پرش به محتوا

مارگوت بدران: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
اصلاح شناسه
ابرابزار
خط ۴: خط ۴:


== زندگی‌نامه ==
== زندگی‌نامه ==
مارگوت بدران، زادهٔ [[۴ دسامبر]] ۱۹۳۶م، تحصیلات دانشگاهی خود را با دوره کارشناسی در کالج ترینیتی دوبلین آغاز کرد<ref>[https://id.loc.gov/authorities/names/n85386317.html "Badran, Margot". ''Library of Congress''.]</ref> و سپس مدرک کارشناسی ارشد را از دانشگاه هاروارد و دکتری را از دانشگاه آکسفورد اخذ نمود.<ref>[https://en.qantara.de/content/interview-with-margot-badran-islamic-feminism-is-a-universal-discourse Sikand, Yoginder (15 September 2009). ""Islamic Feminism Is a Universal Discourse""..]</ref> بدران همچنین دوره‌ای از مطالعات عربی و اسلامی را در دانشگاه [[الازهر]] [[قاهره]] گذرانده و به‌عنوان پژوهشگر ارشد در مرکز بین‌المللی پژوهشی ویلسون در واشینگتن فعالیت کرده است.<ref>[https://doornamaamag.ir/blog/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86/P1123-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87.html «سفر جنسیت به خاورمیانه»، وب‌سایت دورنما.]</ref>
مارگوت بدران، زادهٔ [[۴ دسامبر]] ۱۹۳۶م، تحصیلات دانشگاهی خود را با دوره کارشناسی در کالج ترینیتی دوبلین آغاز کرد<ref>[https://id.loc.gov/authorities/names/n85386317.html "Badran, Margot". ''Library of Congress''.]</ref> و سپس مدرک کارشناسی ارشد را از دانشگاه هاروارد و دکتری را از دانشگاه آکسفورد اخذ نمود.<ref>[https://en.qantara.de/content/interview-with-margot-badran-islamic-feminism-is-a-universal-discourse Sikand, Yoginder (15 September 2009). ""Islamic Feminism Is a Universal Discourse""..]</ref> بدران همچنین دوره‌ای از مطالعات عربی و اسلامی را در دانشگاه [[الازهر]] [[قاهره]] گذرانده و به‌عنوان پژوهشگر ارشد در مرکز بین‌المللی پژوهشی ویلسون در واشینگتن فعالیت کرده است.<ref>[https://doornamaamag.ir/blog/مطالعات-زنان/P1123-سفر-جنسیت-به-خاورمیانه.html «سفر جنسیت به خاورمیانه»، وب‌سایت دورنما.]</ref>


از جمله فعالیت‌های میدانی شاخص بدران، مستندنگاری تجربیات زنان مبارز در جریان آزادسازی [[کویت]] است که نشان‌دهنده نقش و خطرپذیری آنان در دفاع از کشورشان بود.<ref>Hamilton, Lynn (30 June 1991). "Telling of Kuwaiti women's resistance role". ''The Philadelphia Inquirer''. p. 3.</ref> آثار او به‌دلیل رویکرد بین‌رشته‌ای و تلفیق دانش [[تاریخ]]، [[انسان‌شناسی]] و [[مطالعات ادیان]]، مورد توجه محافل آکادمیک قرار گرفته و روش‌شناسی وی در تحلیل تعامل زنان با عرصه‌های پیچیده سیاسی و گفتمانی ستایش شده است.<ref>Raemdonck, An Van (19 February 2015). "Review of Margot Badran (ed.), Gender and Islam in Africa: Rights, Sexuality and Law".</ref>
از جمله فعالیت‌های میدانی شاخص بدران، مستندنگاری تجربیات زنان مبارز در جریان آزادسازی [[کویت]] است که نشان‌دهنده نقش و خطرپذیری آنان در دفاع از کشورشان بود.<ref>Hamilton, Lynn (30 June 1991). "Telling of Kuwaiti women's resistance role". ''The Philadelphia Inquirer''. p. 3.</ref> آثار او به‌دلیل رویکرد بین‌رشته‌ای و تلفیق دانش [[تاریخ]]، [[انسان‌شناسی]] و [[مطالعات ادیان]]، مورد توجه محافل آکادمیک قرار گرفته و روش‌شناسی وی در تحلیل تعامل زنان با عرصه‌های پیچیده سیاسی و گفتمانی ستایش شده است.<ref>Raemdonck, An Van (19 February 2015). "Review of Margot Badran (ed.), Gender and Islam in Africa: Rights, Sexuality and Law".</ref>
خط ۱۱: خط ۱۱:


== دیدگاه‌های مارگوت بدران ==
== دیدگاه‌های مارگوت بدران ==
* مارگوت بدران [[فمینیسم اسلامی]] را نظام فکری سازگار با [[جوهر دین]] می‌داند که به‌دنبال بازیابی مفهوم [[امت]] به‌عنوان فضایی کثرت‌گرا برای تضمین حقوق برابر جنسیتی است. از دیدگاه او، [[فمینیسم]] در قلمرو اسلام بر پایهٔ آگاهی از محدودیت‌های تحمیلی و تلاش برای انطباق مجدد [[دین]] با پیام قرآنی [[عدالت اجتماعی]] بنا شده است. وی بر این باور است که نابرابری‌های موجود، محصول تحمیل عقاید مردسالارانه بر متن [[قرآن]] و نوسازی‌های آمرانه‌ای است که ساختارهای اجتماعی و [[نهاد خانواده]] را تضعیف کرده‌اند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_12179.html کرمی و محبوبی شریعت پناهی، «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکان‌ها»، 1392ش، ص235.]</ref>
* مارگوت بدران [[فمینیسم اسلامی]] را نظام فکری سازگار با [[جوهر دین]] می‌داند که به‌دنبال بازیابی مفهوم [[امت]] به‌عنوان فضایی کثرت‌گرا برای تضمین حقوق برابر جنسیتی است. از دیدگاه او، [[فمینیسم]] در قلمرو اسلام بر پایهٔ آگاهی از محدودیت‌های تحمیلی و تلاش برای انطباق مجدد [[دین]] با پیام قرآنی [[عدالت اجتماعی]] بنا شده است. وی بر این باور است که نابرابری‌های موجود، محصول تحمیل عقاید مردسالارانه بر متن [[قرآن]] و نوسازی‌های آمرانه‌ای است که ساختارهای اجتماعی و [[نهاد خانواده]] را تضعیف کرده‌اند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_12179.html کرمی و محبوبی شریعت پناهی، «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکان‌ها»، 1392ش، ص235.]</ref>
* بدران معتقد است مفسران زن به‌دلیل تجربه زیسته خود، قرائت‌های پویایی از روح قرآن ارائه داده‌اند که [[برابری جنسیتی]] پنهان‌مانده در تفاسیر سنتی را آشکار می‌کند. او در موضوعاتی مانند [[حجاب]]، میان دستورات اصیل قرآنی و سنت‌های تحمیلی تفکیک قائل شده و معتقد است که زنان مسلمان با استناد به خودآگاهی قرآنی و روش‌های ساختارشکنانه، به دنبال بازیابی حقوقی هستند که در طول تاریخ تحت لوای دین از آنان دریغ شده است.<ref>جین دمن، دایرةالمعارف قرآن، 1401ش، ص316.</ref>
* بدران معتقد است مفسران زن به‌دلیل تجربه زیسته خود، قرائت‌های پویایی از روح قرآن ارائه داده‌اند که [[برابری جنسیتی]] پنهان‌مانده در تفاسیر سنتی را آشکار می‌کند. او در موضوعاتی مانند [[حجاب]]، میان دستورات اصیل قرآنی و سنت‌های تحمیلی تفکیک قائل شده و معتقد است که زنان مسلمان با استناد به خودآگاهی قرآنی و روش‌های ساختارشکنانه، به دنبال بازیابی حقوقی هستند که در طول تاریخ تحت لوای دین از آنان دریغ شده است.<ref>جین دمن، دایرةالمعارف قرآن، 1401ش، ص316.</ref>
* مارگوت بدران، مسئلۀ [[تعدد زوجات در اسلام]] را به‌عنوان چالشی برای جایگاه و حقوق زن در خانواده و [[جامعه اسلامی|جامعۀ اسلامی]] تحلیل می‌کند. از دید وی، مشروعیت [[چندهمسری]] در اسلام منجر به تثبیت سلطۀ مردانه و نابرابری جنسیتی شده و حق و کرامت ذاتی زن را زیر سؤال می‌برد. بدران با اشاره به سیاست [[تک‌همسری]] در کشورهای غربی، آن را موجب برابری [[حقوق زن]] و [[حقوق مرد]] و احترام به جایگاه زن می‌داند، در حالی که تعدد زوجات در جوامع اسلامی را عاملی برای تحقیر و تنزل موقعیت زنان معرفی می‌کند.<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران درباره تعدد زوجات»، 1401ش، ص234. </ref>
* مارگوت بدران، مسئلهٔ [[تعدد زوجات در اسلام]] را به‌عنوان چالشی برای جایگاه و حقوق زن در خانواده و [[جامعه اسلامی|جامعهٔ اسلامی]] تحلیل می‌کند. از دید وی، مشروعیت [[چندهمسری]] در اسلام منجر به تثبیت سلطهٔ مردانه و نابرابری جنسیتی شده و حق و کرامت ذاتی زن را زیر سؤال می‌برد. بدران با اشاره به سیاست [[تک‌همسری]] در کشورهای غربی، آن را موجب برابری [[حقوق زن]] و [[حقوق مرد]] و احترام به جایگاه زن می‌داند، در حالی که تعدد زوجات در جوامع اسلامی را عاملی برای تحقیر و تنزل موقعیت زنان معرفی می‌کند.<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، 1401ش، ص234.</ref>


== دیدگاه‌های منتقدان ==
== دیدگاه‌های منتقدان ==
از منظر منتقدان، فمینیسم اسلامی به‌دلیل تضاد مبنایی با اصول عقلانی و شرعی، فاقد حجیت است و آنچه بدران مطرح می‌کند، بیش از آنکه استنباط دینی باشد، نوعی [[تفسیر به رأی|تفسیر به‌رأی]] برای انطباق اسلام با الگوهای لیبرال است. تفاوت در نقش‌های [[زن]] و [[مرد]] در اسلام به‌مثابه نقش‌های تکمیلی است که جایگاه رفیعی برای زن در سرنوشت خانواده و اجتماع قائل شده و [[قوامیت مرد]] نیز به‌معنای مسئولیت همه‌جانبه در نظام خانواده است.<ref>[https://www.magiran.com/volume/43774 زیبایی‌نژاد، «فمینیسم اسلامی نداریم»، 1387ش، ص80.]</ref>
از منظر منتقدان، فمینیسم اسلامی به‌دلیل تضاد مبنایی با اصول عقلانی و شرعی، فاقد حجیت است و آنچه بدران مطرح می‌کند، بیش از آنکه استنباط دینی باشد، نوعی [[تفسیر به رأی|تفسیر به‌رأی]] برای انطباق اسلام با الگوهای لیبرال است. تفاوت در نقش‌های [[زن]] و [[مرد]] در اسلام به‌مثابه نقش‌های تکمیلی است که جایگاه رفیعی برای زن در سرنوشت خانواده و اجتماع قائل شده و [[قوامیت مرد]] نیز به‌معنای مسئولیت همه‌جانبه در نظام خانواده است.<ref>[https://www.magiran.com/volume/43774 زیبایی‌نژاد، «فمینیسم اسلامی نداریم»، 1387ش، ص80.]</ref>


[[چندهمسری در اسلام]] نیز به‌معنای تأیید هوسرانی مردان یا تحقیر زنان نیست، بلکه در چارچوب مقررات محدود و مشروط مانند عدالت بین همسران طراحی شده است و برخلاف معشوقه‌گرایی در جوامع غربی، رویکردی واقع‌بینانه و مسئولیت‌محور در قبال نیازهای اجتماعی محسوب می‌شود<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران درباره تعدد زوجات»، 1401ش، ص248.</ref> و دارای کارکردهای روشنی است، ازجمله: حمایت از [[زنان بی‌سرپرست]] یا [[بیوه‌]]، کاهش آسیب‌های ناشی از روابط خارج از چارچوب خانوادگی و افزایش نسل مشروع در چارچوب قانونی. در این تحلیل، [[تک‌همسری]] به‌عنوان اصل اولیه در اسلام پذیرفته شده و تعدد زوجات راه‌حلی مشروط برای شرایط ویژۀ اجتماعی مانند عدم توانایی همسر اول یا ناتوانی در تأمین [[نیازهای عاطفی]] و جنسی، در نظر گرفته می‌شود.<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران درباره تعدد زوجات»، 1401ش، ص248.</ref>
[[چندهمسری در اسلام]] نیز به‌معنای تأیید هوسرانی مردان یا تحقیر زنان نیست، بلکه در چارچوب مقررات محدود و مشروط مانند عدالت بین همسران طراحی شده است و برخلاف معشوقه‌گرایی در جوامع غربی، رویکردی واقع‌بینانه و مسئولیت‌محور در قبال نیازهای اجتماعی محسوب می‌شود<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، 1401ش، ص248.</ref> و دارای کارکردهای روشنی است، ازجمله: حمایت از [[زنان بی‌سرپرست]] یا [[بیوه]]، کاهش آسیب‌های ناشی از روابط خارج از چارچوب خانوادگی و افزایش نسل مشروع در چارچوب قانونی. در این تحلیل، [[تک‌همسری]] به‌عنوان اصل اولیه در اسلام پذیرفته شده و تعدد زوجات راه‌حلی مشروط برای شرایط ویژهٔ اجتماعی مانند عدم توانایی همسر اول یا ناتوانی در تأمین [[نیازهای عاطفی]] و جنسی، در نظر گرفته می‌شود.<ref>حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، 1401ش، ص248.</ref>


دیدگاه‌های مارگوت بدران با نقدهای دیگری نیز روبرو شده است، ازجمله:
دیدگاه‌های مارگوت بدران با نقدهای دیگری نیز روبرو شده است، ازجمله:
خط ۳۰: خط ۲۹:


== آثار ==
== آثار ==
مارگوت بدران آثاری قابل توجه در حوزۀ فمینیسم اسلامی تألیف کرده است، ازجمله:  
مارگوت بدران آثاری قابل توجه در حوزهٔ فمینیسم اسلامی تألیف کرده است، ازجمله:
 
* گشودن دروازه‌ها: یک قرن نوشته‌های فمینیستی عربی (۱۹۹۰م)
* گشودن دروازه‌ها: یک قرن نوشته‌های فمینیستی عربی (۱۹۹۰م)
* فمینیسم ورای شرق و غرب: حرف و عمل جنسیتی جدید در اسلام جهانی (۲۰۰۷م)
* فمینیسم ورای شرق و غرب: حرف و عمل جنسیتی جدید در اسلام جهانی (۲۰۰۷م)
خط ۳۸: خط ۳۶:
== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}
 
== منابع ==
== منابع ==
* حسن‌نیا، علی و بستاکچی، افشان، «نقد دیدگاه مارگوت بدران درباره تعدد زوجات»، دوفصلنامه علمی و قرآن‌پژوهی خاورشناسان، سال هفدهم، شمارۀ ۳۲، 1401ش.
{{آغاز منابع}}
* حسن‌نیا، علی و بستاکچی، افشان، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، دوفصلنامه علمی و قرآن‌پژوهی خاورشناسان، سال هفدهم، شمارهٔ ۳۲، ۱۴۰۱ش.
* رضایی اصفهانی، محمدعلی، «بررسی دائرةالمعارف قرآن لایدن»، مجلهٔ قرآن‌پژوهشی خاورشناسان، شمارهٔ شمارهٔ ۱، ۱۳۸۵ش.
* رضایی اصفهانی، محمدعلی، «بررسی دائرةالمعارف قرآن لایدن»، مجلهٔ قرآن‌پژوهشی خاورشناسان، شمارهٔ شمارهٔ ۱، ۱۳۸۵ش.
* زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «فمینیسم اسلامی نداریم»، بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۱۰۱، ۱۳۸۷ش.
* زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «فمینیسم اسلامی نداریم»، بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۱۰۱، ۱۳۸۷ش.
* "Margot Badran". ''Women's Islamic Initiative in Spirituality and Equality''. «سفر جنسیت به خاورمیانه»، وب‌سایت دورنما، تاریخ درج مطلب: 21 آذر 1402ش.
* "Margot Badran". ''Women's Islamic Initiative in Spirituality and Equality''. «سفر جنسیت به خاورمیانه»، وب‌سایت دورنما، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۴۰۲ش.
* فتاحی، فتحیه و افسردیر، حسین، «ارزیابی و نقد مدخل جنسیت از دائرةالمعارف قرآن لیدن»، مجلهٔ مطالعات زن و خانواده، ۱۳۹۳ش.
* فتاحی، فتحیه و افسردیر، حسین، «ارزیابی و نقد مدخل جنسیت از دائرةالمعارف قرآن لیدن»، مجلهٔ مطالعات زن و خانواده، ۱۳۹۳ش.
* مودب، سیدرضا و موسوی مقدم، سیدمحمد، «نقد دائرة المعارف قرآن لیدن بر اساس آراء و مبانی شیعه»، مجلهٔ شیعه‌شناسی، شمارهٔ ۲۳، ۱۳۸۷ش.
* مؤدب، سیدرضا و موسوی مقدم، سیدمحمد، «نقد دائرة المعارف قرآن لیدن بر اساس آراء و مبانی شیعه»، مجلهٔ شیعه‌شناسی، شمارهٔ ۲۳، ۱۳۸۷ش.
* نصر اصفهانی، مریم، «سفر جنسبت به خاورمیانه»، وب‌سایت رادیو دورنما، تاریخ بازدید: 14 بهمن 1404ش.
* نصر اصفهانی، مریم، «سفر جنسبت به خاورمیانه»، وب‌سایت رادیو دورنما، تاریخ بازدید: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
{{آغاز چپ‌چین}}
{{آغاز چپ‌چین}}
* Hamilton, Lynn (۳۰ ژوئن ۱۹۹۱). "Telling of Kuwaiti women's resistance role". ''The Philadelphia Inquirer''. p. 3-M. Retrieved 22 August 2023.
* Hamilton, Lynn (۳۰ ژوئن ۱۹۹۱). "Telling of Kuwaiti women's resistance role". ''The Philadelphia Inquirer''. p. 3-M. Retrieved 22 August 2023.
خط ۵۳: خط ۵۲:
* Sikand, Yoginder (۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹). ""Islamic Feminism Is a Universal Discourse"". ''Qantara.de''. Retrieved 20 August 2023.
* Sikand, Yoginder (۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹). ""Islamic Feminism Is a Universal Discourse"". ''Qantara.de''. Retrieved 20 August 2023.
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}

نسخهٔ ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۲۸

مارگوت بدران؛ پژوهشگر و استاد آمریکایی در حوزه‌های مطالعات زنان، اسلام و خاورمیانه با رویکرد فمینیستی.

مارگوت بدران با رویکردی بین‌رشته‌ای و میدانی به مطالعه مسائل زنان در آموزه‌های اسلام و جوامع مسلمان می‌پردازد. جایگاه علمی او منجر به نگارش مدخل جنسیت در دانشنامه معتبر قرآن لیدن شد. بدران از نظریه‌پردازان فمینیسم اسلامی است و معتقد است نابرابری‌های جنسیتی موجود، نتیجه تفسیرهای مردسالارانه از قرآن و نوسازی‌های آمرانه است و زنان می‌توانند با قرائتی پویا، مفهوم برابری را از متن قرآن استخراج کنند. او احکامی مانند تعدد زوجات را ناقض کرامت و برابری زنان دانسته و حجاب را بیشتر محصول سنت‌های تحمیلی می‌داند. منتقدان، دیدگاه‌های او را تفسیربه‌رأی و تلاشی برای انطباق اسلام با الگوهای لیبرال غربی می‌دانند و استدلال می‌کنند که تفاوت‌های نقش‌های جنسیتی در اسلام مبتنی بر تکامل و مسئولیت‌های خانوادگی است و احکامی مانند تعدد زوجات دارای کارکردهای اجتماعی مشخصی است. به باور منتقدان، بدران در تحلیل‌های خود از سنت نبوی، علوم تخصصی اجتهاد و دیدگاه‌های مفسران زن مخالف غافل شده است.

زندگی‌نامه

مارگوت بدران، زادهٔ ۴ دسامبر ۱۹۳۶م، تحصیلات دانشگاهی خود را با دوره کارشناسی در کالج ترینیتی دوبلین آغاز کرد[۱] و سپس مدرک کارشناسی ارشد را از دانشگاه هاروارد و دکتری را از دانشگاه آکسفورد اخذ نمود.[۲] بدران همچنین دوره‌ای از مطالعات عربی و اسلامی را در دانشگاه الازهر قاهره گذرانده و به‌عنوان پژوهشگر ارشد در مرکز بین‌المللی پژوهشی ویلسون در واشینگتن فعالیت کرده است.[۳]

از جمله فعالیت‌های میدانی شاخص بدران، مستندنگاری تجربیات زنان مبارز در جریان آزادسازی کویت است که نشان‌دهنده نقش و خطرپذیری آنان در دفاع از کشورشان بود.[۴] آثار او به‌دلیل رویکرد بین‌رشته‌ای و تلفیق دانش تاریخ، انسان‌شناسی و مطالعات ادیان، مورد توجه محافل آکادمیک قرار گرفته و روش‌شناسی وی در تحلیل تعامل زنان با عرصه‌های پیچیده سیاسی و گفتمانی ستایش شده است.[۵]

جایگاه علمی بدران باعث شد تا نگارش مدخل کلیدی جنسیت در دانشنامه قرآن لیدن، از معتبرترین منابع قرآنی در غرب، به او سپرده شود. این مشارکت، نشان‌دهنده نفوذ دیدگاه‌های او در تبیین مفاهیم جنسیتی برای مخاطبان جهانی است.[۶] با این حال، برخی منتقدان رویکرد او را نوعی تفسیر به‌رأی و انطباق اسلام با الگوهای لیبرال غربی می‌دانند و بر این باورند که تفاوت‌های جنسیتی در اسلام مبتنی بر نقش‌های تکمیلی و مسئولیت‌های خانوادگی است، نه تبعیض.[۷]

دیدگاه‌های مارگوت بدران

  • مارگوت بدران فمینیسم اسلامی را نظام فکری سازگار با جوهر دین می‌داند که به‌دنبال بازیابی مفهوم امت به‌عنوان فضایی کثرت‌گرا برای تضمین حقوق برابر جنسیتی است. از دیدگاه او، فمینیسم در قلمرو اسلام بر پایهٔ آگاهی از محدودیت‌های تحمیلی و تلاش برای انطباق مجدد دین با پیام قرآنی عدالت اجتماعی بنا شده است. وی بر این باور است که نابرابری‌های موجود، محصول تحمیل عقاید مردسالارانه بر متن قرآن و نوسازی‌های آمرانه‌ای است که ساختارهای اجتماعی و نهاد خانواده را تضعیف کرده‌اند.[۸]
  • بدران معتقد است مفسران زن به‌دلیل تجربه زیسته خود، قرائت‌های پویایی از روح قرآن ارائه داده‌اند که برابری جنسیتی پنهان‌مانده در تفاسیر سنتی را آشکار می‌کند. او در موضوعاتی مانند حجاب، میان دستورات اصیل قرآنی و سنت‌های تحمیلی تفکیک قائل شده و معتقد است که زنان مسلمان با استناد به خودآگاهی قرآنی و روش‌های ساختارشکنانه، به دنبال بازیابی حقوقی هستند که در طول تاریخ تحت لوای دین از آنان دریغ شده است.[۹]
  • مارگوت بدران، مسئلهٔ تعدد زوجات در اسلام را به‌عنوان چالشی برای جایگاه و حقوق زن در خانواده و جامعهٔ اسلامی تحلیل می‌کند. از دید وی، مشروعیت چندهمسری در اسلام منجر به تثبیت سلطهٔ مردانه و نابرابری جنسیتی شده و حق و کرامت ذاتی زن را زیر سؤال می‌برد. بدران با اشاره به سیاست تک‌همسری در کشورهای غربی، آن را موجب برابری حقوق زن و حقوق مرد و احترام به جایگاه زن می‌داند، در حالی که تعدد زوجات در جوامع اسلامی را عاملی برای تحقیر و تنزل موقعیت زنان معرفی می‌کند.[۱۰]

دیدگاه‌های منتقدان

از منظر منتقدان، فمینیسم اسلامی به‌دلیل تضاد مبنایی با اصول عقلانی و شرعی، فاقد حجیت است و آنچه بدران مطرح می‌کند، بیش از آنکه استنباط دینی باشد، نوعی تفسیر به‌رأی برای انطباق اسلام با الگوهای لیبرال است. تفاوت در نقش‌های زن و مرد در اسلام به‌مثابه نقش‌های تکمیلی است که جایگاه رفیعی برای زن در سرنوشت خانواده و اجتماع قائل شده و قوامیت مرد نیز به‌معنای مسئولیت همه‌جانبه در نظام خانواده است.[۱۱]

چندهمسری در اسلام نیز به‌معنای تأیید هوسرانی مردان یا تحقیر زنان نیست، بلکه در چارچوب مقررات محدود و مشروط مانند عدالت بین همسران طراحی شده است و برخلاف معشوقه‌گرایی در جوامع غربی، رویکردی واقع‌بینانه و مسئولیت‌محور در قبال نیازهای اجتماعی محسوب می‌شود[۱۲] و دارای کارکردهای روشنی است، ازجمله: حمایت از زنان بی‌سرپرست یا بیوه، کاهش آسیب‌های ناشی از روابط خارج از چارچوب خانوادگی و افزایش نسل مشروع در چارچوب قانونی. در این تحلیل، تک‌همسری به‌عنوان اصل اولیه در اسلام پذیرفته شده و تعدد زوجات راه‌حلی مشروط برای شرایط ویژهٔ اجتماعی مانند عدم توانایی همسر اول یا ناتوانی در تأمین نیازهای عاطفی و جنسی، در نظر گرفته می‌شود.[۱۳]

دیدگاه‌های مارگوت بدران با نقدهای دیگری نیز روبرو شده است، ازجمله:

  • استفاده از تفسیر به‌رأی شخصی برای غیرقرآنی نشان‌دادن احکام سنتی اسلام؛
  • تلاش برای واردکردن افکار و ارزش‌های غربی به بستر جوامع اسلامی؛
  • نادیده‌گرفتن علوم تخصصی و پیش‌نیازهای لازم برای اجتهاد و استنباط از نصوص؛
  • نادیده‌گرفتن سنت نبوی و سیرهٔ ائمه در تبیین حدود پوشش و روابط جنسیتی؛
  • بی‌توجهی به تفاسیر مفسران زن معتقد به تفاوت‌های طبیعی و فیزیکی میان زن و مرد؛
  • تقلیل‌دادن جایگاه حمایتی و مصونیتی حجاب به یک محدودیت تحمیلی و غیرقرآنی.[۱۴]

آثار

مارگوت بدران آثاری قابل توجه در حوزهٔ فمینیسم اسلامی تألیف کرده است، ازجمله:

  • گشودن دروازه‌ها: یک قرن نوشته‌های فمینیستی عربی (۱۹۹۰م)
  • فمینیسم ورای شرق و غرب: حرف و عمل جنسیتی جدید در اسلام جهانی (۲۰۰۷م)
  • فمینیسم در اسلام: هم‌گرایی‌های دینی و سکولار (۲۰۰۹م).[۱۵]

پانویس

  1. ↑ "Badran, Margot". Library of Congress.
  2. ↑ Sikand, Yoginder (15 September 2009). ""Islamic Feminism Is a Universal Discourse""..
  3. ↑ «سفر جنسیت به خاورمیانه»، وب‌سایت دورنما.
  4. ↑ Hamilton, Lynn (30 June 1991). "Telling of Kuwaiti women's resistance role". The Philadelphia Inquirer. p. 3.
  5. ↑ Raemdonck, An Van (19 February 2015). "Review of Margot Badran (ed.), Gender and Islam in Africa: Rights, Sexuality and Law".
  6. ↑ رضایی اصفهانی، «بررسی دائرةالمعارف قرآن لایدن»، 1385ش، ص48.
  7. ↑ زیبایی‌نژاد، «فمینیسم اسلامی نداریم»، 1387ش، ص80.
  8. ↑ کرمی و محبوبی شریعت پناهی، «فمینیسم اسلامی، مفاهیم و امکان‌ها»، 1392ش، ص235.
  9. ↑ جین دمن، دایرةالمعارف قرآن، 1401ش، ص316.
  10. ↑ حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، 1401ش، ص234.
  11. ↑ زیبایی‌نژاد، «فمینیسم اسلامی نداریم»، 1387ش، ص80.
  12. ↑ حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، 1401ش، ص248.
  13. ↑ حسن‌نیا و بستاکچی، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، 1401ش، ص248.
  14. ↑ زیبایی‌نژاد، «فمینیسم اسلامی نداریم»، 1387ش، ص80.
  15. ↑ نصر اصفهانی، «سفر جنسبت به خاورمیانه»، وب‌سایت رادیو دورنما.

منابع

  • حسن‌نیا، علی و بستاکچی، افشان، «نقد دیدگاه مارگوت بدران دربارهٔ تعدد زوجات»، دوفصلنامه علمی و قرآن‌پژوهی خاورشناسان، سال هفدهم، شمارهٔ ۳۲، ۱۴۰۱ش.
  • رضایی اصفهانی، محمدعلی، «بررسی دائرةالمعارف قرآن لایدن»، مجلهٔ قرآن‌پژوهشی خاورشناسان، شمارهٔ شمارهٔ ۱، ۱۳۸۵ش.
  • زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «فمینیسم اسلامی نداریم»، بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۱۰۱، ۱۳۸۷ش.
  • "Margot Badran". Women's Islamic Initiative in Spirituality and Equality. «سفر جنسیت به خاورمیانه»، وب‌سایت دورنما، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۴۰۲ش.
  • فتاحی، فتحیه و افسردیر، حسین، «ارزیابی و نقد مدخل جنسیت از دائرةالمعارف قرآن لیدن»، مجلهٔ مطالعات زن و خانواده، ۱۳۹۳ش.
  • مؤدب، سیدرضا و موسوی مقدم، سیدمحمد، «نقد دائرة المعارف قرآن لیدن بر اساس آراء و مبانی شیعه»، مجلهٔ شیعه‌شناسی، شمارهٔ ۲۳، ۱۳۸۷ش.
  • نصر اصفهانی، مریم، «سفر جنسبت به خاورمیانه»، وب‌سایت رادیو دورنما، تاریخ بازدید: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • Hamilton, Lynn (۳۰ ژوئن ۱۹۹۱). "Telling of Kuwaiti women's resistance role". The Philadelphia Inquirer. p. 3-M. Retrieved 22 August 2023.
  • "Margot Badran". Women's Islamic Initiative in Spirituality and Equality. 13 August 2009. Retrieved 21 August 2023.
  • Raemdonck, An Van (۱۹ فوریه ۲۰۱۵). "Review of Margot Badran (ed.), Gender and Islam in Africa: Rights, Sexuality and Law". Religion & Gender. 5 (1): 118– Retrieved 23 August 2023.
  • Sikand, Yoginder (۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹). ""Islamic Feminism Is a Universal Discourse"". Qantara.de. Retrieved 20 August 2023.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=مارگوت_بدران&oldid=11344»