جین بتکه الشتین

جین بتکه الشتین

جین بتکه الشتین؛ از فمنیست‌های موج سوم.

جین بِتْکِه اِلْشتین (به انگلیسی: Jean Bethke Elshtain) فیلسوف سیاسی، نظریه‌پرداز اخلاق و فمینیست آمریکایی بود که به‌دلیل کارهای بین‌رشته‌ای در حوزه‌های اخلاقیات سیاسی، فمینیسم، نظریه دموکراسی، الهیات سیاسی و روابط بین‌الملل شناخته می‌شود. او استدلال‌های پیچیده و گاه چالش‌برانگیزی در تقاطع اخلاق، دین و زندگی عمومی ارائه می‌داد و از موضعی منتقدانه هم با فمینیسم رادیکال و هم با نئومحافظه‌کاری درگیر می‌شد. وی با نقد جریان‌های اصلی فمینیسم، بر حفظ ارزش‌های ویژهٔ زنانه و نقش مادری به‌عنوان منبع فضایل اخلاقی تأکید می‌کرد. الشتین خانواده را سنگر مقابله با فردگرایی سرمایه‌داری و کانون پرورش همبستگی اجتماعی می‌دانست و مخالف روایت‌های افراطی ضدخانواده بود. از دید او، اخلاق مراقبتی شکل‌گرفته در خانواده باید به الگویی برای عرصهٔ عمومی تبدیل شود.

زندگی‌نامه

جین بتکه الشتین در ۶ ژانویه ۱۹۴۱م متولد شد و در ۱۱ اوت سال ۲۰۱۳م درگذشت. او فیلسوف و متفکر آمریکایی و استاد دانشگاه شیکاگو بود. عمده شهرت او به‌دلیل مطالعاتش در زمینه جنگ عادلانه است. الشتین از مدافعان حملهٔ آمریکا به عراق و افغانستان بود و در آثار خود نیز از اهمیت نهاد خانواده و نقش مادری دفاع می‌کرد.

دیدگاه‌های جین بتکه الشتین

نقد بنیادین به فمینیسم

الشتین سه جریان اصلی فمینیسم شامل فمینیسم لیبرال، فمینیسم رادیکال و فمینیسم مارکسیستی را به‌دلیل نادیده‌گرفتن ارزش‌های ویژه زنانه و نقش مادری به چالش می‌کشد. او استدلال می‌کند که فمینیسم لیبرال، با تعریف انسانیت بر اساس الگوهای مردانه، در عمل زنان را به تقلید از مردان و طرد هویت مادرانه فرا می‌خواند. این نگرش، انتخاب بسیاری از زنان برای مادری را نادیده می‌گیرد و با محوریت استقلال فردی مطلق، اصول اولیهٔ لیبرالیسم دربارهٔ احترام به انتخاب‌های شخصی را نقض می‌کند.

دفاع از ارزش مادری و تفاوت‌های جنسیتی

الشتین در مقابل دیدگاه ساخت‌گرایی افراطی که تفاوت‌های جنسیتی را صرفاً برساخته اجتماع می‌داند، بر وجود تمایزات طبیعی و عمیق‌تر تأکید می‌ورزد. از نظر او، تجربهٔ مادری صرفاً یک نقش اجتماعی قابل تعویض نیست، بلکه منبع مهمی برای کسب فضایل اخلاقی مانند مراقبت، مسئولیت‌پذیری و صمیمت است. وی هشدار می‌دهد که پیگیری بی‌قیدوشرط الگوهای مردانه توسط زنان، جامعه را از موهبت این فضایل که برای ترمیم پیوندهای اجتماعی ضروری هستند، محروم خواهد کرد.

خانواده به‌مثابه کانون اخلاق و همبستگی اجتماعی

از منظر الشتین، خانواده در جهان مدرن به آخرین سنگر در برابر منطق سودجویانه و فردگرایانه سرمایه‌داری تبدیل شده است. او خانواده را فضایی منحصربه‌فرد می‌داند که در آن روابط بر پایهٔ عشق، فداکاری و تعهد بلندمدت شکل می‌گیرد. الشتین با طرح مفهوم مادری اجتماعی پیشنهاد می‌کند که اخلاق مراقبتی پرورش‌یافته در خانواده می‌تواند و باید به الگویی برای روابط در عرصه عمومی و حکمرانی تبدیل شود تا جایگزین رقابت محض برای حقوق فردی گردد.

پاسخ به گفتمان‌های ضدخانواده

الشتین به‌شدت با روایت‌های افراطی که خانواده را نهاد اصلی ستم و خشونت معرفی می‌کنند، مخالف است و آن‌ها را مخرب می‌داند؛ زیرا کارکردهای مثبت خانواده در تأمین امنیت عاطفی، جامعه‌پذیری و فرهنگ‌پذیری را نادیده می‌گیرند. به عقیدهٔ وی، تداوم خانواده در عصر مدرن نه به‌دلیل اجبار، بلکه گواهی بر پاسخگویی این نهاد به نیازهای عمیق و ذاتی انسان برای تعلق خاطر، صمیمیت و معنابخشی به زندگی است؛ بنابراین، به جای تخریب خانواده، باید شرایط برای تحقق آرمان‌های اصیل آن فراهم شود.

آثار

سال نشر	عنوان انگلیسی	عنوان فارسی (معنایی)
۱۹۸۱	Public Man, Private Woman: Women in Social and Political Thought	مرد عمومی، زن خصوصی: زنان در اندیشه اجتماعی و سیاسی
۱۹۸۲	The Family in Political Thought	خانواده در اندیشه سیاسی
۱۹۸۶	Meditations on Modern Political Thought: Masculine/Feminine Themes from Luther to Arendt	تأملاتی در اندیشه سیاسی مدرن: درون‌مایه‌های مردانه/زنانه از لوتر تا آرنت
۱۹۸۷	Women and War	زن و جنگ
۱۹۹۰	Power Trips and Other Journeys: Essays in Feminism as Civic Discourse	سفرهای قدرت و دیگر سفرها: جستارهایی در باب فمینیسم به مثابه گفتمان مدنی
۱۹۹۲	Just War Theory	نظریه جنگ عادلانه
۱۹۹۵	Democracy on Trial	دموکراسی در محاکمه

منابع

• تانگ، رزماری، نقد و نظر: درآمدی بر نظریه‌های فمینیستی، ترجمه منیژه نجم عراقی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۷ش.
• «جین بتکه الشتین فیلسوف آمریکایی درگذشت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۴۹۲ش.
• هاشملو، جعفر، «نظریه‌های روان‌شناسی فمینیستی جین بتکه الشتین»، وبلاگ روان‌شناسی هاشملو، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۴۰۰ش.

• Elshtain, Jean Bethke. 1981. public man, private women. princeton, N.J: princeton university press.
• Elshtain, Democracy on Trial, New York: Basic Books، ۱۹۹۵،