بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۴: خط ۴:


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
کمیکال (Chemical) ماده‌ای مخدر است که با روش‌های شیمیایی و در آزمایشگاه‌های غیرقانونی<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=91378 «عوارض کمیکال از ناهماهنگی حرکتی تا احساس حالت سقوط»، پورتال جامع ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> از طریق ترکیب ماده‌ای به نام مراسوئیت با گیاه مریم‌گلی و پخت آن تولید می‌شود. این ماده یک روانگردان محسوب شده و ماری‌جوانای صنعتی است. در میان مصرف‌کنندگان، این ماده با نام‌های متعددی از جمله نعناع جادویی، مریم‌گلی، گیاه چوپان، برگ نبوت، سالی‌دی، ماریا پاستورا و سالویا نیز شناخته می‌شود.<ref>[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> همچنین با نام‌های کمیک و بونزای به فروش می‌رسد و ظاهر آن به‌شکل مادۀ گیاهی خردشده سبزرنگ و گاهی معطر است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402051911854/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B2-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 «ورود روان‌گردان جدید «کِمیکال» به ایران/ «اوردُز» مصرف‌کنندگان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در تفاوت با گل یا حشیش طبیعی که ترکیبات آنها ثابت و قابل شناسایی است، کمیکال معمولاً از ترکیب چندین نوع مادۀ شیمیایی متفاوت تشکیل می‌شود<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref> و تا ۸۰۰ برابر از مواد سنتی مانند حشیش قوی‌تر و اثرگذاری مخرب‌تری دارد.<ref>[https://www.sarpoosh.com/society/social-damages/social-damages1402061480.html «رواج مصرف ماده مخدر کمکیال در کشور؛ ماده‌ای که مغز مصرف‌کننده را دچار تغییر می‌کند»، وب‌سایت سرپوش.]</ref> کمیکال به‌عنوان یکی از پرخطرترین مواد مخدر مصنوعی شناخته می‌شود.<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref>
کمیکال (Chemical) ماده‌ای مخدر است که با روش‌های شیمیایی و در آزمایشگاه‌های غیرقانونی<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=91378 «عوارض کمیکال از ناهماهنگی حرکتی تا احساس حالت سقوط»، پورتال جامع ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> از طریق ترکیب ماده‌ای به نام مراسوئیت با گیاه مریم‌گلی و پخت آن تولید می‌شود. این ماده یک روانگردان محسوب شده و ماری‌جوانای صنعتی است. در میان مصرف‌کنندگان، این ماده با نام‌های متعددی از جمله نعناع جادویی، مریم‌گلی، گیاه چوپان، برگ نبوت، سالی‌دی، ماریا پاستورا و سالویا نیز شناخته می‌شود.<ref>[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> همچنین با نام‌های کمیک و بونزای به فروش می‌رسد و ظاهر آن به‌شکل مادۀ گیاهی خردشده سبزرنگ و گاهی معطر است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402051911854/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B2-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 «ورود روان‌گردان جدید «کِمیکال» به ایران/ «اوردُز» مصرف‌کنندگان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در تفاوت با گُل یا حشیش طبیعی که ترکیبات آنها ثابت و قابل شناسایی است، کمیکال معمولاً از ترکیب چندین نوع مادۀ شیمیایی متفاوت تشکیل می‌شود<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref> و تا ۸۰۰ برابر از مواد سنتی مانند حشیش قوی‌تر و اثرگذاری مخرب‌تری دارد.<ref>[https://www.sarpoosh.com/society/social-damages/social-damages1402061480.html «رواج مصرف ماده مخدر کمکیال در کشور؛ ماده‌ای که مغز مصرف‌کننده را دچار تغییر می‌کند»، وب‌سایت سرپوش.]</ref> کمیکال به‌عنوان یکی از پرخطرترین مواد مخدر مصنوعی شناخته می‌شود.<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref>


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
کمیکال بیشتر در جنوب مکزیک و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی یافت می‌شود و ریشۀ آن را به سرخ‌پوستان مازاتک می‌رسانند.<ref name=":0">[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> جان ویلیام هافمن استاد شیمی دانشگاه کلمسون آمریکا در ۱۹۸۴م به‌دنبال تحقیقاتی برای درمان بیماری ناتوان‌کنندۀ مغز و سیستم عصبی مرکزی، موفق شد بیش از ۴۵۰ نوع ترکیبات کانابینوئید مصنوعی کشف کند و به‌عنوان کاشف کابینوئید مصنوعی اسم خود را بر آن بگذارد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref> پس از کشف این کانابینوئیدهای مصنوعی،‌ استفاده از آنها برای کاربرد تفریحی تغییر کاربری داد و به‌عنوان مواد مخدر جایگزین ماری‌جوانای گیاهی در ۲۰۰۰م به‌ بازار عرضه شد. در ۲۰۰۴م این کانابینوئید به‌شکل ادویه ابتدا در لندن وارد بازار شد و تا ۲۰۰۸م انواع مختلف آن در سراسر آمریکا به‌صورت قانونی در فروشگاه‌های خرده‌فروشی به‌عنوان داروی غیرقابل استفاده برای انسان، رایج شدند.<ref>[https://www.narconon.org/drug-abuse/synthetic-drugs-history.html The History of Synthetic Drugs (Spice, K2 and Bath Salts)”, Narconon" website.]</ref> از ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۴م، ۱۴۲ ترکیب از این کانابیوئید صنعتی به مرکز نظارت مخدر اروپا گزارش شد و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری دریافت که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از مصرف کمیکال در بازه زمانی ۲۰۱۴م تا ۲۰۱۵م سه برابر افزایش یافته است. این پیامدها موجب شد که سازمان غذا و داروی آمریکا دربارۀ خطرات مصرف کمیکال بر سلامتی افراد به‌‌دلیل وجود سم موش برودیفاکوم، هشدار دهد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref>
کمیکال بیشتر در جنوب مکزیک و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی یافت می‌شود و ریشۀ آن را به سرخ‌پوستان مازاتک می‌رسانند.<ref name=":0">[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> جان ویلیام هافمن استاد شیمی دانشگاه کلمسون آمریکا در ۱۹۸۴م به‌دنبال تحقیقاتی برای درمان بیماری ناتوان‌کنندۀ مغز و سیستم عصبی مرکزی، موفق شد بیش از ۴۵۰ نوع ترکیبات کانابینوئید مصنوعی کشف کند و به‌عنوان کاشف کابینوئید مصنوعی اسم خود را بر آن بگذارد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref> پس از کشف این کانابینوئیدهای مصنوعی،‌ استفاده از آنها برای کاربرد تفریحی تغییر کاربری داد و به‌عنوان مواد مخدر جایگزین ماری‌جوانای گیاهی در ۲۰۰۰م به‌ بازار عرضه شد. در ۲۰۰۴م این کانابینوئید به‌شکل ادویه ابتدا در لندن وارد بازار شد و تا ۲۰۰۸م انواع مختلف آن در سراسر آمریکا به‌صورت قانونی در فروشگاه‌های خرده‌فروشی به‌عنوان داروی غیرقابل استفاده برای انسان، رایج شدند.<ref>[https://www.narconon.org/drug-abuse/synthetic-drugs-history.html The History of Synthetic Drugs (Spice, K2 and Bath Salts)”, Narconon" website.]</ref> از ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۴م، ۱۴۲ ترکیب از این کانابیوئید صنعتی به مرکز نظارت مخدر اروپا گزارش شد و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری دریافت که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از مصرف کمیکال در بازۀ زمانی ۲۰۱۴م تا ۲۰۱۵م سه برابر افزایش یافته است. این پیامدها موجب شد که سازمان غذا و داروی آمریکا دربارۀ خطرات مصرف کمیکال بر سلامتی افراد به‌‌دلیل وجود سم موش برودیفاکوم، هشدار دهد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref>


=== مصرف کمیکال در ایران ===
=== مصرف کمیکال در ایران ===
خط ۱۹: خط ۱۹:


== بازار مصرف ==
== بازار مصرف ==
به‌دلیل احتمال نداشتن بازار مصرف صنعتی برای این ترکیبات، تولیدکنندگان آن را به‌صورت اسپری روی گیاهان خشک و بی‌اثر می‌پاشند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402051911854/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B2-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 «ورود روان‌گردان جدید «کِمیکال» به ایران/ «اوردُز» مصرف‌کنندگان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> این محصول در بسته‌بندی‌هایی با درج این عبارت که «برای مصرف انسانی نیست و جهت رایحه و بخور درمانی استفاده شود»، در بازار به فروش می‌رسد. واردکنندگان غیرمجاز برای عرضۀ این مواد، آن‌ها را با نام‌هایی همچون ادویه، بونزای، یا بخور گیاهی و با استفاده از علائم و بسته‌بندی‌های متنوع به مشتریان ارائه می‌دهند. نکتۀ مشترک در میان این بسته‌بندی‌ها، درج عباراتی نظیر «برای عطردرمانی» یا «برای مصرف انسانی نیست» است.<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=91378 «عوارض کمیکال از ناهماهنگی حرکتی تا احساس حالت سقوط»، پورتال جامع ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> علاوه بر این، مصرف‌کنندگان این مواد را به‌شکل دخانی نیز استفاده می‌کنند؛ به این صورت که گیاهان خشک‌شده را درون سیگار یا کاغذ سیگارپیچ ریخته و دود می‌کنند. تولیدکنندگان و واردکنندگان غیرمجاز با استفادۀ مکرر از همین جملات تلاش می‌کنند سیستم‌های پلیس و ضد مواد مخدر بین‌المللی را فریب دهند و در برخی موارد، حتی از همین روش برای عبور از گمرک کشورها بهره می‌برند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402051911854/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B2-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 «ورود روان‌گردان جدید «کِمیکال» به ایران/ «اوردُز» مصرف‌کنندگان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
به‌دلیل احتمال نداشتن بازار مصرف صنعتی برای این ترکیبات، تولیدکنندگان آن را به‌صورت اسپری روی گیاهان خشک و بی‌اثر می‌پاشند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402051911854/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B2-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 «ورود روان‌گردان جدید «کِمیکال» به ایران/ «اوردُز» مصرف‌کنندگان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> این محصول در بسته‌بندی‌هایی با درج این عبارت که «برای مصرف انسانی نیست و جهت رایحه و بخور درمانی استفاده شود»، در بازار به فروش می‌رسد. واردکنندگان غیرمجاز برای عرضۀ این مواد، آن‌ها را با نام‌هایی همچون ادویه، بونزای یا بخور گیاهی و با استفاده از علائم و بسته‌بندی‌های متنوع به مشتریان ارائه می‌دهند. نکتۀ مشترک در میان این بسته‌بندی‌ها، درج عباراتی نظیر «برای عطردرمانی» یا «برای مصرف انسانی نیست» است.<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=91378 «عوارض کمیکال از ناهماهنگی حرکتی تا احساس حالت سقوط»، پورتال جامع ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> علاوه بر این، مصرف‌کنندگان این مواد را به‌شکل دخانی نیز استفاده می‌کنند؛ به این صورت که گیاهان خشک‌شده را درون سیگار یا کاغذ سیگارپیچ ریخته و دود می‌کنند. تولیدکنندگان و واردکنندگان غیرمجاز با استفادۀ مکرر از همین جملات تلاش می‌کنند سیستم‌های پلیس و مبارزه با مواد مخدر بین‌المللی را فریب دهند و در برخی موارد، حتی از همین روش برای عبور از گمرک کشورها بهره می‌برند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402051911854/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B2-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 «ورود روان‌گردان جدید «کِمیکال» به ایران/ «اوردُز» مصرف‌کنندگان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>


== زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ==
== زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ==
خط ۶۶: خط ۶۶:


== ترک اعتیاد ==
== ترک اعتیاد ==
فرآیند پاک‌سازی بدن از کمیکال به‌دلیل پایه تشکیل‌دهندۀ آن، شباهت زیادی به ترک ماری‌جوانا دارد. به‌طور معمول، خروج کامل اثرات این کانابینوئیدهای مصنوعی از جسم بیمار حدود ۶ هفته زمان می‌برد؛ هرچند بسته به شدت وابستگی و میزان مصرف، این بازه ممکن است تا ۱۰ هفته نیز به طول بیانجامد. شرط اصلی در موفقیت این مسیر  قطع کامل و ناگهانی مصرف از همان ابتدای دوره درمان دانسته شده است. همچنین با توجه به وابستگی ذهنی شدید این ماده، بهره‌گیری از مشاوره‌های روان‌شناختی برای تقویت اراده و مدیریت وسوسه‌های فکری، نقش مهمی در ترک اعتیاد به آن ایفا می‌کند.<ref>[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> ترک اعتیاد کمیکال دارای مراحل ذیل است:
فرآیند پاک‌سازی بدن از کمیکال به‌دلیل پایه تشکیل‌دهندۀ آن، شباهت زیادی به ترک ماری‌جوانا دارد. به‌طور معمول، خروج کامل اثرات این کانابینوئیدهای مصنوعی از جسم بیمار حدود ۶ هفته زمان می‌برد؛ هرچند بسته به شدت وابستگی و میزان مصرف، این بازه ممکن است تا ۱۰ هفته نیز به طول بیانجامد. شرط اصلی در موفقیت این مسیر  قطع کامل و ناگهانی مصرف از همان ابتدای دورۀ درمان دانسته شده است. همچنین با توجه به وابستگی ذهنی شدید این ماده، بهره‌گیری از مشاوره‌های روان‌شناختی برای تقویت اراده و مدیریت وسوسه‌های فکری، نقش مهمی در ترک اعتیاد به آن ایفا می‌کند.<ref>[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> ترک اعتیاد کمیکال دارای مراحل ذیل است:


=== '''سم‌زدایی''' ===
=== '''سم‌زدایی''' ===
خط ۹۷: خط ۹۷:
* «قدرت تخریب «کمیکال» چند برابر دیگر مواد مخدر است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۴۰۰ش.
* «قدرت تخریب «کمیکال» چند برابر دیگر مواد مخدر است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۴۰۰ش.
* «کمیکال چیست؟ عوارض مصرف و ترک کمیکال»، وب‌سایت rebirth، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آذر ۱۴۰۰ش.
* «کمیکال چیست؟ عوارض مصرف و ترک کمیکال»، وب‌سایت rebirth، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آذر ۱۴۰۰ش.
* « «کمیکال» چیست؟ | نوجوانان مشتری کمیکال در ایران»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۴۰۰ش.
* ««کمیکال» چیست؟ | نوجوانان مشتری کمیکال در ایران»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۴۰۰ش.
* «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۴ش.
* «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۴ش.
* «کمیکال یا k2 چیست؟»، وب‌سایت رپیدتست، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
* «کمیکال یا k2 چیست؟»، وب‌سایت رپیدتست، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.