بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:


<big>'''زیبا میرحسینی؛'''</big> پژوهشگر، فیلم‌ساز و استاد دانشگاه رشتۀ مردم‌شناسی.
<big>'''زیبا میرحسینی؛'''</big> پژوهشگر، فیلم‌ساز و استاد مردم‌شناسی.


زیبا میرحسینی، پژوهشگر و [[فمینیست مسلمان]]، با مطالعۀ قوانین اسلامی [[خانواده]]، به نقد خوانش‌های سنتی و [[مردسالاری|مردسالارانه]] از متون دینی پرداخت و از بنیان‌گذاران جنبش‌هایی برای برابری در [[خانواده مسلمان]] است. دیدگاه‌های او بر بازتفسیر متون برای تحقق [[عدالت جنسیتی]] تأکید دارد، اما از سوی منتقدان به‌دلیل تقابل با مبانی اسلامی و تفسیر گزینشی به چالش کشیده شده‌ است.
زیبا میرحسینی، پژوهشگر و [[فمینیسم اسلامی|فمینیست مسلمان]]، با مطالعۀ قوانین اسلامی درباره [[خانواده]]، به نقد خوانش‌های سنتی و [[مردسالاری|مردسالارانه]] از متون دینی پرداخت و از بنیان‌گذاران جنبش‌هایی برای برابری در [[خانواده مسلمان]] است. او بر بازتفسیر متون برای تحقق [[عدالت جنسیتی]] تأکید دارد، اما از سوی منتقدان به‌دلیل تقابل با مبانی اسلامی و تفسیر گزینشی به چالش کشیده شده‌ است.


==زندگی‌نامه==
==زندگی‌نامه==
میرحسینی در خانواده‌ای از سادات با باورهای شیعی متولد شد که در آن، بیش از ظواهر و مناسک، بر اصول اخلاقی تأکید می‌شد. آموزش‌های اولیه او بر پایۀ پرهیز از رذایل اخلاقی نظیر دروغ، ریا و آزار دیگران استوار بود و تکالیف مذهبی مانند [[نماز]] و [[روزه]] اموری شخصی و غیراجباری تلقی می‌شدند.<ref>میرحسینی، اسلام و جنسیت، زیبا میرحسینی،  مقدمۀ کتاب، 1999م.</ref> با [[پیروزی انقلاب اسلامی]]، وی شاهد تغییر در مناسبات عقیدتی و غلبۀ رویکرد فقهی بر ایمان فردی بود. این دوران با الزامی‌شدن مظاهر مذهبی در فضای عمومی، از جمله [[حجاب]] برای زنان و انتقال نظارت بر قوانین شرعی از نهاد [[خانواده]] به دولت همراه شد. میرحسینی که در ۱۳۵۹ش با مدرک دکتری به کشور بازگشته بود، تحت تأثیر این تحولات قرار گرفت.<ref>میرحسینی، اسلام و جنسیت، زیبا میرحسینی،  مقدمۀ کتاب، 1999م.</ref>
میرحسینی در خانواده‌ای از سادات با باورهای شیعی متولد شد که در آن، بیش از ظواهر و مناسک، بر [[اصول اخلاقی]] تأکید می‌شد. آموزش‌های اولیه او بر پایۀ پرهیز از رذایل اخلاقی نظیر [[دروغ]]، [[ریا]] و آزار دیگران استوار بود و تکالیف مذهبی مانند [[نماز]] و [[روزه]] اموری شخصی و غیراجباری تلقی می‌شدند.<ref>میرحسینی، اسلام و جنسیت، زیبا میرحسینی،  مقدمۀ کتاب، 1999م.</ref> با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، وی شاهد تغییر در مناسبات عقیدتی و غلبۀ رویکرد فقهی بر ایمان فردی بود. این دوران با الزامی‌شدن مظاهر مذهبی در فضای عمومی، از جمله [[حجاب]] برای زنان و انتقال نظارت بر قوانین شرعی از نهاد [[خانواده]] به دولت همراه شد. میرحسینی که در ۱۳۵۹ش با مدرک دکتری به کشور بازگشته بود، تحت تأثیر این تحولات قرار گرفت.<ref>میرحسینی، اسلام و جنسیت، زیبا میرحسینی،  مقدمۀ کتاب، 1999م.</ref>


در پی انقلاب فرهنگی و بازگشایی دانشگاه‌ها پس از یک دورۀ تعطیلی، وی به‌دلیل عدم پایبندی به حجاب، نتوانست در دانشگاه تدریس کند. هم‌زمان، زندگی مشترک او نیز با بحران مواجه شد. مواجهه با محدودیت‌های قانونی در زمینه [[طلاق]] و خروج از کشور، او را به مطالعه متون و قوانین اسلامی خانواده واداشت. وی پس از پیگیری پروندۀ خود در دادگاه‌های مدنی خاص، در ۱۳۶۲ش از همسر خود جدا شد و برای ادامۀ فعالیت‌های آکادمیک به دانشگاه کمبریج بازگشت.<ref>میرحسینی، اسلام و جنسیت، زیبا میرحسینی،  مقدمۀ کتاب، 1999م. </ref>
در پی [[انقلاب فرهنگی]] و بازگشایی دانشگاه‌ها پس از یک دورۀ تعطیلی، وی به‌دلیل عدم پایبندی به [[حجاب]]، نتوانست در دانشگاه تدریس کند. هم‌زمان، زندگی مشترک او نیز با بحران مواجه شد. مواجهه با محدودیت‌های قانونی در زمینه [[طلاق]] و خروج از کشور، او را به مطالعه متون و قوانین اسلامی خانواده واداشت. وی پس از پیگیری پروندۀ خود در دادگاه‌های مدنی خاص، در ۱۳۶۲ش از همسر خود جدا شد و برای ادامۀ فعالیت‌های آکادمیک به دانشگاه کمبریج بازگشت.<ref>میرحسینی، اسلام و جنسیت، زیبا میرحسینی،  مقدمۀ کتاب، 1999م. </ref>


=== تحصیلات و فعالیت‌ها ===
=== تحصیلات و فعالیت‌ها ===
میرحسینی لیسانس خود را در 1353ش از [[دانشگاه تهران]] و دکترایش در مردم‌شناسی اجتماعی را در ۱۳۵۹ش از دانشگاه کمبریج  گرفت. او هم‌ اکنون استاد محقق در دانشگاه لندن است. زیبا میرحسینی مطالعه‌ای مقایسه‌ای در قانون خانواده میان مراکش و ایران انجام داده است.<ref>[https://asre-nou.net/php/view.php?objnr=22135 «تحلیلی مقایسه‌ای بین روند اصلاحات در قانون خانواده ایران و مراکش»، وب‌سایت عصر نو.]</ref> از دست‌آوردهای مطالعات وی بر روی قوانین خانواده در [[ایران]]، [[فیلم طلاق به سبک ایرانی]] و فراری است. میرحسینی از بنیان‌گذاران جنبش جهانی مساوات؛ برای عدالت و برابری در خانواده مسلمان است و به واسطه فعالیت‌های خود در این جنبش، یافته‌های تحقیقاتی فمینیست‌های مسلمان را به برنامه‌های عملی پیوند می‌زند.<ref>[https://zananemrooz.com/article/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/ میرحسینی،  «سنت حقوقی مسلمانان و چالش برابری جنسیتی»، وب‌سایت زنان امروز]</ref>
میرحسینی لیسانس خود را در 1353ش از [[دانشگاه تهران]] و دکترایش در مردم‌شناسی اجتماعی را در ۱۳۵۹ش از دانشگاه کمبریج  گرفت. او استاد محقق در دانشگاه لندن است. زیبا میرحسینی مطالعه‌ای مقایسه‌ای در قانون خانواده میان مراکش و ایران انجام داده است.<ref>[https://asre-nou.net/php/view.php?objnr=22135 «تحلیلی مقایسه‌ای بین روند اصلاحات در قانون خانواده ایران و مراکش»، وب‌سایت عصر نو.]</ref> از دست‌آوردهای مطالعات وی بر روی قوانین خانواده در [[ایران]]، فیلم‌های طلاق به سبک ایرانی و فراری است. میرحسینی از بنیان‌گذاران جنبش جهانی مساوات؛ برای عدالت و برابری در خانواده مسلمان است و به واسطه فعالیت‌های خود در این جنبش، یافته‌های تحقیقاتی فمینیست‌های مسلمان را به برنامه‌های عملی پیوند می‌زند.<ref>[https://zananemrooz.com/article/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/ میرحسینی،  «سنت حقوقی مسلمانان و چالش برابری جنسیتی»، وب‌سایت زنان امروز]</ref>


== دیدگاه‌های زیبا میرحسینی ==
== دیدگاه‌های زیبا میرحسینی ==


=== دیدگاه دربارۀ فمینیسم اسلامی ===
=== فمینیسم اسلامی ===
میرحسینی با استناد به اصل عدل ذاتی در اسلام، این پرسش را مطرح می‌کند که چرا قوانین فقهی تنظیم‌کنندۀ [[روابط زن و مرد]] اغلب ناعادلانه هستند. به باور او، تحقق [[عدالت اسلامی]] در جهان مدرن مستلزم مدرن‌سازی خوانش حقوقی از متون دینی و گشودن فضایی دموکراتیک برای بازتفسیر است.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7rSix9lsIK0 «زیبا میرحسینی: فمینیسم اسلامی چیست؟»، وب‌سایت یوتویوب.]</ref> وی ظهور فمینیسم اسلامی را پاسخی درونی به [[اسلام‌گرایی سیاسی]] می‌داند که با استفاده از زبان و منابع خود [[اسلام]]، به نقد قوانین تبعیض‌آمیز می‌پردازد. این جنبش به‌استناد بازخوانی زمینه‌مند متون و افشای تاریخ ناگفته، معتقد است نابرابری‌های کنونی برساخته‌هایی انسانی و متأثر از فرهنگ‌های مردسالارانه تاریخی هستند، نه تجلی [[عدل الهی]]. هدف نهایی آن، توانمندسازی زنان مسلمان برای طلب برابری، بدون روی‌گرداندن از ایمانشان است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص417-420.]</ref>
میرحسینی با استناد به اصل عدل ذاتی در اسلام، این پرسش را مطرح می‌کند که چرا قوانین فقهی تنظیم‌کنندۀ [[روابط زن و مرد]] اغلب ناعادلانه هستند. به باور او، تحقق [[عدالت اسلامی]] در جهان مدرن مستلزم مدرن‌سازی خوانش حقوقی از متون دینی و گشودن فضایی دموکراتیک برای بازتفسیر است.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7rSix9lsIK0 «زیبا میرحسینی: فمینیسم اسلامی چیست؟»، وب‌سایت یوتویوب.]</ref> وی ظهور فمینیسم اسلامی را پاسخی درونی به [[اسلام‌گرایی سیاسی]] می‌داند که با استفاده از زبان و منابع خود [[اسلام]]، به نقد قوانین تبعیض‌آمیز می‌پردازد. این جنبش به‌استناد بازخوانی زمینه‌مند متون و افشای تاریخ ناگفته، معتقد است نابرابری‌های کنونی برساخته‌هایی انسانی و متأثر از فرهنگ‌های مردسالارانه تاریخی هستند، نه تجلی [[عدل الهی]]. هدف نهایی آن، توانمندسازی زنان مسلمان برای طلب برابری، بدون روی‌گرداندن از ایمانشان است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص417-420.]</ref>


=== دیدگاه دربارۀ نشوز زن ===
=== نشوز زن ===
میرحسینی با واکاوی [[آیه ۳۴ سورۀ نساء]]، تفسیر سنتی از مفهوم [[نشوز]] و مجازات مرتبط با آن را به چالش می‌کشد. از نظر او، مفسران سنتی به‌طور عمده خوف از نشوز (ترس مرد از ناسازگاری زن) را معادل وقوع نشوز گرفته‌اند تا اقدامات تنبیهی علیه زن را توجیه کنند. او با خوانشی سیاق‌محور استدلال می‌کند که هدف آیه، مدیریت تعارض و تعدیل ترس مرد از ناسازگاری است، نه مجازات زن به صرف احتمال نافرمانی. این بازخوانی، بار منفی و یک‌جانبه‌ای را که در طول تاریخ بر دوش مفهوم نشوز گذاشته شده، برمی‌دارد.<ref>[https://zananemrooz.com/article/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/ میرحسینی، «سنت حقوقی مسلمانان و چالش برابری جنسیتی»، وب‌سایت زنان امروز.]</ref>
میرحسینی با واکاوی [[آیه ۳۴ سورۀ نساء]]، تفسیر سنتی از مفهوم [[نشوز]] و مجازات مرتبط با آن را به چالش می‌کشد. از نظر او، مفسران سنتی به‌طور عمده خوف از نشوز (ترس مرد از ناسازگاری زن) را معادل وقوع نشوز گرفته‌اند تا اقدامات تنبیهی علیه زن را توجیه کنند. او با خوانشی سیاق‌محور استدلال می‌کند که هدف آیه، مدیریت تعارض و تعدیل ترس مرد از ناسازگاری است، نه مجازات زن به صرف احتمال نافرمانی. این بازخوانی، بار منفی و یک‌جانبه‌ای را که در طول تاریخ بر دوش مفهوم نشوز گذاشته شده، برمی‌دارد.<ref>[https://zananemrooz.com/article/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/ میرحسینی، «سنت حقوقی مسلمانان و چالش برابری جنسیتی»، وب‌سایت زنان امروز.]</ref>


=== دیدگاه دربارۀ قوامیت مرد ===
=== قوامیت مرد ===
میرحسینی اصل قوامیت مردان را سنگ بنای توجیه نابرابری‌های گسترده‌تر حقوقی در سنت فقهی می‌داند. به نظر وی، تفسیر رایج از قوامیت به‌عنوان تفویض اقتدار و سلطۀ ذاتی مرد بر زن، مبنای منطقی برای احکامی چون [[تعدد زوجات]]، [[حق طلاق]] یک‌طرفه برای مرد و [[ارث|سهم الارث]] کمتر زنان شده است. او این برداشت را نیز برساخته‌ای تاریخی و متأثر از پیش‌فرض‌های مردسالارانه دنیای قدیم می‌داند که به متن دینی تحمیل شده است. میرحسینی با اشاره به تفاوت‌های تکوینی زن و مرد، بر این باور است که این تفاوت‌ها لزوماً به‌معنای برتری ذاتی یک [[جنس]] نیست و نباید منجر به نادیده‌گرفتن عدالت و شرافت انسانی زن شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص417-420.]</ref>
میرحسینی اصل قوامیت مردان را سنگ بنای توجیه نابرابری‌های گسترده‌تر حقوقی در سنت فقهی می‌داند. به نظر وی، تفسیر رایج از قوامیت به‌عنوان تفویض اقتدار و سلطۀ ذاتی مرد بر زن، مبنای منطقی برای احکامی چون [[تعدد زوجات]]، [[حق طلاق]] یک‌طرفه برای مرد و [[ارث|سهم الارث]] کمتر زنان شده است. او این برداشت را نیز برساخته‌ای تاریخی و متأثر از پیش‌فرض‌های مردسالارانه دنیای قدیم می‌داند که به متن دینی تحمیل شده است. میرحسینی با اشاره به تفاوت‌های تکوینی زن و مرد، بر این باور است که این تفاوت‌ها لزوماً به‌معنای برتری ذاتی یک [[جنس]] نیست و نباید منجر به نادیده‌گرفتن عدالت و شرافت انسانی زن شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص417-420.]</ref>


== انتقاد به دیدگاه‌های زیبا میرحسینی ==
== انتقادها به زیبا میرحسینی ==
محققان دیدگاه‌های زیبا میرحسینی را از چند منظر مورد انتقاد قرار داده‌اند:
محققان دیدگاه‌های زیبا میرحسینی را از چند منظر مورد انتقاد قرار داده‌اند:


خط ۴۰: خط ۴۰:


* اسلام و جنسیت: مباحثات مذهبی در ایران معاصر؛
* اسلام و جنسیت: مباحثات مذهبی در ایران معاصر؛
* ازدواج در محکمه: مطالعه‌ای بر [[قانون خانوادۀ اسلامی]] در ایران و مراکش(۲۰۰۱م)؛
* ازدواج در محکمه: مطالعه‌ای بر قانون خانوادۀ اسلامی در ایران و مراکش(۲۰۰۱م)؛
* اسلام و دموکراسی در ایران؛
* اسلام و دموکراسی در ایران؛
* جنسیت و برابری در قانون خانوادۀ مسلمان: عدالت و اخلاق در سنت حقوقی اسلامی(۲۰۰۶م)؛
* جنسیت و برابری در قانون خانوادۀ مسلمان: عدالت و اخلاق در سنت حقوقی اسلامی(۲۰۰۶م)؛
خط ۴۹: خط ۴۹:
*طلاق به سبک ایرانی: (با همکاری کیم لانجینو، فیلم‌ساز مستقل بریتانیایی) این فیلم و کتاب Marriage on trial بر اساس مطالعۀ تطبیقی دعاوی خانوادگی دادگاه‌های ایران و مراکش ساخته شده‌ است. <ref>[https://www.isna.ir/news/7902-02033/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%D9%83-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7 «مستند طلاق به سبك ايراني بهترين فيلم جشنواره تلويزيوني بريتانيا»، خبرگزاری ایرنا.]
*طلاق به سبک ایرانی: (با همکاری کیم لانجینو، فیلم‌ساز مستقل بریتانیایی) این فیلم و کتاب Marriage on trial بر اساس مطالعۀ تطبیقی دعاوی خانوادگی دادگاه‌های ایران و مراکش ساخته شده‌ است. <ref>[https://www.isna.ir/news/7902-02033/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%D9%83-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7 «مستند طلاق به سبك ايراني بهترين فيلم جشنواره تلويزيوني بريتانيا»، خبرگزاری ایرنا.]
</ref>
</ref>
*[[فراری]]: (با همکاری کیم لانجینو) دربارۀ فرار دختران از خانه، در 2000م ساخته شده است.<ref>[https://peykmagazine.com/3023/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «بررسی فیلم فراری»، وب‌سایت نشریۀ پیک.]</ref>
*فراری: (با همکاری کیم لانجینو) دربارۀ فرار دختران از خانه، در 2000م ساخته شده است.<ref>[https://peykmagazine.com/3023/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «بررسی فیلم فراری»، وب‌سایت نشریۀ پیک.]</ref>


== افتخارات ==
== افتخارات ==