب به کودکان چه سنی است؟»، وب‌سایت آریالند، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۱ش.
• هاشمی، آمنه و بهارلو، فیروزه، «راهکارهای عملی افزایش اعتماد به نفس در کودکان»، پژوهشنامهٔ اورمزد، شمارهٔ ۴۷، ۱۳۹۸ش.
• هاشمی، علی، «زمینه تربیت فرزند قبل از تولد»، پایگاه اینترنتی راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۰.