بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۷: خط ۷:


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
کمیکال بیشتر در جنوب مکزیک و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی یافت می‌شود و ریشۀ آن را به سرخ‌پوستان مازاتک می‌رسانند.<ref name=":0" /> جان ویلیام هافمن استاد شیمی دانشگاه کلمسون آمریکا در ۱۹۸۴م به‌دنبال تحقیقاتی برای درمان بیماری ناتوان‌کنندۀ مغز و سیستم عصبی مرکزی، موفق شد بیش از ۴۵۰ نوع ترکیبات کانابینوئید مصنوعی کشف کند و به‌عنوان کاشف کابینوئید مصنوعی اسم خود را بر آن بگذارد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref> پس از کشف این کانابینوئیدهای مصنوعی،‌ استفاده از آنها برای کاربرد تفریحی تغییر کاربری داد و به‌عنوان مواد مخدر جایگزین ماری‌جوانای گیاهی در ۲۰۰۰م به‌ بازار عرضه شد. در ۲۰۰۴م این کانابینوئید در شکل ادویه (اسپایس) ابتدا در لندن وارد بازار شد و تا ۲۰۰۸م مارک‌های مختلف آن در سراسر آمریکا به‌صورت قانونی در فروشگاه‌های خرده فروشی به‌عنوان داروی غیرقابل استفاده برای انسان، رایج شدند.<ref>[https://www.narconon.org/drug-abuse/synthetic-drugs-history.html The History of Synthetic Drugs (Spice, K2 and Bath Salts)”, Narconon" website.]</ref> از ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۴م، ۱۴۲ ترکیب از این کانابیوئید صنعتی به مرکز نظارت مخدر اروپا گزارش شد و هشت سال بعد از ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۴م ۱۴۲ ترکیب از این کانبیوئید صنعتی به مرکز نظارت مخدر اروپا گزارش شد و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری دریافت که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از مصرف کمیکال در بازه زمانی ۲۰۱۴م تا ۲۰۱۵م سه برابر افزایش یافته است. این پیامدها موجب شد که سازمان غذا و داروی آمریکا دربارۀ خطرات مصرف کمیکال بر سلامتی افراد به‌‌دلیل وجود سم موش برودیفاکوم، هشدار دهد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref>
کمیکال بیشتر در جنوب مکزیک و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی یافت می‌شود و ریشۀ آن را به سرخ‌پوستان مازاتک می‌رسانند.<ref name=":0">[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> جان ویلیام هافمن استاد شیمی دانشگاه کلمسون آمریکا در ۱۹۸۴م به‌دنبال تحقیقاتی برای درمان بیماری ناتوان‌کنندۀ مغز و سیستم عصبی مرکزی، موفق شد بیش از ۴۵۰ نوع ترکیبات کانابینوئید مصنوعی کشف کند و به‌عنوان کاشف کابینوئید مصنوعی اسم خود را بر آن بگذارد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref> پس از کشف این کانابینوئیدهای مصنوعی،‌ استفاده از آنها برای کاربرد تفریحی تغییر کاربری داد و به‌عنوان مواد مخدر جایگزین ماری‌جوانای گیاهی در ۲۰۰۰م به‌ بازار عرضه شد. در ۲۰۰۴م این کانابینوئید به‌شکل ادویه ابتدا در لندن وارد بازار شد و تا ۲۰۰۸م انواع مختلف آن در سراسر آمریکا به‌صورت قانونی در فروشگاه‌های خرده‌فروشی به‌عنوان داروی غیرقابل استفاده برای انسان، رایج شدند.<ref>[https://www.narconon.org/drug-abuse/synthetic-drugs-history.html The History of Synthetic Drugs (Spice, K2 and Bath Salts)”, Narconon" website.]</ref> از ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۴م، ۱۴۲ ترکیب از این کانابیوئید صنعتی به مرکز نظارت مخدر اروپا گزارش شد و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری دریافت که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از مصرف کمیکال در بازه زمانی ۲۰۱۴م تا ۲۰۱۵م سه برابر افزایش یافته است. این پیامدها موجب شد که سازمان غذا و داروی آمریکا دربارۀ خطرات مصرف کمیکال بر سلامتی افراد به‌‌دلیل وجود سم موش برودیفاکوم، هشدار دهد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref>


== نحوه عملکرد کمیکال ==
== نحوه عملکرد کمیکال ==
کمیکال جزو گروه کانابیس‌ها محسوب می‌شود و حاوی ترکیب روان‌گردان THC (تتراهیدروکانابینول) است که اثرات و عوارض قابل توجهی بر بدن و روان می‌گذارد. میزان این عوارض بستگی به درصد تی‌اچ‌سی موجود و نحوۀ ترکیب ماده بستگی دارد؛ به‌طوری‌ که هرچه غلظت تی‌اچ‌سی بالاتر باشد، شدت و خطر عوارض نیز افزایش می‌یابد. گاهی نیز برای تشدید اثر، مواد مخدر دیگر را با آن ترکیب می‌کنند.<ref name=":1" />
کمیکال جزو گروه کانابیس‌ها محسوب می‌شود و حاوی ترکیب روان‌گردان THC (تتراهیدروکانابینول) است که اثرات و عوارض قابل توجهی بر بدن و روان می‌گذارد. میزان این عوارض بستگی به درصد تی‌اچ‌سی موجود و نحوۀ ترکیب ماده بستگی دارد؛ به‌طوری‌ که هرچه غلظت تی‌اچ‌سی بالاتر باشد، شدت و خطر عوارض نیز افزایش می‌یابد. گاهی نیز برای تشدید اثر، مواد مخدر دیگر را با آن ترکیب می‌کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84460534/%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «قدرت تخریب‌ «کمیکال» چند برابر دیگر مواد مخدر است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


== اعتیاد به کمیکال ==
== اعتیاد به کمیکال ==
بر اساس اظهارات کارشناس پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی، کمیکال دارای قدرت اعتیادآوری بسیار بالایی است؛ به‌طوری که در برخی موارد، تنها یک بار مصرف می‌تواند به‌دلیل تأثیرات روانی شدید، منجر به وابستگی شود.<ref name=":1">[https://www.irna.ir/news/84460534/%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «قدرت تخریب‌ «کمیکال» چند برابر دیگر مواد مخدر است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
بر اساس اظهارات کارشناس پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی، کمیکال دارای قدرت اعتیادآوری بسیار بالایی است؛ به‌طوری که در برخی موارد، تنها یک بار مصرف می‌تواند به‌دلیل تأثیرات روانی شدید، منجر به وابستگی شود.<ref name=":1">[https://www.irna.ir/news/84460534/%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «قدرت تخریب‌ «کمیکال» چند برابر دیگر مواد مخدر است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
== شیوع مصرف ==
کمیکال در میان رده‌های سنی 18 تا 25 سال شیوع مصرف دارد که از روی کنجکاوی و داشتن خلق خوب و مکاشفۀ معنوی به آن روی می‌آورند.<ref name=":0">[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref>


== بازار مصرف ==
== بازار مصرف ==
خط ۲۲: خط ۱۹:


== زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ==
== زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ==
براساس پژوهش‌های انجام شده سه عامل عدم کنترل اجتماعی، یادگیری و ناکامی مهم‌ترین زمینه‌های اجتماعی اعتیاد به مواد صنعتی از جمله کمیکال دانسته شده است. فقدان کنترل اجتماعی به‌معنای عدم نظارت اجتماعی‌ مانند ضعف کنترل غیر رسمی از سوی خانواده، نهادهای مقدس، مدرسه و جامعۀ محلی است که هر چه پیوند میان اعضای خانواده و مدرسه ضعیف باشد و فرد تعهد و مسئولیت‌پذیری اجتماعی کمتری داشته باشد،‌ بیشتر به اعتیاد کشیده می‌شود. یادگیری اجتماعی بیشتر از طریق ارتباط و معاشرت با بزهکاران و افراد دارای اعتیاد در میان دوستان، اعضای خانواده،‌ مدرسه و محل سکونت اتفاق می‌افتد؛ اما ناکامی اجتماعی ناشی از شکست و عدم دستیابی به منزلت‌های اجتماعی، شکست تحصیلی و عاطفی است که افراد احساس سرخوردگی کرده و برای فراموشی این احساس ناکامی به مواد مخدر پناه می‌برند.<ref>[https://jlr.sdil.ac.ir/article_145214_28e31e9a4e7d3a79a1c8ed6601f90d8e.pdf احدی و همکاران، «عوامل اجتماعی مؤثر اعتیاد به مواد مخدر صنعتی (مطالعۀ موردی: شهر زنجان )»، ۱۴۰۱ش، ص۳۳۲-۳۳۷.]</ref>  
براساس پژوهش‌های انجام شده سه عامل عدم کنترل اجتماعی، یادگیری و ناکامی مهم‌ترین زمینه‌های اجتماعی اعتیاد به مواد صنعتی از جمله کمیکال دانسته شده است. فقدان کنترل اجتماعی به‌معنای عدم نظارت اجتماعی‌ مانند ضعف کنترل غیررسمی از سوی خانواده، نهادها، مدرسه و جامعۀ محلی است که هر چه پیوند میان اعضای خانواده و مدرسه ضعیف باشد و فرد تعهد و مسئولیت‌پذیری اجتماعی کمتری داشته باشد،‌ بیشتر به اعتیاد کشیده می‌شود. یادگیری اجتماعی بیشتر از طریق ارتباط و معاشرت با بزهکاران و افراد دارای اعتیاد در میان دوستان، اعضای خانواده،‌ مدرسه و محل سکونت اتفاق می‌افتد؛ اما ناکامی اجتماعی ناشی از شکست و عدم دستیابی به منزلت‌های اجتماعی، شکست تحصیلی و عاطفی است که افراد احساس سرخوردگی کرده و برای فراموشی این احساس ناکامی به مواد مخدر پناه می‌برند.<ref>[https://jlr.sdil.ac.ir/article_145214_28e31e9a4e7d3a79a1c8ed6601f90d8e.pdf احدی و همکاران، «عوامل اجتماعی مؤثر اعتیاد به مواد مخدر صنعتی (مطالعۀ موردی: شهر زنجان )»، ۱۴۰۱ش، ص۳۳۲-۳۳۷.]</ref>  


کمرنگ شدن تعالیم دین در سبک زندگی افراد یکی از عوامل روی آوردن به انواع اعتیاد است. طبق تحقیقات انجام شده بین باورهای دینی و میزان ابتلا به اعتیاد رابطۀ معکوس وجود دارد.<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=82731 «باورهای دینی چه تأثیری در پیشگیری از اعتیاد دارد؟»، وب‌سایت ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> دین با ارائه جهان بینی توحیدی فرد را در ارتباط با خداوند متعال و تحت حمایت او می‌داند، در حالیکه فقدان این باور شخص را در معرض بی‌پناهی و تنهایی قرار داده و زمینه‌ را برای کشیده‌شدن به اعتیاد و انحراف فراهم می‌سازد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص۸۴-۸۶.]</ref>
کمرنگ شدن تعالیم دین در سبک زندگی افراد یکی از عوامل روی آوردن به انواع اعتیاد است. طبق تحقیقات انجام شده بین باورهای دینی و میزان ابتلا به اعتیاد رابطۀ معکوس وجود دارد.<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=82731 «باورهای دینی چه تأثیری در پیشگیری از اعتیاد دارد؟»، وب‌سایت ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> دین با ارائۀ جهان‌بینی توحیدی فرد را در ارتباط با خداوند متعال و تحت حمایت او می‌داند؛ در حالی‌که فقدان این باور شخص را در معرض بی‌پناهی و تنهایی قرار داده و زمینه‌ را برای کشیده‌شدن به اعتیاد و انحراف فراهم می‌سازد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص۸۴-۸۶.]</ref>


== علائم مصرف ==
== علائم مصرف ==
خط ۵۹: خط ۵۶:


== پیشگیری ==
== پیشگیری ==
پیشگیری از اعتیاد به کمیکال در گام نخست بر آگاهی‌بخشی نسبت به ریشه‌های گرایش به مواد، تقویت عزت‌نفس و بهره‌گیری از مشاوره‌های تخصصی استوار است.<ref>[https://pooyanclinic.ir/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%B3-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85/ «پیشگیری از اعتیاد با رعایت ۳ اصل مهم»، وب‌سایت کلینیک پویان.]</ref> یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهند که در کنار این مهارت‌های فردی، معنویت، باورها و نهادهای دینی سدی استوار در برابر آسیب‌های اجتماعی ایجاد می‌کنند. تعالیم اسلام راهنمایی‌ها و قواعد خاص اخلاقی مانند منع استفاده از الکل ارائه می‌دهد. التزام به جهان‌بینی و سبک زندگی اسلامی که در آن فرد خود را مخلوق و بندۀ پروردگاری که همواره تحت حمایت او قرار دارد، می‌داند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص84-85.]</ref> ایمان به خدا و یاد او به فرد کمک می‌کند که در برابر فشارهای درونی و اجتماعی احساس اطمینان و آرامش داشته باشد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_28_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B1%D8%B9%D8%AF سورۀ رعد، آیه 28.]</ref> این سبک زندگی با هرگونه وابستگی که به سلامت ذهن، روح و جسم آسیب برساند، در تضاد است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص86.]</ref> همچنین، اعمال عبادی همچون نماز کارکردی بازدارنده و تربیتی دارند که فرد را از افتادن در دام ناهنجاری‌ها و منکرات حفظ می‌کنند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_45_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B9%D9%86%DA%A9%D8%A8%D9%88%D8%AA سورۀ عنکبوت، آیه 45.]</ref>
پیشگیری از اعتیاد به کمیکال در گام نخست بر آگاهی‌بخشی نسبت به ریشه‌های گرایش به مواد، تقویت عزت‌نفس و بهره‌گیری از مشاوره‌های تخصصی استوار است.<ref>[https://pooyanclinic.ir/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%B3-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85/ «پیشگیری از اعتیاد با رعایت ۳ اصل مهم»، وب‌سایت کلینیک پویان.]</ref> یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهند که در کنار این مهارت‌های فردی، معنویت، باورها و نهادهای دینی سدی استوار در برابر آسیب‌های اجتماعی ایجاد می‌کنند. تعالیم اسلام راهنمایی‌ها و قواعد خاص اخلاقی مانند منع استفاده از الکل ارائه می‌دهد. التزام به جهان‌بینی و سبک زندگی اسلامی سبب می‌شود که فرد خود را مخلوق و بندۀ پروردگاری که همواره تحت حمایت او قرار دارد، بداند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص84-85.]</ref> ایمان به خدا و یاد او به فرد کمک می‌کند که در برابر فشارهای درونی و اجتماعی احساس اطمینان و آرامش داشته باشد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_28_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B1%D8%B9%D8%AF سورۀ رعد، آیه 28.]</ref> این سبک زندگی با هرگونه وابستگی که به سلامت ذهن، روح و جسم آسیب برساند، در تضاد است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص86.]</ref> همچنین، اعمال عبادی همچون نماز کارکردی بازدارنده و تربیتی دارند که فرد را از افتادن در دام ناهنجاری‌ها و منکرات حفظ می‌کنند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_45_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B9%D9%86%DA%A9%D8%A8%D9%88%D8%AA سورۀ عنکبوت، آیه 45.]</ref>


== ترک اعتیاد ==
== ترک اعتیاد ==
خط ۷۷: خط ۷۴:


=== درمان معنوی ===
=== درمان معنوی ===
نقش راهبردی معنویت و سبک زندگی دینی، باورها و مناسک مذهبی نظیر نماز، توکل و صبر، با ایجاد هدفمندی و کاهش استرس، سدی محکم در برابر اعتیاد می‌سازند. التزام به این ارزش‌ها و حضور در گروه‌های دینی، شبکه‌ای حمایتی ایجاد می‌کند که با اصلاح سبک زندگی و ایجاد تعهدات اخلاقی، سلامت همه‌جانبه فرد را تضمین و میل به مصرف مواد را به‌شدت کاهش می‌دهد.<ref>[https://esi.isu.ac.ir/article_74739_dfcfddbdfa16519f13d3a17dcdffa83c.pdf فیروزی ارنان و همکاران، «رابطه بين باورهای دینی و بحران هویت با گرایش به مصرف مواد مخدر»، ۱۳۹۸ش، ص۱۱۲]؛ [https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴، ص۸۷.]</ref>
نقش راهبردی معنویت و سبک زندگی دینی، باورها و مناسک مذهبی نظیر نماز، توکل و صبر، با ایجاد هدفمندی و کاهش استرس، سدی محکم در برابر اعتیاد می‌سازند. التزام به این ارزش‌ها و حضور در گروه‌های دینی، شبکه‌ای حمایتی ایجاد می‌کند که با اصلاح سبک زندگی و ایجاد تعهدات اخلاقی، سلامت همه‌جانبۀ فرد را تضمین و میل به مصرف مواد را به‌شدت کاهش می‌دهد.<ref>[https://esi.isu.ac.ir/article_74739_dfcfddbdfa16519f13d3a17dcdffa83c.pdf فیروزی ارنان و همکاران، «رابطه بين باورهای دینی و بحران هویت با گرایش به مصرف مواد مخدر»، ۱۳۹۸ش، ص۱۱۲]؛ [https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴، ص۸۷.]</ref>


== مصرف کمیکال در ایران ==
== مصرف کمیکال در ایران ==
خط ۹۳: خط ۹۰:
* «به «کمیکال» لب نزنیم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 14 شهریور 1400ش.
* «به «کمیکال» لب نزنیم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 14 شهریور 1400ش.
* پاک‌نیا، عبدالکریم، پدیدۀ اعتیاد، قم، پاد اندیشه، ۱۳۹۳ش.
* پاک‌نیا، عبدالکریم، پدیدۀ اعتیاد، قم، پاد اندیشه، ۱۳۹۳ش.
* «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر، تاریخ درج مطلب: 13 اسفند 1401ش.
* «رواج مصرف ماده مخدر کمکیال در کشور؛ ماده‌ای که مغز مصرف‌کننده را دچار تغییر می‌کند»، وب‌سایت سرپوش، تاریخ درج مطلب: 20 شهریور 1402ش.
* «رواج مصرف ماده مخدر کمکیال در کشور؛ ماده‌ای که مغز مصرف‌کننده را دچار تغییر می‌کند»، وب‌سایت سرپوش، تاریخ درج مطلب: 20 شهریور 1402ش.
* «عوارض کمیکال از ناهماهنگی حرکتی تا احساس حالت سقوط»، پورتال جامع ستاد مبارزه با مواد مخدر، تاریخ درج مطلب: 21 مرداد 1402ش.
* «عوارض کمیکال از ناهماهنگی حرکتی تا احساس حالت سقوط»، پورتال جامع ستاد مبارزه با مواد مخدر، تاریخ درج مطلب: 21 مرداد 1402ش.