ایران‌پدیا

انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
خط ۱۲: خط ۱۲:


== عاملان و طراحان ==
== عاملان و طراحان ==
بر اساس تحقیقات انجامشده، عامل انفجار محمدرضا کلاهی صمدی، از اعضای نفوذی سازمان مجاهدین خلق در حزب جمهوری اسلامی، شناسایی شد. کلاهی که به عنوان کاردان فنی تجهیزات صوتی در حزب فعالیت میکرد، بمب‌ها را پیش از برگزاری جلسه در محل کارگذاشته بود. وی اندکی پیش از انفجار، با بهانه خرید بستنی برای حاضران، سالن را ترک کرد.
محمدرضا کلاهی صمدی به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی معرفی می‌شود. بر اساس گزارش‌های موجود، وی پیش از برگزاری جلسه، دو بمب را در محل اجتماعات کار گذاشت و در آخرین لحظات پیش از انفجار، آن مکان را ترک کرد. پس از این رویداد، او توسط اعضای سازمان مجاهدین خلق از مرزهای غربی کشور به عراق منتقل شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3058596-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref>


پیچیدگی مواد منفجره و تایمرهای بهکاررفته، همچنین کوچکسازی و مهارت در پنهانسازی، نشان می‌داد که یکی از آژانس‌های اطلاعاتی خارجی نیز در این حمله در کنار سازمان مجاهدین خلق نقش داشته است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در خاطرات محمدی ریشهری، نخستین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، کلاهی در ۱۳۵۷ش به سازمان منافقین پیوست. او فعالیت خود را به عنوان پاسدار در یکی از کمیته‌های انقلاب اسلامی آغاز کرد و سپس با هدایت سازمان مجاهدین خلق وارد تشکیلات حزب جمهوری اسلامی شد. در ساختار حزب، کلاهی به جایگاهی دست یافت که مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن جلسات را بر عهده داشت. او در این دوره با یکی از اعضای کادر مرکزی منافقین به نام هادی روشن روانی در ارتباط بود.<ref>محمدی ری­شهری، خاطره‌ها، 1388ش، ص263.</ref>


روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز در ۷ ژوئیه ۱۹۸۱ گزارش داد که بمبگذار به عنوان یک مرد ۲۳ ساله به نام محمدرضا کلاهی شناسایی شده است. به گزارش تایم، کلاهی دانشجوی جوان و عامل مجاهدین خلق بود که با پوشش یک مهندس صدا در ساختمان مشغول به کار شده بود. منابع مختلف از جمله پژوهش‌های دانشگاهی، سازمان مجاهدین خلق را مسئول این بمب‌گذاری می‌دانند.
در روزهای منتهی به انفجار، کلاهی کیف بزرگتری را با خود حمل می‌کرد و با توجه به رفت‌وآمد مداومش به حزب، کمتر مورد بازرسی قرار می‌گرفت. پس از وقوع انفجار، او در خانه‌های تیمی منافقین مخفی شد و سپس به عراق گریخت. وی در عراق با نام مستعار کریم در بخش روابط با این کشور فعالیت می‌کرد و با یکی از اعضای سازمان منافقین ازدواج کرد.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>


با این حال، هیچ‌گاه گروه یا شخصی رسماً مسئولیت این رویداد را نپذیرفت و محاکمه‌ای برای آن برگزار نشد. اروند ابراهیمیان، تاریخ‌نگار، مینویسد که مجاهدین خلق هرگز بهطور عمومی مسئولیت را تأیید یا رد نکردند، اما اعلام کردند که این حمله "واکنشی طبیعی و ضروری به جنایات رژیم" بوده است. به گفته وی، جمهوری اسلامی از این حادثه برای مبارزه با مخالفان چپ به‌طور کلی و مجاهدین به‌طور خاص استفاده کرد.
گزارش‌ها حاکی از آن است که کلاهی در سال‌های آغازین دهه ۱۳۷۰ به‌دلیل اختلاف با اعضای رده‌بالای منافقین از این سازمان جدا شد و سپس به آلمان نقل مکان کرد.
 
درباره ابعاد فنی و طراحی عملیات، دو دیدگاه متفاوت وجود دارد. گروهی بر این باورند که سازمان منافقین با استفاده از مواد انفجاری به‌جامانده از دوران پیش از انقلاب، توانایی انجام چنین عملیاتی را داشته است. در مقابل، برخی دیگر معتقدند بمب استفاده‌شده با وجود ابعاد کوچک، قدرت تخریبی بالایی داشته و ساخت آن در آن مقطع، فراتر از توانایی‌های فنی منافقین بوده است. بر این اساس، این فرضیه مطرح می‌شود که طراحی و ساخت بمب با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی از جمله آمریکا و اسرائیل صورت گرفته است.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>


== دیدگاه‌های متفاوت درباره مسئولیت ==
== دیدگاه‌های متفاوت درباره مسئولیت ==
خط ۲۶: خط ۲۸:


== آمار کشته‌شدگان ==
== آمار کشته‌شدگان ==
در این انفجار، ۷۳ نفر جان باختند. برخی منابع تعداد کشته‌شدگان را ۷۲ تا ۷۴ نفر ذکر کردهاند. از جمله مهمترین کشته‌شدگان این حادثه میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
{| class="wikitable"
 
|'''ردیف'''
سید محمد بهشتی- رئیس قوه قضائیه و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی که پس از خمینی، دومین شخصیت قدرتمند انقلاب محسوب میشد.
|'''نام و نام خانوادگی'''
 
|'''حوزه فعالیت / قوه'''
چهار وزیر: حسن عباسپور (وزیر نیرو)، محمدعلی فیاضبخش (وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی)، محمود قندی (وزیر پست و تلگراف و تلفن) و موسی کلانتری (وزیر راه و ترابری)
|'''مسئولیت اجرایی / نمایندگی'''
 
|-
۲۷ نماینده مجلس شورای اسلامی از جمله: عبدالحمید دیالمه (نماینده مشهد)، محمد منتظری (نماینده نجف‌آباد)، غلامحسین حقانی (نماینده بندرعباس) و سید محمدکاظم دانش (نماینده شوش و اندیمشک)
|'''۱'''
 
|سید کاظم موسوی
جمعی از معاونان وزیر و اعضای حزب جمهوری اسلامی
|قوه مجریه
 
|معاون وزارت آموزش و پرورش
برخی از شخصیت‌های مهم از جمله اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدجواد باهنر، محمدعلی رجایی و بهزاد نبوی به دلیل غیبت یا ترک محل دقایقی پیش از انفجار، از این حادثه جان سالم به در بردند.
|-
|'''۲'''
|سید محمد پاک‌نژاد
|قوه مجریه
|عضو هیئت مدیره مرکزی چوب و کاغذ
|-
|'''۳'''
|مهدی حاجیان مقدم
|قوه مجریه
|مسئول آموزش واحد مهندسین حزب
|-
|'''۴'''
|حسن عباسپور
|قوه مجریه
|وزیر نیرو
|-
|'''۵'''
|حسین اکبری
|قوه مجریه
|مدیر عامل بانک کشاورزی
|-
|'''۶'''
|عباس شاهوی
|قوه مجریه
|معاون وزارت بازرگانی
|-
|'''۷'''
|موسی کلانتری
|قوه مجریه
|وزیر راه و ترابری
|-
|'''۸'''
|حبیب‌الله مهمانچی
|قوه مجریه
|معاون پارلمانی وزارت کار
|-
|'''۹'''
|علی‌اکبر سلیمی جهرمی
|قوه مجریه
|دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی
|-
|'''۱۰'''
|حبیب‌الله مالکی
|قوه مجریه
|فرماندار ایرانشهر
|-
|'''۱۱'''
|حسن عضدی
|قوه مجریه
|معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی
|-
|'''۱۲'''
|ایرج شهسواری
|قوه مجریه
|معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی
|-
|'''۱۳'''
|محمد رواقی
|قوه مجریه
|مدیرعامل شرکت فرش
|-
|'''۱۴'''
|علی‌اکبر فلاح شورشانی
|قوه مجریه
| -
|-
|'''۱۵'''
|مهدی امین‌زاده
|قوه مجریه
|معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی
|-
|'''۱۶'''
|جواد سرحدی
|قوه مجریه
|مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا
|-
|'''۱۷'''
|محمدعلی فیاض‌بخش
|قوه مجریه
|وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی
|-
|'''۱۸'''
|محمود قندی
|قوه مجریه
|وزیر پست و تلگراف و تلفن
|-
|'''۱۹'''
|محمود تفویضی زواره
|قوه مجریه
|معاون وزارت راه و ترابری
|-
|'''۲۰'''
|جواد اسدالله‌زاده
|قوه مجریه
|معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی
|-
|'''۲۱'''
|هاشم جعفری معیری
|قوه مجریه
|معاون درمانی وزارت بهداشت
|-
|'''۲۲'''
|علی مجیدی
|قوه مجریه
|مشاور عمرانی وزارت کشور
|-
|'''۲۳'''
|غلامعلی معتمدی
|قوه مجریه
|معاون رفاه و تعاون وزارت کار
|-
|'''۲۴'''
|محمدصادق اسلامی
|قوه مجریه
|معاون پارلمانی وزارت بازرگانی
|-
|'''۲۵'''
|جهانبخش حمزه نژاد ارشاد
|قوه مجریه
|معاون آموزش سازمان بهزیستی
|-
|'''۲۶'''
|غلامحسین حقانی
|قوه مقننه
|نماینده بندرعباس
|-
|'''۲۷'''
|محمدعلی حیدری
|قوه مقننه
|نماینده بوشهر
|-
|'''۲۸'''
|عمادالدین کریمی
|قوه مقننه
|نماینده نوشهر
|-
|'''۲۹'''
|سیدمحمدتقی حسینی طباطبائی
|قوه مقننه
|نماینده زابل
|-
|'''۳۰'''
|محمد منتظری
|قوه مقننه
|نماینده نجف‌آباد
|-
|'''۳۱'''
|قاسم صادقی
|قوه مقننه
|نماینده مشهد
|-
|'''۳۲'''
|غلامرضا دانش آشتیانی
|قوه مقننه
|نماینده تفرش و آشتیان
|-
|'''۳۳'''
|سیدمحمدکاظم دانش
|قوه مقننه
|نماینده شوش و اندیمشک
|-
|'''۳۴'''
|سید فخرالدین رحیمی
|قوه مقننه
|نماینده ملاوی لرستان
|-
|'''۳۵'''
|محمدحسن طیبی
|قوه مقننه
|نماینده اسفراین
|-
|'''۳۶'''
|محمدحسین صادقی
|قوه مقننه
|نماینده دورود و ازنا
|-
|'''۳۷'''
|عبدالوهاب قاسمی
|قوه مقننه
|نماینده ساری
|-
|'''۳۸'''
|سیدنوارالله طباطبایی‌نژاد
|قوه مقننه
|نماینده اردستان
|-
|'''۳۹'''
|علیرضا چراغ‌زاده دزفولی
|قوه مقننه
|نماینده رامهرمز
|-
|'''۴۰'''
|عباسعلی ناطق نوری
|قوه مقننه
|نماینده نور
|-
|'''۴۱'''
|سیدرضا پاک‌نژاد
|قوه مقننه
|نماینده یزد
|-
|'''۴۲'''
|شمس‌الدین حسینی نائینی
|قوه مقننه
|نماینده نائین
|-
|'''۴۳'''
|علی هاشمی سنجانی
|قوه مقننه
|نماینده اراک
|-
|'''۴۴'''
|عبدالحمید دیالمه
|قوه مقننه
|نماینده مشهد
|-
|'''۴۵'''
|سیف‌الله عبدالکریمی
|قوه مقننه
|نماینده لنگرود
|-
|'''۴۶'''
|محمدجواد شرافت
|قوه مقننه
|نماینده شوشتر
|-
|'''۴۷'''
|رحمان استکی
|قوه مقننه
|نماینده شهرکرد
|-
|'''۴۸'''
|مهدی نصیری لاری
|قوه مقننه
|نماینده لارستان
|-
|'''۴۹'''
|سیدمحمدباقر حسینی لواسانی
|قوه مقننه
|نماینده تهران
|-
|'''۵۰'''
|علی‌اکبر دهقان
|قوه مقننه
|نماینده تربت جام
|-
|'''۵۱'''
|عباس حیدری
|قوه مقننه
|نماینده بوشهر
|-
|'''۵۲'''
|میربهزاد شهریاری
|قوه مقننه
|نماینده رودباران
|-
|'''۵۳'''
|عبدالحسین اکبری مازندرانی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۵۴'''
|جواد مالکی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۵۵'''
|هادی امینی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۵۶'''
|رضا ترابی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۵۷'''
|علی‌اکبر اژه‌ای
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۵۸'''
|محمد پورولی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۵۹'''
|علی درخشان
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۰'''
|حسن بخشایش
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۱'''
|حسین سعادتی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۲'''
|حسن اجاره‌دار
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۳'''
|محمد خوش‌زبان
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۴'''
|توحید رزمجومین
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۵'''
|سید محمد موسوی‌فر
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۶'''
|حسن محمد عینی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۷'''
|علی‌اصغر آقازمانی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۸'''
|محسن اکبر مولایی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۶۹'''
|حبیب‌الله مهدیزاد طالعی
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۷۰'''
|محمود بالاگر
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۷۱'''
|جواد سرافراز
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|-
|'''۷۲'''
|عباس ابراهیمیان
|حزب جمهوری
|فعال سیاسی و مسئول حزب<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2084375/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-72-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1 «اسامی 72 شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|}


== واکنش‌ها ==
== واکنش‌ها ==
خط ۱۰۲: خط ۴۵۹:
== منابع ==
== منابع ==


* «اسامی 72 شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1392.
* امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
* امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.


* «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1399ش.
* دارابی، علی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
* دارابی، علی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
* درویشی سه‌تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور (۱۳۵۷–۱۳۶۸)، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
* درویشی سه‌تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور (۱۳۵۷–۱۳۶۸)، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
خط ۱۰۹: خط ۴۶۸:


* محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه و روحانیت، تهران، خانه اندیشه جوان، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
* محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه و روحانیت، تهران، خانه اندیشه جوان، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
* محمدی­ ری­شهری، محمد، خاطره‌ها تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1388ش.
* «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 31 اردیبهشت 1395ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/انفجار_دفتر_حزب_جمهوری_اسلامی»