حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
==دیهیم در عصر هخامنشیان== | ==دیهیم در عصر هخامنشیان== | ||
پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگهای زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده میشد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتیمتر میرسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار میگرفت.<ref> [https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%86.htm «نگاهی به کلاه پارسیان»، وبسایت مگ ایرانز.]</ref> شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانهدار بر سر میگذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده میکردند.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/1lhdj/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86% «کلاههایی که ایرانیان برسرمیگذاشتند»، وبسایت ویستا نیوزهاب.]</ref> پیشینة دیهیم را میتوان میان آیین | پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگهای زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده میشد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتیمتر میرسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار میگرفت.<ref> [https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%86.htm «نگاهی به کلاه پارسیان»، وبسایت مگ ایرانز.]</ref> شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانهدار بر سر میگذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده میکردند.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/1lhdj/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86% «کلاههایی که ایرانیان برسرمیگذاشتند»، وبسایت ویستا نیوزهاب.]</ref> پیشینة دیهیم را میتوان میان آیین مهرپرستی<ref> [https://www.sid.ir/FileServer/SF/3841394H0248 گودرزی، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، 1394ش، ص4-3.]</ref> و در زمان پارتها یافت.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> | ||
==دیهیم در عصر اشکانیان== | ==دیهیم در عصر اشکانیان== | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
در نقوش حکشده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارتها یاد میشود.</ref> فرشته سربندی را حمل میکند که این همان دیهیم یا فّرایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکههای اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی بههمراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیدهاند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش بههمراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت بهعنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref> | در نقوش حکشده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارتها یاد میشود.</ref> فرشته سربندی را حمل میکند که این همان دیهیم یا فّرایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکههای اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی بههمراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیدهاند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش بههمراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت بهعنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref> | ||
در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابههایی | در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابههایی<ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C «هنر شرابه دوزی»، وبسایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانهها میرسید تزیین میکردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref> دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود میبستند و دیادِم میخواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، فرهایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref> | ||
[[پرونده:دیهم.png|جایگزین=سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان|بندانگشتی|سنگ نگاره اردشير دوم در تاق بستان - اهورامزدا ديهيم شاهي را به او ميدهد]] | [[پرونده:دیهم.png|جایگزین=سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان|بندانگشتی|سنگ نگاره اردشير دوم در تاق بستان - اهورامزدا ديهيم شاهي را به او ميدهد]] | ||
==دیهیم در عصر ساسانیان== | ==دیهیم در عصر ساسانیان== | ||
بر سکههای عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و بهعنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا بههمراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده میشود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری میدانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شدهاند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی میکرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنههایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاجگذاری بهرام اول) و (مراسم تاجگیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی میکردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref> | بر سکههای عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و بهعنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا بههمراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده میشود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری میدانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شدهاند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی میکرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنههایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاجگذاری بهرام اول) و (مراسم تاجگیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی میکردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref> | ||
==ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی== | ==ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی== | ||
در سنگنگارة مشهور نقش رستم که صحنة تایید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش میگذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیببندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفتهاند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا میکند. ساسانیان به جای دیهیم از [[دستار|دستاری]] ضخیمتر و بلندتر در زیر تاج خود استفاده میکردند.<ref>سودآور، فرهایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref> | در سنگنگارة مشهور نقش رستم که صحنة تایید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش میگذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیببندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفتهاند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا میکند. ساسانیان به جای دیهیم از [[دستار|دستاری]] ضخیمتر و بلندتر در زیر تاج خود استفاده میکردند.<ref>سودآور، فرهایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref> | ||
==انتقال به اروپا== | ==انتقال به اروپا== | ||
دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کرواتهای ایرانیتبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب میشود.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref> | دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کرواتهای ایرانیتبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب میشود.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref> | ||
| خط ۸۱: | خط ۷۵: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
