بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
|image_alt=ابریشمدوزی | |image_alt=ابریشمدوزی | ||
| فایل پادکست =ابریشمدوزی.ogg | | فایل پادکست =ابریشمدوزی.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =۲/۳۸ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =۱۱-۱۰-۱۴۰۴ | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = ابریشمدوزی | | عنوان اصلی = ابریشمدوزی | ||
| عنوان انگلیسی = Silk Embroidery | | عنوان انگلیسی = Silk Embroidery | ||
| عنوان عربی = | | عنوان عربی = تطریز الحریر | ||
| عنوان علمی = سوزندوزی سنتی ایرانی | | عنوان علمی = سوزندوزی سنتی ایرانی | ||
| شاخه علمی = هنرهای سنتی{{سخ}}[[صنایع دستی]]{{سخ}}[[فرهنگ ایران]] | | شاخه علمی = هنرهای سنتی{{سخ}}[[صنایع دستی]]{{سخ}}[[فرهنگ ایران]] | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۵: | ||
| معنای اصطلاحی = دوخت نقوش تزیینی روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم | | معنای اصطلاحی = دوخت نقوش تزیینی روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم | ||
| حوزه کاربرد = لباسهای سنتی و مدرن{{سخ}}تابلوهای هنری{{سخ}}کیف و کفش و زیورآلات{{سخ}}دکوراسیون داخلی | | حوزه کاربرد = لباسهای سنتی و مدرن{{سخ}}تابلوهای هنری{{سخ}}کیف و کفش و زیورآلات{{سخ}}دکوراسیون داخلی | ||
| گستره جغرافیایی = | | گستره جغرافیایی = | ||
| منشأ تاریخی = دوره [[ساسانی]]{{سخ}}دوره [[صفوی]] | | منشأ تاریخی = دوره [[ساسانی]]{{سخ}}دوره [[صفوی]] | ||
| نخستین کاربرد = | | نخستین کاربرد = | ||
| ریشه واژه = | | ریشه واژه = | ||
| مرتبط با = [[سوزندوزی]]{{سخ}}[[نخ ابریشم]]{{سخ}}[[صنایع دستی ایران]] | | مرتبط با = [[سوزندوزی]]{{سخ}}[[نخ ابریشم]]{{سخ}}[[صنایع دستی ایران]] | ||
| اهمیت = حفظ هنر سنتی{{سخ}}تزیین پارچهها و لباسها{{سخ}}نماد هویت فرهنگی | | اهمیت = حفظ هنر سنتی{{سخ}}تزیین پارچهها و لباسها{{سخ}}نماد هویت فرهنگی | ||
| مبدع = | | مبدع = | ||
| مروج = | | مروج = | ||
| مقدس برای = | | مقدس برای = | ||
| مورد احترام = | | مورد احترام = | ||
| آثار مرتبط = [[مخملدوزی]] | | آثار مرتبط = [[مخملدوزی]] | ||
}} | }} | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۱: | ||
'''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم. | '''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم. | ||
ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. قدمت این هنر به [[ساسانیان| | ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. قدمت این هنر به [[ساسانیان|دورهٔ ساسانی]] بازمیگردد و در [[صفویه|دورهٔ صفویه]] به اوج خود رسید. نقشهای مورد استفاده شامل گل، مرغ، اسلیمی، بتهجقه و صحنههای طبیعتگرایانه است که بر روی پارچههایی چون مخمل، تافته و کتان اجرا میشود. هنر ابریشمدوزی در دوران معاصر با چالشهایی مانند ورود ابریشم خارجی مواجه است، اما همچنان بهعنوان یکی از [[صنایع دستی]] اصیل [[ایران]]، در تزیین لباس، تابلوهای هنری و وسایل دکوراسیون کاربرد دارد. | ||
== تعریف ابریشمدوزی == | == تعریف ابریشمدوزی == | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۷: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
اگرچه واردات [[ابریشم]] در [[اشکانیان| | اگرچه واردات [[ابریشم]] در [[اشکانیان|دورهٔ اشکانیان]] آغاز شد، اما تولید و کاربرد آن در دوره ساسانی رونق گرفت. موقعیت جغرافیایی ایران در مسیر [[جاده ابریشم]] و شرایط اقلیمی مناسب، موجب گسترش [[نوغانداری]] در مناطق شمالی از جمله [[گیلان]]، [[مازندران]] و [[گلستان|گرگان]] شد.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref> همزمان با شکوفایی [[ابریشمبافی]]، هنر ابریشمدوزی نیز در ایران رواج یافت. قدیمیترین نمونهٔ موجود از ابریشمدوزی که در [[موزه ایران باستان]] نگهداری میشود، متعلق به سال ۴۵۱ هجری قمری در [[سلجوقیان|دورهٔ سلجوقیان]] است. علاوه بر آثار موجود در مجموعههای هنری، در سالهای اخیر نمونههایی از ابریشمدوزیهای تاریخی در شهر [[ری]] نیز کشف شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
=== | === دورهٔ شکوفایی === | ||
دورهٔ صفویه دوران شکوفایی تولید ابریشم و ابریشمدوزی در ایران بود. در این عصر، میزان تولید سالانه ابریشم خام به ۳٬۰۰۰ تن میرسید که ۶۰ تا ۷۰ درصد آن در گیلان تأمین میشد. ابریشم اصلیترین کالای استراتژیک و صادراتی ایران در این دوره محسوب میشد. کاربرد [[پارچه]]های ابریشمی فراتر از [[پوشاک]] بود و برای ثبت رویدادهای درباری، صحنههای [[رزم و بزم]] و بهعنوان هدایای دیپلماتیک بهکار میرفت. مرغوبترین ابریشمهای تولیدی این دوره بر پایه کیفیت عبارت بودند از: '''ا'''بریشم میلانی، لاجی (خرواری) و لاهیجانی.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref> | |||
==مواد اولیه و نقوش== | == مواد اولیه و نقوش == | ||
ابریشم رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات [[کرم ابریشم]] بهدست میآید. ویژگیهای فیزیکی این الیاف، از جمله لطافت و درخشندگی، در ظاهر نهایی آثار ابریشمدوزی مؤثر است. این نخ بر روی انواع پارچه از جمله موارد زیر بهکار میرود: [[مخمل]]، [[تافته]]، [[اطلس]]، [[کتان]]، [[چلوار]] و [[ماهوت]].<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> طرحهای ابریشمدوزی شامل طیف گستردهای از نقوش سنتی و هندسی است: [[گل و مرغ]] و گلوبوته، نقوش [[اسلیمی]] و ختایی، [[بتهجقه]]، تصاویر انسانی، حیوانی و صحنههای شکار و بزم.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ابریشم رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات [[کرم ابریشم]] بهدست میآید. ویژگیهای فیزیکی این الیاف، از جمله لطافت و درخشندگی، در ظاهر نهایی آثار ابریشمدوزی مؤثر است. این نخ بر روی انواع پارچه از جمله موارد زیر بهکار میرود: [[مخمل]]، [[تافته]]، [[اطلس]]، [[کتان]]، [[چلوار]] و [[ماهوت]].<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> طرحهای ابریشمدوزی شامل طیف گستردهای از نقوش سنتی و هندسی است: [[گل و مرغ]] و گلوبوته، نقوش [[اسلیمی]] و ختایی، [[بتهجقه]]، تصاویر انسانی، حیوانی و صحنههای شکار و بزم.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
| خط ۴۹: | خط ۴۸: | ||
[[پرونده:ابریشمدوزی۱.jpg|جایگزین=ساقهدوزی|بندانگشتی|نمونهای از ساقهدوزی]] | [[پرونده:ابریشمدوزی۱.jpg|جایگزین=ساقهدوزی|بندانگشتی|نمونهای از ساقهدوزی]] | ||
ابریشمدوزی با استفاده از تکنیکهای متنوعی اجرا میشود که هر کدام ویژگیهای بصری متمایزی به اثر میبخشند. مهمترین این روشها عبارتاند از: | ابریشمدوزی با استفاده از تکنیکهای متنوعی اجرا میشود که هر کدام ویژگیهای بصری متمایزی به اثر میبخشند. مهمترین این روشها عبارتاند از: | ||
* '''[[ساقهدوزی]]''': این تکنیک برای ایجاد خطوط نازک و ظریف کاربرد دارد. در این روش، سوزن با فواصل حدود ۵ میلیمتر در پارچه فرورفته و در هر مرحله از نیمهٔ بخیهٔ قبلی خارج میشود تا ردیفی پیوسته و برجسته شکل بگیرد. | |||
* '''[[ساقهدوزی]]''': این تکنیک برای ایجاد خطوط نازک و ظریف کاربرد دارد. در این روش، سوزن با فواصل حدود ۵ میلیمتر در پارچه | |||
* '''[[گره فرانسوی]]''': روشی برای ایجاد نقاط برجسته و تزیینی است. در این شیوه، با پیچاندن یک یا دو دور نخ به دور سوزن و فرودادن آن در نزدیکی محل خروج، گرهای کوچک و مستحکم روی سطح پارچه ایجاد میشود. | * '''[[گره فرانسوی]]''': روشی برای ایجاد نقاط برجسته و تزیینی است. در این شیوه، با پیچاندن یک یا دو دور نخ به دور سوزن و فرودادن آن در نزدیکی محل خروج، گرهای کوچک و مستحکم روی سطح پارچه ایجاد میشود. | ||
* '''[[ساتندوزی]]''': تکنیکی است که برای پر کردن سطوح طرح و ایجاد درخشش در اثر بهکار میرود. این روش به انواع زیر تقسیم میشود: | * '''[[ساتندوزی]]''': تکنیکی است که برای پر کردن سطوح طرح و ایجاد درخشش در اثر بهکار میرود. این روش به انواع زیر تقسیم میشود: | ||
| خط ۶۰: | خط ۵۸: | ||
در اجرای طرحهای بزرگتر، جهت حفظ دقت دوخت و استحکام اثر، از [[لایی چسب]] در پشت [[پارچه]] و [[کارگاه گلدوزی]] برای تثبیت کار استفاده میشود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/4ba4bff6274df9ad6d2d46bc17abbaa7 اسمعیلی بریرانی، «آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعۀ موردی: ابریشمدوزی)»، 1399ش، ص100-97]</ref> | در اجرای طرحهای بزرگتر، جهت حفظ دقت دوخت و استحکام اثر، از [[لایی چسب]] در پشت [[پارچه]] و [[کارگاه گلدوزی]] برای تثبیت کار استفاده میشود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/4ba4bff6274df9ad6d2d46bc17abbaa7 اسمعیلی بریرانی، «آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعۀ موردی: ابریشمدوزی)»، 1399ش، ص100-97]</ref> | ||
==کاربردهای امروزی== | == کاربردهای امروزی == | ||
امروزه از ابریشمدوزی در زمینههای زیر استفاده میشود: | امروزه از ابریشمدوزی در زمینههای زیر استفاده میشود: | ||
* تزیین لباسهای محلی و مدرن؛ | * تزیین لباسهای محلی و مدرن؛ | ||
* تولید [[کیف]]، [[کفش]] و [[زیورآلات]] دستساز؛ | * تولید [[کیف]]، [[کفش]] و [[زیورآلات]] دستساز؛ | ||
* تولید آثار هنری و تابلوهای تزیینی؛ | * تولید آثار هنری و تابلوهای تزیینی؛ | ||
* تزیین وسایل دکوراسیون داخلی مانند رومیزی، کوسن و پرده.<ref>[https://doozigol.com/ | * تزیین وسایل دکوراسیون داخلی مانند رومیزی، کوسن و پرده.<ref>[https://doozigol.com/انواع-نخ-ابریشم/ «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۳: | ||
* «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش. | * «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
* «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش. | * «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
{{#seo: | {{#seo: | ||
|title= | |title=ابریشم دوزی چیست <nowiki>|</nowiki> تاریخچه، نقوش، دوختها و کاربردهای امروزی | ||
|description=ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانیِ دوخت نقوش تزیینی با نخ ابریشم طبیعی است. در این صفحه با تعریف، تاریخچه، انواع دوخت، نقوش و کاربردهای امروزی ابریشمدوزی آشنا شوید. | |description=ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانیِ دوخت نقوش تزیینی با نخ ابریشم طبیعی است. در این صفحه با تعریف، تاریخچه، انواع دوخت، نقوش و کاربردهای امروزی ابریشمدوزی آشنا شوید. | ||
}} | }} | ||
{{نساجی}} | |||
