خط ۱۱: خط ۱۱:
امام هادی از نوادگان رسول خدا، با هفت واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه‌ ابوالحسن ثالث است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹.</ref>
امام هادی از نوادگان رسول خدا، با هفت واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه‌ ابوالحسن ثالث است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹.</ref>


مشهورترین القاب امام هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref>، راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای او ذکر شده که میان شیعیان و اهل‌سنت شهرت دارد.<ref>«فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)»، وب‌سایت ویکی شیعه.</ref> به دلیل اینکه امام در منطقه‌ای به‌ نام عسکر در شهر سامرا، محل استقرار نظامیان حکومت عباسی زندگی می‌کردند به نام عسکر یا عسکری، لقب داده شدند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵؛ ابن‌جوزی، تذکره ‌الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۹۲.</ref>
مشهورترین القاب امام هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref>، راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای او ذکر شده که میان شیعیان و اهل‌سنت شهرت دارد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%84%D9%82%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C(%D8%B9) «فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref> به دلیل اینکه امام در منطقه‌ای به‌ نام عسکر در شهر سامرا، محل استقرار نظامیان حکومت عباسی زندگی می‌کردند به نام عسکر یا عسکری، لقب داده شدند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵؛ ابن‌جوزی، تذکره ‌الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۹۲.</ref>


== همسر و فرزندان ==
== همسر و فرزندان ==
نام همسر امام در منابع با عنوان‌هایی چون حدیث، سوسن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عسفان و سلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار با عبارت «کانت من العارفات الصالحات»<ref group="دیدگاه">عبارت عربی نیاورید. مضمون را بیاورید کافی است مثلا بگویید: او را از عارف و صالح معرفی کرده و ... </ref> نام سلیل را برای همسر امام ستوده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref>  
نام همسر امام در منابع با عنوان‌هایی چون حدیث، سوسن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عسفان و سلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار نام سلیل را برای همسر امام ستوده و او را عارف و صالح معرفی کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref>  


امام هادی، دارای چهار پسر به نام‌های حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دست‌کم یک دختر بود که با نام‌های عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده‌ است.<ref>ابن‌حجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بی‌تا، ص۲۰۷.</ref>
امام هادی، دارای چهار پسر به نام‌های حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دست‌کم یک دختر بود که با نام‌های عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده‌ است.<ref>ابن‌حجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بی‌تا، ص۲۰۷.</ref>
خط ۲۱: خط ۲۱:
امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت‌ سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت امام در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> امام علی‌نقی از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی روایان همچون اسماعیل بن‌مهران، محمد بن‌اسماعیل و ابوجعفر اشعری، نقل شد، به امامت رسید.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref>   
امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت‌ سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت امام در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> امام علی‌نقی از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی روایان همچون اسماعیل بن‌مهران، محمد بن‌اسماعیل و ابوجعفر اشعری، نقل شد، به امامت رسید.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref>   


سن کم امام همانند مورد پدرش امام جواد  باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرق‌الشیعه، بی‌تا، ص۹۲-۹۱.</ref> دوران ۳۴ ساله امامت علی‌نقی(۲۲۰-۲۵۴ق) با خلافت شش تن از خلفای عباسی از جمله ده سال با معتصم برادر مأمون، یک سال در عصر واثق پسر معتصم، حدود شانزده سال با متوکل، شش ماه با منتصر پسر متوکل، چهار سال با مستعین پسر عموی منتصر و سه سال با معتز پسر متوکل هم‌زمان بود.<ref>طبرسی، اعلام‌الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref><ref group="دیدگاه">میتوانید این خلفای همزمان را در یک جدول گزارش کنید.</ref>
سن کم امام همانند مورد پدرش امام جواد  باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرق‌الشیعه، بی‌تا، ص۹۲-۹۱.</ref>  
{| class="wikitable"
|+خلفای هم‌عصر<ref>طبرسی، اعلام‌الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref>
| valign="top" |'''نام خلیفه'''
| valign="top" |'''نام کامل و نسبت'''
| valign="top" |'''دوره خلافت'''
| valign="top" |'''هم‌زمانی با امامت'''
| valign="top" |'''ویژگی‌های مهم  دوره / رابطه با امام'''
|-
| valign="top" |المعتصم بالله
| valign="top" |ابواسحاق محمد بن  هارون الرشید
| valign="top" |۲۱۸–۲۲۷ق
| valign="top" |۲۲۰–۲۲۷ق 
 
(حدود ۷ سال)
| valign="top" |در دوران او امام هادی در مدینه به سر می‌برد و فشار مستقیم کمتری احساس می‌شد.
|-
| valign="top" |الواثق بالله
| valign="top" |هارون بن محمد  المعتصم
| valign="top" |۲۲۷–۲۳۲ق
| valign="top" |۲۲۷–۲۳۲ق 
 
(حدود ۵ سال)
| valign="top" |دورانی نسبتاً آرام؛ اگرچه سیاست محدودکننده عباسیان ادامه داشت، اما فشار آشکاری مانند دوران پس از آن گزارش نشده است.
|-
| valign="top" |المتوکل علی الله
| valign="top" |جعفر بن محمد  المعتصم
| valign="top" |۲۳۲–۲۴۷ق
| valign="top" |۲۳۲–۲۴۷ق
 
(حدود ۱۵ سال)
| valign="top" |سخت‌گیرترین دوره برای علی‌نقی بوده است. وی دشمنی آشکار با شیعیان و اهل‌بیت داشت. امام هادی را در سال ۲۳۳ق  به اجبار به سامرا آورد و تحت نظارت و حصر خانگی قرار داد.
|-
| valign="top" |المنتصر بالله
| valign="top" |محمد بن جعفر  المتوکل
| valign="top" |۲۴۷–۲۴۸ق
| valign="top" |ذی‌الحجه ۲۴۷  تا ربیع‌الثانی ۲۴۸ق
 
(حدود ۶ ماه)
| valign="top" |برخلاف پدر، سیاست ملایم‌تری در پیش گرفت. محدودیت‌های امام هادی را کاهش داد.
|-
| valign="top" |المستعین بالله
| valign="top" |احمد بن محمد بن  المعتصم
| valign="top" |۲۴۸–۲۵۲ق
| valign="top" |۲۴۸–۲۵۲ق 
 
(حدود ۴ سال)
 
 
| valign="top" |درگیری‌های داخلی عباسیان و شورش‌ها مانند شورش «زنگیان» قدرت مرکزی را تضعیف کرد. امام همچنان در سامرا تحت مراقبت بود.
|-
|المعتز بالله
|محمد بن جعفر  المتوکل
|۲۵۲–۲۵۵ق
|۲۵۲–۲۵۴ق
 
(حدود ۲ سال)
|به گزارش منابع تاریخی، وی دستور شهادت امام هادی را با سم در سال ۲۵۴ق صادر کرد.
|}


== نقش سیاسی امام هادی<ref group="دیدگاه">نیاز به مطالب بیشتری برای این بخش وجود دارد.</ref> ==
== نقش سیاسی امام هادی<ref group="دیدگاه">نیاز به مطالب بیشتری برای این بخش وجود دارد.</ref> ==
خط ۳۵: خط ۹۳:


=== مناظرات ===
=== مناظرات ===
امام هادی در راستای این مناظرات علاوه بر دفع شبهات در زمینه‌های اعتقادی با بهره‌گیری از اصول هدایت‌آفرینی و بصیرت‌افزایی با لحاظ نمودن شرایط و آداب، مهارت‌ها و فنون و اهداف و آرمان‌ها، همچون اضاع مثلثی در گام نخست به خلق شیوه‌های کاربردی در برخوردهایش پرداخت. سپس با استفاده از استراتژی قاطعیت و صلابت در برابر فرقه‌های انحرافی در گام دوم با باطل نمودن افکار و ادعاهای بی‌پایه و اساس آنان و بیانات صریح، منطقی، مبارزه و برخورد سخت و ردّ آنان و در نهایت طرد و لعنشان جهت هدایت و آگاه‌سازی جامعه اقدام کرد.<ref>شیخوند، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۹۴.</ref><ref group="دیدگاه">برچسب ها و داوری ها را به حداقل برسانید مثلا:
امام هادی در مواجهه با امواج فکری عصر خود، مناظرات اعتقادی، با تکیه بر اصول هدایت و بصیرت‌افزایی و با توجه به شرایط و آداب گفت‌وگو، ابتدا به تبیین شیوه‌های سنجیده و کاربردی در برخورد با جریان‌ها پرداختند. سپس با اتخاذ رویکردی قاطع در برابر فرقه‌های انحرافی، به نقد و ابطال دیدگاه‌ها و ادعاهای آنان پرداخته و از طریق بیانات روشن و استدلالی، در راستای آگاه‌سازی و هدایت جامعه اقدام کرد.<ref>شیخوند، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۹۴.</ref>  
 
امام هادی در مواجهه با امواج فکری عصر خود، مناظرات اعتقادی، با تکیه بر اصول هدایت و بصیرت‌افزایی و با توجه به شرایط و آداب گفت‌وگو، ابتدا به تبیین شیوه‌های سنجیده و کاربردی در برخورد با جریان‌ها پرداختند. سپس با اتخاذ رویکردی قاطع در برابر فرقه‌های انحرافی، به نقد و ابطال دیدگاه‌ها و ادعاهای آنان پرداخته و از طریق بیانات روشن و استدلالی، در راستای آگاه‌سازی و هدایت جامعه اقدام کردند.</ref>  


=== مکاتبات ===
=== مکاتبات ===
خط ۱۷۸: خط ۲۳۴:
زیارت، توسل ادعیه و نماز امام هادی<ref>[https://purson.ir/fa/content/1160389/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وب‌سایت پرسون.]</ref> در تمام ایام و به‌ویژه در ماه رجب برای برآورده شدن حاجات مهم مانند ازدواج، خانه‌دار شدن، رفع مشکلات مالی، عاطفی و رفع گرفتاری زندگی توصیه و تقویت شده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332102/%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D8%A8-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AA%D8%B7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نظافت، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> علی‌نقی با وجود مقام مستجاب‌الدعوه بودن، مردم را به دعا در کنار مرقد امام حسین تشویق می‌کرد تا اهمیت توسل و زیارت این مکان را به همگان آموزش دهد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331618/%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE نظری‌منفرد، «درس‌های عبرت‌آموز از تاریخ»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>  
زیارت، توسل ادعیه و نماز امام هادی<ref>[https://purson.ir/fa/content/1160389/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وب‌سایت پرسون.]</ref> در تمام ایام و به‌ویژه در ماه رجب برای برآورده شدن حاجات مهم مانند ازدواج، خانه‌دار شدن، رفع مشکلات مالی، عاطفی و رفع گرفتاری زندگی توصیه و تقویت شده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332102/%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D8%A8-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AA%D8%B7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نظافت، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> علی‌نقی با وجود مقام مستجاب‌الدعوه بودن، مردم را به دعا در کنار مرقد امام حسین تشویق می‌کرد تا اهمیت توسل و زیارت این مکان را به همگان آموزش دهد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331618/%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE نظری‌منفرد، «درس‌های عبرت‌آموز از تاریخ»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>  


امام خمینی<ref group="دیدگاه">نیازی به ذکر نام نیست. برخی عالمان یا منابع دینی و روایی</ref> روز چهارشنبه را متعلق به علی‌نقی دانسته و معتقد است در تعقیب نماز صبح برای در امان ماندن از شیطان و نفس اماره به او توسل و در قبولی عبادات ناقص، به آن امام شفاعت برید.<ref>خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref>
برخی عالمان روز چهارشنبه را متعلق به علی‌نقی دانسته و معتقدند در تعقیب نماز صبح برای در امان ماندن از شیطان و نفس اماره به او توسل و در قبولی عبادات ناقص، به آن امام شفاعت برید.<ref>خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref>
 
برای رفع گرفتاری در شدائد سخت، از جمله بدخلقی و بدرفتاری یا ابتلا به فرزند، شوهر، خواهر، برادر، همسر و شریك دیگری در زندگی، چنانچه پند و نصیحت اثرگذرار نبود و جز رنج و غصه ظاهر نشد، هنگام صبح ۱۱۰ صلوات به امام هادی هدیه شود و ظهر هم تكرار گردد. همچنین بعد از مغرب ۱۳۰ مرتبه صلوات فرستاده و هدیه گردد. نیمه‌ شب (كه همه در خواب بودند) وضو گرفته، زیر آسمان بعد از دو ركعت نماز حاجت، دعای توسل به امام هادی خوانده شود، كف دست‌ها به سوی زمین و پشت دست‌ها رو به آسمان باشد، با حال پریشان ۲۹۰ مرتبه «یا اباالحسن علی بن‌محمد ادركنی» گفته شود و هدایت او را كه گرفتار ناپسندی شده است از ذهن گذرانده شود.<ref>روستا، شفاخانه‌ی امامان، ۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.</ref><ref group="دیدگاه">گزارشی و مستند به منابع شود. نیازی به ذکر جزئیات نیست. کلیت را بگویید کافی است.</ref>


== قم؛ مرکز تجمع شیعیان ایران<ref group="دیدگاه">این بخش و بخش بعدی ادغام، گزارشی تر شود و تکرار آن نیز گرفته شود.</ref> ==
اعمال و اذکاری نیز برای رفع مشکلات و گرفتاری‌های سخت زندگی و به‌ویژه هدایت افراد گمراه با توسل به امام هادی ذکر شده است. این دستورالعمل کلی شامل ارسال صلوات در اوقات مشخص و نیز خواندن دعا و ذکر ویژه پس از نماز شب و با آدابی خاص است.<ref>روستا، شفاخانه‌ی امامان، ۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.</ref>
در زمان علی‌نقی، شهر قم، مهمترین پایگاه تشیع ایران بود و روابط محکمی میان شیعیان قم و امام وجود داشت.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی از قم و مراکز شیعه‌نشین اطراف قم مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و غیره، خمس، هدایا و سؤالات مردم را جمع‌آوری و به دست امام می‌رساندند.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref>  


== '''ارتباط امام هادی با ایرانیان''' ==
== '''ارتباط امام هادی با ایرانیان''' ==
در زمان علی‌نقی، شهر قم، مهمترین پایگاه تشیع ایران بود و روابط محکمی میان شیعیان قم و امام وجود داشت.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی از قم و مراکز شیعه‌نشین اطراف قم مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و غیره، خمس، هدایا و سؤالات مردم را جمع‌آوری و به دست امام می‌رساندند.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> برخی از اصحاب قمی مشهور امام نیز با نگارش آثار علمی و اعتقادی و طرح مباحث حدیثی و کلامی، انتقال فرهنگ و اندیشه شیعی به دیگر مناطق، جلوگیری از غلو و آرای واقفیه، شکل‌گیری تشکیلات نقابت سادات، مساجد جدید، مکتب حدیثی قم و تثبیت امامت امام بعدی در منطقه خود، نقش داشتند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref>
در دوره امامت امام هادی، شهر قم به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه تشیع در ایران شناخته می‌شد و ارتباطی مستحکم و سازمان‌یافته میان شیعیان این منطقه و امام برقرار بود.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> این ارتباط عمدتاً از طریق نمایندگان و وکلای ویژه امام، مانند ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی، صورت می‌گرفت.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> وظیفه این وکلا، جمع‌آوری وجوه شرعی مانند خمس، هدایا و نیز پرسش‌های فقهی و اعتقادی مردم از قم و دیگر شهرهای شیعه‌نشین پیرامون آن مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و رساندن آنها به امام در سامرا بود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> اصحاب و عالمان قمی همچنین با تألیف آثار علمی، ترویج معارف شیعی و مقابله با انحرافات فکری، در شکل‌گیری و تثبیت مکتب حدیثی و کلامی قم در آن دوره نقش بسزایی ایفا کردند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref>


== '''جایگاه امام هادی در فرهنگ ایرانیان''' ==
== '''جایگاه امام هادی در فرهنگ ایرانیان''' ==
خط ۳۰۰: خط ۳۵۳:
* یزدان‌پناه، فاطمه؛ سلیمانی، راضیه، «سیمای امام هادی علیه‌السلام در آئینه پژوهش‌های حوزوی و دانشگاهی»، صحیفه اهل‌بیت(ع)، سال۲، شماره۲-۱، ۱۳۹۵ش.
* یزدان‌پناه، فاطمه؛ سلیمانی، راضیه، «سیمای امام هادی علیه‌السلام در آئینه پژوهش‌های حوزوی و دانشگاهی»، صحیفه اهل‌بیت(ع)، سال۲، شماره۲-۱، ۱۳۹۵ش.
* یعقوبی، ابن‌واضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
* یعقوبی، ابن‌واضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
* «۱۰ مسجد در فارس به نام امام هادی (ع) مزین است»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۳۹۹ش.