بازسازی متن |
ابرابزار |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
موج سوم فمینیسم (Third Wave of feminism) مرحلهای از جنبش فمینیستی است که از دهه پایانی قرن بیستم میلادی آغاز شد و تا اواسط دهه آغازین قرن بیستویکم ادامه یافت. این موج پاسخی به محدودیتهای درک شده در [[موج دوم فمینیسم]] بود و در بستر تحولات اجتماعی پسامدرن، نظریهپردازیهای پسااستعماری و گسترش فناوری دیجیتال شکل گرفت. موج سوم با تأکید بر تنوع، فردیت، اینترسکشنالیتی و پذیرش پارادوکس، از ایدههای جهانشمول و یکدست موج دوم فاصله گرفت و کوشید تا [[فمینیسم]] را به زنانی از رنگها، قومیتها، ملیتها، ادیان و پیشینههای فرهنگی متفاوت، گسترش دهد. | موج سوم فمینیسم (Third Wave of feminism) مرحلهای از جنبش فمینیستی است که از دهه پایانی قرن بیستم میلادی آغاز شد و تا اواسط دهه آغازین قرن بیستویکم ادامه یافت. این موج پاسخی به محدودیتهای درک شده در [[موج دوم فمینیسم]] بود و در بستر تحولات اجتماعی پسامدرن، نظریهپردازیهای پسااستعماری و گسترش فناوری دیجیتال شکل گرفت. موج سوم با تأکید بر تنوع، فردیت، اینترسکشنالیتی و پذیرش پارادوکس، از ایدههای جهانشمول و یکدست موج دوم فاصله گرفت و کوشید تا [[فمینیسم]] را به زنانی از رنگها، قومیتها، ملیتها، ادیان و پیشینههای فرهنگی متفاوت، گسترش دهد. | ||
==تعریف و تاریخچه== | == تعریف و تاریخچه == | ||
فمینیسم بهعنوان یک جنبش اجتماعی، بهطور معمول به دورههایی موسوم به امواج فمینیستی تقسیم میشود. هر موج بر پایه اولویتها، اهداف و راهبردهای غالب خود در یک مقطع تاریخی مشخص میشود و نشاندهنده تحول تدریجی این جنبش است. موج دوم فمینیسم در دهه | فمینیسم بهعنوان یک جنبش اجتماعی، بهطور معمول به دورههایی موسوم به امواج فمینیستی تقسیم میشود. هر موج بر پایه اولویتها، اهداف و راهبردهای غالب خود در یک مقطع تاریخی مشخص میشود و نشاندهنده تحول تدریجی این جنبش است. موج دوم فمینیسم در دهه ۱۹۸۰م از دوران اوج خود فاصله گرفت و با شکافها و دستهبندیهای آشکاری درون جنبش زنان روبرو شد. کشورهای غربی که در پی گسترش اندیشههای فمینیستی، با معضلات ناشی از روابط آزاد جنسی و ازدیاد نسل بیهویت مواجه شدند، خواستار احیای ارزش خانواده شدند. بدین ترتیب موج سوم فمینیسم به سمت احیای [[خانواده]] و [[مادری]] حرکت کرد.<ref>بستان، اسلام و جامعهشناسی خانواده، 1383ش، ص80.</ref> همچنین موج سوم فمینیسم در بستر جریان [[پستمدرنیسم]] و تحولات [[نظام سرمایهداری]] شکل گرفت و تفاوت بین [[زنان]] و [[مردان]] و نیز تفاوت مسائل زنان در مناطق و فرهنگهای مختلف را به رسمیت شناخت.<ref>آقاجانی، «[https://www.sid.ir/paper/356175/fa چالش فمینیسم با عدالت جنسیتی]»، 1388ش، ص15-16.</ref> اصطلاحِ موج سوم فمینیسم نخستینبار در سال ۱۹۹۲م از سوی [[ربکا واکر]] در مقالهای بهکار رفت.<ref>"[https://www.britannica.com/story/what-is-intersectionality third wave of feminism]", Encyclopaedia Britannica.</ref> | ||
=== زمینهها و عوامل شکلگیری === | === زمینهها و عوامل شکلگیری === | ||
عملکرد افراطی [[موج اول فمینیسم|موج اول]] و [[موج دوم فمینیسم|دوم فمینیسم]] و بروز ناهنجاریها و تنزل جایگاه زن در جامعه سبب شد تا [[فمینیسم]] در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی یک فرایند اعتدال را تجربه کند. آنها با یک چرخش عجیب به ستایش و اهمیت به دنیا آوردن فرزند و نقش مادری پرداختند. زیادهروی در حرکتهای زنمدارانه، خشونت روزافزون در [[خانواده]] و محیط کار و ناامنی جنسی از مهمترین عوامل پیدایش موج سوم فمنیسم در جهان غرب بهشمار میرود. این تغییر رویکرد تا جایی پیش رفت که [[جین بتکه الشتین]] با نوشتن کتاب «مرد عمومی، زن خصوصی» (۱۹۸۱م) تلاش کرد دیدگاههای افراطی و رادیکال در موج دوم را تعدیل کند.<ref>افشون و توفیقیان، «[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120329150554-5039-9.pdf فمینیسم در ترازوی نقد]»، 1388ش، ص66.</ref> در همین راستا، فمینیستهای موج سوم بر ظاهر و رفتار ظریف زنانه تأکید داشتند. آنها با اعتقاد به لزوم احیای مادری، به دفاع از خانواده فرزندمحور و زندگی خصوصی اقدام کردند.<ref>چینیچیان، «[https://www.tabnak.ir/fa/news/52504/ | عملکرد افراطی [[موج اول فمینیسم|موج اول]] و [[موج دوم فمینیسم|دوم فمینیسم]] و بروز ناهنجاریها و تنزل جایگاه زن در جامعه سبب شد تا [[فمینیسم]] در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی یک فرایند اعتدال را تجربه کند. آنها با یک چرخش عجیب به ستایش و اهمیت به دنیا آوردن فرزند و نقش مادری پرداختند. زیادهروی در حرکتهای زنمدارانه، خشونت روزافزون در [[خانواده]] و محیط کار و ناامنی جنسی از مهمترین عوامل پیدایش موج سوم فمنیسم در جهان غرب بهشمار میرود. این تغییر رویکرد تا جایی پیش رفت که [[جین بتکه الشتین]] با نوشتن کتاب «مرد عمومی، زن خصوصی» (۱۹۸۱م) تلاش کرد دیدگاههای افراطی و رادیکال در موج دوم را تعدیل کند.<ref>افشون و توفیقیان، «[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120329150554-5039-9.pdf فمینیسم در ترازوی نقد]»، 1388ش، ص66.</ref> در همین راستا، فمینیستهای موج سوم بر ظاهر و رفتار ظریف زنانه تأکید داشتند. آنها با اعتقاد به لزوم احیای مادری، به دفاع از خانواده فرزندمحور و زندگی خصوصی اقدام کردند.<ref>چینیچیان، «[https://www.tabnak.ir/fa/news/52504/زمينهها-و-امواج-فمينيسم زمینهها و اهداف فمینیسم]»، در وبسایت تابناک.</ref> | ||
== ویژگیها و مفاهیم محوری == | == ویژگیها و مفاهیم محوری == | ||
* '''اینترسکشنالیتی''': بر اساس مفهوم تقاطعگرایی، اشکال مختلف [[تبعیض]] شامل [[نژاد]]، [[جنسیت]]، [[طبقه اجتماعی|طبقه]]، [[گرایش جنسی]] و توانایی، درهمتنیده هستند و یک سیستم پیچیده ستم را ایجاد میکنند. تجربه یک زن سیاهپوست فقط حاصل جمع تبعیض جنسیتی و نژادی نیست، بلکه تجربهای منحصربهفرد است. | * '''اینترسکشنالیتی''': بر اساس مفهوم تقاطعگرایی، اشکال مختلف [[تبعیض]] شامل [[نژاد]]، [[جنسیت]]، [[طبقه اجتماعی|طبقه]]، [[گرایش جنسی]] و توانایی، درهمتنیده هستند و یک سیستم پیچیده ستم را ایجاد میکنند. تجربه یک زن سیاهپوست فقط حاصل جمع تبعیض جنسیتی و نژادی نیست، بلکه تجربهای منحصربهفرد است. | ||
* بازتعریف [[زنانگی]] و [[قدرت]]: موج سوم، نمادهای زنانگی مانند [[لباس زنانه]]، [[آرایش]] و علاقه به [[مد]] را بهعنوان ابزارهای خودابرازی و قدرت پذیرفت و کوشید تا بر انتخاب و حق تعریف فردی از زنانگی تمرکز کند. | * بازتعریف [[زنانگی]] و [[قدرت]]: موج سوم، نمادهای زنانگی مانند [[لباس زنانه]]، [[آرایش]] و علاقه به [[مد]] را بهعنوان ابزارهای خودابرازی و قدرت پذیرفت و کوشید تا بر انتخاب و حق تعریف فردی از زنانگی تمرکز کند. | ||
* '''فمینیسم دخترانه''': در موج سوم، [[فمینیسم]] با لحنی طنزآمیز، کنایی و گاه تهاجمی تلاش کرد ایدئولوژی خود را برای [[نسل جوان]] جذاب کند. | * '''فمینیسم دخترانه''': در موج سوم، [[فمینیسم]] با لحنی طنزآمیز، کنایی و گاه تهاجمی تلاش کرد ایدئولوژی خود را برای [[نسل جوان]] جذاب کند. | ||
* تمرکز بر فردیت و داستانسرایی: [[فمینیسم موج سوم]] بهجای بیانیههای جهانشمول، بر روایتهای شخصی، اعترافات و «صحبت از جایگاه خود» به عنوان شکل معتبری از دانشسازی تأکید داشت. [[وبلاگنویسی]] اولیه بستری ایدهآل برای این رویکرد بود. | * تمرکز بر فردیت و داستانسرایی: [[فمینیسم موج سوم]] بهجای بیانیههای جهانشمول، بر روایتهای شخصی، اعترافات و «صحبت از جایگاه خود» به عنوان شکل معتبری از دانشسازی تأکید داشت. [[وبلاگنویسی]] اولیه بستری ایدهآل برای این رویکرد بود. | ||
* [[سیالیت جنسیتی]] و [[نظریه کوئیر]]: موج سوم با گسترش تعریف [[جنسیت]] و تمایل جنسی، از حقوق [[تراجنسیتی | * [[سیالیت جنسیتی]] و [[نظریه کوئیر]]: موج سوم با گسترش تعریف [[جنسیت]] و تمایل جنسی، از حقوق [[تراجنسیتی]]ها حمایت کرد. و جنسیت را بهعنوان یک طیف و یک اجرا میدید نه یک هویت ثابت.<ref>"[https://www.britannica.com/story/what-is-intersectionality third wave of feminism]", Encyclopaedia Britannica.</ref> | ||
== مسائل و حوزههای مبارزه محوری == | == مسائل و حوزههای مبارزه محوری == | ||
* [[آزار جنسی]] و [[فرهنگ تجاوز]]: موج سوم اصطلاحات و مفاهیم مرتبط با آزار جنسی را در گفتمان عمومی رایج کرد. | * [[آزار جنسی]] و [[فرهنگ تجاوز]]: موج سوم اصطلاحات و مفاهیم مرتبط با آزار جنسی را در گفتمان عمومی رایج کرد. | ||
* حقوق باروری: در کنار [[حق سقط جنین]]، بر مسائلی مانند عدالت در زایمان، مادر شدن برای همجنسگرایان و حمایت از مادران تأکید کرد. | * حقوق باروری: در کنار [[حق سقط جنین]]، بر مسائلی مانند عدالت در زایمان، مادر شدن برای همجنسگرایان و حمایت از مادران تأکید کرد. | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۵: | ||
== گرایشها و جریانهای مهم == | == گرایشها و جریانهای مهم == | ||
* [[فمینیسم اینترسکشنال]]: با رهبری فکری زنان رنگینپوست. | * [[فمینیسم اینترسکشنال]]: با رهبری فکری زنان رنگینپوست. | ||
* [[فمینیسم سیسجندر]] (تراجنسیتیستیزی): گرایشی بحثبرانگیز که هویت تراجنسیتیها را به چالش میکشید. | * [[فمینیسم سیسجندر]] (تراجنسیتیستیزی): گرایشی بحثبرانگیز که هویت تراجنسیتیها را به چالش میکشید. | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۱: | ||
* چینیچیان، نیلوفر، زمینهها و اهداف فمینیسم، وبسایت تابناک، کد خبر:۵۲۵۰۴، ۳۱ خرداد ۱۳۸۸ش. | * چینیچیان، نیلوفر، زمینهها و اهداف فمینیسم، وبسایت تابناک، کد خبر:۵۲۵۰۴، ۳۱ خرداد ۱۳۸۸ش. | ||
* سینافر، حبیب، فمینیسم، تاریخچه، امواج، گرایشها و آثار مثبت و منفی جنبشها، دهمین کنفرانس بینالمللی مدیریت و علوم انسانی در ایران، دانشگاه تهران، ۱۴۰۱ش. | * سینافر، حبیب، فمینیسم، تاریخچه، امواج، گرایشها و آثار مثبت و منفی جنبشها، دهمین کنفرانس بینالمللی مدیریت و علوم انسانی در ایران، دانشگاه تهران، ۱۴۰۱ش. | ||
{{چپچین}} | |||
* "third wave of feminism", Encyclopaedia Britannica, Seen in: February 08, 2026. | * "third wave of feminism", Encyclopaedia Britannica, Seen in: February 08, 2026. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان چپچین}}{{پایان منابع}} | ||
