کمیکال: تفاوت میان نسخه‌ها

کمیکال نوعی مادهٔ روان‌گردان مصنوعی از خانوادهٔ کانابینوئیدها است که به‌عنوان ماری‌جوانای صنعتی نیز شناخته می‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که این ماده به‌دلیل قیمت پایین و دسترسی آسان، به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانان شیوع یافته است. مصرف کمیکال می‌تواند با پیامدهایی مانند توهم، هذیان، اختلالات شناختی و آسیب‌های عصبی همراه باشد و در برخی موارد وابستگی روانی ایجاد کند. در پژوهش‌ها، عوامل اجتماعی و روانی از جمله ناکامی‌های فردی و ضعف حمایت‌های اجتماعی در گرایش به این ماده مؤثر دانسته شده‌اند. درمان وابستگی به کمیکال معمولاً ترکیبی از مداخلات پزشکی، روان‌درمانی و حمایت خانوادگی است و برخی مطالعات بر نقش عوامل معنوی و تغییر سبک زندگی در کاهش خطر بازگشت به مصرف تأکید کرده‌اند.

کمیکال (Chemical) ماده‌ای مخدر است که با روش‌های شیمیایی و در آزمایشگاه‌های غیرقانونی<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=91378 «عوارض کمیکال از ناهماهنگی حرکتی تا احساس حالت سقوط»، پورتال جامع ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> از طریق ترکیب ماده‌ای به نام مراسوئیت با گیاه مریم‌گلی و پخت آن تولید می‌شود. این ماده یک روانگردان محسوب شده و ماری‌جوانای صنعتی است. در میان مصرف‌کنندگان، این ماده با نام‌های متعددی از جمله نعناع جادویی، مریم‌گلی، گیاه چوپان، برگ نبوت، سالی‌دی، ماریا پاستورا و سالویا نیز شناخته می‌شود.<ref>[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> همچنین با نام‌های کمیک و بونزای به فروش می‌رسد و ظاهر آن به‌شکل مادۀ گیاهی خردشده سبزرنگ و گاهی معطر است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402051911854/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B2-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 «ورود روان‌گردان جدید «کِمیکال» به ایران/ «اوردُز» مصرف‌کنندگان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در تفاوت با گُل یا حشیش طبیعی که ترکیبات آنها ثابت و قابل شناسایی است، کمیکال معمولاً از ترکیب چندین نوع مادۀ شیمیایی متفاوت تشکیل می‌شود<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref> و تا ۸۰۰ برابر از مواد سنتی مانند حشیش قوی‌تر و اثرگذاری مخرب‌تری دارد.<ref>[https://www.sarpoosh.com/society/social-damages/social-damages1402061480.html «رواج مصرف ماده مخدر کمکیال در کشور؛ ماده‌ای که مغز مصرف‌کننده را دچار تغییر می‌کند»، وب‌سایت سرپوش.]</ref> کمیکال به‌عنوان یکی از پرخطرترین مواد مخدر مصنوعی شناخته می‌شود.<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref>

کمیکال بیشتر در جنوب مکزیک و بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی یافت می‌شود و ریشۀ آن را به سرخ‌پوستان مازاتک می‌رسانند.<ref name=":0">[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> جان ویلیام هافمن استاد شیمی دانشگاه کلمسون آمریکا در ۱۹۸۴م به‌دنبال تحقیقاتی برای درمان بیماری ناتوان‌کنندۀ مغز و سیستم عصبی مرکزی، موفق شد بیش از ۴۵۰ نوع ترکیبات کانابینوئید مصنوعی کشف کند و به‌عنوان کاشف کابینوئید مصنوعی اسم خود را بر آن بگذارد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref> پس از کشف این کانابینوئیدهای مصنوعی،‌ استفاده از آنها برای کاربرد تفریحی تغییر کاربری داد و به‌عنوان مواد مخدر جایگزین ماری‌جوانای گیاهی در ۲۰۰۰م به‌ بازار عرضه شد. در ۲۰۰۴م این کانابینوئید به‌شکل ادویه ابتدا در لندن وارد بازار شد و تا ۲۰۰۸م انواع مختلف آن در سراسر آمریکا به‌صورت قانونی در فروشگاه‌های خرده‌فروشی به‌عنوان داروی غیرقابل استفاده برای انسان، رایج شدند.<ref>[https://www.narconon.org/drug-abuse/synthetic-drugs-history.html The History of Synthetic Drugs (Spice, K2 and Bath Salts)”, Narconon" website.]</ref> از ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۴م، ۱۴۲ ترکیب از این کانابیوئید صنعتی به مرکز نظارت مخدر اروپا گزارش شد و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری دریافت که نرخ مرگ‌ومیر ناشی از مصرف کمیکال در بازۀ زمانی ۲۰۱۴م تا ۲۰۱۵م سه برابر افزایش یافته است. این پیامدها موجب شد که سازمان غذا و داروی آمریکا دربارۀ خطرات مصرف کمیکال بر سلامتی افراد به‌‌دلیل وجود سم موش برودیفاکوم، هشدار دهد.<ref>[https://tolouedigar.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «تاریخچۀ کمیکال چیست؟ و سازنده آن کیست؟»، وب‌سایت طلوعی دیگر.]</ref>

در اواخر دهۀ ۲۰۱۰م، کمیکال از کشورهای همسایه به ایران راه یافت و ابتدا در پوشش سیگار و تنباکوی گیاهی آغشته به مواد شیمیایی عرضه شد. امروزه این ماده به‌دلیل قیمت ارزان و شباهت ظاهری به گیاهان معمولی، به‌خاطر نبود آگاهی عمومی، در بسیاری از شهرهای کشور شیوع پیدا کرده است.<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref> طبق گزارش‌ها مصرف کمیکال در ایران در میان نوجوانان ۱۲ تا ۱۴ ساله افزایش یافته است و به‌راحتی قابل تهیه است.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/79118/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 ««کمیکال» چیست؟ | نوجوانان مشتری کمیکال در ایران»، شهرآرانیوز.]</ref>

 

 

بر اساس اظهارات کارشناس پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی، کمیکال دارای قدرت اعتیادآوری بسیار بالایی است؛ به‌طوری که در برخی موارد، تنها یک بار مصرف می‌تواند به‌دلیل تأثیرات روانی شدید، منجر به وابستگی شود.<ref name=":1">[https://www.irna.ir/news/84460534/%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «قدرت تخریب‌ «کمیکال» چند برابر دیگر مواد مخدر است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ==

براساس پژوهش‌های انجام شده سه عامل عدم کنترل اجتماعی، یادگیری و ناکامی مهم‌ترین زمینه‌های اجتماعی اعتیاد به مواد صنعتی از جمله کمیکال دانسته شده است. '''فقدان کنترل اجتماعی:''' به‌معنای نبودن نظارت اجتماعی‌ مانند ضعف کنترل غیررسمی از سوی خانواده، نهادها، مدرسه و جامعۀ محلی است که هر چه پیوند میان اعضای خانواده و مدرسه ضعیف باشد و فرد تعهد و مسئولیت‌پذیری اجتماعی کمتری داشته باشد،‌ بیشتر به اعتیاد کشیده می‌شود.  

'''یادگیری اجتماعی:''' بیشتر از طریق ارتباط و معاشرت با بزهکاران و افراد دارای اعتیاد در میان دوستان، اعضای خانواده،‌ مدرسه و محل سکونت اتفاق می‌افتد.

'''ناکامی اجتماعی:''' ناشی از شکست و عدم دستیابی به منزلت‌های اجتماعی، شکست تحصیلی و عاطفی است که افراد احساس سرخوردگی کرده و برای فراموشی این احساس ناکامی به مواد مخدر پناه می‌برند.<ref>[https://jlr.sdil.ac.ir/article_145214_28e31e9a4e7d3a79a1c8ed6601f90d8e.pdf احدی و همکاران، «عوامل اجتماعی مؤثر اعتیاد به مواد مخدر صنعتی (مطالعۀ موردی: شهر زنجان )»، ۱۴۰۱ش، ص۳۳۲-۳۳۷.]</ref>

افزون بر این، کمرنگ شدن تعالیم دین در سبک زندگی افراد یکی از عوامل روی آوردن به انواع اعتیاد است. طبق تحقیقات انجام شده بین باورهای دینی و میزان ابتلا به اعتیاد رابطۀ معکوس وجود دارد.<ref>[https://news.dchq.ir/3/?p=82731 «باورهای دینی چه تأثیری در پیشگیری از اعتیاد دارد؟»، وب‌سایت ستاد مبارزه با مواد مخدر.]</ref> دین با ارائۀ جهان‌بینی توحیدی فرد را در ارتباط با خداوند متعال و تحت حمایت او می‌داند؛ در حالی‌که فقدان این باور شخص را در معرض بی‌پناهی و تنهایی قرار داده و زمینه‌ را برای کشیده‌شدن به اعتیاد و انحراف فراهم می‌سازد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص۸۴-۸۶.]</ref>

== علائم مصرف ==

== عوارض مصرف ==

پیشگیری از اعتیاد به کمیکال در گام نخست بر آگاهی‌بخشی نسبت به ریشه‌های گرایش به مواد، تقویت عزت‌نفس و بهره‌گیری از مشاوره‌های تخصصی استوار است.<ref>[https://pooyanclinic.ir/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%B3-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85/ «پیشگیری از اعتیاد با رعایت ۳ اصل مهم»، وب‌سایت کلینیک پویان.]</ref> یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهند که در کنار این مهارت‌های فردی، معنویت، باورها و نهادهای دینی سدی استوار در برابر آسیب‌های اجتماعی ایجاد می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص84-85.]</ref> این سبک زندگی با هرگونه وابستگی که به سلامت ذهن، روح و جسم آسیب برساند، در تضاد است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴ش، ص86.]</ref>

فرآیند پاک‌سازی بدن از کمیکال به‌دلیل پایه تشکیل‌دهندۀ آن، شباهت زیادی به ترک ماری‌جوانا دارد. به‌طور معمول، خروج کامل اثرات این کانابینوئیدهای مصنوعی از جسم بیمار حدود ۶ هفته زمان می‌برد؛ هرچند بسته به شدت وابستگی و میزان مصرف، این بازه ممکن است تا ۱۰ هفته نیز به طول بیانجامد. شرط اصلی در موفقیت این مسیر  قطع کامل و ناگهانی مصرف از همان ابتدای دورۀ درمان دانسته شده است. همچنین با توجه به وابستگی ذهنی شدید این ماده، بهره‌گیری از مشاوره‌های روان‌شناختی برای تقویت اراده و مدیریت وسوسه‌های فکری، نقش مهمی در ترک اعتیاد به آن ایفا می‌کند.<ref>[https://behravanshim.com/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «مادۀ مخدر کمیکال چیست؟»، وب‌سایت به‌روان شیم.]</ref> ترک اعتیاد کمیکال دارای مراحل ذیل است:

پس از مرحلۀ سم‌زدایی، درمان دارویی هدفمند با هدف مدیریت عوارضی نظیر بی‌خوابی، تحریک‌پذیری، افسردگی و اضطراب آغاز می‌شود. ضرورت این مرحله در آن است که فرد بتواند بدون تحمل فشار روانی و دردهای مزمن، مسیر بهبودی را طی کند. این مرحله صرفاً باید زیر نظر پزشک متخصص انجام شود و از مصرف خودسرانه دارو اجتناب شود.<ref>[https://tolouedigar.com/%DA%A9%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84/ «کمیکال چیست؟»، وب‌سایت کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر.]</ref>

پژوهش‌ها نشان می‌دهد معنویت و سبک زندگی دینی، باورها و مناسک مذهبی از طریق کاهش استرس و ایجاد شبکه‌های حمایتی، می‌توانند با کاهش گرایش به مصرف مواد مرتبط باشند. باورها و مناسک مذهبی و مشارکت در گروه‌های دینی، با تأثیر بر سبک زندگی و تعهدات فردی، در پیشگیری از اعتیاد و ارتقای سلامت روانی و اجتماعی نقش دارند.<ref>[https://esi.isu.ac.ir/article_74739_dfcfddbdfa16519f13d3a17dcdffa83c.pdf فیروزی ارنان و همکاران، «رابطه بين باورهای دینی و بحران هویت با گرایش به مصرف مواد مخدر»، ۱۳۹۸ش، ص۱۱۲]؛ [https://ensani.ir/file/download/article/20160601141206-9980-38.pdf ندیمی، «نقش مذهب و نهادهای مذهبی در پیشگیری از سوء‌مصرف مواد»، ۱۳۹۴، ص۸۷.]</ref>