مارگوت بدران: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''مارگوت بدران؛'''}} مورخ و متخصص در رشته [[زنان|مطالعات زنان]].

مارگوت بدران، پژوهشگر و استاد آمریکایی، متولد ۴ دسامبر ۱۹۳۶م تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع کارشناسی در کالج ترینیتی دوبلین آغاز کرد<ref>[https://id.loc.gov/authorities/names/n85386317.html "Badran, Margot". ''Library of Congress''.]</ref> و پس از گرفتن مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه هاروارد، موفق به دریافت درجهٔ دکتری از دانشگاه آکسفورد شد.<ref>[https://en.qantara.de/content/interview-with-margot-badran-islamic-feminism-is-a-universal-discourse Sikand, Yoginder (15 September 2009). ""Islamic Feminism Is a Universal Discourse""..]</ref> وی همچنین در رشتهٔ مطالعات عربی و اسلامی در [[دانشگاه الازهر]] قاهره به تحصیل پرداخته است. بدران به‌عنوان پژوهشگر ارشد در [[مرکز بین‌المللی پژوهشی ویلسون]] در واشینگتن نیز فعالیت کرده است.<ref>[https://doornamaamag.ir/blog/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86/P1123-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87.html «سفر جنسیت به خاورمیانه»، وب‌سایت دورنما.]</ref> فعالیت‌های میدانی وی شامل مستندنگاری تجربیات زنان مبارز در جریان آزادسازی کویت است که بازتاب‌دهندهٔ مخاطرات پذیرفته‌شده توسط زنان در دفاع از کشورشان بود.<ref>Hamilton, Lynn (30 June 1991). "Telling of Kuwaiti women's resistance role". ''The Philadelphia Inquirer''. p. 3.</ref> آثار مکتوب او به‌دلیل بهره‌گیری از رویکردی بین‌رشته‌ای و تلفیق دانش تاریخ، انسان‌شناسی و مطالعات ادیان مورد توجه صاحب‌نظران قرار گرفته است. منتقدان روش‌شناسی وی را در تحلیل چگونگی مواجهۀ زنان با حوزه‌های پیچیدۀ سیاسی و گفتمانی ستوده‌اند.<ref>Raemdonck, An Van (19 February 2015). "Review of Margot Badran (ed.), Gender and Islam in Africa: Rights, Sexuality and Law".</ref>

جایگاه علمی او موجب شد تا نگارش مدخل کلیدی [[جنسیت]] در دانشنامهٔ قرآن لیدن به وی واگذار شود. این دانشنامه که تحت نظارت جین دمن مک اولیف و با مشارکت جمعی از پژوهشگران بین‌المللی تدوین شده،<ref>[https://qkh.journals.miu.ac.ir/article_659.html اقبال، «خاورشناسی و دائرةالمعارف قرآن»، 1388ش، ص17.]</ref> از مهم‌ترین منابع پراستناد در محافل آکادمیک غرب برای مطالعهٔ نظام‌مند قرآن است.<ref>مؤدب، و موسوی مقدم، «نقد دائره المعارف قرآن لیدن بر اساس آراء و مبانی شیعه»، 1387ش، ص110.</ref> حضور بدران در این پروژه ملی و بین‌المللی، نشان‌دهندهٔ نفوذ آراء او در تبیین مفاهیم جنسیتی برای مخاطبان جهانی است؛<ref>[https://qkh.journals.miu.ac.ir/article_2777.html رضایی اصفهانی، «بررسی دائرةالمعارف قرآن لایدن»، 1385ش، ص48.]</ref> هرچند منتقدان، رویکرد او را نوعی تفسیر به‌رأی برای انطباق اسلام با الگوهای [[لیبرال]] غربی دانسته و بر این باورند که تفاوت‌های جنسیتی در اسلام نه بر پایۀ تبعیض، بلکه بر مبنای نقش‌های تکمیلی و مسئولیت‌های نظام [[خانواده]] استوار است.<ref>[https://www.magiran.com/volume/43774 زیبایی‌نژاد، «فمینیسم اسلامی نداریم»، 1387ش، ص80.]</ref>

مارگوت بدران [[فمینیسم اسلامی]] را نظامی فکری می‌داند که نه تنها با جوهرهٔ دین تناقضی ندارد، بلکه به دنبال بازیابی مفهوم [[امت]] به‌عنوان فضایی کثرت‌گرا برای تضمین حقوق برابر جنسیتی است. از دیدگاه او، [[فمینیسم]] در قلمرو اسلام بر پایهٔ آگاهی از محدودیت‌های تحمیلی و تلاش برای انطباق مجدد [[دین]] با پیام قرآنی [[عدالت اجتماعی]] بنا شده است. وی بر این باور است که نابرابری‌های موجود ناشی از ذات اسلام نیست، بلکه محصول تحمیل عقاید مردسالارانهٔ مفسران بر متن قرآن و نوسازی‌های آمرانه‌ای است که ساختارهای اجتماعی و نهاد خانواده را تضعیف کرده‌اند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_12179.html کرمی و محبوبی شریعت پناهی، «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکان‌ها»، 1392ش، ص235.]</ref>

 

بدران با تفکیک میان [[اسلام]] و [[پدرسالار|جامعه پدرسالار]]، معتقد است مفسران زن به‌دلیل تجربه زیسته خود، قرائت‌های پویایی از روح [[قرآن]] ارائه داده‌اند که برابری جنسیتی پنهان‌مانده در تفاسیر سنتی را آشکار می‌کند. او در موضوعاتی مانند [[حجاب]]، میان دستورات اصیل قرآنی و سنت‌های تحمیلی تفکیک قائل شده و معتقد است که زنان مسلمان با استناد به خودآگاهی قرآنی و روش‌های ساختارشکنانه، به دنبال بازیابی حقوقی هستند که در طول تاریخ تحت لوای دین از آنان دریغ شده است.<ref>جین دمن، دایرةالمعارف قرآن، 1401ش، ص316.</ref>

 

مارگوت بدران، مسئلۀ [[تعدد زوجات در اسلام]] را به‌عنوان چالشی برای جایگاه و حقوق زن در خانواده و [[جامعه اسلامی|جامعۀ اسلامی]] تحلیل می‌کند. از دید وی، مشروعیت چندهمسری در اسلام منجر به تثبیت سلطۀ مردانه و نابرابری جنسیتی شده و حق و کرامت ذاتی زن را زیر سؤال می‌برد. بدران با اشاره به سیاست [[تک‌همسری]] در کشورهای غربی، آن را موجب برابری [[حقوق زن]] و [[حقوق مرد]] و احترام به جایگاه زن می‌داند، در حالی که تعدد زوجات در جوامع اسلامی را عاملی برای تحقیر و تنزل موقعیت زنان معرفی می‌کند.<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران درباره تعدد زوجات»، 1401ش، ص234. </ref>

منتقدان در رد مفهومی گرایش فمینسیم اسلامی بدران، معتقدند که فمینیسم اسلامی به‌دلیل تضاد مبنایی با اصول عقلانی و شرعی، فاقد حجیت است و آنچه بدران مطرح می‌کند، بیش از آنکه استنباط دینی باشد، نوعی [[تفسیر به رأی|تفسیر به‌رأی]] برای انطباق اسلام با الگوهای لیبرال غربی است. به باور این گروه، تفاوت در نقش‌های [[زن]] و [[مرد]] در اسلام نه به‌معنای تبعیض، بلکه به‌مثابه نقش‌های تکمیلی است که جایگاه رفیعی برای زن در سرنوشت خانواده و اجتماع قائل شده و [[قوامیت مرد]] را نیز نه به‌معنای برتری، بلکه به‌معنای مسئولیت همه‌جانبه در نظام خانواده تعبیر می‌کنند.<ref>[https://www.magiran.com/volume/43774 زیبایی‌نژاد، «فمینیسم اسلامی نداریم»، 1387ش، ص80.]</ref>

محققان نقدهای دیگری نیز بر دیدگاه‌های مارگوت بدران نوشته‌اند که برخی از آنها عبارت است از:

=== انتقاد به دیدگاه بدران دربارۀ تعدد زوجات ===

در نقد دیدگاه بدران دربارۀ [[تعدد زوجات]]، محققان با استناد به مبانی اسلامی استدلال می‌کنند که [[چندهمسری در اسلام]]، برخلاف تصویر ارائه‌شده، نه تنها به‌معنای هوسرانی یا تحقیر زنان نیست، بلکه در چارچوب مقررات محدود و مشروط مانند عدالت بین همسران طراحی شده است. از نگاه این منتقدان، این نظام در مقایسه با روابط نامشروع و معشوقه‌گرایی در جوامع غربی که فاقد ضوابط شرعی و اجتماعی است، رویکردی واقع‌بینانه و مسئولیت‌محور در قبال نیازهای اجتماعی محسوب می‌شود.<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران درباره تعدد زوجات»، 1401ش، ص248.</ref>

 

مارگوت بدران آثاری قابل توجه در حوزۀ فمینیسم اسلامی تألیف کرده است. از مهم‌ترین کتاب‌های او می‌توان به «گشودن دروازه‌ها: یک قرن نوشته‌های فمینیستی عربی» (۱۹۹۰م) و «فمینیسم ورای شرق و غرب: حرف و عمل جنسیتی جدید در اسلام جهانی» (۲۰۰۷م) اشاره کرد. کتاب «فمینیسم در اسلام: هم‌گرایی‌های دینی و سکولار» (۲۰۰۹م) نیز مجموعه‌ای از مقالات او را دربرمی‌گیرد که در دو دهه پیش از انتشار گردآوری شده‌اند.<ref>[https://doornamaamag.ir/uploads/83c5c0ee5e3441cba9b734eb0aface96.pdf نصر اصفهانی، «سفر جنسبت به خاورمیانه»، وب‌سایت رادیو دورنما.]</ref>