پرش به محتوا

امید اجتماعی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۵۹: خط ۵۹:


https://noavaranonline.ir/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%9B-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%BE%D8%B3/</ref> ==
https://noavaranonline.ir/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%9B-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%BE%D8%B3/</ref> ==
عوامل مؤثر بر امید اجتماعی در پنج دستۀ اصلی معرفی شده است:  
امید اجتماعی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل ساختاری، فرهنگی و فردی شکل می‌گیرد و بر ادراک افراد از آینده جامعه و امکان تحقق اهداف جمعی اثر می‌گذارد.


# '''عوامل اجتماعی:''' شامل سرمایه اجتماعی و میزان نابرابری‌هاست. روابط بین‌فردی قوی، اعتماد اجتماعی و همبستگی اجتماعی موجب افزایش امید می‌شود، در حالی که نابرابری اقتصادی و اجتماعی با کاهش اعتماد عمومی و احساس ناامیدی همراه است.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>  
=== عوامل اجتماعی ===
# '''عوامل اقتصادی:''' وضعیت شغلی، سطح درآمد و ثبات اقتصادی از مؤلفه‌های مهم‌اند. اشتغال پایدار و درآمد مناسب حس امنیت و امید به آینده را تقویت می‌کند؛ برعکس بیکاری و فقر به ناامیدی منجر می‌شود.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>  
عوامل اجتماعی از مؤلفه‌های مهم در شکل‌گیری امید اجتماعی به‌شمار می‌روند. این عوامل شامل سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، همبستگی اجتماعی و میزان نابرابری‌هاست. در جوامعی که روابط بین‌فردی قوی‌تر، مشارکت اجتماعی بیشتر و اعتماد به نهادها بالاتر است، معمولاً امید اجتماعی نیز بیشتر گزارش می‌شود. در مقابل، نابرابری‌های گسترده می‌توانند اعتماد عمومی را کاهش داده و احساس ناامیدی نسبت به آینده را تقویت کنند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>
# '''عوامل فرهنگی:''' ارزش‌های فرهنگی، همکاری، [[مشارکت اجتماعی]] و فرهنگ مثبت‌اندیشی نقش کلیدی دارند. جوامعی با فرهنگ همبستگی و احترام متقابل معمولاً از سطح بالاتری از امید اجتماعی برخوردارند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>  <ref group="دیدگاه">نقش هنر


https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-74/1213514-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF</ref>
=== عوامل اقتصادی ===
# '''عوامل فردی:''' سن، جنسیت و تجارب شخصی می‌توانند بر میزان امید تأثیر بگذارند. جوانان به دلیل آرمان‌گرایی و انرژی بیشتر، امید بالاتری دارند و زنان نیز به دلیل نقش‌های اجتماعی و خانوادگی، اغلب نسبت به تغییرات مثبت باورمندترند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>
وضعیت اقتصادی جامعه بر امید اجتماعی اثرگذار است. اشتغال پایدار، سطح درآمد، امنیت شغلی و ثبات اقتصادی می‌تواند احساس امنیت و پیش‌بینی‌پذیری آینده را در میان افراد افزایش دهد. در مقابل، بیکاری، فقر، تورم و بی‌ثباتی اقتصادی معمولاً با افزایش نااطمینانی و کاهش امید اجتماعی همراه‌اند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>
# '''عوامل شناختی''': عوامل شناختی به نحوۀ درک و تفسیر افراد از وضعیت حال و آیندۀ جامعه مربوط است. امید اجتماعی زمانی شکل می‌گیرد که افراد بر اساس شناخت مشترک از شرایط اجتماعی، بتوانند اهدافی برای آینده تصور کنند و راهبردهایی برای دستیابی به آن‌ها در ذهن خود ترسیم نمایند. در صورتی که این راهبردها معقول و دست‌یافتنی ادراک شوند، انگیزه جمعی برای حرکت به سوی اهداف تقویت می‌شود.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref>
 
=== عوامل فرهنگی ===
ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی در میزان امید اجتماعی نقش تعیین‌کننده دارند. فرهنگ مشارکت، همکاری، احترام متقابل و مسئولیت‌پذیری اجتماعی زمینه‌ساز شکل‌گیری نگرش مثبت نسبت به آینده جمعی است و جوامعی که کنش جمعی و مشارکت مدنی در آن‌ها پررنگ‌تر است، معمولاً از امید اجتماعی بالاتری برخوردارند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> در کنار این موارد، تولیدات فرهنگی و هنری نیز می‌توانند با بازنمایی تجربه‌های مشترک جامعه و تقویت احساس همبستگی، در حفظ امید اجتماعی مؤثر باشند. به‌ویژه در دوره‌های فشار اجتماعی یا بحران، برخی تحلیل‌ها بر این نکته تأکید می‌کنند که هنر می‌تواند به همدل‌تر شدن جامعه، افزایش تاب‌آوری و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند و نقش میانجی در زنده نگه داشتن امید ایفا کند.<ref>[https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-74/1213514-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF «هنر؛ صدای امید در میانه جنگ»، وب‌سایت رکنا.]</ref>
 
=== عوامل فردی ===
ویژگی‌های فردی مانند سن، جنسیت و تجربه‌های شخصی می‌تواند بر میزان امید اجتماعی اثر بگذارد. گزارش‌های پژوهشی نشان می‌دهد که گروه‌های سنی و همچنین زنان و مردان ممکن است بر اساس جایگاه اجتماعی و تجربه زیسته خود، برداشت‌های متفاوتی از تغییرات اجتماعی و امکان تحقق اهداف داشته باشند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>
 
=== عوامل شناختی ===
عوامل شناختی به نحوه درک و تفسیر افراد از وضعیت حال و آینده جامعه مربوط است. امید اجتماعی زمانی تقویت می‌شود که افراد بر پایه شناخت مشترک از شرایط اجتماعی بتوانند اهدافی برای آینده تصور کرده و راهبردهایی برای دستیابی به آن‌ها در ذهن خود ترسیم کنند. هنگامی که این راهبردها معقول و دست‌یافتنی ادراک شوند، انگیزه جمعی برای حرکت به سوی اهداف افزایش می‌یابد.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref>
 
=== عوامل مرتبط با سلامت و شرایط اجتماعی ـ اقتصادی ===
از آنجا که برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند شاخص‌های سلامت عمومی و توسعه انسانی از جمله امید به زندگی با شرایط اجتماعی ـ اقتصادی جامعه ارتباط دارند، عوامل مرتبط با سلامت می‌توانند به‌طور غیرمستقیم بر امید اجتماعی نیز اثر بگذارند. عواملی مانند سطح سواد، شرایط مسکن، تغذیه، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی و سایر «عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت» ممکن است با کاهش نااطمینانی و بهبود کیفیت زندگی، ارزیابی افراد از آینده را تحت تأثیر قرار دهند.<ref>[https://rooziato.com/1398208763/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3/ زمانی، «امید به زندگی ایرانیان افزایش یافته است: چرا و چگونه؟»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>


== '''پیامدهای کاهش امید اجتماعی''' ==
== '''پیامدهای کاهش امید اجتماعی''' ==
خط ۱۵۰: خط ۱۶۰:
* «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
* طالبی اردکانی و دیگران، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، فصلنامه علمی پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، شماره ۸، تابستان ۱۴۰۲ش.
* طالبی اردکانی و دیگران، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، فصلنامه علمی پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، شماره ۸، تابستان ۱۴۰۲ش.
* زمانی، علی، «امید به زندگی ایرانیان افزایش یافته است: چرا و چگونه؟»، وب‌سایت روزیاتو، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۳۹۸ش.
* طاهری دمنه، محسن، کاظمی، معصومه، «خوانشی آینده‌پژوهانه از پروبلماتیک امید اجتماعی در ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره ۳، مهر ۱۳۹۹ش.  
* طاهری دمنه، محسن، کاظمی، معصومه، «خوانشی آینده‌پژوهانه از پروبلماتیک امید اجتماعی در ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره ۳، مهر ۱۳۹۹ش.  
* عبداللهی، محمدصادق، «امید هست و تمام نمی‌شود»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* عبداللهی، محمدصادق، «امید هست و تمام نمی‌شود»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
خط ۱۵۶: خط ۱۶۷:
* مکوندی، فوائد، بهزادی، عبدالکریم،«بازآفرینی امید اجتماعی با بهره‌گیری از الگوی حکمرانی جامع»، فصلنامه تعالی علوم انسانی، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۰ش.
* مکوندی، فوائد، بهزادی، عبدالکریم،«بازآفرینی امید اجتماعی با بهره‌گیری از الگوی حکمرانی جامع»، فصلنامه تعالی علوم انسانی، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۰ش.
* مولایی، مرتضی، «ارائه الگوی امید به آینده در اندیشه امام خامنه‌ای»، فصلنامه علمی پژوهشنامه انقلاب اسلامی، شماره ۴۳، تابستان ۱۴۰۱ش.
* مولایی، مرتضی، «ارائه الگوی امید به آینده در اندیشه امام خامنه‌ای»، فصلنامه علمی پژوهشنامه انقلاب اسلامی، شماره ۴۳، تابستان ۱۴۰۱ش.
* «هنر؛ صدای امید در میانه جنگ»، وب‌سایت رکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش.

نسخهٔ ۶ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۴۶

امید اجتماعی؛ باور و احساس جمعی افراد جامعه نسبت به امکان دستیابی به آینده‌ای بهتر.

امید اجتماعی یکی از نیازهای اساسی، نشانه‌های پویایی و از شاخص‌های مهم توسعه جوامع به شمار می‌رود. این پدیده فراتر از یک ویژگی صرفاً فردی، به‌عنوان یک جریان فکری و نیروی محرک عمل کرده و افراد یک جامعه را برای غلبه بر چالش‌ها و ساختن آینده‌ای بهتر به یکدیگر پیوند می‌دهد. برخورداری از امید در سطح جمعی، باعث افزایش همبستگی، انسجام و تاب‌آوری جامعه در برابر بحران‌ها شده و انگیزۀ حرکت و نشاط را فراهم می‌سازد، در حالی که فقدان آن جامعه را به سمت انزوا، ایستایی و از هم گسیختگی سوق می‌دهد.

مفهوم‌شناسی

ریشۀ لغوی امید، طبق برخی دیدگاه‌ها، به واژه یونانی «Keu» به معنای انحنا بازمی‌گردد. این دیدگاه، امید را با انتظار انسان برای نقطۀ عطف یا تغییر در وضعیت موجود مرتبط می‌داند.[۱]

امید اجتماعی به معنای ارزیابی جمعی از آینده و باور مشترک افراد یک جامعه به امکان بهبود شرایط و دستیابی به اهداف مطلوب است. این مفهوم بر پایه تجربه‌های گذشته، ادراک وضعیت حال و تصورات مشترک از آینده شکل می‌گیرد و به عنوان عاملی مؤثر در تقویت انسجام اجتماعی، مشارکت مدنی و تاب‌آوری جامعه شناخته می‌شود.[۲]

از منظر نظریه‌پردازان جامعه‌شناسی، امید صرفاً یک احساس فردی نیست، بلکه ظرفیتی شناختی و انگیزشی برای یافتن مسیرهایی به سوی اهداف و حفظ انگیزه برای پیمودن آن‌هاست. چارلز اسنایدر در نظریه امید، آن را توانایی ادراک مسیرهای دستیابی به اهداف و انگیزش برای حرکت در این مسیرها تعریف می‌کند.[۳]

در سطح اجتماعی، امید زمانی شکل می‌گیرد که افراد یک جامعه اهداف مشترکی برای آینده تصور کنند، تحقق آن‌ها را ممکن بدانند و به توانایی‌های فردی و جمعی برای دستیابی به این اهداف باور داشته باشند.[۴]

در ادبیات علمی، امید اجتماعی گاه در تقابل با «خوش‌بینی کورکورانه» قرار می‌گیرد. در حالی که خوش‌بینی ممکن است صرفاً انتظار مثبت بدون برنامه یا ارزیابی واقع‌بینانه باشد، امید بر شناخت واقعیت‌ها، تعیین اهداف مشخص و جست‌وجوی مسیرهای عملی برای تحقق آن‌ها تأکید دارد.[۵]

برخی پژوهشگران نیز امید اجتماعی را پدیده‌ای پویا می‌دانند که تحت تأثیر سیاست‌ها، شرایط اقتصادی، تجربه‌های تاریخی و عملکرد نهادهای اجتماعی شکل می‌گیرد و می‌تواند در طول زمان تقویت یا تضعیف شود.[۶]

تفاوت امید فردی و امید اجتماعی

  • امید فردی: عمدتاً تحت تأثیر عوامل شخصی مانند ژنتیک، وضعیت خانوادگی، جنسیت، تحصیلات و سن شکل می‌گیرد. این نوع امید به باورها، انتظارات و اهداف شخصی هر فرد مرتبط است.[۷]
  • امید اجتماعی: نوعی احساس جمعی است که محصول شناخت و درک متقابل افراد جامعه از شرایط پیرامون خود می‌باشد. این امید در یک ساختار فرهنگی، شناختی و تاریخی شکل می‌گیرد و به باور مشترک اکثریت افراد جامعه دربارۀ امکان دستیابی به اهداف جمعی و بهبود شرایط کلی جامعه مربوط می‌شود.[۸]

رویکردهای جامعه‌شناختی به امید

امید اجتماعی، مفهومی پیچیده و چندبعدی است که در جامعه‌شناسی، نه فقط به‌عنوان یک احساس شخصی، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی که از روابط و ساختارهای جامعه نشأت می‌گیرد، بررسی می‌شود. رویکردهای نظری مرتبط با پویایی امید اجتماعی به شکل زیر دسته‌بندی شده است.[۹]

رویکردهای جامعه‌شناختی به امید اجتماعی
رویکرد نظری جامعه‌شناسان کلیدی مفاهیم و عوامل کلیدی ارتباط با امید اجتماعی
رضایت از زندگی ویلیام گراهام سامنر رضایت از زندگی و شادی رضایت بیشتر ← امید به زندگی بالاتر ← امید اجتماعی بیشتر
امنیت اجتماعی تالکوت پارسونز و آنتونی گیدنز نظم اجتماعی، انسجام اجتماعی، ترس، بی‌اعتمادی و امنیت هستی‌شناختی (تداوم و نظم رویدادها) کاهش امنیت ← افزایش ترس و بی‌اعتمادی ← کاهش امید اجتماعی
امنیت هستی‌شناختی ← بسترساز امید به آینده
اعتماد اجتماعی و سرمایه اجتماعی رابرت دی پاتنام، رونالد اینگلهارت، فرانسیس فوکویاما و جیمز اس کلمن اعتماد، مشارکت، همیاری و سرمایه اجتماعی اعتماد ← تسهیل دستیابی به اهداف به‌مثابه اساس امید ← ارتقای امید اجتماعی
احساس بی‌قدرتی و بیگانگی ماکس وبر، جورج زیمل و ملوین سیمن احساس عدم کنترل بر رخدادها، نظام‌های سیاسی-اقتصادی و بیگانگی اجتماعی احساس بی‌قدرتی و بیگانگی ← ناامیدی فردی و اجتماعی ← کاهش امید اجتماعی

عوامل مؤثر بر امید اجتماعی[دیدگاه ۱][دیدگاه ۲]

امید اجتماعی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل ساختاری، فرهنگی و فردی شکل می‌گیرد و بر ادراک افراد از آینده جامعه و امکان تحقق اهداف جمعی اثر می‌گذارد.

عوامل اجتماعی

عوامل اجتماعی از مؤلفه‌های مهم در شکل‌گیری امید اجتماعی به‌شمار می‌روند. این عوامل شامل سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، همبستگی اجتماعی و میزان نابرابری‌هاست. در جوامعی که روابط بین‌فردی قوی‌تر، مشارکت اجتماعی بیشتر و اعتماد به نهادها بالاتر است، معمولاً امید اجتماعی نیز بیشتر گزارش می‌شود. در مقابل، نابرابری‌های گسترده می‌توانند اعتماد عمومی را کاهش داده و احساس ناامیدی نسبت به آینده را تقویت کنند.[۱۰]

عوامل اقتصادی

وضعیت اقتصادی جامعه بر امید اجتماعی اثرگذار است. اشتغال پایدار، سطح درآمد، امنیت شغلی و ثبات اقتصادی می‌تواند احساس امنیت و پیش‌بینی‌پذیری آینده را در میان افراد افزایش دهد. در مقابل، بیکاری، فقر، تورم و بی‌ثباتی اقتصادی معمولاً با افزایش نااطمینانی و کاهش امید اجتماعی همراه‌اند.[۱۱]

عوامل فرهنگی

ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی در میزان امید اجتماعی نقش تعیین‌کننده دارند. فرهنگ مشارکت، همکاری، احترام متقابل و مسئولیت‌پذیری اجتماعی زمینه‌ساز شکل‌گیری نگرش مثبت نسبت به آینده جمعی است و جوامعی که کنش جمعی و مشارکت مدنی در آن‌ها پررنگ‌تر است، معمولاً از امید اجتماعی بالاتری برخوردارند.[۱۲] در کنار این موارد، تولیدات فرهنگی و هنری نیز می‌توانند با بازنمایی تجربه‌های مشترک جامعه و تقویت احساس همبستگی، در حفظ امید اجتماعی مؤثر باشند. به‌ویژه در دوره‌های فشار اجتماعی یا بحران، برخی تحلیل‌ها بر این نکته تأکید می‌کنند که هنر می‌تواند به همدل‌تر شدن جامعه، افزایش تاب‌آوری و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند و نقش میانجی در زنده نگه داشتن امید ایفا کند.[۱۳]

عوامل فردی

ویژگی‌های فردی مانند سن، جنسیت و تجربه‌های شخصی می‌تواند بر میزان امید اجتماعی اثر بگذارد. گزارش‌های پژوهشی نشان می‌دهد که گروه‌های سنی و همچنین زنان و مردان ممکن است بر اساس جایگاه اجتماعی و تجربه زیسته خود، برداشت‌های متفاوتی از تغییرات اجتماعی و امکان تحقق اهداف داشته باشند.[۱۴]

عوامل شناختی

عوامل شناختی به نحوه درک و تفسیر افراد از وضعیت حال و آینده جامعه مربوط است. امید اجتماعی زمانی تقویت می‌شود که افراد بر پایه شناخت مشترک از شرایط اجتماعی بتوانند اهدافی برای آینده تصور کرده و راهبردهایی برای دستیابی به آن‌ها در ذهن خود ترسیم کنند. هنگامی که این راهبردها معقول و دست‌یافتنی ادراک شوند، انگیزه جمعی برای حرکت به سوی اهداف افزایش می‌یابد.[۱۵]

عوامل مرتبط با سلامت و شرایط اجتماعی ـ اقتصادی

از آنجا که برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند شاخص‌های سلامت عمومی و توسعه انسانی از جمله امید به زندگی با شرایط اجتماعی ـ اقتصادی جامعه ارتباط دارند، عوامل مرتبط با سلامت می‌توانند به‌طور غیرمستقیم بر امید اجتماعی نیز اثر بگذارند. عواملی مانند سطح سواد، شرایط مسکن، تغذیه، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی و سایر «عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت» ممکن است با کاهش نااطمینانی و بهبود کیفیت زندگی، ارزیابی افراد از آینده را تحت تأثیر قرار دهند.[۱۶]

پیامدهای کاهش امید اجتماعی

کاهش امید اجتماعی پیامدهای متعددی در سطح جامعه به همراه دارد. از مهم‌ترین نشانه‌ها و پیامدهای آن می‌توان به افزایش افسردگی در جامعه، گسترش بیکاری ساختاری و گسترده، کاهش اطمینان افراد به موفقیت راهبردهای اخلاقی و قانونی برای رسیدن به اهداف، افزایش میل به مهاجرت، بالا بودن میزان نارضایتی شغلی و همچنین شکل‌گیری بیگانگی نقشی در میان افراد جامعه اشاره کرد. این عوامل نشان‌دهنده تضعیف انگیزه و کاهش احساس امکان دستیابی به اهداف در سطح اجتماعی هستند.[۱۷]

پیامدهای افزایش امید اجتماعی [دیدگاه ۳]

افزایش امید اجتماعی موجب تقویت شناخت و نگرش مشترک در میان افراد جامعه می‌شود و به آن‌ها کمک می‌کند تا اهداف مشخصی را در ذهن خود تعریف کنند. در چنین شرایطی افراد قادر خواهند بود برای رسیدن به اهداف خود راهبردهایی تعیین کنند که به صورت معقول آن‌ها را به مقصد هدایت کند. شکل‌گیری این راهبردها سبب افزایش انگیزه در افراد شده و آن‌ها را به سمت تلاش برای تحقق اهداف فردی و اجتماعی سوق می‌دهد.[۱۸]

امید اجتماعی در ایران[دیدگاه ۴]

امید اجتماعی یکی از مهم‌ترین نیازهای انسانی، عاملی برای معناداری زندگی و متحرک موتور پیشرفت در جوامع است که از طریق فرآیند جامعه‌پذیری کسب می‌شود. این مفهوم به معنای ظرفیت کنشگران برای ایجاد مسیرهایی جهت رسیدن به اهداف مطلوب و انگیزه برای حرکت در این مسیرها است. در جامعه معاصر ایران، امید اجتماعی به یکی از ضرورت‌های سیاست‌گذاری تبدیل شده، اما شواهد حاکی از فرسایش و کاهش سطح آن در سال‌های اخیر است.[دیدگاه ۵][دیدگاه ۶]

روند امید اجتماعی در ایران [دیدگاه ۷]

بررسی‌ها و پیمایش‌های ملی نشان‌دهنده روند نزولی امید اجتماعی در ایران است. نتایج پیمایش ملی در سال ۱۳۹۷ نشان می‌دهد که بیش از نیمی از جوانان (۶۴/۱ درصد) معتقدند وضعیت کل کشور روزبه‌روز بدتر می‌شود. همچنین در همین سال، نگرانی درباره آینده در میان صد مسئله اول ایران، در رتبه هفتم قرار گرفت. برخی پیمایش‌های ملی سرمایه اجتماعی نیز تأیید می‌کنند که نشاط و امید اجتماعی در ایران پایین‌تر از حد متوسط است.[۱۹]

عوامل و موانع تأثیرگذار بر امید اجتماعی [دیدگاه ۸]

عوامل متعددی در تضعیف یا تقویت امید اجتماعی در ایران نقش دارند که می‌توان آن‌ها را در دسته‌های زیر بررسی کرد:

نقش عوامل اقتصادی و اجتماعی

احساس ناامنی اقتصادی و روانی، فقر اقتصادی، بیگانگی اجتماعی و کاهش اعتماد سازمانی و عمومی از مهم‌ترین عوامل کاهش امید به آینده هستند.[۲۰] در مقابل، داشتن امنیت اقتصادی و روانی مناسب برای تحقق انتظارات، به‌ویژه برای افراد تحصیل‌کرده، می‌تواند امید را افزایش دهد.[۲۱]

نقش الگوهای حکمرانی [دیدگاه ۹]

یکی از عوامل کلیدی در ارتقای امید اجتماعی، نوع حکمرانی است. الگوی «حکمرانی جامع» با تکیه بر شفافیت، پاسخگویی، رعایت عدالت، و مبارزه با فساد می‌تواند زمینه‌ساز همبستگی و امید اجتماعی باشد. بر اساس پژوهش‌ها، حکمرانی جامع از طریق چهار مؤلفه اصلی به بازآفرینی امید اجتماعی کمک می‌کند:

  • مخالف به مثابه فرصت: بهره‌گیری از بازخورد نیروهای مخالف و داشتن ذهنیت تحلیل‌گر و منعطف.
  • خلاقیت و واکنش‌پذیری انطباقی: انطباق‌پذیری با شرایط، نوآوری و جدیت در تعاملات داخلی.
  • عملکرد سیستمی و منسجم: مشارکت فعال عناصر، کاهش فساد اداری، تامین منافع عموم و افزایش اعتماد عمومی.
  • پویایی مستمر: توزیع مساوی خدمات دولتی، تحقق عدالت اجتماعی، رفع تبعیض و بهبود مستمر عملکرد.[۲۲]

نقش دین و باورهای اعتقادی [دیدگاه ۱۰]

دین به‌عنوان یک عامل محافظتی، نقشی بسیار حیاتی و چندبعدی در احیا و بسط امید اجتماعی در ایران دارد. افراد دین‌دار به‌طور کلی از سلامت روانی و اجتماعی بیشتری برخوردارند و امید پایدارتری را تجربه می‌کنند. نقش دین در تقویت امید اجتماعی از طریق سازوکارهای زیر عمل می‌کند:

  • معنابخشی به زندگی و امید به آخرت: جهان‌بینی دینی با معنادار کردن زندگی، مقدس شمردن وجود آدمی و باور به فانی بودن سختی‌های دنیا و دریافت پاداش الهی در آخرت، امیدبخش و دلگرم‌کننده است.
  • ارتباط با پروردگار و نیایش: احساس حمایت از جانب خداوند، توکل، نیایش و شکرگزاری، به‌عنوان منابع مهم امیدآفرین، تحمل سختی‌ها را آسان کرده و امید به گشایش الهی را تقویت می‌کنند.
  • همبستگی و مناسک جمعی: شرکت در مراسم و مناسک دینی باعث انسجام جمعی، احساس دلگرمی، و تقویت سرمایه و همبستگی اجتماعی می‌شود.
  • کنش‌های خیرخواهانه: آموزه‌های دینی مبنی بر احسان، نیکوکاری، نذر و دستگیری از دیگران، روحیه امیدواری را در فرد و جامعه ارتقا می‌دهند.[۲۳]

امید و امیدآفرینی در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای[دیدگاه ۱۱]

در اندیشه سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، امید به آینده پیشران اصلی حرکت جامعه و محرک بنیادین پیشرفت است. در تقابل با دکترین دشمن که بر خاموش کردن نور امید متمرکز است، وی بر ایجاد روحیه امیدِ مبتنی بر سنت‌های الهی تأکید دارد. در بیانیه «گام دوم انقلاب»، امید به عنوان «کلید اساسی همه قفل‌ها»[۲۴] و ایجاد آن به عنوان «نخستین و ریشه‌ای‌ترین جهاد» معرفی شده است.[۲۵]

الگوی امیدآفرینی در کلام وی دارای ساختار و مؤلفه‌های زیر است:

  • مبانی و ارکان: امید حقیقی ریشه در آموزه‌های دینی و ترسیم افق روشن دارد. ارکان این مفهوم شامل مواردی چون صبر و استقامت، اعتماد به وعده‌های الهی، تلاش خستگی‌ناپذیر و شناخت دشمنان است.[۲۶] پژوهش‌های انجام‌شده بر روی بیانیه گام دوم نشان می‌دهد که ارتقای این ارکان در سطح جامعه نیازمند پیاده‌سازی راهبردهایی نظیر «اعتمادآفرینی»، «توسعه تفاهم اجتماعی» و تقویت «دینداری» است.[۲۷]
  • محرک‌ها و موانع: عواملی چون استحکام درونی، قوی شدن و عزم راسخ، امید را تقویت می‌کنند. علاوه بر این، بسترهای کلانی نظیر «تأمین امنیت، توسعه سیاسی، ثروت‌آفرینی و عدالت‌گستری» نقش محرک‌های ساختاری امیدآفرینی را ایفا می‌کنند.[۲۸] در مقابل، استعمار، استکبار، نفوذ و عدم شناخت نقشه دشمن، از اصلی‌ترین موانع این مسیر به شمار می‌روند.[۲۹]
  • اهداف و پیامدها: هدف نهایی از جهاد امیدآفرینی، ایجاد بازدارندگی، پیشرفت روزافزون و زمینه‌سازی برای تمدن نوین اسلامی است. پیامد قطعی این مسیر، تضمین استقلال، آزادی، شکست دشمن و دستیابی به اقتدار ملی عنوان شده است.[۳۰]

پانویس

  1. ↑ «امید و نشاط اجتماعی»، وب‌سایت فرهنگ‌شناسی.
  2. ↑ «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.
  3. ↑ عظیمی، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص331.
  4. ↑ عبداللهی، «امید هست و تمام نمی‌شود»، وب‌سایت جوان آنلاین.
  5. ↑ «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه.
  6. ↑ «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه.
  7. ↑ حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.
  8. ↑ حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.
  9. ↑ عظیمی، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص331.
  10. ↑ «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.
  11. ↑ «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.
  12. ↑ «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.
  13. ↑ «هنر؛ صدای امید در میانه جنگ»، وب‌سایت رکنا.
  14. ↑ «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.
  15. ↑ حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.
  16. ↑ زمانی، «امید به زندگی ایرانیان افزایش یافته است: چرا و چگونه؟»، وب‌سایت روزیاتو.
  17. ↑ حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.
  18. ↑ حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.
  19. ↑ طالبی اردکانی و دیگران، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص74.
  20. ↑ طالبی اردکانی، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص80.
  21. ↑ طالبی اردکانی، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص79.
  22. ↑ مکوندی، «بازآفرینی امید اجتماعی با بهره‌گیری از الگوی حکمرانی جامع»، 1400ش، ص28.
  23. ↑ طالبی اردکانی، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص89-90.
  24. ↑ محمدی مقدم، «کاوشی داده بنیاد بر امیدآفرینی در جامعه در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب»، 1402ش، ص305.
  25. ↑ محمدی مقدم، «کاوشی داده بنیاد بر امیدآفرینی در جامعه در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب»، 1402ش، ص308.
  26. ↑ مولایی، «ارائه الگوی امید به آینده در اندیشه امام خامنه‌ای»، 1401ش، ص119
  27. ↑ محمدی مقدم، «کاوشی داده بنیاد بر امیدآفرینی در جامعه در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب»، 1402ش، ص305.
  28. ↑ محمدی مقدم، «کاوشی داده بنیاد بر امیدآفرینی در جامعه در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب»، 1402ش، ص305.
  29. ↑ مولایی، «ارائه الگوی امید به آینده در اندیشه امام خامنه‌ای»، 1401ش، ص133
  30. ↑ مولایی، «ارائه الگوی امید به آینده در اندیشه امام خامنه‌ای»، 1401ش، ص133

دیدگاه‌های ارزیابان

  1. ↑ این منبع یک زاوایه دید دیگری هم دارد بد نیست ملاحظه کنید https://rooziato.com/1398208763/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3/
  2. ↑ سیاست گذاری ها هم شاخه دیگری از عوامل میتواند تعریف شود https://noavaranonline.ir/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%9B-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%BE%D8%B3/
  3. ↑ از ویژگی ها و آثاری که در لینک زیر اومده میتونید استفاده کنید و این بخش رو تکمیل کنید. https://www.agaah.ir/news/10714/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8
  4. ↑ منبع زیر را حتما ملاحظه کنید: https://ircud.ir/Media/PDF/1403/06/01/638599390817575362.pdf
  5. ↑ منبع؟
  6. ↑ این منبع را ملاحظه کنید در عین اینکه ابتدای آن منفی و سیاه است ولی در پایان نقاط خوبی برای استکشاف میزان امید آورده است که قابل ردیابی و استفاده است: https://turkmensahramedia.com/index/?p=24658 جمع بندی پایانی این مبنع هم مفید است: https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-64/4191600-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF https://nournews.ir/fa/news/303823/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86
  7. ↑ وقتی در صدد بررسی روند هستید باید تمام سیر را حتی المقدور گزارش کنید که چه افت و خیزی داشته است مثلا شروع انقلاب نقطه اوج بوده https://iqna.ir/fa/news/4033398/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%82%D9%87%E2%80%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF و یا انتخاب رهبر سوم: https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-5/694205-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DA%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%AF
  8. ↑ چقدر از این عوامل و موانع مختص ایران است؟ در واقع این موارد عمدتا مکمل بحث عوامل هستند؛ یا ذیل یکی از آن شاخه ها و یا شاخه مستقلی مثل دینداری. موانع هم می‌تواند از بحث عوامل جدا شود.
  9. ↑ مطالب لینک زیر برای تکمیل این بخش مفید است https://www.mehrnews.com/news/6161833/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D9%87%D8%B3%D8%AA
  10. ↑ انتظار فرج https://www.shabestan.news/news/1790384/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%86 https://www.mehrnews.com/news/4896280/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA
  11. ↑ علت تفکیک از بدنه اصلی مقاله چیست؟ اگر مقاله مبتنی بر نظریات افراد بود این تفکیک موجه بود ولی الآن موجه نیست. نظرات ایشان را در بدنه مقاله اشراب کنید و در جای مناسب خود قرار دهید. در متن مقاله هم نیازی نیست نامی از ایشان بیاید؛ باعث سوگیری میشود.

منابع

  • «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران، تاریخ بازدید: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «امید و نشاط اجتماعی»، وب‌سایت فرهنگ‌شناسی. تاریخ بازدید ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • حجت‌پناه، حسین، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی، تاریخ درج مطلب: ۳۱ خرداد ۱۳۹۹ش.
  • «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • طالبی اردکانی و دیگران، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، فصلنامه علمی پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، شماره ۸، تابستان ۱۴۰۲ش.
  • زمانی، علی، «امید به زندگی ایرانیان افزایش یافته است: چرا و چگونه؟»، وب‌سایت روزیاتو، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۳۹۸ش.
  • طاهری دمنه، محسن، کاظمی، معصومه، «خوانشی آینده‌پژوهانه از پروبلماتیک امید اجتماعی در ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره ۳، مهر ۱۳۹۹ش.
  • عبداللهی، محمدصادق، «امید هست و تمام نمی‌شود»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • عظیمی، علیرضا و دیگران، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، دوفصلنامۀ پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، شماره ۲۳، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش.
  • محمدی مقدم، یوسف، کاوند، ندا،«کاوشی داده بنیاد بر امیدآفرینی در جامعه در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب»، فصلنامه علمی مطالعات مديريت راهبردی دفاع ملی، شماره ۲۵، بهار ۱۴۰۲ش.
  • مکوندی، فوائد، بهزادی، عبدالکریم،«بازآفرینی امید اجتماعی با بهره‌گیری از الگوی حکمرانی جامع»، فصلنامه تعالی علوم انسانی، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۰ش.
  • مولایی، مرتضی، «ارائه الگوی امید به آینده در اندیشه امام خامنه‌ای»، فصلنامه علمی پژوهشنامه انقلاب اسلامی، شماره ۴۳، تابستان ۱۴۰۱ش.
  • «هنر؛ صدای امید در میانه جنگ»، وب‌سایت رکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=امید_اجتماعی&oldid=25718»